wat is dood?

De dood is in alle religies en volgens veel filosofieën een andere vorm van leven. De mens zou het lichaam afleggen en het leven zet zich voort op een andere plaats.  Maar niet in de bijbel, daar klinkt een ander geluid. Dood is het tegenovergestelde van leven, de afwezigheid van leven. De hoop voor de doden is dat God aan ze zal denken en de doden zal opwekken Dát zijn dan ook de woorden waarmee we elkaar zouden bemoedigen volgens de Schrift.

Plaats studie: Hendrik Ido Ambacht
Datum: 5 februari 2017

📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst

Samenvatting: De dood is in de Bijbel geen voortzetting van het leven op een andere plek, maar de absolute afwezigheid van leven, bewustzijn en verstand. Veel spirituele en christelijke opvattingen die spreken over een onsterfelijke ziel of een onmiddellijk hemels bestaan, weerspreken deze Bijbelse leer en weerspiegelen eigenlijk de eerste leugen uit de hof van Eden. De Bijbel vergelijkt de dood consequent met een slaap waarin de mens wacht op Gods ingrijpen. De enige hoop voor de dode is dat God, die doodt en levend maakt, de mens zal opwekken op Zijn vastgestelde tijd. Voor gelovigen ligt de ultieme troost in de belofte dat zij bij de wederkomst van de Heer als eersten uit de dood zullen opstaan.

Besproken Schriftgedeelten: Genesis 2:7, Genesis 2:17, Genesis 3:1, Genesis 3:3, Genesis 3:4, Genesis 3:5, Genesis 3:19, Deuteronomium 32:39, 1 Samuël 2:6, Job 7:21, Job 14:1, Job 14:7, Job 14:10, Psalmen 6:6, Psalmen 88:5, Psalmen 88:11, Psalmen 115:17, Prediker 9:3, Prediker 9:10, Prediker 12:7, Jesaja 38:18, Jona 2:2, Jona 2:3, Mattheüs 9:23, Mattheüs 22:32, Handelingen 2, Romeinen 4:17, Romeinen 4:19, 1 Korinthe 15, 1 Thessalonicenzen 4:13, 1 Thessalonicenzen 4:16

“Dood is dus niet een andere vorm van leven elders op een andere plek met bewustzijn, verstand en gedachten; dat hebben we allemaal gezien. Nee, de vraag is: als een mens gestorven is, zal God hem dan weer leven geven en hem weer opwekken?”

Introductie: het Onbegrepen Bijbelse Concept van de Dood ↑ hoofdstukken

Zo, het onderwerp voor deze ochtend: wat is dood? Mede op verzoek, maar het is wel een onderwerp waar ik het sowieso al eens over had willen hebben, omdat er nogal wat misverstanden over bestaan. En het is ook een onderwerp dat ontzettend vaak voorkomt in de Schrift. Ik heb met behulp van de concordantie de woorden opgezocht die vertaald worden met dood, sterven, gestorven, verstorven – alle variaties – en dan kom je toch al gauw op in ieder geval twaalf- of dertienhonderd heb ik er wel geteld.

En aangezien mijn Bijbel veertienhonderd bladzijden heeft, zou je kunnen zeggen dat je het op elke bladzijde van de Bijbel wel terugvindt. Is de Bijbel dan een doodsboek? Zou je bijna denken. Nou, de dood speelt in ieder geval een grote rol in het plan van God, blijkbaar. En natuurlijk contrasteert de dood met het leven en juist het leven, het leven en de levendmaking, dat is het evangelie. En dat wordt afgezet tegen het contrast van de dood.

De Eerste Leugen in de Hof en de Dwaling van het Christendom ↑ hoofdstukken

Ik was eerst niet van plan, maar ik heb het toch maar gedaan: even te rade gaan bij Google met de vraag 'wat is dood?'. Om die vraag eens aan Google te stellen. De plaatjes overigens, dat ziet er doods uit. Dit is Death Valley. Dus we komen zelfs de naam tegen in bepaalde plaatsnamen of streken. Maar ik heb dus op Google gezocht naar wat dood nu precies is. Ik ben wat seculiere of – tussen aanhalingstekens – spirituele websites tegengekomen en daar heb ik wat citaten vanaf gehaald.

Maar eerst natuurlijk naar de internetencyclopedie Wikipedia. Die zegt: de dood is een toestand waarbij een voorheen levend organisme niet meer groeit, geen metabolisme en geen actieve levensfuncties meer heeft, zoals ademhalen, eten, drinken, denken, bewegen, enzovoort. Goedemorgen Jos. Maar dit is, als je het mij vraagt... kun je het daar vandaan zien? De mensen die naast je zitten hebben allemaal een bril nodig, dus daarbij hebben de mannen een voorsprong. Maar dit is volgens Wikipedia de definitie van wat nu precies dood is. Er staan al wat moeilijke woorden in natuurlijk. Ik heb ook geen verstand van metabolisme, het schoot mij te binnen als iets als stofwisseling, maar er valt ongetwijfeld meer over te zeggen. Maar ja, als je dood bent, dan doe je het niet meer en dan is het game over als ik dit zo lees.

Wat zegt men daar in de seculiere wereld of de spirituele wereld over? Daar zeggen ze bijvoorbeeld – en hier ging natuurlijk wel altijd wat aan vooraf, maar dit heb ik eruit gepikt: "Eigenlijk ga je dus helemaal niet dood." Je zou zeggen: dood is een andere vorm van leven, je verlaat je lichaam, je leeft elders verder en men zegt dus eigenlijk dat je helemaal niet doodgaat. Dat is precies wat de slang in de hof ook zei; dat ga ik straks ook nog laten zien. En het is ook nog eens de eerste leugen van die slang die we vinden in de Schrift. Dus dat is nog steeds aardig ingebakken in het denken van de mens. Een volgende: "Als iemand sterft, ziet hij zijn lichaam wegglijden. De gestorvene ervaart nu dat de geest sterker is dan de materie en dat hij leeft, ook al is zijn lichaam hem ontvallen." Dat betekent dus ook dat je blijkbaar je lichaam aflegt, maar elders verder leeft. Want de geest is sterker dan het lichaam, dus de geest leeft verder en het lichaam ontvalt je blijkbaar. De reis van de ziel na de dood, van de ene wereld naar de andere; dat is eigenlijk een soort toelichting op dat tweede punt. Dit is kort gezegd wat het tweede punt met wat meer woorden zegt.

Nou, dit is de seculiere wereld, de spirituele wereld, in ieder geval buiten wat men over het algemeen het christendom noemt. En dan is natuurlijk de vraag: hoe denkt men daarover in het christendom? Daar zal men toch wel weten hoe het wel zit? Nou, daar zegt men dit: "De ziel is onsterfelijk." Dat is wel een megafout, want de Schrift zegt gewoon dat de ziel die zondigt, zal sterven. Dus hier valt al heel veel op af te dingen. "De zielen van de gestorven mensen leven na de dood verder met verstand en bewustzijn. Zij die in Christus sterven, sterven niet als de anderen, maar ontslapen." Blijkbaar dus iets anders. "Zij gaan van het aardse leven naar het hemelse leven, direct na het lichamelijk sterven."

