de wijzen uit het oosten

In de Schrift is de geschiedenis van de wijzen uit het oosten een simpele vertelling met weinig details. Daarom worden er rond kerst allerlei zaken bij verzonnen. Maar wat staat er nu eigenlijk wél beschreven? En belangrijker nog: waar wijst het ons op? Alles in deze geschiedenis wijst ons op de verheerlijkte Christus. Wie werkelijk wijs is, kijkt omhoog!

de PowerPoint presentatie van deze studie is niet meer beschikbaar

Plaats studie: Urk
Datum: 20 december 2015

📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst

Samenvatting: De spreker behandelt de geschiedenis van de wijzen uit het oosten niet primair als historisch feit, maar vanwege de typologische betekenis. De wijzen beelden de ecclesia uit, die niet afgaat op de wet, maar op hemelse en verborgen dingen. De ster, door de spreker gekoppeld aan het Hebreeuwse woord voor verborgenheid, wijst op de verheerlijkte Christus. De berekende periode van twee jaar staat symbool voor de huidige tijd van tweeduizend jaar waarin het heil naar de natiën is gegaan. Deze geschiedenis toont hoe Gods verborgen wijsheid een immense vreugde geeft aan wie geestelijk leert kijken.

Besproken Schriftgedeelten: Mattheüs 2, Lukas 2, Openbaring 7:2, 1 Korinthe 1, 1 Korinthe 15, Spreuken 25:2, Kolossenzen 2, Numeri 24, Psalmen 2, Genesis 1, Mattheüs 24, Romeinen 10:2, Romeinen 11

“En daarom zoeken wij ook in de geschiedenissen rond de geboorte van Jezus naar de verheerlijkte Christus.”

Introductie en Lezing van Mattheüs 2 ↑ hoofdstukken

De wijzen uit het oosten, daar gaan we het over hebben deze middag. Een kerstverhaal, hoor ik al. Laat ik eerst de geschiedenis lezen; die vinden we in Mattheüs 2. Ik heb wel wat op de beamer staan, maar dat zijn niet de verzen uit Mattheüs 2. Dat hoofdstuk kent drieëntwintig verzen, die ga ik sowieso niet allemaal lezen. Ik vind het tamelijk nutteloos om dat hele stuk op de beamer te zetten; ik wilde mezelf wat werk besparen. Ik lees de geschiedenis van de wijzen uit het oosten gewoon voor uit Mattheüs 2, en als ik andere Schriftplaatsen aanhaal, dan zal ik dat doen via de beamer. Ik heb hier de Statenvertaling; als uw vertaling afwijkt, dan weet u waar dat aan ligt.

Ik begin bij vers 1: "Toen nu Jezus geboren was te Bethlehem, gelegen in Judea, in de dagen van de koning Herodes, ziet, enige wijzen van het oosten zijn te Jeruzalem aangekomen, zeggende: Waar is de geboren Koning der Joden? Want wij hebben gezien Zijn ster in het oosten, en wij zijn gekomen om Hem te aanbidden. De koning Herodes nu, dit gehoord hebbende, werd ontroerd, en geheel Jeruzalem met hem. En bijeenvergaderd hebbende al de overpriesters en schriftgeleerden des volks, vraagde hij van hen waar de Christus zou geboren worden. En zij zeiden tot hem: Te Bethlehem, in Judea gelegen; want alzo is geschreven door de profeet: En gij, Bethlehem, gij land Juda, zijt geenszins de minste onder de vorsten van Juda; want uit u zal de Leidsman voortkomen, Die Mijn volk Israël weiden zal. Toen heeft Herodes de wijzen heimelijk geroepen, en vernam naarstiglijk van hen de tijd wanneer de ster verschenen was. En hen naar Bethlehem zendende, zeide hij: Reist heen, en onderzoekt naarstiglijk naar dat Kindeken; en als gij het zult gevonden hebben, boodschapt het mij, opdat ik ook kome en datzelve aanbidde. En zij, de koning gehoord hebbende, zijn heengereisd; en ziet, de ster, die zij in het oosten gezien hadden, ging hun voor, totdat zij kwam en stond boven de plaats waar het Kindeken was. Als zij nu de ster zagen, verheugden zij zich met zeer grote vreugde. En in het huis gekomen zijnde, vonden zij het Kindeken met Maria, Zijn moeder, en nedervallende hebben zij hetzelve aangebeden; en hun schatten opengedaan hebbende, brachten zij Hem geschenken: goud en wierook en mirre. En door goddelijke openbaring vermaand zijnde in de droom, dat zij niet zouden wederkeren tot Herodes, vertrokken zij door een andere weg weder naar hun land."

Dan sla ik een paar verzen over en dan lees ik verder in vers 16: "Als Herodes zag dat hij van de wijzen bedrogen was, toen werd hij zeer toornig, en enige afgezonden hebbende, heeft hij omgebracht al de kinderen die binnen Bethlehem en in al deszelfs landpalen waren, van twee jaar oud en daaronder, naar de tijd die hij van de wijzen naarstiglijk onderzocht had. Toen is vervuld geworden hetgeen gesproken is door de profeet Jeremia, zeggende: Een stem is in Rama gehoord, geklaag, geween en veel gekerm; Rachel beweende haar kinderen en wilde niet vertroost wezen, omdat zij niet zijn."

