Jozef is één van de mooiste en misschien ook wel het duidelijkste type van Christus. Zelfs onder gelovigen die niet zoveel van typologie (willen) weten, is het onomstreden dat de weg die Jozef ging, een uitbeelding is, van wat Jezus Christus later zou overkomen. Jozef werd verworpen door zijn broers, kwam buiten het land terecht en kreeg daar alsnog een hoge plaats. Vervolgens komen zijn broers tot hem en maakt hij zich aan hen bekend. Zo zou het ook gaan met Jezus Christus: gedood en verworpen door zijn broedervolk komt Hij onder de natiën terecht en krijgt daar een hoge plaats. In de nabije toekomst zal het huis van Jakob alsnog tot Hem komen en zal Hij zich aan hen bekend maken.
Dat is de grote lijn, maar deze geschiedenissen worden uitvoerig beschreven in lange hoofdstukken, met veel details. In deze bijbelstudie aandacht voor de details van het eerste hoofdstuk van Jozefs optreden: Genesis 37.
Plaats studie: Hendrik Ido Ambacht
Datum: 5 januari 2020
📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst
“We hebben het nu over Jozef, maar we kijken meteen met een typologische bril en we zien daarin de ware Jozef: de Heer Jezus Christus.”
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- Introductie: de Verborgen Jozefs in de Bijbel
- Typologisch Overzicht van het Leven van Jozef
- De Toledot van Jacob en de Introductie van Jozef
- De Veelvervige Rok: Bekleed met Gods Veelkleurige Wijsheid
- De Meesterdromer: Schoven en Hemellichamen Buigen Zich
- Sichem en Hebron: de Plaats van de Belofte en het Verbond
- Dwalend in het Veld: de Broers in Dothan Gevonden
- Een Listige Raad Om de Meesterdromer te Doden
- Ontkleed en in de Kuil Geworpen als Beeld van de Dood
- Door Juda Overgeleverd aan de Heidenen
- De in Bloed Gedoopte Rok en de Rouw van Jacob
- Afgevoerd Naar Egypte: een Nieuw Hoofdstuk bij Potifar
Introductie: de Verborgen Jozefs in de Bijbel ↑ hoofdstukken
Wij gaan het hebben over Jozef. En zoals jullie zien is het vandaag 5 januari 2020. Jens wees me daar net op, want ik had de datum nog niet veranderd; er stond gewoon nog 22 december 2019. Dat stond ook zo gepland voor die dag, alleen toen sloeg het noodlot toe. Ja, dat is misschien wat overdreven, maar ik had een heel zieke dochter op dat moment. Het was echt zielig. De huisarts zei dat het wel zes weken kon duren, maar ze had echt flinke koorts; 40,5 mat ik op een gegeven moment. Toen heb ik op donderdag thuisgewerkt en op vrijdag ben ik dan altijd vrij, maar op die vrijdag begon ik me ook al een beetje minder te voelen. En op zaterdag had ik opeens koorts, dus toen dacht ik: "Nou, nu is het mijn beurt." Zij was toen al twee weken echt flink ziek. Maar de volgende dag was voor mij eigenlijk een uitziekdag en ging het wel weer redelijk. Dus achteraf denk ik: als ik Fem niet had gehad die zo ziek was, had ik het misschien gewoon door laten gaan. Maar daar hebben jullie nu niks meer aan, dat is mosterd na de maaltijd. Het loopt toch zoals het moet lopen? Waarom precies weet ik niet, maar we zijn er nu.
Ik wilde het dus over Jozef hebben. Misschien had ik de studie gewoon de titel 'Jozef' moeten geven en hadden jullie mogen raden welke Jozef ik bedoelde. Dat was rond kerst natuurlijk wat actueler geweest, want er zijn nogal wat Jozefs in de Bijbel. Wij denken vaak als eerste aan deze Jozef, de Jozef uit Genesis, en rond de kerst weten we er meestal nog wel eentje te noemen. Ik heb ze eens voor jullie geteld en dat valt overigens niet mee. Je hebt de naam Jozef, maar je hebt ook nog Jozes – dat is dan de Griekse versie – en 'Jozek' kwam ik ook nog tegen. Ik heb zo'n namenboekje van het Morgenrood waar alle Bijbelse persoonsnamen en plaatsnamen in staan. Daar worden ze achter elkaar genoemd, maar er zit natuurlijk veel overlap in, want Jozef wordt de ene keer weer Jozes genoemd. Ik telde er vijftien, dus dat is best wel veel. Het is soms een beetje lastig; er was bijvoorbeeld ook nog een halfbroer van Jezus die Jozef heette, maar die wordt op een andere plek ook weer Jozes genoemd.
Alleen al in het geslachtsregister van Jezus in Lukas 3 staan vier Jozefs of Jozes. Dus dat zijn er al vier en dan gaat het natuurlijk heel hard. Maar er zijn er wel een aantal specifiek te noemen. De Jozefs in de Bijbel hebben de neiging om te verdwijnen. Deze Jozef uit Genesis verdwijnt ook naar het buitenland, uit het zicht van het huis van Jakob. Maar wat dacht u van de vader van Jezus? Want waar is die gebleven? We lezen bij de geboorte dat een engel aan hem verschijnt en als Jezus twaalf jaar wordt, hebben we die geschiedenis met de twaalfjarige Jezus in de tempel, maar daarna is Jozef zoek. Tenminste, hij is er gewoon niet meer. Er wordt niet vermeld wat er met hem gebeurd is. In het geval van Jezus zou je ook nog kunnen zeggen dat daar een hele logische verklaring achter zit. Wat we van Jozef lezen is dat hij de 'zoon van David' is; zo werd hij aangesproken door de engel die de geboorte van Jezus aankondigt. Maar Jezus kon dus pas echt de Zoon van David worden – de rechthebbende op de troon, die er op dat moment ook niet was – als zijn vader het veld had geruimd. Eerder zou Hij niet de volledige aanspraak op die titel kunnen maken. Dus ook die Jozef is verdwenen.
We hebben bijvoorbeeld in Handelingen 1 de geschiedenis dat Judas opgevolgd moet worden. De discipelen komen bij elkaar en zeggen dat Judas zelfmoord heeft gepleegd en dat zijn plek ingenomen moet worden. Er worden er twee aangesteld. De ene heet Jozef (hij heeft nog een paar namen, maar in ieder geval is een van die namen Jozef) en de andere is Matthias. Van Jozef horen we vervolgens weer niets en Matthias is degene die daarvoor gekozen wordt. En degene die Fem net aanhaalde, dat is Barnabas. Die heet ook Jozef, lees dat maar na in Handelingen 4. Jozef Barnabas heette hij, de mentor van Paulus. We zien gaandeweg dat Barnabas, Jozef dus, steeds meer op de achtergrond raakt en Paulus op de voorgrond komt. Dus ook daar verdwijnt weer een Jozef. Het is leuk om daar eens een studie naar te maken. Ik kom daar zo nog wel even op terug, want dat heeft natuurlijk ook een betekenis. Maar laten we eerst even naar Genesis gaan, naar de geschiedenis van Jozef.
Typologisch Overzicht van het Leven van Jozef ↑ hoofdstukken
Ik laat even kort zien wat die geschiedenis inhoudt, want het is er nogal een. Genesis 37 is de geschiedenis van Jozef die zijn broers zoekt, maar daarna speelt Jozef in het boek Genesis een rol tot aan het einde van het boek toe, dus tot hoofdstuk 50.
Heel kort even de geschiedenis van Jozef. Die wordt al meteen onderbroken door de geschiedenis van Juda en Thamar. Die vind je niet in de kinderbijbel, want dat is een... dat leg ik je vanavond uit, oké? Ik heb dat verhaal ook al eens aan jullie verteld. "Gaan we vanavond nog bijbelverhalen doen dan?" "Als jij dat wilt, dan doen we dat, want jij mag kiezen." "Oké, dan kies ik deze." We kiezen om de beurt een bijbelverhaal, dus blijkbaar ben ik aan de beurt. Ik houd het niet zo bij, maar de geschiedenis van Jozef wordt onderbroken door deze geschiedenis van Juda en Thamar. Het is nogal een, hoe zeg je dat, een onethische geschiedenis en daarom staat hij natuurlijk niet in de kinderbijbels. Maar als ik zeg "de geschiedenis van Jozef" – en we weten allemaal wel ergens dat Jozef een uitbeelding is van de Heere Jezus Christus – en die wordt onderbroken door deze geschiedenis van Juda en Thamar, dan zouden we al enigszins op het spoor gezet moeten zijn waar dat dan van spreekt.