Ik lees het maar gewoon voor, zonder al te veel commentaar. We gaan straks zien wat de Schrift erover zegt. "De Bijbel vertelt ons dat een mens na zijn overlijden naar de hemel of de hel wordt gevoerd, afhankelijk van zijn aanvaarding of afwijzing van Christus als zijn Redder. Voor gelovigen betekent het leven na de dood een bestaan buiten het lichaam en een samenzijn met de Heer. Voor ongelovigen zal er na de dood een eeuwige straf in de hel plaatsvinden." Dat klinkt niet eens als een goed bericht als je het mij vraagt, maar hier zitten zoveel misverstanden in en hier zouden we een maandje voor op conferentie kunnen gaan om dat nou eens woord voor woord door te nemen en te kijken wat de Schrift erover zegt. Een aantal dingen hebben we wel eens besproken, zoals dat woord 'eeuwig' en wat dat nu precies is. Maar over de hel kunnen we het wellicht ook nog eens een keer hebben.

Nou, dat was mijn laatste dia, dus nu gaan we naar de Schrift. Wellicht is het meest lastige van dit onderwerp dat het heel veel andere zaken, andere onderwerpen en andere termen ook raakt. Je zag net al de ziel voorbij komen, en de hel. Ik wil me zoveel mogelijk beperken tot de vraag: wat is dood? En ik heb van tevoren al aangegeven dat er meer dan duizend Schriftplaatsen zijn – twaalf-, dertien-, veertienhonderd misschien wel – die spreken over de dood. Daarmee heb ik meteen aangegeven dat ik niet volledig kan zijn. Maar ik kan ook niet elk onderwerp dat dit onderwerp raakt, zoals ziel, hel enzovoort, nu ook even erbij pakken en dat ook even meenemen.

Ik heb voor mezelf in de voorbereiding besloten: ik ga zo goed mogelijk proberen die vraag te beantwoorden – wat is dood? – en me daartoe beperken. Natuurlijk kan dat allemaal vragen oproepen en ik weet ook dat er Schriftplaatsen zijn die men een andere betekenis toedicht dan wat ik deze ochtend ga vertellen en die ik niet behandel. Dus er komen wellicht wat vragen; die mogen jullie allemaal bewaren en als je ze hebt, stel ze dan onder de koffie of aan het einde en dan kunnen we daar wellicht de volgende keer op voortborduren. Ik zit hier niet om een mening te verkondigen of een preek te houden. Wat ik ga doen is een x-aantal Schriftplaatsen doornemen waar gesproken wordt over de dood. We gaan dus wel redelijk wat bladeren. Maar het is aangekondigd als een Bijbelstudie, dus dat zou moeten lukken denk ik.

Genesis: de Mens Geformeerd uit Stof en Adem ↑ hoofdstukken

Ik begin bij het begin, want dat is Genesis. Nog niet direct bij de eerste keer dat het woord 'dood' voorkomt – dat doen we straks – maar laten we eerst eens kijken naar de eerste keer dat het woord 'leven' voorkomt. Want leven is het tegenovergestelde van dood. Dat is wat we ook op Wikipedia al zagen: eigenlijk is de dood de afwezigheid of het tegenovergestelde van leven.

Ik begin in Genesis 2 vers 7. Daar staat de schepping van de mens beschreven. Ik lees voor uit de Statenvertaling: "De Heere God had de mens geformeerd uit het stof der aarde en in zijn neusgaten geblazen de adem des levens; alzo werd de mens tot een levende ziel." Hier komen we dus gelijk dat woord 'ziel' tegen, en daarom gaf ik dat van tevoren al even aan. Wat staat hier nu precies? De Heere God formeert de mens uit het stof, uit losse aarde. Ik laat de interlineair zoveel mogelijk even meelopen: God formeert de mens uit het stof en Hij blaast in die mens de adem van leven. Zo werd die mens, die uit het stof genomen was doordat God de adem van het leven in hem blies, een levende ziel.

Het aparte is – en dat is iets waar mensen vaak aan voorbijzien – dat de dood in de Schrift wordt genoemd als precies het tegenovergestelde van wat hier wordt gezegd. Lees dat bijvoorbeeld in Genesis 3 vers 19, na de zogenaamde zondeval. Daar krijgt de mens te horen: "In het zweet uws aanschijns zult gij brood eten, totdat gij tot de aarde wederkeert, mitsdien gij daaruit genomen zijt; want gij zijt stof en gij zult tot stof wederkeren." Dit zijn soortgelijke woorden, alleen wordt hier gezegd dat de mens, die in Genesis 2 vers 7 uit het stof genomen was, uiteindelijk zal sterven en tot het stof zal terugkeren. Ik kom er zo nog wel op terug, want ook in Genesis 2 en 3 werd dit al aangekondigd.

We vinden dit ook in Prediker 12 vers 7. Je zou je hand even bij Genesis kunnen houden, want we komen daar zo weer terug. In Prediker 12 vers 7 staat: "en dat de stof wederom tot de aarde keert, als het geweest is." De mens was uit de stof genomen en hier staat dat hij bij het sterven weer tot de aarde terugkeert, zoals het geweest is. Hij was daar immers uit genomen. En er staat: "en de geest weer tot God keert, Die hem gegeven heeft." Uit dit vers concludeert men vaak: zie je wel, het stoffelijk overschot – het lijk, het dode lichaam van de mens – keert tot het stof terug, maar de geest van de mens gaat naar God, want Die heeft hem gegeven. Maar dat staat er niet. De geest keert terug, en dat is die adem des levens uit Genesis 2 vers 7. Het is namelijk die adem, die geest van God zelf, die tot God terugkeert. Want wat van God is, dat vergaat niet. De mens zelf keert tot het stof terug, en de geest – de adem des levens die God in de mens geblazen had – keert terug tot God, omdat God die gegeven heeft.

Terug naar Genesis 2 vers 7. Dat was de eerste vermelding van leven met betrekking tot de mens, maar in Genesis 2 vers 17 wordt voor het eerst gesproken over de dood. Dit zijn allemaal wel bekende woorden, dus dat scheelt; ik hoef gelukkig niet overal het hele verband bij te lezen. Daar wordt tegen de mens gezegd: "maar van de boom der kennis des goeds en des kwaads, daarvan zult gij niet eten; want ten dage, als gij daarvan eet, zult gij de dood sterven." Even terzijde: ik dacht vroeger altijd dat de mens op de dag dat hij ervan at, ook direct zou sterven. Maar op dat moment stierf Adam niet, en Eva ook niet. Ik dacht toen dat op dat moment blijkbaar het stervensproces begon te werken, maar ik denk dat het toch anders ligt.

De vorige keer – waar niet iedereen bij was – hadden we het over de derde dag waarop Christus zal verschijnen. Toen hebben we in Petrus gezien hoe God rekent: God rekent in dagen van duizend jaar. Adam en Eva zijn dus binnen één dag van duizend jaar gestorven. En dat is met elk mens uiteindelijk gebeurd, want er is geen enkel mens duizend jaar of ouder geworden. Sommigen kwamen redelijk in de buurt, denk aan Methuselem die 969 jaar oud werd, maar toch stierf hij binnen die dag van duizend jaar. Hier wordt dus gezegd dat wanneer de mens zou eten van die boom van kennis van goed en kwaad, men de dood zou sterven.

In Genesis 3, waar ik net al even aan refereerde, wil ik er nog wel even bij pakken hoe de slang zegt: "Is het ook, dat God gezegd heeft: Gijlieden zult niet eten van alle boom dezes hofs?" Dan geeft de vrouw antwoord en zegt ze in vers 3 dat ze van die ene boom die in het midden van de hof is niet mogen eten, noch die aanroeren, "opdat gij niet sterft." En toen zei de slang tot de vrouw in vers 4: "Gij zult de dood niet sterven." Daarom zeg ik: dit is zoals ik in het begin al aangaf bij de eerste dia. Eigenlijk ga je dus helemaal niet dood. Dat is wat men in de spirituele wereld zegt, en wat men ook in het grootste deel van het christendom beweert: dat de dood eigenlijk een voortzetting is van het leven. Je gaat hier dood, maar je leeft verder op een andere plek. Dat is precies de leugen die de slang ook gaf; hij zegt dat jullie de dood niet zullen sterven.