Tot zover even. Ik heb de verzen 13 tot 15 overgeslagen omdat dat een onderbreking is in de geschiedenis van de wijzen. Een goed verstaander heeft aan een half woord genoeg, dus de goede verstaander weet nu precies waar die paar verzen van spreken, namelijk van een onderbreking. Maar ik ga die verzen hier niet bespreken.

Als het over kersttijd gaat — we hadden het net al over het kerstverhaal van de wijzen — dan is het natuurlijk nog maar de vraag of het verhaal van de wijzen uit het oosten wel een kerstverhaal is. Ik denk dat die wijzen niet in de kraamweken bij Jozef en Maria geweest zijn, om het zo maar even te noemen, maar een behoorlijk stuk later. We lezen in vers 16 over een periode van "twee jaar oud" die Herodes had berekend. Maar ook als we bijvoorbeeld Lukas ernaast leggen, waar gesproken wordt van de geboorte van Jezus, dan staat daar dat het Kind in doeken gewikkeld in een kribbe wordt gelegd. Daar staat echt een woord in de grondtekst dat "baby" betekent. Hier in Mattheüs wordt een ander woord gebruikt, dat ziet u misschien niet direct in uw vertaling, maar het gaat om een "onmondige". Dat is meestal de term die gebruikt wordt bij een kind dat uit de luiers is, zeg maar. Of uit de doeken. Later — dat is even voor de volledigheid — vinden we in Lukas 2 nog een woord wanneer Jezus inmiddels twaalf jaar is. Dan wordt er weer een ander Grieks woord gebruikt, en dat woord zou je kunnen vertalen met "jongen". Dat zal ongetwijfeld te maken hebben met die twaalf jaar waarop Joodse kinderen hun bar mitswa doen; dan zijn ze dus al wat meer dan een kind. Zo zitten daar wat gradaties in.

Iemand vroeg net al aan mij met hoeveel ze geweest zouden zijn. Daar gaat het natuurlijk heel vaak over in de kersttijd: hoeveel wijzen waren er en hoe heetten ze? Want dat "weet" men ook. Ik kan er altijd maar één onthouden: Caspar. De rest van die namen vind ik te moeilijk. Wie waren deze wijzen? Daar heb ik ook schitterende verhalen over gelezen. Die verhalen zijn mooi, en misschien dat ik ze straks onder het eten nog wel met u wil delen, maar het is geen Bijbelstudie.

En de ster? Ook daar heb ik schitterende artikelen over gelezen. Wat was die ster? Er is een geweldig artikel over bepaalde constellaties van sterren en planeten die door bepaalde standen op dat moment — dat moet dan ergens vier voor Christus zijn of daarna — zouden samensmelten. Dat schijnen ze een constellatie of conjunctie te noemen. Ik heb er geen verstand van, maar dat zou zich dan precies op dat moment hebben afgespeeld. Ik geloof er echter helemaal niets van. Want we lezen bijvoorbeeld in vers 9 dat de ster die zij in het oosten gezien hadden, hun voorging. Ze waren in Jeruzalem, en de ster ging hun voor naar Bethlehem, waar ze uiteindelijk terechtkwamen. Weet u wat voor afstand dat is, Jeruzalem naar Bethlehem? Acht of negen kilometer, zegt men. Laten we het ruim nemen: tien kilometer. Ik woon zelf in Hendrik-Ido-Ambacht, ongeveer tien à vijftien kilometer van Dordrecht of Rotterdam. Als ik vanuit Hendrik-Ido-Ambacht vertrek, dan kan een normale ster aan de hemel mij niet de weg wijzen naar Dordrecht of Rotterdam. Over zo'n kleine afstand wordt dat wel heel lastig. Maar daar mag u anders over denken.

In de kersttijd gaat het dus vaak over dat soort dingen, maar waar het zelden over gaat — en waar ik het vanmiddag wel over wil hebben — is: wat is nu de betekenis van de dingen die we wel lezen? Wat beelden die wijzen uit? Wat betekent het dat ze uit het oosten kwamen?

De Typologische Betekenis: Christus Naar de Geest Gekend ↑ hoofdstukken

Ik wil het dus eigenlijk gaan hebben over de typologie achter de geschiedenis zoals die zich op het eerste gezicht aandient. Want we hebben het over, we lezen geschiedenissen van wijzen, we lezen geschiedenissen van herders... we lezen de geschiedenis over een kribbe. Historisch gezien zijn dit allemaal tamelijk onbelangrijke zaken. Die wijzen hebben geen kantelpunt in de geschiedenis gebracht, en ook het feit dat Hij in doeken is gewikkeld of in een kribbe lag, of dat er herders aan te pas kwamen, heeft het verhaal op zich, de geschiedenis, niet beïnvloed.