Genesis 39: Jozef bij Potifar. Dat kennen we allemaal, in het huis met die vrouw. Genesis 40 is Jozef in de gevangenis, want daar komt hij terecht vanwege die geschiedenis met de vrouw van Potifar. Hij legt daar in de gevangenis de droom van de schenker en de droom van de bakker uit. Dat loopt voor de een goed af en voor de ander niet, zoals jullie weten. Daarna volgen de dromen van de Farao.
Want er wordt wat afgedroomd bij Jozef en in Genesis. Dat zullen we straks overigens ook nog zien. Maar net had ik het over Jozef, de vader van Jezus. Dat was ook een dromer, hè? Want de engel van God verscheen ook aan hem in een droom. Dat is ook niet één keer gebeurd, maar meerdere keren. Ik had zomaar een tekst kunnen projecteren uit, ik meen, Mattheüs, waar staat: "En de engel des Heren verscheen aan Jozef in een droom in Egypte." Als u had mogen raden waar dat staat, dan had u waarschijnlijk Genesis gezegd, maar het is Mattheüs. God verscheen aan Jozef in een droom in Egypte. Er zijn natuurlijk allerlei parallellen.
Genesis 42: Jozefs broers die naar Egypte gaan vanwege die hongersnood. Jozefs broers gaan nogmaals naar Egypte in hoofdstuk 43. Jozef test zijn broers en in Genesis 45 – een schitterende geschiedenis – maakt Jozef zich bekend aan zijn broers. Vervolgens gaat Jakob naar Egypte. In Genesis 46 komt Jakob bij Farao. In Genesis 48 zegent Jakob de zonen van Jozef; die zegent hij dus eerder dan zijn eigen zonen, want dat doet hij in Genesis 49. Ook dat is een van de onderwerpen in het boek Genesis. Jakob zegent de zonen van Jozef en niet de oudste krijgt de eerstgeboortezegen, maar de jongere: niet Manasse, maar Efraïm. En dan de begrafenis van Jakob en de dood van Jozef in Genesis 50. Dat is het laatste hoofdstuk van Genesis.
Dit is dus nogal een verhaal. Het beslaat het grootste gedeelte van het boek Genesis en daaruit mogen we ook al concluderen dat het een hele belangrijke geschiedenis is van Jozef. We gaan gewoon naar Genesis 37. Ik ga niet eerst de hele geschiedenis lezen, want het is best een lang hoofdstuk en ik ga er ook maar gewoon van uit dat het redelijk bekend is. Jozef op zoek naar zijn broers. Zijn broers zien hem aankomen en denken: "Hé, daar heb je die meesterdromer, laten we hem doden." Vervolgens gooien ze hem in een put. Uiteindelijk denken ze: "Wat voor winst is er in het doden van Jozef? Laten we hem verkopen." Want daar komt een slavenkaravaan aan, zoals het lied zegt. Ze verkopen hem aan Ismaëlieten of Midianieten en dan verdwijnt Jozef naar Egypte. Dat is het verhaal in het kort, maar nu de uitgebreide versie en we nemen het vers voor vers door.
De Toledot van Jacob en de Introductie van Jozef ↑ hoofdstukken
Dit is Genesis 37 vers 1 en daar staat: "Jakob woonde in het land van de vreemdelingschap van zijn vaders, in het land Kanaän." Ik pak hier even de Statenvertaling bij. Ik meen namelijk dat de Statenvertaling hier vrij goed en scherp is, in ieder geval in dit hoofdstuk. Over de rest van de vertalingen wil ik op dit moment niet discussiëren, maar hier staat: "Jakob woonde in het land van de vreemdelingschap van zijn vaders, in het land Kanaän. Dit zijn de geschiedenissen van Jakob." Punt.
Ik meld het even in een zijlijn, maar dat eerste vers en het eerste gedeelte van het tweede vers hadden ze eigenlijk gewoon aan hoofdstuk 36 moeten plakken. Hier zou eigenlijk een nieuw hoofdstuk moeten beginnen bij: "Jozef, zijnde een zoon van zeventien jaren..." Enzovoort. Want dit woordje 'Toledot' dat hier staat, het Hebreeuwse woordje Toledot, betekent zoiets als 'de chronologieën van', 'de chronische verslagen van' of 'dit zijn de wordingsgeschiedenissen van'. In het boek Genesis is dit woord altijd een onderschrift. Het is een terugblik, zou je kunnen zeggen. Wij kennen bij boeken iets vergelijkbaars dat we een colofon noemen. Het is een soort onderschrift: "Dit zijn de geschiedenissen van, dit zijn de chronologische verslagen van Jakob." Punt. En dan begint er een nieuw gedeelte. Je zou ook kunnen zeggen dat het een soort ondertekening is van het voorgaande door degene die het op schrift gesteld heeft. Zo vind je de Toledot van Adam, de Toledot van Noach en de Toledot van Sem, Cham en Jafeth. Die hebben allemaal het gedeelte dat zij op schrift hebben gesteld ondertekend met deze frase.
Nu laat ik een kleine stilte vallen en neem ik een slokje water. Dan beginnen we aan wat ik vind dat Genesis 37 vers 1 eigenlijk zou moeten zijn. Dat vangt aan met: "Jozef, zijnde een zoon van zeventien jaren, weidde de kudde met zijn broeders; en hij was een jongeling met de zonen van Bilha en de zonen van Zilpa, de vrouwen van zijn vader. En Jozef bracht hun kwaad gerucht tot hun vader." Je struikelt bijna over de details en vraagt je af waarom het er allemaal staat, maar hier wordt Jozef geïntroduceerd. Het is niet de eerste keer dat Jozef wordt genoemd, want hij wordt natuurlijk een paar hoofdstukken eerder geboren. Daar werd ook uitgebreid melding van gemaakt, want dat was nogal een gebeurtenis. Hij was immers de oudste zoon van Rachel, de lieveling van Jakob. Jakob had immers meerdere vrouwen. Hij had Lea en hij had Bilha en Zilpa, die hier 'vrouwen' worden genoemd, maar dat waren de slavinnen van respectievelijk Lea en Rachel. Die geschiedenis van Lea en Rachel kennen we natuurlijk; die van Lea met de tere ogen. Jakob werd wakker en toen zag hij dat het Lea was, terwijl hij dacht met de andere getrouwd te zijn. Daar zitten hele geschiedenissen achter. Maar dit is dus Jozef: de oudste zoon van de lieveling van Jakob, zijn favoriete vrouw van de vier.
Jozef was bij lange na niet de oudste zoon van Jakob. Lea kreeg immers eerst een aantal zonen en vervolgens kwamen er ook via de slavinnen zonen voort. Als we Genesis lezen, gaat het telkens over de zonen die geboren worden en is de vraag altijd: naar wie gaat het eerstgeboorterecht? Dus als we hier over Jozef lezen, vragen we ons af of hij soms de eerstgeborene zal worden. Wij kennen de geschiedenis, dus wij weten dat Jozef inderdaad tot eerstgeborene gesteld wordt. Jozef werd dus al eerder genoemd, maar — en nu spreek ik dubbelzinnig — hier begint het openbare optreden van Jozef. Dat zeg ik natuurlijk omdat Jozef een uitbeelding, een type is van de Heer Jezus Christus. Bij Hem hebben we het ook altijd over het begin van Zijn openbare optreden. Deze geschiedenis is dus ook een type van het openbare optreden van de Heer Jezus Christus.