Vervolgens zegt de slang in vers 5 nog: "Maar God weet, dat ten dage, als gij daarvan eet, zo zullen uw ogen geopend worden, en gij zult als God wezen, kennende het goed en het kwaad." En dat is wel waar. Er staat in vers 1 dat de slang listiger was dan al het gedierte van het veld. Hij vermengt de waarheid altijd op een hele subtiele manier met de leugen, en dat gebeurt hier dus ook. Maar ik ga verder, want we hebben nogal wat schriftplaatsen te behandelen.

Prediker 9: Geen Verstand, Bewustzijn of Werk in het Dodenrijk ↑ hoofdstukken

Ik blader verder naar Prediker, waar we net ook al waren, alleen nu hoofdstuk 9. Want dit schriftgedeelte geeft bijvoorbeeld ook een antwoord op de vraag wat in die citaten naar voren kwam. Hier wordt bijvoorbeeld gezegd dat mensen verder leven na de dood met verstand en bewustzijn. Laten we gewoon eens naar Prediker gaan luisteren, wat die zegt. In vers 3 haak ik even aan: "Dit is een kwaad onder alles wat onder de zon geschiedt." Dat is Prediker: het gaat over wat er onder de zon geschiedt. Dat één wedervaart, dat hetzelfde aan allen wedervaart, en dat ook het hart der mensenkinderen vol boosheid is. Dat er in hun leven onzinnigheden zijn in hun hart, en daarna moeten zij naar de doden toe.

Prediker is wat cynisch. Ik lees het ook gewoon maar voor. Ik ga niet op alles in, maar men zegt vaak dat Prediker cynisch of depressief was, maar het is natuurlijk ook humor. Laat ik het zo zeggen: het is humor. Het is niet depressief, maar het is wel de dingen vanuit een bepaald perspectief bezien. Maar dit is een kwaad onder alles wat er onder de zon geschiedt enzovoort; er gebeurt van alles. En daarna moeten zij naar de doden toe. Ik heb nu het verkeerde aangeklikt, zie ik. We kunnen niet in Genesis blijven continu. En na hem, nou tot de doden inderdaad. "Want voor degene die vergezelschapt is bij alle levenden, is er hoop." Zolang je leeft is er hoop die verbonden is met alle levenden. "Want een levende hond is beter dan een dode leeuw."

En daar komt het: "Want de levenden weten dat zij sterven zullen, maar de doden weten niet met al." De doden... hier staat: "In de doden is er geen wetend iets." Dus de doden weten niets. Ze hebben ook geen loon meer, maar hun gedachtenis is vergeten. Is er dus verstand en bewustzijn in de dood, zoals hier wordt beweerd? Ik kan met dat ding nu niet aanwijzen op die tv, want dat zie je niet. De muur wel, dus hij doet het nog steeds, alleen op de tv niet. Dus hier heb ik niets meer aan. Met de muis wijzen? Ja, met de muis... in de pauze, of ja, goed opletten, jullie moeten scherp blijven, dus ik houd hierbij de les op deze manier. Nee, "de levenden weten dat zij sterven zullen, maar de doden weten niets". Ze hebben geen loon meer, maar hun gedachtenis is vergeten. Ik lees gewoon verder.

Ergens denk ik, als ik dit vers lees in de Statenvertaling: "Ze hebben geen deel meer in..." En dan hebben de Statenvertalers deze toegevoegd: "in deze eeuw". Dan moeten ze toch het idee hebben gehad dat er nu een eeuw bestaat en dat er straks nog een eeuw komt. Want ze hebben het hier ook niet vertaald met eeuwigheid, wat doorgaans wel het geval is. In ieder geval staat er letterlijk: "er is geen deel tot de eon". We leven nu inderdaad in deze tegenwoordige boze eon, en wanneer wij hier sterven, dan hebben we in ieder geval geen deel meer in alles tot de toekomende, tot de volgende eon. Ze hebben geen deel meer, dus ook geen verstand, geen bewustzijn, geen activiteit. Ze hebben geen deel meer in, of tot de eon, of in deze eon voor mijn part, in alles wat onder de zon geschiedt.

Dus dan komt het advies van Prediker: "Ga dan heen, eet uw brood met vreugde, drink uw wijn van goeder harten, want God heeft alreeds een behagen aan uw werken. Laat uw klederen te aller tijd wit zijn, laat op uw hoofd geen olie ontbreken." Maak er wat van, zou ik het kort samenvatten, van dit leven onder de zon. "Geniet het leven met de vrouw die gij liefhebt al de dagen van uw ijdele leven, welke God u gegeven heeft onder de zon, al uw ijdele dagen, want dit is uw deel in het leven en van uw arbeid, die gij arbeidt onder de zon."

Vers 10: "Alles wat uw hand vindt om te doen, doe dat met uw macht, want er is geen werk, noch verzinning, noch wetenschap, noch wijsheid in het graf daar gij heen gaat." Ik zei al: hier komen we weer zo’n woord tegen. "Graf" is ermee vertaald; dat is het woordje Sjeool. In de interlineaire vertaling staat gewoon: het dodenrijk. Maar de vertalingen zijn daarin nogal, hoe zeg je dat, niet erg consequent. Want de ene keer wordt het vertaald met graf, hier dan, en elders weer met hel of helle. Voor mij heeft de NBG zoiets als "dodenrijk". Het is ook wel het dodenrijk. Maar we moeten ook weer niet denken dat het dodenrijk ergens een plaats is en dat er een dodenrijk is en een hemel of iets dergelijks. Dus daar komen we straks nog wel op terug.

Zodra we in principe onder de grond zijn, zijn we al in het dodenrijk, omdat dat ook de plek is waar doden naartoe gaan. Tot stof zijt gij en tot stof zult gij wederkeren. Als we van Korach, Dathan en Abiram lezen — wat een indrukwekkende geschiedenis is — dat de aarde zich openspleet en hen opslokte, staat er vertaald dat zij levend ter helle nedervaarden. Nou, daar wordt ook het woord Sjeool gebruikt. Ze daalden levend neer tot het dodenrijk. Maar hier wordt in Prediker 9 vers 10 dus gezegd: "alles wat uw hand vindt om te doen, doe dat met macht enzovoort, want er is geen werkzaamheid, geen bedenksel, geen verzinning, noch kennis en wijsheid", staat er letterlijk, "in het dodenrijk".

Door dit citaat kunnen we wel een streep zetten door het idee dat er verstand en bewustzijn zou zijn en leven na de dood. Tenminste, als we die woorden van Prediker zo bezien. Maar we gaan gewoon nog even verder, want er zijn nog meer schriftplaatsen.

De Psalmen: het Absolute Zwijgen van de Doden in Sjeool ↑ hoofdstukken

In de Psalmen komt het begrip 'dood' ook regelmatig ter sprake. Laten we kijken naar Psalm 6, vers 6. Daar staat: "Want in de dood is Uwer geen gedachtenis; wie zal U loven in het graf?" Ook hier vinden we weer het begrip Sjeool. Wie zal U loven in het dodenrijk? Dat is natuurlijk een retorische vraag. Niemand zal God loven in het dodenrijk, want daar is men dood. In de dood is geen gedachtenis aan God, zo staat er in het vers, dus wie zal U loven in het graf?