Maar ik wil u vanmiddag meenemen naar de betekenis van die geschiedenissen. En ik wil u laten zien dat alles in de Schrift, en alles ook omtrent de geboorte van de Heer Jezus, niet wijst op Jezus van Nazareth zoals Hij daar lag in die kribbe, in het vlees — gebruik die term maar even — maar dat het wijst op de verheerlijkte Christus. Paulus zegt het ons ook: "Wij kennen van nu aan niemand naar het vlees." En hij zegt: "Indien wij al Christus naar het vlees gekend hebben, dan nu niet meer, thans niet meer." Wij kennen Christus niet naar het vlees, wij kennen Christus naar de Geest. Dus de geschiedenissen die we over Jezus vinden, die hebben een overdrachtelijke, zo u wilt, geestelijke betekenis.

Paulus zegt overigens ook, dat is een paar hoofdstukken — nou ja, een brief eerder: "Indien Christus niet opgewekt is, is uw geloof ijdel." Dus al zouden wij deze geschiedenissen hebben zoals ze zich aandienen, zoals we die lezen, maar Christus was niet opgewekt, nou, dan is ons geloof ijdel. Maar dan zijn ook de dingen die we hier lezen ijdel; dan hebben ze uiteindelijk toch tot niets geleid en dan betekenen ze ook niets.

Ik wil gewoon wat van die zaken naar voren halen. We lezen in vers 1 over "enige"; de Statenvertaling heeft dat woord "enige" hier ingevoegd. Er staat gewoon een meervoud van het woord "wijzen" — wat dat dan ook wezen mag, daar kom ik straks nog wel op. En meestal wordt er natuurlijk gezegd dat het drie wijzen waren. Dat baseert men waarschijnlijk op vers 11, want de drie speelt wel degelijk een rol in deze geschiedenis. Er komen namelijk een aantal wijzen bij de Heer met goud, wierook en mirre.

En deze drie dingen spreken alle drie van opstanding. Het goud spreekt van onvergankelijkheid; wij kennen dat wel. Goud doen we om onze vingers, we hebben gouden kettingen om, want dat is edelmetaal en het is niet aan verderf onderhevig; het roest niet. Het is dus een beeld van onvergankelijke dingen. Wierook spreekt van priesterschap. En mirre, dat is ook wel mooi: met mirre werden dode lichamen, lijken, gebalsemd om ze te conserveren. Om ervoor te zorgen dat zij niet zouden verderven, niet aan het verderf onderhevig werden. Daar werden ze mee gezalfd. Dus goud, wierook en mirre spreken van opstanding en dus ook van de belofte die God gedaan heeft. Nou ja, daar kom ik straks nog wel op.

Het Oosten: de Oorsprong en de Belofte van Opstanding ↑ hoofdstukken

De wijzen uit het oosten, zo worden ze genoemd. Dat woordje 'oosten' dat in het Grieks gebruikt wordt, wordt op verschillende manieren vertaald. Wanneer er 'oosten' ten opzichte van het westen staat, dan is het duidelijk en zeggen de vertalers ook gewoon 'het oosten'. Maar op momenten dat het wat lastig is om het op die manier te vertalen, dan vertaalt men het meestal met 'oorsprong', 'opkomst' of 'opgang'.

Ik heb hiervan twee voorbeelden uit Openbaring. In Openbaring 7 vers 2 staat: "Ik zag een andere engel opkomen van de opgang der zon." Van de oorsprong van de zon dus. Dat is logisch, want de zon komt ook op in het oosten; dat is de oriënt, de opgang, de opkomst, de oorsprong van de zon. Deze engel heeft het zegel van de levende God. Ik ga nu niet dieper op het verband in Openbaring in, het gaat mij puur even om dit woord. Het tweede voorbeeld vinden we bij de zesde engel. Hij goot zijn schaal uit op de grote rivier de Eufraat en zijn water droogde op, zodat de weg bereid werd voor de koningen die van de opgang der zon komen. Ook hier zien we weer diezelfde uitdrukking.

Als we kijken naar de oorsprong en het getal drie, dan hebben we het over een uitbeelding van de belofte. En als we in de Schrift zoeken naar de oorsprong van de belofte, dan komen we bij Abraham terecht. Aan hem zijn de beloften gedaan: dat hij een land zou ontvangen, maar ook de belofte van nieuw leven, van opstanding. En Abraham kwam dus ook uit het oosten. Op de kaart van de weg die Abraham heeft afgelegd van Ur naar het beloofde land, zie je een kleine omweg die niet zonder betekenis is. Ur en Jeruzalem liggen bijna op dezelfde breedtegraad, maar Abraham kwam uit het oosten. Hij is dé man in de Schrift van de beloften.

Zoals ik al zei, speelt in de geschiedenis van de wijzen het getal drie een rol, wat gelinkt wordt aan de opstanding en de belofte. Maar niet alleen aan Abraham werden die beloften gedaan; God herhaalde die beloften aan Isaak en Jakob. Abraham, Isaak en Jakob, dat zijn er ook weer drie. God doet dat niet voor niets. Hij heeft dat niet gedaan omdat Hij anders bang was dat wij zouden denken dat Hij de belofte niet na zou komen als Hij het alleen aan Abraham had gezegd. Hij heeft er ook niet voor gekozen om het aan vier geslachten te bevestigen, maar aan drie, omdat de drie een uitbeelding is van de belofte en van de opstanding.