Ik gaf net al even een samenvatting van de geschiedenis, maar de geschiedenis van Jozef is in de kern een verslag van hoe hij ging van lijden en vernedering naar verhoging. Hij werd miskend door zijn broers, hij wordt in een kuil geworpen en doodgerekend, en hij komt terecht in het buitenland. Daar krijgt hij, buiten het zicht van het huis van Jakob, een hoge plaats en wordt hij gekroond met eer en heerlijkheid. De naam Jozef betekent 'YAHWEH voegt toe'. Ik gaf net al aan dat 'Jozefen' de neiging hebben om te verdwijnen, maar de Heer voegt dan altijd weer iets toe. Dat zie je in al die geschiedenissen. We hebben het nu over Jozef, maar we kijken meteen met een typologische bril en we zien daarin de ware Jozef: de Heer Jezus Christus. Hij zou toegevoegd worden. Als Jozef, de vader van Jezus, verdwijnt, wie wordt er dan toegevoegd? Jezus. Ik noemde net al de voorbeelden van Matthias en van Jozef Barnabas, waar Paulus werd toegevoegd. Maar ook de Jozef waar we het nu over hebben, kreeg een andere naam. Hij was Jozef, 'YAHWEH voegt toe', en wat voegde YAHWEH toe? Safenath Paneach. Zo noemde de farao hem, en dat betekent 'de redder van de wereld'.
Natuurlijk is deze Jozef een uitbeelder van Christus. Ook van Jezus zou je kunnen zeggen dat de Heer er iets aan zou toevoegen, namelijk de Opgewekte, de Christus. Daar is Jozef een type van. Je zou zelfs nog een stapje verder kunnen gaan: wat voegt de Heer aan de Christus toe? De ecclesia, Zijn lichaam. In Handelingen staat — ik val midden in de zin — dat zij God lofprijzen en gunst hebben bij het gehele volk, en de Heer voegde dagelijks degenen toe die gered worden. Aan die ecclesia, daar in de begindagen van Handelingen, voegde YAHWEH toe. Als je dat in het Hebreeuws zou zeggen, staat er letterlijk dat de Heer toevoegde; dat zou gewoon een vervoeging van de naam Jozef zijn. Dat is wat de Heer deed: Hij voegde dagelijks toe. Dus ook daarin zie je in de geschiedenis van Jozef een beeld van de ecclesia. Maar dat zou ons niet moeten verbazen, want overal waar van de Christus gesproken wordt, ligt daarin de ecclesia, de gemeente die Zijn lichaam is, verborgen. Wij zijn immers één met Hem.
Dit zijn de geschiedenissen van Jakob. Jozef, zijnde een zoon van zeventien jaren... Ja, zeventien. Dat getal doet mij denken aan de 17e Nisan, want dat is de dag waarop de Heer Jezus Christus opstond: de opstandingsdag. Waarom zouden wij moeten weten dat Jozef hier precies zeventien is? We komen dat wel vaker in de Schrift tegen. Over de ark lees je bijvoorbeeld dat deze in de zevende maand op de zeventiende dag van de maand bleef vastzitten op het gebergte van Ararat. Wacht even, de stekker moet erin. Ja, ik doe de stekker er even in, gelukkig word ik gewaarschuwd. Zo, we hebben weer energie. Maar ook die ark 'stond als het ware op' op die zeventiende dag.
De hele mensheid zat daar in die ark en die bleef vastzitten op het gebergte van Ararat. En ja, dat is natuurlijk ook een beeld van de opstanding. Jozef weidde de kudde met zijn broeders en hij was een jongeling. Jongelingen hebben in de Bijbel vaak te maken met nieuw leven, met een nieuwe generatie. We vinden nogal wat jongelingen in de Bijbel, zoals de jongeling van Naïn die ook wordt opgewekt; eveneens een beeld van Christus. We gaan nu geen studie maken naar die jongeling, maar ik noem het gewoon omdat we het hier lezen en er dus niet omheen kunnen.
Dan staat er dat hij was met de zonen van Bilha en de zonen van Zilpa. Dat is vreemd, want waar zijn dan de zonen van Lea? Die waren gewoon bij hem, maar ze worden hier niet genoemd. Ik heb daar over nagedacht waarom dat zo zou zijn. Jozef komt hier tot zijn broeders, en dat is een uitbeelding van hoe de Here Jezus Christus tot Zijn broeders kwam, tot het volk Israël. Maar zij waren in slavernij onder de wet; dat hoef je eigenlijk niet uit te leggen als je de evangeliën leest. Hier worden alleen de zonen van die slavinnen genoemd, als uitbeelding van een Israël dat slaaf was onder de wet.
Jozef kwam tot zijn broeders, de zonen van Bilha en de zonen van Zilpa, zijn vaders vrouwen. Ik heb ze pas nog behandeld, maar dat is alweer een paar weken geleden, dus dat is wellicht weer wat weggezakt. Ook de zonen van Lea waren erbij, want we lezen in deze geschiedenis natuurlijk over Ruben en over Juda, en dat waren toch echt zonen van Lea. Alleen worden zij in deze frase niet genoemd. Ik denk dat de achterliggende gedachte is dat hier wordt geschilderd dat die zonen een uitbeelding zijn van Israël in slavernij onder de wet.
Ik had nog iets overgeslagen: Jozef weidde de kudde met zijn broers. Jozef is hier dus een herder, een beeld van de Goede Herder, de Here Jezus Christus. Maar ook het volk Israël wordt in de profetie niet alleen een kudde genoemd; hun leiders worden ook herders genoemd. De oversten van dat volk worden herders genoemd, maar vaak zijn het slechte herders die zichzelf weiden en niet de kudde. Dat blijkt ook wel uit deze geschiedenis, want ze zijn hier niet op de juiste plaats.
Jozef bracht een kwaad gerucht over hen over tot hun vader. Daar kun je natuurlijk iets van vinden; dat dacht ik vroeger ook altijd: dat is niet zo handig. Broers verlinken elkaar nu eenmaal niet. Maar je kunt ook zeggen dat Jozef trouw was aan zijn vader en dat die broers niet deugden, wat wel blijkt uit de rest van de geschiedenis. Jozef is hier trouw aan zijn vader, zoals de Here Jezus Christus natuurlijk ook trouw was aan Zijn Vader en niet aan Zijn broeders. Want Zijn broeders waren niet op de juiste plek, maar daar komen we zo nog wel op als we niet over elk vers zo lang doen.
Israël had Jozef lief. Jakob is Israël, dat is een andere naam voor hem. Jakob had Jozef lief boven al zijn zonen, want hij was hem een zoon des ouderdoms. Een nakomertje. Niet de laatste overigens, want dat was Benjamin, die kwam nog later.
De Veelvervige Rok: Bekleed met Gods Veelkleurige Wijsheid ↑ hoofdstukken
En hij maakte hem een veelvervige rok. Een veelkleurige rok, een veelvervige rok. Dit woord van dat veelvervige komt in het Oude Testament nog één keer voor, dat is in 2 Samuël 13 vers 18. Je zoekt het maar eens na, maar dat is ook niet zo'n frisse geschiedenis. Het gaat over de zonen van David. Die hadden ook al allemaal vrouwen. Niet zoveel als zijn zoon, maar David had ook een aantal vrouwen en dus allemaal halfbroertjes en halfzusjes.
In dat hoofdstuk lees je dat één van die zonen van David zijn halfzus verkracht. En ik meen dat Absalom degene is die hem later daarom omzeep helpt. Die vrouw heet Tamar. Genesis 38 gaat over Juda en Thamar, een andere Thamar natuurlijk, maar de vrouw in 2 Samuël 13 heet ook Tamar. En die heeft ook een veelvervig kleed. Dat legt zij af om te rouwen, maar daar heeft ze dus echt een koninklijk kleed, in ieder geval een kleed van een koningsdochter.
Hier is het Jozef, waarvan we weten dat hij later tot eerstgeborene gesteld zou worden, die deze veelvervige rok draagt. Dit veelvervige kleed is natuurlijk ook een uitbeelding van heerlijkheid, van koninklijke heerlijkheid. Maar ik denk dat het een beeld is van de veelkleurige, de veelvuldige wijsheid van God, zoals we dat later in Efeze 3 lezen: opdat nu door de ecclesia, de gemeente, aan de overheden en de machten, de autoriteiten in de hemel, de veelzijdige of veelkleurige, veelgevarieerde wijsheid van God bekendgemaakt zal worden. Daar spreekt het van.