Ik weet niet of u die rauwe advertenties ook kent, waarin wanneer iemand overleden is, wordt gezegd dat hij nu staat te juichen voor Gods troon, of dat hij nu voor zijn Rechter staat – welke variant dan ook waarin men aangeeft dat diegene die overleden is, weliswaar dood is, maar nu op een betere plek is. Hij zou namelijk staan te juichen voor Gods troon. Maar de Schrift zegt heel letterlijk dat het niet zo is. Hier wordt dat letterlijk gezegd: wie zal U loven in het graf, in het dodenrijk? Het is een retorische vraag. Nou, helemaal niemand.

Verderop in Psalm 115 vinden we iets soortgelijks. De eerste vraag van deze ochtend was: wat is dood? Als we die vraag beantwoord willen hebben: juichen de doden voor Gods troon? In Psalm 115 vers 17 staat: "De doden zullen de HEERE niet prijzen, noch die in de stilte zijn neergedaald." Daar hoef ik verder niet zoveel over te zeggen.

Laten we Jesaja 38 er nog bij nemen om het af te maken, want bij twee of drie getuigen staat een zaak vast. In Jesaja 38 vers 18 staat: "Want het graf – ook hier weer Sjeool, het dodenrijk – zal U niet loven, de dood U niet prijzen; die in de kuil neerdalen, zullen op Uw waarheid niet hopen." Letterlijk staat er dat zij niet uitzien naar Uw trouw, wat natuurlijk ongeveer hetzelfde is. Dit zijn van die parallelismen die je vaker in de Schrift vindt; zinnen die eigenlijk hetzelfde zeggen. Het graf zal U niet loven, het dodenrijk zal U niet loven, de dood zal U niet prijzen. Want in het graf, in Sjeool, is men dood en daar zal men God niet loven of prijzen. Inderdaad, zij die in de kuil zijn neergedaald, zullen niet op Uw waarheid hopen. Daar is geen verwachting, daar is namelijk geen bewustzijn, daar is geen bestaan, daar is dood.

Ik noem deze schriftplaatsen nu, maar lees ze thuis ook nog eens na in het verband. In de volgende verzen gaat het dan weer over de levenden: de levende, die zal U loven. Zolang wij leven, zullen wij God ook loven, en eigenlijk leef je pas echt als je God looft. Om dat nog even aan te vullen: Petrus houdt een heel bekende toespraak in Handelingen 2 op de pinksterdag. Daar spreekt hij over de opstanding van Christus en hij haalt daar een aantal Psalmen van David achter elkaar aan. Wat zegt hij dan als commentaar? Hij zegt: "David is niet opgevaren in de hemelen." David is dus niet in de hemel. Hij geeft daarbij aan dat er maar Eén is die wel opgevaren is in de hemel, en dat is Christus. Hij is levend gemaakt met onvergankelijk leven. Alle anderen wachten nog in het stof, zoals de Schrift dat ook zegt. Maar nu loop ik wat op de zaken vooruit, want die schriftplaatsen heb ik nog niet genoemd: dat de doden in het stof zijn en wachten tot die dag.

We moeten de tijd een beetje in de gaten houden. Laten we naar Psalm 88 gaan. Ik moet er wat snel doorheen, maar ik zei al: van die dertienhonderd schriftplaatsen wil ik er toch een paar doornemen en niet in twee of drie blijven hangen. Psalm 88 vers 5: "Ik ben gerekend met degenen die in de kuil neerdalen; ik ben geworden als een man die krachteloos is, afgezonderd onder de doden, gelijk de verslagenen die in het graf liggen, die Gij niet meer gedenkt; zij zijn afgesneden van Uw hand." Dan sla ik een paar verzen over en ga ik verder in vers 11: "Zult Gij wonderen doen aan de doden? Of zullen de overledenen opstaan en U loven? Zal Uw goedertierenheid in het graf verteld worden, Uw getrouwheid in het verderf?"

Dit zijn voor de Schrift natuurlijk allemaal retorische vragen. De vraag die in vers 11 gesteld wordt: "Zult Gij wonderen doen aan de doden?" Dat is altijd wat lastig met een interlineair, want de versindeling is soms wat anders, maar er staat: zult Gij wonderen doen tot de doden? Wat is het wonder dat gedaan zou worden tot de doden? Dat ze opgewekt zullen worden. Dat is ook de enige hoop die een dode heeft: namelijk dat hij opgewekt wordt. Want in de dood is geen verstand, geen bewustzijn en geen kennis. De vraag is dus: zullen de overledenen opstaan? Zullen zij U loven? Zal Uw goedertierenheid in het graf verteld worden? Uw getrouwheid in het verderf? Nou, nee dus. De hoop van een dode is uitsluitend dat God hem opwekt.

Job en Jona: de Hoop van de Afgehakte Boom en de Slaap Des Doods ↑ hoofdstukken

Daar heeft ook Job het over, want in deze Bijbelstudies mag het boek Job niet ontbreken. In Job 14 lees ik graag de eerste verzen even door. Ik haak aan in vers 7, maar ik begin toch even bij vers 1 voor het verband. Dit is overigens een schitterend schriftbeeld dat met een beeld dat we allemaal kennen, uitlegt wat dood nu echt is. Ik lees de eerste verzen even door, zonder al te veel commentaar.

De mens, van een vrouw geboren, is kort van dagen en zat van onrust. Dat lijkt Prediker wel, denk ik altijd als ik het lees. Hij komt voort als een bloem en wordt afgesneden; ook vlucht hij als een schaduw en bestaat niet. Gelijk het gras is ons kortstondig leven. Dat afsnijden en niet bestaan, dat is wat de dood is. Ik lees gewoon verder: "Nog doet Gij Uw ogen over zulk een open en Gij betrekt mij in het gericht met U." Dat is natuurlijk Jobs persoonlijke getuigenis. "Wie zal een reine geven uit de onreine? Niet één. Terwijl zijn dagen bestemd zijn, het getal zijner maanden bij U is en Gij zijn bepalingen gemaakt hebt, die hij niet overgaan zal." De God, de Plaatser, Hij heeft alles beschikt en bepaald. Onze dagen staan vast. "Wendt U van hem af, dat hij rust hebbe, totdat hij als een dagloner aan zijn dag een welgevallen hebbe."

En dan komt het in vers 7: "Want voor een boom, als hij afgehouwen wordt, is er verwachting dat hij zich nog zal veranderen en zijn scheut niet zal ophouden." Dat beeld kennen we allemaal: een afgehakte boom, een boomstronk die gewoon weer gaat uitlopen. Er komen weer takken of in ieder geval takjes en scheutjes. "Indien zijn wortel in de aarde veroudert en zijn stam in het stof versterft, zal hij van de reuk der wateren weer uitspruiten en zal een tak maken gelijk een plant." Het is apart dat er wordt gesproken over de 'reuk' van de wateren, iets geestelijks, iets bijna onwaarneembaars. Kijk, dit is dus de boom. Die kan blijkbaar nog, als hij afgehouwen is, weer leven voortbrengen wanneer daar weer water bij komt.

Maar dan de tegenstelling in vers 10. In vers 7 stond 'want voor een boom', maar in vers 10 staat: "Maar een man sterft, als hij verzwakt is; en de mens geeft de geest, waar is hij dan?" Dat wordt nader uitgelegd met andere beelden. De wateren verlopen uit de zee en de rivier droogt uit en verdort. Alzo, net zoals die wateren en die rivieren, ligt de mens neder en staat niet op. Totdat de hemelen niet meer zijn, zullen zij niet opwaken, noch uit hun slaap opgewekt worden.