We vinden heel veel in het oosten. Babel vinden we daar inderdaad ook. Men zegt vaak dat die wijzen overigens uit Babel kwamen, wat te maken heeft met het boek Daniël. Nu was er op dat moment geen Babylonisch Rijk, maar er lag een ander rijk in het oosten. Ook de Olijfberg bevindt zich bijvoorbeeld ten oosten van Jeruzalem. Jeruzalem was het godsdienstige centrum van Israël, ook in die dagen, en daar aan de oostkant ligt de Olijfberg als een beeld van een hoge plaats, een koninkrijk. Maar het is ook een beeld van het verborgen koninkrijk. De Heer Jezus kwam overigens zelden in Jeruzalem zelf; Hij woonde op de Olijfberg bij vrienden. We zien dat Hij zich vaak terugtrekt op andere plaatsen en zelden in de stad is. En als Hij in Jeruzalem is, dan is het vaak in een bovenzaal, een vertrek boven het aardse niveau waar Hij verblijft. Hij leek niet zoveel met Jeruzalem te hebben.

Jeruzalem is het godsdienstige centrum en dat zien we ook hier, want de wijzen komen daar eerst aan. Vervolgens gaan ze naar Bethlehem. Bethlehem ligt vlakbij Jeruzalem, op een tamelijk korte afstand van ongeveer acht à negen kilometer. Als Jeruzalem het godsdienstige centrum is, dan is Bethlehem de plaats daarbuiten. Dat is wat de Schrift noemt: 'buiten de legerplaats'. Ook daar zit weer betekenis aan: dat de Heer buiten de legerplaats geboren was. Er was ook geen plaats voor Hem in de herberg. Het is een beeld van een wereld die Hem niet wil, waar er geen plaats is voor Hem.

In de verzen 4 tot 6 lezen we dat Herodes de overpriesters en schriftgeleerden bij elkaar roept, de godsdienstige leidslieden van het volk. En wat die leidslieden doen, is de Schrift citeren, maar ze geloven het blijkbaar niet. Ze zijn immers niet op het juiste moment op de juiste plek. Die wijzen waren dat wel. Ze kwamen uit het oosten, ze hadden een ster gezien en ze wisten op de een of andere manier: daar is een geboren Koning van de Joden.

Wij zijn in feite net als die wijzen. Zij komen uit een vreemd land met een oorsprong die eerder is dan de wet, namelijk uit de belofte. En zij vinden de Heer wel, terwijl de wetgeleerden de Schriften wel weten te citeren, maar ze niet geloven. Die wijzen zijn dus een type van de ecclesia, van de gemeente. Ik zeg ecclesia omdat dat 'uitgeroepen' betekent. Ook die wijzen werden uitgeroepen, weliswaar door een ster en niet door een letterlijke stem, maar ze werden wel degelijk naar hun plaats geroepen. Laten we nu even teruggaan naar vers 1 en 2 om verder te kijken naar deze wijzen.

Magiërs en Ware Wijsheid: Opzien Naar Verborgen Hemelse Dingen ↑ hoofdstukken

Wat waren nu die wijzen? In de grondtekst staat letterlijk 'magoi'. Dat is het Griekse woord en dat is vrij letterlijk vertaald als magiërs. Ook daar zijn allerlei theorieën over. Ze kwamen uit Babel en ze waren nakomelingen van de wijzen die we ook rondom Daniël vinden aan het hof in het Babylonische Rijk. Ik vond ook ergens dat die 'magoi' priesters van de Meden waren. De Meden en de Perzen plaatsen ons ook weer in de tijd van Daniël.

Maar als we kijken naar wat de Schrift zegt over wat wijsheid is... Zij waren wijs op de een of andere manier. Later kom ik nog wel terug op die term magiërs. Maar wat is nou wijs? Wijs is wat zij deden, namelijk omhoogzien. Ze keken op naar de hemel, ze zagen daar iets en ze geloofden. En als wij opzien naar de hemel, dan zien we Jezus, met eer en heerlijkheid gekroond. Weliswaar verborgen, maar we kennen Hem uit de Schriften.

Paulus zegt erover in 1 Korinthiërs 1: "Maar voor hen die geroepen zijn, Joden zowel als Grieken, prediken wij Christus, de kracht Gods en de wijsheid Gods." Christus is de wijsheid van God. De rest van het hoofdstuk gaat over wijsheid, maar ook over dwaasheid. Het kruis van Christus, dat voor de wereld dwaasheid is, is voor ons de wijsheid van God geworden. En wijsheid begint, zo zegt de Spreukendichter, bij de vreze van Yahweh. Overigens zegt hetzelfde hoofdstuk ook dat wij naar het vlees niet vele wijzen zijn, niet vele machtigen en niet vele edelen. Juist omdat God het dwaze heeft uitverkoren. God wil Zijn wijsheid betonen door wat voor de wereld dwaas is, om dat tot wijsheid te maken, en om dat wat voor de wereld wijs is te laten zien als dwaasheid. Dus wijsheid is wat die wijzen deden: omhoogzien. Naar de hemel kijken en daarop vertrouwen. Daar is ook onze Heer gezeten aan Gods rechterhand en daar zien wij ook naar op.