Kijk, Jozef heeft dat kleed aan, maar hij is daarmee een uitbeelding van de Heere Jezus Christus die bekleed was met de veelkleurige wijsheid van God. Wij delen in de heerlijkheid van Christus en daarom wordt in Efeze 3 over de ecclesia gesproken dat die de veelkleurige wijsheid van God bekendmaakt. Want die veelkleurige wijsheid van God is Christus. Nou, daar valt veel meer over te zeggen natuurlijk, maar daar laat ik het bij.
Hij had Jozef lief boven al zijn zonen, want hij was hem een zoon des ouderdoms, en maakte hem een veelvervige, een veelkleurige rok. Als nu zijn broeders zagen dat hun vader hem boven al zijn broederen liefhad, haatten zij hem en zij konden hem niet vredig toespreken. Later lees je in de geschiedenis waarin Jozef zich bekendmaakt aan zijn broers, dat Jozef hen wel vredig toespreekt. Kennen jullie die geschiedenis allemaal? Anders zoek ik even het vers op, maar ik denk dat dat niet nodig is. Nou, laat ik het gewoon wel doen, we zijn toch bezig. Dat is het voordeel van zo'n programmaatje, dat gaat vrij snel.
Ze schrikken zich een ongeluk als zij voor die Egyptische koning staan die hen al beproefd heeft, en dan die koning zegt: "Ja, ik ben het. Ik ben Jozef." Dat ziet Jozef en dan zegt hij: "Maar nu, wees niet bekommerd." En de toorn... dat gaat niet over toorn maar over emotie. Daarom staat het ook licht gedrukt, het staat er niet echt. Zullen we eens kijken hoeveel geschriften dat hebben? Het moet niet zo zijn dat het heet is in jullie ogen. Dat moet je ook uitleggen dus. "Het ontsteke niet in uw ogen omdat gij mij hierheen verkocht hebt. Want God heeft mij voor jullie aangezicht gezonden tot behoudenis des levens." God heeft mij gezonden om jullie te redden, dat wist Jozef. En hij spreekt hen vredig toe: "Wees niet bedroefd, wees niet bekommerd." Dus Jozef sprak hun later wel vredig toe, maar zij konden dat in ieder geval niet bij hem. Zeker hier nog niet.
De Meesterdromer: Schoven en Hemellichamen Buigen Zich ↑ hoofdstukken
Jozef droomde een droom. Dat is altijd leuk in het Hebreeuws; ik zou immers niet weten wat je anders moet dromen dan een droom. Jozef droomde dus een droom die hij aan zijn broeders vertelde, en daarom haatten zij hem nog meer. Soms is een visioen natuurlijk wat anders dan een droom, maar hier droomt hij echt een droom. Er staat ook wel eens in de Schrift dat de Heer aan iemand verschijnt in een droom of in een gezicht. Of dat precies het verschil is, weet ik niet, maar Jozef droomde dus ook andere dingen. Hij wist wel dat dit iets te betekenen had, dat blijkt al uit het vervolg. Zoals ik eerder al zei, zijn dromen kenmerkend voor de geschiedenis van Jozef. Denk maar aan de schenker en de bakker, of aan de dromen van de Farao over de magere en vette koeien en de magere en vette korenaren.
Jozef droomde dus die droom en vertelde die aan zijn broeders, waardoor ze hem nog meer gingen haten. Hij zei tot hen: "Hoor toch deze droom die ik gedroomd heb. Zie, wij waren schoven aan het binden in het midden van het veld. En zie, mijn schoof stond op en bleef ook staan. En zie, uw schoven kwamen rondom en bogen zich neer voor mijn schoof." Toen zeiden zijn broeders tot hem: "Zult gij dan ganselijk over ons regeren? Zult gij dan ganselijk over ons heersen?" Zo haatten zij hem nog te meer om zijn dromen en om zijn woorden.
En hij droomde nog een andere droom. Dan denk je: doe dat nou niet. Maar hij vertelt het toch aan zijn broeders. Hij wist dat het waar was, en de waarheid maakt je natuurlijk niet populair. Hij zei: "Zie, ik heb nog een droom gedroomd; en zie, de zon en de maan en elf sterren bogen zich voor mij neer." Toen hij dit aan zijn vader en aan zijn broeders verhaalde, bestrafte zijn vader hem: "Wat is dit voor een droom die gij gedroomd hebt? Zullen wij dan ganselijk komen, ik en uw moeder en uw broeders, om ons voor u ter aarde te buigen?" Zijn broeders waren jaloers en nijdig op hem, maar zijn vader bewaarde deze zaak.
Die dromen spreken in principe voor zich, want de broers begrepen het ook heel goed. De eerste schoof die opstaat is een beeld van Jozef. Ik zeg ook wel dat er een dubbele bodem in zit, want die eerstelingsschoof vinden we later ook terug in de wet, in Exodus meen ik. Daar is het natuurlijk een uitbeelding van Christus, die als Eerste opstond. De andere schoven zullen volgen als een uitbeelding van Israël. Dat wisten die broers en zij begrepen dat maar al te goed. Ook bij de zon, de maan en de elf sterren die voor Jozef neerbuigen, hadden de broers totaal geen moeite met de symboliek. Dat wist vader Jakob ook. Als je dan in Openbaring 12 komt, waar het ook gaat over de zon, de maan en twaalf sterren, dan weet je waar het over gaat. Het huis van Jakob wist precies waar dit over ging.
Natuurlijk hebben die dromen niet alleen een toepassing op Jozef, want hoewel het later bij hem werd vervuld, wijst het natuurlijk ook op Christus. Ook Zijn broeders zullen zich voor Hem buigen wanneer Hij Zich aan hen bekendmaakt. Zij zullen rouwklagen over Hem, zoals we lezen in Zacharia: zij zullen rouwklagen over Hem die zij doorstoken hebben. Dat vinden we in Zacharia, maar denk ook aan Jesaja 53. Dat zijn vader deze zaak bewaarde, dat lees je ook van Maria. De ouderen zijn misschien wat wijzer. Er zijn hier niet zo heel veel jonge mensen, maar Maria was natuurlijk ook jong. Hoe oud Jakob hier precies was, weet ik niet paraat, maar hij was zeker niet de jongste meer. Als Jozef een nakomertje was en hij was al zeventien jaar oud, dan kun je zo uitrekenen hoe oud Jakob ongeveer was.
Daar komen we later nog op terug. Als het aan de vrouw ligt, duurt het allemaal lang, maar een man die kan gewoon... Nou ja, we dwalen af. Maar dat deden de broers ook, dus we gaan snel verder.
Sichem en Hebron: de Plaats van de Belofte en het Verbond ↑ hoofdstukken
Ja, en zijn broers gingen heen om de kudde van hun vader te weiden bij Sichem. Sichem, in ieder geval hebben we daar allemaal wel eens van gehoord, of je moet Genesis echt nog nooit gelezen hebben. Maar als je nu in Genesis 37 aankomt, dan is Sichem al een begrip in Genesis, want Sichem is de plaats van de aardsvaders. Het is de plaats van de belofte, want God deed Zijn belofte aan Abraham, Izaäk en Jakob. Dat is een refrein in de Schrift.
Abraham kwam in Sichem terecht toen hij in het beloofde land aankwam. En wat doet Abraham? Hij trok door dat land heen. Genesis 12 vers 6 zegt dat hij door dat land heen trok tot aan de plaats Sichem, en daar vestigde hij zich. Voor degenen die willen weten wat het is: daar kwam Abram terecht en daar vestigde hij zich. Abram is de aardsvader. God deed Zijn beloften aan Abram en hem werd een land beloofd: "Trek uit je land en uit je maagschap en uit je vaders huis, Ik geef jou een land." Abram ging er naartoe en kwam terecht in Sichem, bij de eik van More – of de eikenbossen, zoals andere vertalingen zeggen.
Ik heb het plaatje toegevoegd, maar ja, ook dat is dubbelzinnig. De eikel, want dat was ook het teken dat Abraham later kreeg van de belofte: de besnijdenis. Waar het vlees wordt weggenomen en waar de glans, de eikel, zichtbaar wordt. Dus het vlees wordt weggenomen en iets nieuws wordt zichtbaar. En toevallig is de eikel ook nog een onderdeel van dat lichaamsdeel waardoor opstanding en nieuw leven tot stand komt. Maar nu worden we wel heel dubbelzinnig. En ik heb het al zo warm, dus laten we snel verder gaan.