Voor die boom is er dus nog hoop als hij afgehouwen is; daar kan gewoon weer datzelfde leven in terugkomen en er worden weer takken en twijgjes gevormd. Maar een mens ligt neer in het stof en zal niet opwaken, noch uit zijn slaap opgewekt worden tot de dag die God daarvoor bepaald heeft. Die opstanding van de doden gebeurt ook nog eens gefaseerd, dus daar valt ook nog heel veel over te zeggen, maar in ieder geval wordt hier gesteld dat er voor zo'n boomstronk weer leven komt, maar een mens is gewoon doodgewoon dood. Daar is geen leven.

De dood wordt hier, en dat vinden we de hele Schrift door, vergeleken met een slaap. Ze zullen niet tot die dag die God bepaald heeft uit hun slaap opgewekt worden. In de slaap is ook geen bewustzijn. Je valt in slaap en je wordt pas wakker op het moment dat je gewekt wordt. Zo is ook de dood. De doden slapen, zij zijn 'ontslapen' zeggen wij ook, tot het moment dat God ze opwekt.

Ik lees nog even verder: "Och, of Gij mij in het graf verstook, mij verborg totdat Uw toorn zich afkeerde, dat Gij mij een bepaling stelde en aan mij gedachtig waart." Dat is ook de hoop die Job uitspreekt in dit boek. Hij zegt: wanneer ik dood ben, dan heeft God mijn dagen bepaald. De vraag is of God mij gedachtig is. Zal Hij mij opwekken op die dag? Want dat is de enige hoop van een dode. Dat is dan ook de vraag die hij stelt in het volgende vers: "Als een man gestorven is, zal hij weer leven?" Ja, dat is de belangrijke vraag. Dood is dus niet een andere vorm van leven elders op een andere plek met bewustzijn, verstand en gedachten; dat hebben we allemaal gezien. Nee, de vraag is: als een mens gestorven is, zal God hem dan weer leven geven en hem weer opwekken?

Hier stop ik even in Job 14. Ik ga nog wel even naar Job 7, omdat ik daar toch in de buurt ben voor de pauze. Job 7 vers 21: "Waarom vergeeft Gij niet mijn overtreding en doet mijn ongerechtigheid niet weg?" Dat sla ik even over, en dan zegt hij: "Want nu zal ik in het stof liggen; Gij zult mij vroeg zoeken, maar ik zal niet zijn." Wanneer Job sterft, wanneer hij dood is, dan zal hij in het stof liggen. "Gij zult mij vroeg zoeken, maar ik zal niet zijn." In de interlineair staat er letterlijk: "Jij zoekt mij vroeg en er is geen 'mij'." Er is dus geen 'mij'. Op dat moment, zegt Job, besta ik niet. Ik ben dood, ik ben tot het stof teruggekeerd. En zoals hij die vraag stelde in Job 14: als een mens gestorven is en hij er niet meer is, zal hij dan weer leven? Dat is de vraag die Job stelt en natuurlijk ook beantwoordt.

Nog één schriftplaats voor de pauze, dan gaan we koffie drinken. Jona, dat kleine profeetje. Digitaal is het altijd makkelijker zoeken, want het is een klein boekje van slechts vier hoofdstukjes dat je zo over het hoofd ziet. Jona was blijkbaar ook een klein mannetje, anders had hij nooit door de keel van die vis gepast, of die vis was erg groot, dat zou ook nog kunnen. Jona 2 is een bekend gedeelte. Daar staat: "En Jona bad tot de Heere, zijn God, uit het ingewand van de vis." Hij spreekt over de baren en de golven die over hem heen gaan. Dat vind je in de Psalmen ook regelmatig en dat is echt een beeld van de dood, van verdrinking.

Jona bad tot de Heere uit het ingewand van de vis, en dan staat er in vers 2: "Uit de buik van het dodenrijk schreeuwde ik, en Gij hoordet mijn stem." Hier staat weer het woord Sheol. Je ziet dat dit soort schriftplaatsen vaak wordt aangehaald om te zeggen: zie je wel, in het dodenrijk is wel kennis, want Jona bad vanuit het dodenrijk. Ik denk zelf dat hier werkelijkheid en beeldspraak door elkaar lopen. De vraag bij Jona is natuurlijk altijd: leefde Jona in die vis? Ik denk van wel. Het is immers lastig bidden als je dood bent. Sinds ik weet wat dood werkelijk is, denk ik: dan moet hij wel geleefd hebben. Maar er staat wel: "Uit de buik van Sheol riep ik om hulp." Hij bevond zich in de buik van de vis, een situatie die grafisch wordt omschreven als het graf.

Vanaf de buik van het dodenrijk, ik roep om hulp. Dan moet ik daar nog aan toevoegen dat in vers 3 staat: "Dat Gij mij had geworpen in de diepte, in het hart der zeeën." Dus hier worden een aantal dingen naast elkaar gezet. Jona riep uit het ingewand van de vis, en hij zegt dan: "Ik roep om hulp uit de buik van Sheol, uit de buik van het dodenrijk." En dat is weer in het hart der zeeën, in het hart van de zeeën.

Ik gaf net al aan dat in de Bijbel alles wat zich onder de aarde bevindt, Sheol is, dat is het dodenrijk. Wanneer een mens terugkeert tot de aarde, dan komt hij in het stof. Wij begraven ook de doden en dan bevinden ze zich onder de aarde. Maar ook de zeeën zijn dat wat zich bevindt onder de aarde. Want zodra er land is, bevindt zich dat boven de zee; daar is juist het verschil tussen land en zee. Dus de buik van Sheol is ook nog eens het hart der zeeën. En hier lopen beeldspraak en werkelijkheid door elkaar, zei ik al.

Maar ik concludeer hieruit in ieder geval niet dat er in de dood wel bewustzijn, verstand of wat dan ook is. Maar wel dat Jona inderdaad riep uit het hart van de zeeën en hij zegt: "Ja, dat is het hart, de buik ook van Sheol, van het dodenrijk." In die doodswateren, daar is men ook in ieder geval figuurlijk in het dodenrijk.

Tot zover maar even de uiteenzetting voor de pauze, want het is hoogste tijd voor een bak koffie. "Als een mens gestorven is, zal hij weer leven?", vroeg Job zich af. Dus... nou, laten we — met excuus aan Jos — nog één Schriftplaats in het Oude Testament behandelen. Vind je het goed, Jos? "Ik vergeef het je." Dat betekent toch dat je er wat van vindt!

Samuël 2: de Here Doodt en Maakt Levend ↑ hoofdstukken

1 Samuël 2 vers 6 is dat. Het einde van alle tegenspraak. De HEERE, in 1 Samuël 2 vers 6, doodt en maakt levend. In de Statenvertaling staat: "Hij doet ter helle nederdalen en Hij doet weer opkomen." 1 Samuël 2, vers 6, rechtsonder aan de bladzijde bij Hanna’s lofzang. Ja, het staat er echt in, in het Goede Boek. Hanna zegt hier: "De HEERE doodt en maakt levend."

We zien hier ook weer dat contrast tussen dood en leven. Het is inderdaad ook God die doodt. Ik heb er een verwijzing bij staan uit Deuteronomium 32 vers 39, waar iets soortgelijks staat. In de Statenvertaling staat dus: "Hij doet ter helle nederdalen," maar ook hier is dat hetzelfde woord: Sheol. Hij doet in het dodenrijk neerdalen en Hij doet weer opkomen. God doodt dus, maar Hij maakt ook levend. Dat is natuurlijk het Evangelie. Maar om iemand levend te maken, heb je wel de dood nodig. Dat verklaart ook gelijk, even heel kort, de zin, het nut en het doel van de dood: namelijk om je levend te maken.

