9. wijn in de Bijbel: een Heer-lijke maaltijd

In de vorige blog zagen we dat Jezus tijdens Zijn laatste Pesachmaaltijd geen nieuw ritueel instelde. Hij nam het brood en de drinkbeker die al op tafel stonden en legde Zijn discipelen uit wat deze uitbeeldden. Brood en wijn bepalen ons bij Christus, die stierf, maar door God werd opgewekt uit de doden.

Maar hoe ging dat bij de eerste ecclesia’s? In 1 Korinthe 11 beschrijft Paulus een gezamenlijke maaltijd die de gelovigen in Korinthe hielden. En daar ging nogal wat mis. Wat een uitbeelding had moeten zijn van gemeenschap, leven en vreugde, was juist een aanleiding geworden tot verdeeldheid.

een gezamenlijke maaltijd
De Korinthiërs kwamen samen om met elkaar te eten. Paulus had daar op zichzelf geen bezwaar tegen, maar wel tegen de manier waarop zij dat deden.

1 Korinthe 11 (naar ISA)
²⁰ Wanneer jullie dan samenkomen op één plaats, is dat niet om een maaltijd van de Heer te eten.
²¹ Want bij het eten neemt ieder vooraf zijn eigen maaltijd, en de één heeft honger en de ander is dronken.

Hieruit blijkt meteen dat het niet ging om een stukje brood en een slokje wijn, zoals dat tegenwoordig gebruikelijk is bij het “Heilig Avondmaal”. De Korinthiërs hielden een echte maaltijd, waarbij gegeten en gedronken werd. Zoveel zelfs, dat sommigen dronken waren, terwijl anderen honger leden.

Kennelijk hield men geen rekening met elkaar. Sommigen hadden meer dan genoeg, terwijl anderen tekortkwamen. Wat een gezamenlijke maaltijd had moeten zijn, was een beschamende vertoning geworden.

een Heer-lijke maaltijd
Paulus zegt dat hun samenkomen op deze manier niet was om een maaltijd van de Heer te eten. Betekent dit dat zij een bepaalde religieuze maaltijd hadden moeten houden? Nee, het gaat om de manier waarop zij met elkaar aten.

Het Griekse woord dat hier met “van de Heer” wordt weergegeven, is kuriakon. Het is een bijvoeglijk naamwoord, afgeleid van kurios, Heer. Het betekent letterlijk “van de Heer” of “de Heer toebehorend”.

Je zou daarom kunnen spreken van een Heer-lijke maaltijd. Niet omdat het eten zo heerlijk smaakt, maar omdat de maaltijd in overeenstemming is met de Heer. Met die woordspeling zouden we 1 Korinthe 11:20 dus als volgt kunnen weergeven:

1 Korinthe 11 (naar ISA)
²⁰ Wanneer jullie dan samenkomen op één plaats, is dat niet om een Heer-lijke maaltijd te eten.

En dat was bij de Korinthiërs nu juist niet het geval. De manier waarop zij samen aten, was niet in overeenstemming met de Heer. Zij vormden samen één lichaam, met Christus als Hoofd, maar gedroegen zich alsof zij niets met elkaar te maken hadden.

Het brood op tafel was een uitbeelding van hun eenheid in Christus. De wijn sprak van het nieuwe leven dat zij in Hem deelden. Maar hun gedrag was precies het tegenovergestelde van wat brood en wijn uitbeeldden.

onwaardig eten en drinken
Even verderop gebruikt Paulus woorden die in de christelijke traditie vaak heel anders worden toegepast.

1 Korinthe 11 (naar ISA)
²⁷ Zodat wie dus op onwaardige wijze het brood eet of de drinkbeker van de Heer drinkt, schuldig zal zijn aan het lichaam en het bloed van de Heer.
²⁸ Maar laat een mens zichzelf toetsen en laat hem zó van het brood eten en uit de drinkbeker drinken.

In veel kerken wordt dit opgevat als een oproep om jezelf te onderzoeken of je wel waardig bent om aan het “Heilig Avondmaal” deel te nemen. Maar dat zegt Paulus helemaal niet. Hij spreekt niet over onwaardig zijn, maar over op onwaardige wijze eten en drinken. Dat is een wezenlijk verschil.

De Korinthiërs moesten niet onderzoeken of zij wel goed genoeg waren om aan de maaltijd deel te nemen. Zij moesten zichzelf afvragen of de manier waarop zij met elkaar aten en dronken, overeenkwam met de betekenis van die maaltijd.

De één was dronken en de ander had honger. Dat was onwaardig eten en drinken. Hun gedrag was niet in overeenstemming met de gemeenschap en eenheid die zij in Christus hadden.

het lichaam onderscheiden
Paulus zegt vervolgens dat zij het lichaam van de Heer niet onderscheidden (1 Kor. 11:29). Dat lichaam is de ecclesia, het lichaam van Christus. Alle gelovigen zijn leden van dat ene lichaam, waarin niemand belangrijker is dan een ander (1 Kor. 12:12-27). Wie dat beseft, kan toch niet rustig aan tafel zitten eten en drinken, terwijl een medegelovige naast hem honger lijdt?

De Korinthiërs hadden geen besef van de betekenis van hun gezamenlijke maaltijd. Daarmee miskenden zij de eenheid die God in Christus tot stand heeft gebracht.

Paulus verbindt hieraan zelfs de zwakte, ziekte en het ontslapen van velen onder hen (1 Kor. 11:30). Hij neemt hun gedrag dus hoog op. Maar ook wanneer de Heer hen oordeelt, is dat om hen op te voeden en terecht te brengen (1 Kor. 11:32).

wacht op elkaar
Aan het einde van zijn uiteenzetting geeft Paulus een opmerkelijk eenvoudig voorschrift:

1 Korinthe 11 (naar ISA)
³³ Zodat, mijn broeders, wanneer jullie samenkomen om te eten, wacht op elkaar.

Dat is alles. Paulus schrijft niet voor dat zij voortaan een afzonderlijke, plechtige ceremonie moeten houden. Hij zegt eenvoudig dat zij op elkaar moeten wachten.

Het gaat daarbij om meer dan alleen wachten totdat iedereen aanwezig is. Het gaat erom dat zij elkaar ontvangen en rekening houden met elkaar. Zij behoren immers allemaal tot hetzelfde lichaam.

Een gezamenlijke maaltijd behoort een uitdrukking te zijn van de gemeenschap die wij hebben in Christus. En het brood en de wijn op tafel herinneren ons aan de geweldige werkelijkheid dat wij samen delen in het leven van onze opgewekte Heer.

Dát is een Heer-lijke maaltijd!

Maar wijn werd in Israël niet alleen gedronken. Bij de offers werd ook wijn uitgegoten als een zogenaamd plengoffer. En opmerkelijk genoeg gebruikt Paulus dat beeld later ook voor zijn eigen leven.

Daarover gaat de volgende blog.

📖 Blogserie: Wijn in de Bijbel
Deel 1 van 9