Sichem betekent zoiets – als je hem niet snapt, dan kun je me later deze week even bellen, dan doe ik dat graag telefonisch, daar heb ik wat minder moeite mee, die snapt het wel – Sichem betekent zoiets als 'aandeel' of 'lotsdeel', zo zegt het namenboekje dat ik net al noemde bijvoorbeeld. God gaf Zijn belofte aan Abram en hij ging naar zijn lotsdeel. Wij hebben ook een lotsdeel ontvangen, een aandeel; wij delen in de positie van Christus. Abram deelde in die belofte. Het zijn allemaal parallellen waar we natuurlijk heel uitgebreid op in zouden kunnen gaan en wat we op andere momenten ook gedaan hebben, maar nu noem ik het alleen.
Overigens zeggen ze ook dat het 'schouder' betekent. Schouder heeft alles met heerschappij te maken. De heerschappij rust op Zijn schouder. Het is net Kerst geweest, dus dat weten we nog: "Een Kind is ons geboren, een Zoon is ons gegeven en de heerschappij rust op Zijn schouder." Maar terug naar de geschiedenis, want dit is de uitleg van Sichem.
Zijn broers waren daar bij Sichem; althans, ze hoorden daar te zijn. Dat vraagt Israël namelijk. Jakob zegt tegen Jozef: "Weiden uw broeders niet bij Sichem?" Dat was de bedoeling, dat zij bij Sichem waren, bij de belofte aan Abraham, Izaäk en Jakob. Dat ze zich daar ophielden met de kudde. Dat is allemaal super dubbelzinnig natuurlijk. Daar zouden ze moeten zijn, maar weidden de broeders bij Sichem? Het antwoord is nee, daar waren ze niet. Maar daar komen we nog op.
"Kom, dat ik u tot hen zende." En hij zeide tot hem: "Zie, hier ben ik." In de Statenvertaling staat dat 'hier' soms schuin gedrukt, wat betekent dat het er in het origineel niet letterlijk zo staat. Er staat eigenlijk: "Zie, ik ben." Dat doet natuurlijk denken aan die "Ik ben"-uitspraken van de Heer Jezus. "Ik ben de goede Herder", "Ik ben de Deur der schapen"... Zeven zijn het er, meen ik. Dat moet wel. Dat zijn die "Ik ben"-uitspraken. En Jozef zegt: "Zie, ik ben." Hij is natuurlijk een type van de ware Jozef die op zoek ging naar zijn broers en ging kijken of zij bij Sichem waren.
Of wat dacht u van deze uit Hebreeën 10 vers 7? Dit is de Messias, de Christus die hier spreekt: "Toen zei Ik: Zie, Ik kom (in de boekrol is over Mij geschreven), om Uw wil te doen, o God." Hij wist Zijn positie, Hij wist Zijn taak. "Zie, Ik kom, in de boekrol is over Mij geschreven om Uw wil te doen." Dat is een aanhaling uit Psalm 40 vers 8 en 9. Ik zeg het erbij, want we komen later nog op Psalm 40, dus parkeer die even en onthoud Psalm 40.
Zo zei Israël tot Jozef: "Weiden uw broeders niet bij Sichem? Kom, dat ik u tot hen zende." En hij zei tot hem: "Zie, hier ben ik." En hij zei tot hem: "Ga toch heen, zie naar de welstand van uw broeders en naar de welstand van de kudde, en breng mij een woord wederom." Zo zond hij hem uit het dal Hebron en hij kwam te Sichem. Details, het gaat maar door natuurlijk.
De welstand. "Zie naar de welstand." Staan ze goed? Dat staat er eigenlijk letterlijk. Welstand is 'goed in stand staan', maar ze stonden dus niet goed, want ze stonden niet op de juiste plek. "Zie naar de welstand van uw broeders." In het Hebreeuws is dat verwant aan 'shalom'. Zien jullie dat? Welzijn, welstand, vrede; dat heeft natuurlijk alles met elkaar te maken. "Zie naar de welstand van uw broeders en naar de welstand van de kudde en breng mij een woord wederom." Ook de kudde is in de profetie een synoniem voor het huis van Jakob, voor Israël.
Zo zond hij hem uit het dal Hebron en hij kwam te Sichem. Maar wat is Hebron in de Schrift? Er zitten verschillen tussen Sichem en Hebron, maar laten we eens naar de overeenkomst kijken. Abram zette zijn tent op en ging bij de eiken van Mamre wonen, die bij Hebron zijn. Dus weer een stad waar Abram zich vestigt en weer bij de eiken. Precies hetzelfde, alleen op een andere plek. En hij bouwde daar een altaar, wat natuurlijk een beeld is van offer, van dood en opstanding. De dood en opstanding van Christus waarin al die beloften vervuld worden.
Hebron betekent 'verbond'. Dat spreekt natuurlijk in beeld van het nieuwe verbond, het verbond van de belofte. "Ik zal," belooft God. Weten jullie wat er nog meer te vinden is in Hebron? Er liggen daar twee deuren, als het goed is. Ja, die deuren, de poorten van Gaza. Simson mocht dat natuurlijk niet doen, maar hij deed het toch, want hij bezocht een hoer in Gaza. Toen wilden ze hem te grazen nemen, maar die hoer is natuurlijk een beeld van Israël. Christus bezocht ook een hoer, een hoerig volk. Ze waren niet bij Sichem.
Simson bezoekt een hoer in Gaza en ze willen hem dan in de ochtend te pakken nemen, ze sloten de deuren. Maar Simson staat middernacht op. Hij staat middernacht op, hij rukt die poort uit zijn voegen, neemt ze op zijn rug en zet ze op een heuvel of een berg bij Hebron. Dit is een uitbeelding van de dood die overwonnen werd. De poorten van het dodenrijk werden daar op een hoge plaats gezet en Simson verdween naar die hoge plaats. Het is een uitbeelding van de Heer Jezus Christus die in de nacht opstond en verdween naar een hoge plaats, en daarmee de dood overwon. Echt een schitterende geschiedenis. Overigens ligt Hebron tientallen kilometers verder dan Gaza. Ik meen ergens zestig kilometer, het kunnen er ook veertig zijn, dat maakt me niet zo heel veel uit, maar hij heeft tientallen kilometers met die poort op zijn rug gelopen. En niet over het asfalt, nee, zeker niet over het asfalt.
Maar daar is Hebron dus ook een uitbeelding van. Alleen waren die broers daar dus ook al niet.
Dwalend in het Veld: de Broers in Dothan Gevonden ↑ hoofdstukken
En een man vond hem, want ziet, hij was aan het dwalen in het veld. Zo vroeg deze man hem: "Wat zoekt gij?" Ja, kijk, wij weten van de Heer dat de Zoon van de mens, de ware Jozef, kwam om het verlorene te zoeken en te redden. "De Zoon des mensen kwam om het te zoeken en zalig te maken dat wat verloren is," zo ken ik het uit de Statenvertaling. De Zoon van de mens kwam om het verlorene te zoeken en te redden. Nou, hier komt hij in beeld: Jozef op zoek naar zijn broers.
Hij zei: "Ik zoek mijn broeders; geef mij toch te kennen waar zij weiden." Zo zeide die man: "Zij zijn van hier gereisd, want ik hoorde hen zeggen: laat ons naar Dothan gaan." Jozef ging zijn broeders dan achterna en vond hen te Dothan. Daar waren ze dus. Ze waren in Dothan en niet in Sichem, niet in Hebron, maar op een andere plek. Dus niet bij Sichem, de stad van de aartsvaders, maar ze waren op een andere plek.
Dan zou het heel simpel moeten zijn, want dan moet je weten wat Dothan betekent en dan ben je er natuurlijk. Maar daar verschillen de boekjes nogal over. Die van het Morgenrood, die ik er net bij pakte en die ik al noemde, die zegt dat het "twee bronnen" betekent. Maar dat is een mooie. Want ook het volk Israël putte uit twee bronnen toen de Heer kwam om Zijn volk te zoeken: de Schrift, de Tenach, maar ook andere bronnen zoals de overleveringen. En in de praktijk, als men uit twee bronnen put, dan is de overlevering uiteindelijk altijd belangrijker dan de Schrift zelf.