Nog even naar die term magiërs, 'magoi'. Als we dat letterlijk nemen en het zijn magiërs, dan zegt u wellicht direct: "O, dat is occult." Dan zeg ik: nou ja, dat staat er niet bij, dus daar wil ik het maar niet over hebben. Wat magiërs in ieder geval doen, is zich bezighouden met onzienlijke dingen, met verborgen dingen. Dingen die anderen niet zien. Maar is dat niet ook precies wat wij doen? Wij houden ons toch ook bezig met verborgen dingen?

Een magiër, een tovenaar, hoe je het ook wilt noemen... Kijk, God bewerkt door Zijn kracht, door opstandingskracht, dingen die geen mens kan bewerken. Degenen die die opstandingskracht niet kennen, zeggen: "Ja, dat is dwaasheid, het is onzin." Maar voor ons is het Godskracht en Godswijsheid. Dat weten wij. Een magiër houdt zich bezig met dingen die zich buiten de werkelijkheid van anderen bevinden. Wij zijn eigenlijk ook zulke magiërs. Wij houden ons bezig met verborgen dingen, dingen die zich afspelen buiten de werkelijkheid van andere mensen; wat anderen niet zien, onzienlijke dingen.

En die wijzen deden dat ook. Ze keken naar de hemel en ze zochten de hemelse dingen. Volgens mij kwam deze Schriftplaats net ook al voorbij: "Indien gij dan met Christus opgewekt zijt, zoekt de dingen die boven zijn, waar Christus is, gezeten aan de rechterhand Gods." Wij zoeken dus de dingen die boven zijn. Als wij de Schrift lezen zoals die zich aandient, dan zoeken wij daarin inderdaad de dingen die boven zijn. Bedenk de dingen die boven zijn, niet die op de aarde zijn. Hoewel we Christus naar het vlees gekend hebben, kennen we Hem nochtans nu niet meer zo, zegt Paulus.

En daarom zoeken wij in deze geschiedenissen, die iedereen kent maar die rond deze tijd van het jaar meestal toch niet zo goed begrepen worden, naar de dingen die boven zijn. Want wij zijn gestorven voor dit aardse leven. Wij zijn gestorven en ons leven is verborgen met Christus in God. Christus is verborgen. Hij zit aan Gods rechterhand, verborgen voor het oog. Totdat... inderdaad, totdat. Er is een 'totdat'. Maar nu is Hij verborgen en daarom zoeken wij de dingen die boven zijn. Want daar is Hij en daar is dat leven van ons. Boven is er dus geen Jezus in een kribbe, maar is er een opgewekte Christus. En daarom zoeken wij ook in de geschiedenissen rond de geboorte van Jezus naar de verheerlijkte Christus. En als u het mij vraagt, komt Hij in elk detail aan het licht.

De Ster (satar): Licht en Verborgenheid van Christus ↑ hoofdstukken

Zo kom ik dan ook op de ster. Daar moeten we het natuurlijk ook over hebben. Ik heb al wat gezegd over die ster, ook over wat ik denk dat het niet is. Maar wat is het dan wel? Want er staat natuurlijk niet zo heel veel over beschreven. Over het woordje ‘ster’ heb ik wel nagedacht: wat is nu een ster? Dat is een lichtpuntje aan de hemel, maar uiteindelijk weten wij mensen ook niet zo heel veel over wat een ster precies is. Er zijn vallende sterren, er zijn dwaalsterren, kometen en meteorieten; die noemen we dan weer anders. Daar is ook nogal discussie over: wat is nu wel een ster en wat niet?

Het woordje ‘ster’ dat we in de Schrift vinden, is afgeleid van een Hebreeuws woord: *satar*. En *satar* betekent zoiets als ‘verborgen’ of ‘verborgenheid’. Nou, van een ster weten we dat het een lichtdrager is, of een licht. En we zien ook in de Schrift, bijvoorbeeld in 1 Korinthe 15 beschreven, dat sterren in verband worden gebracht met de opstanding en de heerlijkheid die wij in de opstanding zullen ontvangen. Daar schreef Paulus dat de ene ster in heerlijkheid verschilt van de andere, en zo zullen ook onze lichamen dat in de opstanding zijn. Licht is dus heerlijkheid. Een ster is licht, en een ster spreekt dus ook van heerlijkheid.