Wat Sheol betreft: misschien moeten we nog eens een keer een Bijbelstudie houden over dood, dodenrijk en hel; over dat soort termen die in de Schrift, of tenminste in de vertalingen, gebruikt worden. Sheol wordt ook wel vertaald als dodenrijk, maar bij een 'rijk' denken wij vaak aan een plek waar de doden zijn. Daar wordt dan natuurlijk van alles bij gefantaseerd: dat de doden bewustzijn hebben, dat ze kennis hebben, dat ze met elkaar praten, en weet ik veel wat allemaal. Maar Sheol betekent eigenlijk zoiets als 'het ongeziene'. Eigenlijk is het niet eens echt duidelijk wat het nu precies betekent, want de naam Saul, die van dezelfde stam is afgeleid, betekent 'gevraagd'. Eigenlijk is Sheol de vraag: wat is dat nu precies? Het wordt dan ook wel vertaald met 'het ongeziene'.

We hadden het er in de pauze natuurlijk al even over: als je nu dood bent, wat is dat dan precies? Het is zo abstract en niet makkelijk vast te pakken. Je bent dood; de afwezigheid van leven, het tegenovergestelde van leven. 'Game over', je doet het niet meer. Er is geen bewustzijn. Maar dat moet altijd uitgelegd worden. We hadden het ook over die vergelijking met het beeld van de slaap, van het ontslapen. Ja, dat is allemaal waar, maar het blijft een abstract iets.

Maar wat is het als we levend gemaakt worden? Wij kennen het leven dat we hier hebben en daar hebben we een idee bij, maar wat gaat God straks met ons doen als Hij ons gaat opwekken uit de dood? Of onze geliefden die al gestorven zijn – die komen straks nog aan de beurt – als Hij die gaat opwekken uit de dood? We zullen een opstandingslichaam krijgen, een onvergankelijk lichaam. We moeten het daarbij doen met de beelden die God ons geeft in de schepping en de natuur. Want ook dat is natuurlijk heel lastig om te zeggen: "Dat snap ik helemaal, zo gaat dat." Dus ja, dat blijven zaken die we tot ons mogen nemen uit de Schrift, waardoor ons denken inderdaad veranderd wordt.

Het is niet te vergelijken met de woorden van hiervoor. Dat zegt Job ook. Hij zegt zoiets toen hij in de penarie zat. Volgens mij zegt Job ergens: "Ik had beter vanaf de moederschoot gelijk kunnen sterven, dan zou ik zo zijn zoals ik daarvóór was." Oftewel: ook niet zijn. Of: "Ik had niet geboren moeten worden, want dan was ik gewoon gebleven zoals ik geweest was, namelijk niet." Als ik uit mijn hoofd had geweten waar dat nu precies stond, had ik het even opgezocht, maar dat gaat me nu niet lukken. Wel echt achteraf nog even. Maar we gaan verder in het Nieuwe Testament.

Mattheüs: Christus, de Sadduceeën en de God van Levenden ↑ hoofdstukken

In Mattheüs 9 zien we de bekende geschiedenis van het dochtertje van Jaïrus. Jezus werd door Jaïrus ontboden en hoewel er onderweg nogal wat dingen gebeuren, gaan we direct naar vers 23. Het dochtertje is inmiddels overleden. Als Jezus in het huis van de overste komt, ziet Hij de pijpers – dat zijn fluitspelers volgens de interlineair – en de woelende schare. Hij zegt tegen hen: "Vertrekt, want het dochtertje is niet dood, maar slaapt." En zij belachen Hem. Ook hier zien we weer dat beeld van de slaap. Maar Jezus wist natuurlijk dat Hij haar uit de dood ging opwekken en daarom zei Hij dat zij sliep. In het volgende vers, nadat de schare naar buiten was gestuurd, ging Hij naar binnen, greep haar hand en het dochtertje stond op. Hier wordt het slapen of ontslapen dus opnieuw gebruikt als beeld van de dood.

Dan Mattheüs 22, vers 32. Dit is een heel mooi vers dat vaak wordt aangehaald om te zeggen dat Abraham, Izak en Jakob in een andere staat van leven of bewustzijn zouden zijn. Er staat immers: "Ik ben de God van Abraham, de God van Izak en de God van Jakob. God is niet een God van doden, maar van levenden." De conclusie die men dan vaak trekt, is: zie je wel, ze leven blijkbaar toch. Maar laten we eens kijken naar het verband vanaf vers 23.

Te dienzelfden dage kwamen de Sadduceeën tot Hem. Dat was een religieuze groepering uit die tijd die niet in de opstanding geloofde. Paulus spreekt daar ook over in 1 Korinthe 15; we hadden het er in de pauze al even over dat sommigen beweren dat er geen opstanding is. Als dat zo zou zijn, dan ben je verloren. Dan zijn degenen die in Christus ontslapen zijn ook verloren, dan ben je nog in je zonde en is er geen hoop. Paulus noemt die gedachte zelfs dwaas. De Sadduceeën geloofden dus niet in de opstanding en zij kwamen tot Jezus met een voorbeeld: "Meester, Mozes heeft gezegd: indien iemand sterft en geen kinderen heeft, zal zijn broeder diens vrouw trouwen en voor zijn broeder zaad verwekken." Dit is het zogenaamde zwagerhuwelijk of leviraatshuwelijk.

Nu waren er bij hen zeven broeders. De eerste trouwde een vrouw en stierf zonder nageslacht, waarna hij zijn vrouw naliet aan zijn broeder. Hetzelfde gebeurde bij de tweede en de derde, tot de zevende toe. Ten laatste stierf ook de vrouw. Hun vraag was: "Wiens vrouw zal zij dan zijn in de opstanding? Want ze hebben haar alle zeven gehad." Jezus antwoordde hen: "Gij dwaalt, niet wetende de Schriften, noch de kracht Gods. Want in de opstanding nemen zij niet ten huwelijk, noch worden ten huwelijk uitgegeven; maar zij zijn als engelen Gods in de hemel."

De Sadduceeën geloofden niet in de opstanding, maar Jezus haalt juist aan dat God zegt: "Ik ben de God van Abraham, de God van Izak en de God van Jakob." Zij waren gestorven, maar omdat God een God van levenden is, betekent dit dat zij opgewekt zullen worden. Dat zij inderdaad op zullen staan. Dat is het verband waarin de Heer die uitspraak doet. Abraham, Izak en Jakob waren allen gestorven, maar God identificeert Zich nog steeds met hen. Als God een God van levenden is, dan moeten zij dus herleven. Er staat dat de schare verslagen was over Zijn leer toen zij dit hoorden. Ik zat daar van de week over na te denken: waarom waren ze zo verslagen? Ik denk dat als de Heer tegenwoordig een kerk zou binnenstappen en zou zeggen dat de doden werkelijk dood zijn – dat ze tot die tijd niet zijn – en dat ze opgewekt zullen worden, men ook nu verslagen zou zijn over Zijn leer.