Ook in onze tijd kennen we daar voorbeelden van. Want als men iets naast de Schrift heeft, is het altijd de bedoeling dat je de Schrift leest door de bril van die andere geschriften; anders heb je die andere schriften immers niet nodig. Als je alleen de Schrift hebt, dan is al het overige fijn ter kennisgeving, maar het zou getoetst moeten worden aan de Schrift. Als je er iets naast hebt, gebeurt het altijd andersom: dan wordt de Schrift getoetst aan de hand van die geschriften. Men legt die geschriften eroverheen — ik zei bijna de catechismus, of noem ze maar op, want dat is het in de praktijk — en als het niet overeenkomt met die geschriften, dan schuift men het aan de kant. Zo werkt dat in de praktijk en dat was ook zo toen de Heer tot Zijn volk kwam. Daar lezen we nogal wat voorbeelden van; volgens mij heb ik er straks nog wel een.
Anderen zeggen dat Dothan "eigen wetten" betekent. Want kijk, als Dothan "twee bronnen" zou betekenen, dan zou het — voor zover mijn kennis van het Hebreeuws strekt, nou ook weer niet zó ver, maar toch — moeten eindigen op "-aim". Dat is immers een dubbelheid, een tweevoud. Efraïm en dudaïm eindigen bijvoorbeeld allemaal op "-aim", wat "dubbele vrucht" betekent. Dus als het over twee bronnen gaat, dan zou het volgens mij ook op "-aim" moeten eindigen. Wat het ook betekent: ze waren bij de komst van Jozef niet op de juiste plek. Dat is een beeld van het volk Israël, dat bij de komst van de Heer niet op de juiste plek was.
Maar toen dacht ik: laat ik het gewoon eens in Google Translate intikken. Ik kopieer die Hebreeuwse letters uit ISA en ik plak ze in Google Translate. Moet je kijken wat je dan krijgt: "ze waren in religie". Dat is toch keurig? Ik had echt zo'n aha-momentje toen ik dat deed. Supergoed, toch? Ik zag dat aardige woord staan, ik kopieerde en plakte het in Google Translate. Je zal er niet altijd blind op kunnen varen, maar dit moet wel kloppen, denk ik dan: ze waren in religie.
En dat was natuurlijk ook de toestand waarin het Joodse volk zich bevond toen de Heer tot hen kwam. Daar waren Jozefs broers: in religie. Dat lezen we dan ook in de Evangeliën. De Heer zegt tot Zijn volksgenoten: "Jullie maken het woord van God ongeldig door jullie overlevering, die jullie overleveren. En jullie doen veel van zulke dingen." Hier gaat het om een bepaald voorbeeld. Ik heb expres het verband niet meegenomen omdat het misschien wat ingewikkeld is als je "korban" uit moet gaan leggen, maar in ieder geval zegt de Heer tot hen: "Ja, de wet zegt dit, maar jullie zeggen: ja, maar als je dit en dat doet, dan is het ook wel goed." Daarmee maken jullie het woord van God ongeldig. En dat doen jullie; jullie doen veel van zulke dingen, zegt de Heer tot Zijn volksgenoten. Dus door hun eigen tradities en hun eigen overleveringen — overleveringen van mensen wordt dat ook genoemd — maakten zij het woord van God ongeldig. Ja, en dan zien zij hem aankomen... maar dat bewaren we tot na de pauze.
Een Listige Raad Om de Meesterdromer te Doden ↑ hoofdstukken
En aangekomen in vers 18, daar staat dan over de broers van Jozef: zij zagen hem van verre en eer hij tot hen naderde sloegen zij tegen hem een listige raad om hem te doden. Nou, ik heb er maar een voorbeeldje bij gehaald uit het evangelie waar dat ook van de Heer Jezus gezegd wordt, maar daar had ik een hele lijst van kunnen maken natuurlijk. In Johannes 5 vers 16 staat: "En daarom vervolgden de Joden Jezus en zij zochten Hem te doden, omdat Hij deze dingen op de sabbat deed." Dat heb ik er toch maar even bij geprojecteerd, want daar hebben we het wel eens over gehad, over een genezing op de sabbat. Denk aan de man met de dorre hand, maar ook aan de lamme van Bethesda, omdat juist die sabbat natuurlijk een uitbeelding is van de grote sabbat, de zevende dag.
Of wat dacht u van deze? Dit is een gelijkenis: "Toen de landbouwers de zoon zagen, zeiden zij onder elkaar: dit is de erfgenaam." Maar zouden die broers dat ook niet gedacht hebben van Jozef? Dit is de erfgenaam. "Kom, laten we hem doden en zijn erfenis voor onszelf houden." Ik weet niet of de broers dat echt gedacht hebben, maar Jozef was de eerstgeborene. In deze gelijkenis gaat het over de landbouwers waarin de eigenaar van het land eerst zijn knechten stuurt en die worden gedood. Uiteindelijk stuurt hij dan zijn zoon en dan zeggen de landbouwers als ze de zoon zien: dit is de erfgenaam, kom laten we hem doden en zijn erfenis voor onszelf houden. Toen ze hem gegrepen hadden, wierpen zij hem buiten de wijngaard en doodden hem. Dat is als beeld natuurlijk van de Heer Jezus Christus die buiten de poort geleden heeft en daar stierf en gedood werd. Dat gebeurt in beeld ook met Jozef.
Ze sloegen een listige raad tegen hem om hem te doden en ze zeiden de een tot de ander: "Ziet, daar komt die meesterdromer aan." Bezitter van dromen. Dit woord is het Hebreeuwse woord baal. Een baal van dromen. Een heer, want baal betekent heer of bezitter van dromen. "Die meester de dromer" staat in de vertaling. Bol.com, bezitter van bol. Bol.com vervult ook al je dromen. Nee, maar het woord bolwerk komt daar niet vandaan. Een bolwerk? Nou, dat weet ik niet. Je hebt wel allerlei websites waarin je de etymologie van woorden kunt opzoeken. Dan hoor ik het de volgende keer al van je, Leen.
"Nu kom dan en laat ons hem doodslaan en hem in een dezer kuilen werpen en wij zullen zeggen: een boos dier heeft hem opgegeten; zo zullen wij zien wat van zijn dromen worden zal." Nou, dat zouden ze dus inderdaad zien, maar dat weten wij natuurlijk achteraf en zij wisten dat niet vooraf. Laten we hem doodslaan; nou, dat deden ze dus uiteindelijk niet, dat weten we natuurlijk, maar hem in een van deze kuilen werpen wel. De kuil in de Schrift is een beeld van de dood. Het is vaak een synoniem voor het graf. En ik had het net over — weet u nog wat ik zei over Psalm 40? Parkeer hem even. Daar komt ie: Psalm 40. Dat is dus dezelfde psalm: "Hij haalt mij omhoog uit een ruisende kuil, uit modder en uit slijk." Maar we weten natuurlijk — ik denk dat voor mij de psalm van David zit, maar dat de psalmen uiteindelijk in de mond gelegd kunnen worden van de Zoon van David. "Hij haalt mij omhoog uit een ruisende kuil, uit modder en uit slijk." Weet je waar het spreekwoord vandaan komt: door het slijk gehaald worden?
"Hij doet staan mijn voeten op een steenrots. Hij zet mij op een steenrots." Leon, dit ken je van U2 hè? Van Forty. Nee? U2 heeft hier ooit een song op gemaakt en daar hebben ze jarenlang elk concert geëindigd met dat nummer. Dat nummer heet Forty en dat is gebaseerd op Psalm 40. Tegenwoordig zingen ze hele andere dingen, maar dat terzijde. "Hij haalt mij omhoog uit een ruisende kuil, uit modder en uit slijk. Hij doet staan mijn voeten op een steenrots. Mijn schreden maakt hij vast. Hij geeft mij in de mond een nieuw lied, een lofzang voor onze God. Velen zullen het zien en vrezen en op YAHWEH vertrouwen." Ja, dus die kuil als beeld van de dood. Jozef wordt in de kuil gegooid. Als beeld van de kuil, het graf, de afgrond.