Het woordje ‘ster’ spreekt echter ook van verborgenheid. Dus ook dat spreekt weer van de verborgen Christus, de verheerlijkte Christus. Die wijzen volgden een ster en wat ze vonden was het Licht der wereld, of het Brood des levens, of de Deur der schapen. Zo zijn er nogal wat uitspraken die de Heer over Zichzelf deed. Spreuken 25 vers 2 zegt: "Het is Gods eer een zaak te verbergen, maar de eer der koningen een zaak uit te vorsen." Verborgen. Ja, ziet u dat woordje? We kennen ook iemand in de Schrift die zo heet: Esther. Daar is dat woordje voor ster ook van afgeleid en in alle talen komt u dat tegen: *star* in het Engels, *ster* in het Nederlands, *astera* in het Grieks. Je schrijft het bijna allemaal gelijk, het scheelt soms een letter, maar het is afgeleid van dit woord: het woordje *satar*.

In die tekst uit Spreuken wordt het vertaald met ‘zaak’, maar u ziet dat hier *dabar* staat. En dat is ‘woord’. Het is Gods eer, als je het zo zou vertalen, om een woord te verbergen, maar de eer van koningen om een woord uit te vorsen, uit te zoeken, te onderzoeken. Het Hebreeuws moet u van rechts naar links lezen — ik heb daar zelf ook nog wel eens moeite mee — maar dat is toch precies wat het is: wij onderzoeken het Woord, *dabar*. Wij onderzoeken het Woord omdat daar zaken in verborgen liggen. De Schrift zegt dat het Gods eer is om die zaken te verbergen, maar wij zijn koningskinderen en dus onderzoeken wij die dingen. Omdat wij de Koning kennen, willen wij graag die dingen weten die Hij verborgen heeft en die Hij bekend wil maken aan Zijn kinderen.

Geliefden, er is nog zo’n Schriftplaats waar gesproken wordt van dat *satar*, *astir*, *ester*, of hoe dat dan ook gespeld wordt. "Ik zal te dien dagen Mijn aangezicht volkomen verbergen", staat in de vertaling. In de grondtekst staat zoiets als ‘ganselijk verbergen’ of ‘verbergende verbergen’, een hebraïsme. "Ik zal te dien dagen Mijn aangezicht volkomen verbergen vanwege al het kwaad wat zij gedaan hebben, dat zij zich tot andere goden hebben gewend." Kijk, hier gaat het over Israël. God verbergt Zijn aangezicht voor Israël. Hij doet dat natuurlijk ook voor de wereld. Maar juist in die dagen dat God Zijn aangezicht verbergt, juist in die periode onthult Hij ons — zoals we weten uit de brieven van Paulus — onthult Hij ons verborgenheden.

*Satar* heeft dus te maken met licht en met verborgenheid. Gods verborgen wijsheid. Als we het hebben over wijsheid, zeggen we toch ook vaak: "Ik zal mijn licht daar eens over laten schijnen." Gods wijsheid geeft inzicht; dat geeft licht op de zaken. En God geeft ons dat licht. Geheimenissen maakte Paulus bekend, verborgen wijsheid. Wat wij spreken als een geheimenis, is de verborgen wijsheid Gods, die God reeds van eeuwigheid... Je kan eigenlijk niets ‘van eeuwigheid’ voorbeschikken, want een eeuwigheid heeft geen begin. Dit is dus al een van die verzen waar het woord *aion* staat, waar je denkt van: hé, daar moet iets aan de hand zijn. Maar er staat gewoon: "vanaf de eeuw" of "vanaf de aion". Wat wij spreken als een geheimenis is de verborgen wijsheid Gods, die God reeds vanaf de *aion* voorbeschikt heeft tot onze heerlijkheid.

Het gaat dus ook weer over heerlijkheid en over verborgen wijsheid. Die wil God ons bekendmaken en Paulus sprak die geheimenissen. En ziet u hier ook in het woord *mysterion*: daar zit het woordje ‘ster’ ook in. *Mysterion*, *mystery* in het Engels, mysterie — ook daar zit het woord ‘ster’ in. Dat heeft met verborgenheid te maken.

Ik heb nog een Schriftplaats: Kolossenzen 2. Daar gaat het ook over Christus: "Christus, in Wie alle schatten van wijsheid en kennis verborgen zijn." Daar zoeken wij dus naar: naar die schatten van wijsheid en kennis. Dat werpt licht op de zaken. Dat geeft ons inzicht en ook uitzicht in dit leven. Ondanks alle ellende om ons heen hebben wij uitzicht. We zien op Hem, we kijken naar boven; we zien op de hemel en op hemelse dingen.

De Ster uit Jakob en de Verborgenheden in het Oude Testament ↑ hoofdstukken

De meest duidelijke profetie in de Schrift over sterren vindt u in Numeri 24. Ik heb me echt moeten beperken, want als je een Bijbelstudie gaat doen naar sterren – ik nodig u uit om dat ook eens te doen en een concordantie te pakken om al die Schriftplaatsen eens op te zoeken – dan gaat er een wereld voor u open. Dan komen er verborgenheden aan het licht. Maar we zien bijvoorbeeld in Numeri 24, en dan val ik echt midden in het verhaal, het verhaal van Bileam. Bileam spreekt een profetie uit en hij zegt daar: 'Toen hief hij zijn spreuk aan en zeide hij'. Het is overigens al de derde keer dat hij aan het woord is. De spreuk van Bileam, de zoon van Beor, en de spreuk van de man met het geopend oog. Een geopend oog waar licht in schijnt. De spreuk van hem die de woorden Gods hoort en die de wetenschap des Allerhoogsten kent; die het gezicht des Almachtigen schouwt, nederliggende met ontsloten ogen. Het gaat ook hier weer over zien, over licht, over geopend en ontsloten zijn. Dat spreekt dus van verborgenheden die aan het licht komen.