Romeinen 4: het Geloof Dat God het Niet-zijnde tot Aanzijn Roept ↑ hoofdstukken

Romeinen is de volgende schriftplaats: Romeinen 4. We hadden het immers over Abram, dus dan gaan we nog even verder met Abraham. Want Paulus zegt daar eigenlijk: ja jongens, ik wilde toch in het Oude Testament blijven. Dat doe ik nu enigszins verkapt door gewoon bij Abraham te blijven. Dat staat in vers 17, Romeinen 4 vers 17, wat natuurlijk midden in een betoog is: "Gelijk geschreven staat" – dat staat natuurlijk in Genesis – "Ik heb u tot een vader van vele volken gesteld, voor Hem aan wie hij geloofd heeft, namelijk God, die de doden levend maakt en roept de dingen die niet zijn alsof zij waren."

We lezen gewoon even verder: "Welke tegen hoop op hoop geloofd heeft dat hij zou worden een vader van vele volken, volgens hetgeen gezegd was: Alzo zal uw zaad wezen. En niet verzwakkende in het geloof heeft hij zijn eigen lichaam niet aangemerkt, dat alreeds verstorven was, daar hij omtrent honderd jaar oud was, noch ook dat de moeder in Sarah verstorven was."

Je hoorde hier een aantal dingen gezegd worden. In de eerste plaats in vers 17, ook in zo’n parallellisme als je het mij vraagt: God die de doden levend maakt – God, de levendmakende de doden – en roept de dingen die niet zijn, alsof zij waren – de dingen toch niet zijnde als zijnde. Nou, als je dat parallellisme naast elkaar zet, dan zijn de doden natuurlijk degenen die niet zijn, de toch niet-zijnde. Maar wanneer God de dode levend maakt, dan roept Hij het niet-zijnde als zijnde. Zoals God deze hele schepping uit het niets geroepen heeft natuurlijk. Want er was niets en God schiep.

Hier wordt dan Abraham als voorbeeld genoemd, welke tegen hoop op hoop geloofd heeft. Hij had een verwachting tegen alle verwachtingen in. Er werd uit Abram leven voortgebracht. Dat 'tegen hoop op hoop' heeft volgens mij te maken met wat in vers 19 uitgelegd wordt: dat hij zijn eigen lichaam niet heeft aangemerkt, dat alreeds verstorven was, maar ook het lichaam van Sarah. Want de moeder in Sarah was ook al verstorven, staat daar. Dus tegen hoop op hoop, tegen alle verwachtingen in zouden wij zeggen. Zowel de verwachting die hij zelf had als hij zijn eigen lichaam aanzag, als bij het lichaam van Sarah; beide waren niet meer in staat om leven voort te brengen.

Dat is dus het plafond van de mens, om het zo te zeggen. Dat is wat God juist gebruikt, omdat daar de mens machteloos is en daar voor de mens alles ophoudt. En precies daar brengt God leven uit voort. Dat is ook iets wat we vaak terugzien in de Bijbel, hè? Onvruchtbare vrouwen die voortbrengen. Nou, hier was het ook nog eens Abraham die zelf verstorven was. En dat betekent dat hij niet meer in staat was om leven voort te brengen. Toch had God hem beloofd dat hij tot een vader van een menigte van vele volkeren zou worden en dat vele volkeren uit hen voort zouden komen.

Abraham heeft dus naar zijn eigen lichaam gekeken en naar dat van Sarah, en dan dacht hij: nou, de mens kan het niet meer. Maar God heeft het beloofd, dus het gaat gebeuren. En God roept de dingen die niet zijn alsof zij waren. Het niet-zijnde roept God tot zijnde. Dus ook de dood, het niet-zijn, is voor God geen enkele belemmering.

Thessalonicenzen 4: de Ware Bemoediging en de Hoop op Opstanding ↑ hoofdstukken

Nou, ten slotte dan maar 1 Thessalonicenzen 4. Ik heb in het begin al aangegeven dat ik bij lange na niet volledig zal zijn, wat praktisch gezien onmogelijk is. Dat zijn ook wel een paar verzen die ik toch even door moet nemen, waar toch wel het één en ander over valt te zeggen. Dus ook voor de bespreking van deze verzen beperk ik me echt even tot het onderwerp, zoveel als mogelijk.

In vers 13 zegt Paulus tot de Thessalonicenzen: 'Broeders, ik wil niet dat jullie onwetend zijn van degenen die ontslapen zijn.' Ook hier weer dat ontslapen. Letterlijk zegt de interlineair zoiets als 'ter ruste liggende'. Doe maar even stil, want anders is er dat geneurie op de achtergrond. Dit gaat over de opname... nou ja, ja, andere opnamen weer. Nee broeders, kijk, 'ter ruste liggende' overigens. Dat zeggen wij ook wel hier: 'rust' staat er op grafstenen. Dus er staat hier niet 'leeft iemand elders voort'. Die ligt hier. Nee, hier rust men inderdaad tot die dag; in Jobs geval totdat de hemelen voorbijgegaan zijn, want dan zal hij pas herleven. Maar hier gaat het over de eerstelingen, dus die zullen eerder herleven.

Maar broeders, ik wil niet dat jullie onwetenden zijn van degenen die ontslapen zijn, opdat jullie niet bedroefd zijn zoals de anderen die geen hoop hebben, geen verwachting. Als je God niet kent en als je geen opstanding van de doden kent – ik loop nu natuurlijk wel op de verzen hierna vooruit – dan heb je dus geen hoop, zegt Paulus hier. En de hoop van degenen die ontslapen zijn, daar gaat hij het nu over hebben. Maar die Thessalonicenzen, die maakten zich blijkbaar zorgen om degenen die later in deze verzen de doden in Christus worden genoemd. Daar maakten ze zich blijkbaar zorgen over: hoe zal dat dan gaan met hen? Worden ze opgewekt en wanneer dan en hoe zal dat gaan, want zij zijn ons nu ontvallen? En wat als de Heer terugkomt? Want daar gaan de Thessalonicenzen-brieven onder andere over.

Wat gebeurt er? Want zij hadden een levende verwachting van de Heer die terug zou komen. Dat werd uiteindelijk, vanwege de langmoedigheid des Heren – om de woorden van Petrus te noemen – uitgesteld, zou je kunnen zeggen. Maar zij leefden echt nog met de verwachting dat de Heer spoedig terug zou komen. En wat gebeurt er dan met degenen die, weet ik veel, in de recente periode ontslapen waren? Zouden die daar deel aan hebben? Dat is wat die Thessalonicenzen zich afvroegen. Wat is hun aandeel daarin? Die Thessalonicenzen hadden te maken met zware verdrukking, dat lezen we ook in die brieven. Ze hadden dus met elkaar in die verdrukking gestaan op Gods woord, met een levende verwachting van een wederkomst van de Heer. Maar er waren al mensen overleden. Ja, maar hoe zit het dan met hen?

Nou, zegt Paulus, ik wil niet dat jullie onwetenden zijn van degenen die ontslapen zijn, zoals anderen die geen hoop hebben. Want, zegt hij dan, als wij geloven dat Jezus gestorven is en opgestaan, alzo zal ook God degenen die ontslapen zijn in Jezus wederbrengen met Hem. Dus als wij geloven dat Jezus stierf en opstond, zo zal ook God degenen die ontslapen zijn door Jezus samen met Hem leiden, staat er letterlijk. Want dat zeggen wij u door het woord des Heren. Paulus benadrukt het dus: dat zijn niet mijn woorden, maar het is een woord van de Heer. Dat wij, die levend overblijven zullen tot de toekomst des Heren – en wat wij vaak de wederkomst noemen, om dat woord even voor het gemak te gebruiken – letterlijk is dat de aanwezigheid, wanneer de Heer aanwezig zal zijn.