Iemand zei net nog tegen me — ik ga niet zeggen dat het mijn vader was — maar dat ik Jozef van Arimathea was vergeten. En dat is dus inderdaad ook zo. Jozef van Arimathea was degene die het lichaam van Jezus opvroeg bij Pilatus. En hij legde het in een kuil in zijn tuin, waaruit hij opstond uit de kuil van Jozef. Het graf van Jozef, maar dat zijn in de Schrift toch echt synoniemen: kuil, graf, afgrond. Dus de Heer werd begraven in het graf van Jozef en stond daaruit op. Nou, daar hoor je niks meer van inderdaad. Er zijn wel allerlei mythen en verhalen over, maar dat terzijde. Maar de Bijbel zwijgt er verder over en daar gaat het maar om.
"Nu kom dan en laat ons hem doodslaan en hem in een dezer kuilen werpen en wij zullen zeggen: een boos dier heeft hem opgegeten." Een wild dier. Dier, wild, wild dier. En dat doet ons toch denken aan Openbaring 13, dat is vertaald in de meeste vertalingen met "het beest", maar ook daar is het letterlijk een wild dier. Het beest van Openbaring 13, dat natuurlijk — hoe zeg je dat — een vermenselijking of verpersoonlijking is van Satan. Satan is natuurlijk de tegenstander, het beest. "Zo zullen wij zien wat van zijn dromen worden zal." Satan dacht natuurlijk ook dat hij bij de dood van de Heere Hem verslagen had. Maar een boos dier heeft hem opgegeten.
Ruben hoorde dat en verloste hem uit hun hand. En hij zeide: "Laat ons hem niet aan het leven slaan." Ook zeide Ruben tot hen: "Vergiet geen bloed, werpt hem in deze kuil die in de woestijn is en legt de hand niet aan hem." En dat deed hij opdat hij hem uit hun hand verloste om hem tot zijn vader weder te brengen. Een kuil in de woestijn. Een woestijn is natuurlijk ook een beeld van de dood, daar is geen leven. Voor veertig jaar? Oh, dat weet ik niet, we hebben heel wat op te zoeken. Maar in ieder geval zwierf het volk Israël veertig jaar door de woestijn. Dus Ruben verloste hem uit hun hand en dan geschiedde het, als Jozef tot zijn broederen kwam...
Ontkleed en in de Kuil Geworpen als Beeld van de Dood ↑ hoofdstukken
Zo togen ze en trokken ze Jozef zijn rok, die veelvervige rok, uit. Ze ontdeden hem van zijn heerlijkheid, en ook dat is een beeld van de dood. Het is misschien een wat lastig vers, maar Paulus zegt in 2 Korinthe 5: "Want wij, die nog in deze tent zijn..." – daar staat dan 'tabernakel'. Wij die nog in deze tabernakel zijn, wij zuchten bezwaard door het lijden van deze tijd. En dan zegt hij dat we dat doen omdat wij niet ontkleed, maar overkleed willen worden. Hier wordt het lichaam voorgesteld als een tent. Een tent is een kleed; dat is eigenlijk niet veel meer dan een gespannen kleeddoek.
Paulus zegt hier dat wij zuchten en uitkijken naar de wederkomst, naar Zijn komst. Want dat is het moment dat wij veranderd zullen worden. Wij willen niet ontkleed worden, namelijk ons lichaam afleggen, want dan ben je van je heerlijkheid ontdaan in het beeld van de dood. Wij willen juist overkleed worden. Want op dat moment van de komst des Heren, de parousia, zullen degenen die dan nog leven in een oogwenk veranderd worden. Zij worden overkleed met een nieuw lichaam. Dat staat hier ook: "opdat het sterfelijke" – niet de doden, maar het sterfelijke – "door het leven verzwolgen zal worden."
Het gaat dus over degenen die nog leven op dat moment. De doden zullen eerst opstaan, zegt Paulus ergens anders in 1 Thessalonicenzen 4, en zij zullen veranderd worden en weggerukt, de Heer tegemoet in de lucht. Maar op datzelfde moment blijven er ook mensen levend over. Die worden niet ontkleed, maar die worden op dat moment overkleed. Dan wordt het sterfelijke door het leven verzwolgen. Daar keek Paulus naar uit. Maar het ontkleed worden is dus ook een beeld van de dood en van het ontnemen van heerlijkheid.
Nou, dat gebeurt hier met Jozef. Ze namen hem en wierpen hem in de kuil, maar de kuil was ledig; hij was leeg en er was geen water in. Ook dat is een beeld, want water is leven. De afwezigheid van water is dus ook weer een beeld van de dood. Hij stierf weliswaar niet letterlijk in die kuil, maar alle details eromheen wijzen ons erop dat het hier over de dood gaat.
Daarna zaten zij neer om brood te eten. Waarom ze dat precies op dat moment deden, weet ik niet, maar zij hieven hun ogen op en zagen een reisgezelschap van Ismaëlieten uit Gilead komen. Hun kamelen droegen specerijen, balsem en mirre, reizend om dat naar Egypte te brengen. In Genesis 42 zijn de broers bij Jozef – in dat hoofdstuk stelt Jozef hen op de proef – en dan zeggen ze tegen elkaar: "We hebben onze broer om genade horen smeken." Dat lezen we hier in Genesis 37 niet expliciet, maar dat zeggen ze later tegen elkaar in Genesis 42. Daar staat: "Voorwaar, wij zijn schuldig aan onze broer, wiens benauwdheid der ziel wij zagen toen hij ons om genade bad; maar wij hoorden niet."
Het eerste wat je hier leest – en dat viel mij op – is dat ze daar zaten te eten, hun ogen ophieven en een reisgezelschap van Ismaëlieten uit Gilead zagen komen. Weten jullie wat Ismaël betekent? "God hoort". Zij zeggen later dus: "Hij smeekte om genade, maar wij hoorden niet." Maar de eersten die dan verschijnen, zijn Ismaëlieten: God hoort. Bij wijze van spreken wordt Jozef toch gered door die Ismaëlieten die daar langskwamen, want hij wordt aan hen verkocht in plaats van dat hij letterlijk de dood sterft. Zij hoorden niet, maar God hoorde wel.
Dat is ook wat Jozef later zegt: "God heeft mij vooruitgezonden om jullie in het leven te behouden." Wees dus niet bekommerd. Overigens was Ismaël ook een zoon van Abraham, dus Jozef komt toch weer bij het nageslacht van Abraham terecht. Maar hij ging naar Egypte. Het is een studie op zich om het over Egypte te hebben, maar Egypte is een beeld van deze wereld. Het is dualistisch; er zijn er altijd twee, een Boven- en een Beneden-Egypte. De naam in het Hebreeuws is Mitzrayim. Dat is een tweevoud; we hadden het net al over die uitgang '-aim'. Het is dus het beeld van deze wereld, waar Israël later in slavernij was. Toen zei Juda...
Door Juda Overgeleverd aan de Heidenen ↑ hoofdstukken
Toen zei Juda tot zijn broeders: "Wat gewin zal het zijn dat wij onze broeder doodslaan en zijn bloed verbergen?" Juda was dus een echte Jood, want ja, wat voor winst heeft het? Er viel toch nog wat te verdienen. Ik zeg het met een knipoog natuurlijk, maar het is toch wel typisch dat het precies Juda is die dat zegt. Het Joodse volk staat immers bekend om hun handelsgeest. Dat deed hij toch? Ja, daarom.
Maar wat voor gewin zal het zijn dat wij onze broeder doodslaan en zijn bloed verbergen? Kom en laat ons hem aan deze Ismaëlieten verkopen. Onze hand zij niet aan hem, want hij is onze broeder, ons vlees. En zijn broeders hoorden naar hem. Had hij toch hele zuivere motieven? Ja... nou ja, dat... Maar wat gebeurt hier? Juda levert Jozef over aan de heidenen. Dat is precies wat je in de evangeliën leest: het Joodse volk levert de Heer Jezus over in de handen van de Romeinen om Hem te doden.