Hij zegt: 'Ik zie hem, maar niet nu; ik schouw hem, maar niet van nabij. Een ster gaat op uit Jakob, een scepter rijst op uit Israël.' Hier in Numeri 24 wordt de Messias dus voorgesteld als een ster. 'Een ster gaat op uit Jakob, een scepter rijst op uit Israël.' Een scepter spreekt van koningschap. 'Gij zult hen verpletten met een ijzeren scepter.' Dat is wanneer Hij niet meer verborgen zal zijn, maar inderdaad totdat Hij alle vijanden zal onderwerpen. Dan zal Hij hen verpletten, zoals Psalm 2 zegt, met een ijzeren scepter. Koningschap en heerschappij, maar ook de sterren vinden we al in Genesis 1. Dat is het eerste wat er over sterren wordt beschreven. Er wordt over de sterren gezegd dat zij zijn tot heerschappij van de dag en de nacht. De sterren zijn de lichtdragers, dus sterren spreken van Christus. Ze spreken van heerschappij en in dit vers ziet u dat mooi samenkomen.

Overigens kent u de geschiedenis van Bileam wel; daar gaat het ook nog over een ezel, een sprekende ezel. Ik durf het bijna niet te zeggen, maar het is Kerst: die ezel in die kerststal is zo gek nog niet als u de typologie achter die dingen begrijpt. Neem een schaap. De hele Schrift door vindt u schapen en kuddes. U vindt een schaapskooi en een schaapje dat geweid moet worden. Het spreekt allemaal van Israël, dus een schaap bij de kribbe is zo gek nog niet. En de ezel en de os? Ja, van wie zullen die nu spreken? De ezel met zijn grote oren is een beeld van de gelovige. Een ezel is eigenlijk een vernederd paard. Het spreekt in de eerste plaats natuurlijk van Christus in Zijn vernedering. Straks zal Hij komen op een paard, op een wit paard in Zijn verhoging. Als Hij openbaar zal worden en als Hij alle volkeren zal onderwerpen, dan komt Hij op een paard. Maar in de Schrift zien we Hem ook op een ezel rijden. De ezel is in de eerste plaats ook een uitbeelding van Christus die kwam in Zijn vernedering. Maar wij hebben deel aan Hem, wij zijn Zijn lichaam. Dus wij zijn net zo goed die ezel als dat Hij dat is. Hij staat net als wij en wij zijn dat net als Hem. Dus mocht u de volgende keer een kribbetje zien met een schaap en een ezel – over de os kan ik ook nog wel wat vertellen, maar dat laten we maar even – dan hoeft u geen ommetje te maken. Zo gek is dat niet. De mensen die ze daar neer hebben gezet begrijpen dat wellicht niet, maar uw ogen zijn ontsloten en uw ogen zijn geopend. U kent de verborgenheden, dus u mag dat wel zien.

Christus is zoveel in de Schrift wat spreekt van sterren en wat ons wijst op wie Christus is. Bijvoorbeeld de Morgenster, ook zo’n bekende term uit de Schrift. Een morgenster is een ster die de dag aankondigt. Het is een ster die je soms ziet voordat de zon opgaat. Dan is de zon er nog niet en dan zie je alleen in de lucht die morgenster. Het is vóór zonsopgang, als het nog donker is. De zon in zijn volle kracht is natuurlijk een beeld van de openbaring van het Koninkrijk van Christus. Christus is het Licht der wereld. Die zon is in de eerste plaats een beeld van Christus. Straks zal heel deze schepping die zon aanschouwen. Mattheüs 24 noemt dat ook de zomer; wanneer de zomer nabij is. Maar die morgenster is ook een licht, maar die schijnt als het nog donker is. Het is een voorbode en het is dus ook een beeld van Christus in onze tijd. In de nacht, wanneer het nog donker is – wij leven in een donkere wereld – daar zien wij die ster al. Net als de wijzen, net als die morgenster die de dag aankondigt. Nou, dat zijn zomaar wat dingen over de ster. Ik zei al dat dit veel uitgebreider kan. We gaan naar vers 12.

De Droom, een Andere Weg en de Verborgen Periode van Tweeduizend Jaar ↑ hoofdstukken

Daar haak ik dan even op aan, want ik heb dat meestal wel besproken in deze geschiedenis: een door goddelijke openbaring vermaand zijnde in de droom. Een droom spreekt ook altijd van verborgenheden. Ik sprak net van de nacht; in de nacht slapen wij en dan droom je soms. Maar het is een beeld van God die verborgenheden bekendmaakt in deze nacht, in dromen. Een droom is ook iets wat de één wel ziet, maar de ander niet. Daar hadden we het net ook al over. En ook slapen is een mysterieus iets, want wat is dit nu precies? Deze tijd is vol van mysteries en van magiërs. Als we dromen zien in de Bijbel, dan spreekt het ook van de verborgenheden. Hij geeft het Zijn beminden in de slaap.