Dat is overigens ook geen enkel bepaald moment, maar dat is een langere periode. Zoals de eerste komst van de Heer ook een periode was. Dat is niet één moment, maar dat heeft 33 jaar geduurd in het geval van de eerste komst. Zo zal ook Zijn toekomst, wat hier vertaald is met toekomst, een periode zijn. Maar dat vangt aan met wat Paulus hier zegt: want dat zeggen wij u door het woord des Heren, dat wij die levend overblijven zullen tot dat moment, tot de wederkomst, tot de toekomst, wij zullen niet voorkomen, letterlijk inhalen. Wij zullen niet inhalen degenen die ontslapen zijn. Dus wanneer de Heer weerkomt en ons, de levend overgeblevenen, tot Zich neemt, zegt Paulus, zullen wij niet voorgaan op degenen die ontslapen zijn. Want het onderwerp is hier de ontslapenen, want daar maakten die Thessalonicenzen zich zorgen over. 'Ik wil niet dat jullie onwetenden zijn van degenen die ontslapen zijn.'

Nou, dan zegt Paulus in vers 16: 'Want de Heere Zelf zal met een geroep, met de stem van de aartsengel en met de bazuin van God neerdalen van de hemel, en die in Christus gestorven zijn, zullen eerst opstaan.' Dus de Heer Zelf – ik ga er heel snel doorheen natuurlijk, er is ontzettend veel over te zeggen – met een geroep, met de stem van een aartsengel en met de bazuin van God. Wat is dat dan allemaal? In ieder geval dat Hij neerdaalt van de hemel. En hoe en op welk moment en wat daaraan voorafgegaan is, daar valt heel veel over te zeggen. Maar ik zou me beperken tot het onderwerp, dus dat doe ik dan ook maar. En wellicht dat we het over al die andere dingen ook nog eens moeten hebben. Zo doe je een beetje aan klantenbinding, heb ik begrepen.

Nee, maar de Heer zal neerdalen van de hemel en dan staat er: de gestorvenen, die in Christus gestorven zijn. De doden in Christus, daar hadden we het over. Dáár wilde Paulus het over hebben, dat zij niet onwetend waren van degenen die ontslapen zijn. Dat zijn hier de doden in Christus; die zullen eerst opstaan. Dus dat is de vertroosting, daar bemoedigt hij die Thessalonicenzen mee: de doden in Christus zullen eerst opstaan. En daarna wij die levend overgebleven zijn. Vervolgens wij, de overgeblevenen, want ook die zullen er zijn op dat moment dat de Heer wederkomt. Er zal nu eenmaal zo'n klein gedeelte zijn als je het vergelijkt natuurlijk met de doden in Christus, zij die al in Christus ontslapen zijn. Maar er zullen op dat moment levend overgeblevenen zijn, tot dat moment.

En daar zegt hij van: daarna wij, die levend overgebleven zijn, zullen tezamen met hen, met die doden in Christus die nu opgestaan zijn, wij zullen tezamen met hen opgenomen worden in de wolken. Letterlijk staat er weggerukt of weggegrist worden in wolken, de Heer tegemoet in de lucht. En zo zullen wij – namelijk de doden in Christus die opgestaan zijn en de levend overgeblevenen – zo zullen wij altijd met de Heer zijn. Dus de bemoediging, de vertroosting die Paulus geeft met betrekking tot degenen die in Christus ontslapen zijn, de doden in Christus die de Thessalonicenzen al waren ontvallen, is niet van: joh luister, ze staan te juichen voor Gods troon, of noem de varianten maar die u ook wel kent. Nee, hij zegt: ze zullen opstaan op dat moment van de wederkomst, van de parousia, van de toekomst des Heren. Ze zullen opstaan en ze zullen ons zelfs nog voorgaan.

Het gaat natuurlijk maar over fracties, want we zullen uiteindelijk – staat hier ook – samen met hen weggerukt, opgenomen, weggegrist worden in wolken de Heer tegemoet en zo zullen wij, wij met hen die ons al ontvallen zijn, zo zullen wij altijd met de Heer wezen. En dan zegt Paulus: 'Zo dan, vertroost, bemoedigt elkaar met deze woorden.' Dus als het gaat over de doden, degenen die ons ontvallen zijn... nou, die hebben we allemaal. Wij kennen allemaal mensen die we lief hebben gehad, die ons ontvallen zijn. Dan is niet de bemoediging van: nou, die staat te juichen voor Gods troon, of die staat nu voor zijn Rechter, of die is nu op een betere plek.

Nee, de bemoediging is dat wanneer de Heer wederkomt op het moment van zijn parousia, wij als levend overgeblevenen – even ervan uitgaande dat wij tot die groep zouden mogen behoren – in ieder geval niet voor zullen gaan op degenen die al ontslapen zijn. Zij zullen eerst opgewekt worden bij het klinken van die bazuin en we zullen samen met hen weggerukt worden in wolken, de Heer tegemoet in de lucht. En zo zullen wij altijd met de Heer zijn. Met die woorden zouden we elkaar moeten aanmoedigen en bemoedigen.

Het rare is dat dat juist bijna nooit gebeurt. Men zegt vaak heel andere dingen, maar met deze woorden bemoedigt men elkaar eigenlijk nooit. Toch zijn dit de woorden naar de Schrift. Wordt er in de kerk over de betekenis van die woorden gesproken? Nee, dat ook nog eens niet. Als je die woorden niet kent en ze overslaat, wegduwt of gewoon niet leest, dan kun je elkaar er natuurlijk ook niet mee bemoedigen. En dat geldt niet alleen voor de kerken, maar voor zo ongeveer het hele christendom. Om het even te generaliseren zijn er natuurlijk altijd wel wat uitzonderingen, maar het zijn er niet veel.

Waar komt die onkunde vandaan en hoe kan dat gebeuren? Dat heeft natuurlijk diverse redenen. Maar wij zouden elkaar juist bemoedigen met de gedachte dat als een mens gestorven is, hij weer zal leven. Inderdaad, degenen die tot de eerstelingen mogen behoren, tot het lichaam van Christus, zij zullen als eerste opgewekt worden. Specifiek zij die ons ontvallen zijn, staan als eerste op. Dat is de vertroostende staat, en dat is ook wel heel mooi.

Dit woordje 'parakaleo' wordt meestal vertaald met 'vermanen'. Maar 'vermaant elkaar met deze woorden' klonk voor de vertalers waarschijnlijk ook niet passend; het is inderdaad een bemoediging. Het woord is letterlijk opgebouwd uit twee Griekse woorden: 'naast' en 'roepen'. Het betekent dus 'ernaast roepen' of 'oproepen'. Dat kun je op twee manieren opvatten. Je kunt iemand naast je roepen en een arm om hem heen slaan; dat is een vorm van bemoediging of vertroosting. Vandaar dat de Statenvertaling waarschijnlijk voor 'vertroosten' heeft gekozen. Maar je kunt ook naast iemand gaan staan en hem luid toeroepen, zoals wanneer je in een stadion zit en je helden aanmoedigt.

Zo kunnen wij elkaar aanmoedigen met deze woorden: dat dit de hoop is, de verwachting voor de doden in Christus. Voor degenen die in Christus ontslapen zijn en die ons ontvallen zijn, geldt dat God ze inderdaad levend zal maken. Hier wilde ik het voor nu bij laten. Ik gaf net al even aan dat bijvoorbeeld 1 Korinthe 15 uitgebreid over die opstanding spreekt. Daar zouden we het een volgende keer over kunnen hebben. Wellicht komen er nog andere vragen ter tafel die ook nog stof tot nadenken geven, maar voor nu laten we het hierbij.

📖 Categorie: Studies