Als nu de Midianitische kooplieden voorbijtrokken, zo trokken en hieven zij Jozef op uit de kuil en verkochten Jozef aan deze Ismaëlieten voor twintig zilverlingen. En die brachten Jozef naar Egypte. Die Ismaëlieten zijn hier opeens Midianieten. Wat de precieze betekenis daarvan is, weet ik ook niet, maar ook Midian was een zoon van Abraham. Abraham had later namelijk nog een andere vrouw – dat is wat minder bekend: Ketura. Daar kreeg hij, hoeveel zonen? Zeven geloof ik, hè? Eén daarvan was Midian.
Jozef komt bij buitenlanders terecht, hij komt terecht in het buitenland. Dat is natuurlijk een beeld van... Hij stond op uit de kuil, hij werd opgeheven. "Zo trokken en hieven zij Jozef op uit de kuil." Zoals de Heer Jezus ooit opstond uit de kuil van Jozef – uit het graf van Jozef, uit de tuin van Jozef van Arimathea. Zo wordt Jozef hier uit de kuil geheven, dezelfde kuil als in Psalm 40 natuurlijk. Hij wordt verkocht aan deze Ismaëlieten; blijkbaar zijn dat dan dezelfden als de Midianieten. Er zijn hele theorieën over dat er twee verschillende karavanen waren en daar kun je natuurlijk eindeloos over doorgaan. Hoe de vork precies in de steel zit, weet ik ook niet.
Maar we kennen nog iemand die in Midian terechtkwam. Ik hoorde het vandaag nog niemand zeggen, geloof ik. Nog iemand die in Midian terechtkwam... Dat was jij toch, Fred? Nee, dat ging over Jakob. Maar we kennen nog iemand die in Midian terechtkwam: Mozes. Ja, Mozes kwam daar ook terecht. Voordat Mozes het volk ging leiden en voordat hij het volk uitleidde uit Egypte naar het beloofde land, was hij veertig jaar in Midian. En hier komt Jozef, voordat hij het volk verlost, voordat hij verhoogd wordt en voordat zijn broeders hem herkennen, terecht bij de Midianieten en gaat hij naar Egypte. De parallellen zijn er natuurlijk.
Overigens kreeg Jozef in het buitenland hoeveel zonen? Twee: Manasse en Efraïm. En hoeveel zonen kreeg Mozes in het buitenland? Ook twee. Ja, dus daar zal ook wel een parallel zijn, denk ik zo maar.
Wie mij kan vertellen waarom het hier twintig zilverlingen zijn en in de evangeliën dertig zilverlingen waarvoor de Heer Jezus wordt overgeleverd door Judas, die mag het zeggen. Ik weet het niet. De inflatie? Dat was het enige wat ik kon bedenken; het is immers een paar jaar later natuurlijk.
Je zou kunnen zeggen dat het spreekt van de 2000 jaar, de twintig eeuwen – de twee dagen – dat Jozef zich onder de Ismaëlieten of in Egypte bevindt. Het is een uitbeelding van onze tijd, waarin Christus zich 2000 jaar, twintig eeuwen lang, onder de natiën bevindt. Maar ja, waarom dan dertig in de evangeliën? Dit zijn zilverlingen en wat zijn die dertig dan? Ook zilverstukken geloof ik, ja. Nou ja.
De in Bloed Gedoopte Rok en de Rouw van Jacob ↑ hoofdstukken
Als nu Ruben tot de kuil wederkeerde, ziet, zo was Jozef niet in de kuil. Toen scheurde hij zijn kleren. Ik heb nagedacht over wat hier nou voor betekenis achter zit: waar was Ruben nou? Kijk, Ruben was de letterlijke eerstgeborene, hij was de oudste. Als hij ergens had moeten laten zien dat hij de oudste was, dan had hij dat natuurlijk hier moeten doen. En dat doet hij nogal halfslachtig natuurlijk. Maar waar was hij dan? Misschien bij de schapen? Ja, dat zou wel kunnen. Ik weet niet hoe ver die schapen bij de broers vandaan waren. Ja, hij was even weg. Even plassen of zo. Ja, weet ik veel. Wat was hij aan het doen?
Nou, in ieder geval had hij een plannetje, maar dat was een nogal halfslachtig plan, om het zo te zeggen. En dat heeft dus niet gewerkt. Daar zal ongetwijfeld meer achter zitten, maar ik weet het niet. Hij keerde weder tot zijn broederen en zei: "De jongeling is er niet! En waar zal ik heen gaan? Wat moet ik nu?" Hij voelde zich blijkbaar toch wel enigszins verantwoordelijk.
Toen namen zij Jozefs rok, zij slachtten een geitenbok en ze doopten de rok in het bloed. Kijk, helemaal in het begin — ik weet niet meer welk vers, nee, dat is niet helemaal in het begin — daar zei Jakob tegen Jozef: "Ga toch heen, zie naar de welstand van uw broeders" (vers 14) "en breng mij een woord wederom." Maar hij kreeg geen woord wederom. Wat hij wederom kreeg, was Jozefs veelvervige rok, gedoopt in het bloed van een geitenbokje. Dat is natuurlijk geen woord, maar het is wel een uitbeelding van iets.
Het slachten van een bokje is natuurlijk ook een beeld van de dood van de Heer Jezus Christus. En een geslacht bokje, dat zou geofferd moeten worden, want daar is het voor bedoeld. En dat is natuurlijk weer een beeld van opstanding. Maar hier werd het... ik weet niet of er verder nog betekenis achter zit, maar ze doopten die rok in ieder geval in het bloed van een geitenbokje. Daarmee zou je kunnen zeggen dat die veelkleurige wijsheid van God voor het huis van Jakob bedekt werd, want van de kleur zal niet veel meer overgebleven zijn.
Dus zij namen Jozefs rok, ze slachtten een geitenbok en ze doopten de rok — de tuniek staat er letterlijk, wat dat dan ook wezen mag — in het bloed. En zij zonden die veelvervige rok en lieten hem tot hun vader brengen en zeiden: "Deze hebben wij gevonden. Bekijk toch of dit de rok van uw zoon is of niet?" Blijkbaar was nog wel zichtbaar dat hij van Jozef geweest was, want Jakob herkende hem. Hij herkende die rok en zei: "Het is de rok van mijn zoon! Een boos dier heeft hem opgegeten, voorzeker is Jozef verscheurd!"
Toen scheurde Jakob zijn klederen, legde een zak om zijn lendenen en hij bedreef rouw over zijn zoon, vele dagen lang. Al zijn zonen en al zijn dochteren maakten zich op om hem te troosten, maar hij weigerde zich te laten troosten en zei: "Want ik zal rouwbedrijvende tot mijn zoon in het graf nederdalen." Alzo beweende hem zijn vader.
Het beeld is natuurlijk dat Jozef, als beeld van Christus, dood is voor het huis van Jakob. En dat is ook nu in deze tijd natuurlijk zo: dat de Messias niet bestaat voor dat volk. Het laatste wat ze van Hem gezien hebben, was dat ze Hem in een graf hebben gelegd.
Afgevoerd Naar Egypte: een Nieuw Hoofdstuk bij Potifar ↑ hoofdstukken
En de Midianieten verkochten hem in Egypte aan Potifar, een hoveling van de Farao en overste van de trawanten, oftewel de overste van de lijfwachten. In ieder geval was hij een belangrijke man in de hofhouding van die Farao. Daar kwam Jozef dus terecht.
En dat is dan ook het einde van deze geschiedenis, deze introductie van Jozef. Het volgende vers is Genesis 38 vers 1, wat gaat over de geschiedenis van Juda en Tamar, maar dit is het laatste vers dat we behandelen in Genesis 37. Je kunt in feite zo doorlezen in Genesis 39, want daar gaat de geschiedenis weer verder.
Jozef nu werd naar Egypte afgevoerd en Potifar, een hoveling van de Farao en overste van de trawanten, een Egyptisch man, kocht hem uit de handen van de Ismaëlieten die hem daarheen afgevoerd hadden. Wat betreft die hele geschiedenis: Genesis 38 is dus een intermezzo in de geschiedenis van Jozef. Je kunt het zo weglaten en dan mis je in het verhaal van Jozef eigenlijk niets.
Waarmee we aan het einde gekomen zijn van deze Bijbelstudie. En ja, ik weet niet of er een cliffhanger is. Misschien dat we het de volgende keer over die tussenliggende geschiedenis gaan hebben, maar daar doe ik nu nog geen uitspraak over.