De wijzen zouden wederkeren tot Herodes, maar ze doen dat niet omdat God het hun in de droom bekendmaakt dat zij door een andere weg terug moeten gaan naar hun land. Niet via Jeruzalem, maar door een andere weg. Dat is natuurlijk ook precies waar Paulus het over heeft, bijvoorbeeld in Romeinen 9 tot 11. Ik heb dit vers erbij afgedrukt op de beamer: Romeinen 10 vers 2. Dit is namelijk precies wat we hier lezen over de overpriesters en schriftgeleerden. Ze hebben een ijver tot God of voor God, maar zonder verstand. Ze wisten die profetieën wel op te lepelen en op te hoesten, maar ze geloofden ze niet. Ze hadden er geen besef bij. Dat staat er letterlijk: ze hadden geen besef van wat die profetie nu betekende. Ze handelden er ook niet naar. Ze waren niet op zoek naar die Messias.

Paulus spreekt over die andere weg die de wijzen gingen. Zoals geschreven staat, twee hoofdstukken verder: 'God gaf hun een geest van diepe slaap, ogen om niet te zien en oren om niet te horen tot op de dag van heden.' Dat is de situatie van het Joodse volk, ook in die dagen en ook nu. Dat heeft allemaal een doel, want door hun val is het heil, de redding, tot de heidenen, tot de natiën gekomen. Redding voor de natiën dus door die omweg. Vandaar dat ze ook door een andere weg weer teruggingen naar hun land; ze gingen terug naar het oosten, naar de oorsprong. Paulus gaat overigens nog verder in Romeinen 11 en hij legt ook uit waarom het zo gegaan is. Waarom heeft God het zo bepaald dat dit volk een geest van diepe slaap heeft, ogen om niet te zien en oren om niet te horen? Zijn doel is de verzoening der wereld, zo legt Paulus uit in Romeinen 11.

Dit zien we dan ook uitgebeeld in de volgende verzen die ik gelezen heb. In vers 16 wordt gesproken over de kindermoord onder het Joodse volk. Daar vinden we ook weer een periode van twee jaar. Die periode van twee jaar in de Schrift verwijst eigenlijk altijd naar hetzelfde. Het is de periode dat Paulus gevangen zat; twee jaar, meerdere keren overigens. Ik kan heel veel voorbeelden noemen. Paulus leerde volgens mij ook twee jaar in de school van Tyrannus. Maar denk ook aan de schenker aan wie Jozef dromen had uitgelegd. Hij vergat Jozef twee jaar lang, totdat de farao weer een droom kreeg. Toen dacht hij: 'Ah, die Jozef!' Twee jaar was hij dus in de vergetelheid in die geschiedenis.

En we hebben natuurlijk de twee jaar dat de ster er is voor de wijzen, waardoor zij worden geleid. Die twee jaar is het beeld van de tweeduizend jaar, de twee millennia waarin wij leven. Het is de tijd waarin wij geleid worden door de ster, door Christus, de morgenster; door hemelse dingen. Weliswaar verborgen voor de wereld, maar wij zoeken daarnaar, ook in deze geschiedenissen. Het is een beeld van onze tijd, alles wat we hier lezen over de wijzen en de ster. Het is een beeld van onze bedeling of huishouding, hoe je dat ook wilt noemen. Voor de wereld verborgen, maar voor ons licht en heerlijkheid: een verborgen Christus. Maar wij zien Jezus met eer en heerlijkheid gekroond.

Ik wil afsluiten met misschien wel de mooiste woorden uit deze geschiedenis in Mattheüs 2. Tenminste, dat vond ik zelf uit. Het zijn deze woorden: 'Toen zij de ster zagen, verheugden zij zich met zeer grote vreugde.' Zij verheugden zich met vreugde, grote, enorme vreugde. De Concordante Vertaling zegt inderdaad: een mega vreugde. Ook dat woordje vreugde, het Griekse charan, is weer afgeleid van en heeft te maken met genade: charis. Charis is genade, charan wordt vertaald met vreugde. Ze hadden een enorme, grote vreugde toen zij die ster weer zagen. Nou, dat hebben wij ook. Wij zien ook op die Ster en daar verblijden we ons in. Al die geschiedenissen die ons op het eerste gezicht misschien wat vreemd voorkomen, of die ons in deze tijd van het jaar zo plat worden voorgesteld, daar liggen enorme heerlijkheden in. Daar schijnt enorm veel licht uit. Daar mogen we ons in verdiepen en die verborgenheden mogen we onthullen en ontdekken. Dat geeft ons een mega vreugde. Tenminste, dat is wat ik spreek uit eigen ervaring. Dit wilde ik eens met jullie delen vanmiddag en ik laat het hier ook bij. Dank u wel.

📖 Categorie: Studies