In de vorige blog bespraken we de betekenis van brood en wijn bij de laatste maaltijd die Jezus met Zijn discipelen hield. De drinkbeker spreekt van Zijn bloed en daarmee van Hem die stierf, maar door God werd opgewekt uit de doden.
De woorden die Jezus bij deze maaltijd uitsprak, vormen de basis voor wat in de christelijke traditie het “Heilig Avondmaal” wordt genoemd. Maar heeft Jezus werkelijk een nieuw ritueel ingesteld? Of deed Hij iets heel anders?
een bestaande instelling
In veel Bijbelvertalingen staat boven Mattheüs 26:26 een kopje als “De instelling van het Heilig Avondmaal”. Maar zulke opschriften behoren niet tot de oorspronkelijke Bijbeltekst. Ze zijn door de vertalers toegevoegd. Soms zijn die kopjes erg handig, maar ze kunnen ook misleidend zijn. We moeten er daarom geen gezag aan toekennen, zoals aan de Schrift zelf.
Als we het gedeelte vanaf vers 17 lezen, zien we dat Jezus met Zijn discipelen een Pesach maaltijd vierde. Hij had hun opdracht gegeven de maaltijd voor te bereiden en zij deden zoals Hij hun had opgedragen (Matth. 26:17-19).
Het Pesach was geen nieuwe instelling. Het was een hoogtij dat JAHWEH eeuwen daarvoor aan Israël had gegeven, bij de uittocht uit Egypte. Het volk moest deze dag gedenken en onderhouden als een blijvende instelling (Ex. 12:14,17). Jezus stelde dus niet een nieuwe maaltijd in, maar onderhield een bestaande instelling.
dit is Mijn lichaam
Mattheüs beschrijft vervolgens wat er tijdens die maaltijd gebeurde. Terwijl zij aten, nam Jezus het brood, dankte, brak het en gaf het aan Zijn discipelen. Daarbij zei Hij: “Neem, eet, dit is Mijn lichaam” (Matth. 26:26).
Het brood stond dus al op tafel. Jezus nam het, brak het om het uit te delen en verklaarde wat het uitbeeldde. Hij zei niet dat het brood letterlijk Zijn lichaam was. Het is beeldspraak, zoals we die voortdurend in de Schrift tegenkomen. Zo zegt Paulus bijvoorbeeld dat de steenrots waaruit Israël dronk, Christus was (1 Kor. 10:4). Niet letterlijk natuurlijk, maar als uitbeelding.
Ook het brood spreekt van Christus. En de betekenis daarvan gaat nog veel verder dan Zijn fysieke lichaam. Later zou Paulus bekendmaken dat de gelovigen samen het lichaam van Christus vormen, met Hem als Hoofd (1 Kor. 12:12-13).
Het ene brood is een uitbeelding van dat ene lichaam, waarin alle leden met elkaar verbonden zijn (1 Kor. 10:16-17).
doe dit tot Mijn herinnering
Maar Jezus zei nog iets. Woorden die vaak worden aangehaald als bewijs dat Hij hiermee een nieuw ritueel instelde.
1 Korinthe 11 (naar ISA)
²⁴ En dankende brak Hij het en Hij zei: “Dit is Mijn lichaam voor jullie. Doe dit tot herinnering van Mij.”
Wat bedoelde Jezus met “doe dit”? Hij was met Zijn discipelen aan tafel en deelde brood met hen. In die bestaande maaltijd verklaarde Hij de betekenis van wat zij aten en dronken. Hij bepaalde hen bij Hemzelf en bij wat er zou gaan gebeuren.
Hij gaf geen voorschriften voor een nieuwe plechtigheid. We lezen niets over een afzonderlijk ritueel, een voorgeschreven frequentie of een bepaalde vorm waarin dit gehouden zou moeten worden.
Ook bij de drinkbeker zegt Hij dat zij dit tot Zijn herinnering moeten doen, zo vaak zij daarvan drinken (1 Kor. 11:25).
Het gaat erom dat brood en wijn ons bepalen bij Hem. Bij Zijn dood, maar vooral bij het feit dat Hij leeft. Niet als een afzonderlijk ritueel met een stukje brood en een slokje wijn dat we in een godsdienstige setting “vieren”, maar bij elke maaltijd waar brood en wijn op tafel staan. Ze herinneren ons aan Christus, die gestorven is en door God werd opgewekt.
geen begrafenismaaltijd
De uitdrukking “tot Mijn gedachtenis”, zoals veel vertalingen weergeven, kan gemakkelijk de gedachte oproepen aan een herdenking van iemand die overleden is. Maar let eens op wat Paulus verderop zegt:
1 Korinthe 11 (naar ISA)
²⁶ Want zo vaak als jullie dit brood eten en de drinkbeker drinken, verkondigen jullie de dood van de Heer, totdat Hij komt.
Paulus spreekt niet over het sterven van de Heer, maar over Zijn dood. En daar voegt hij aan toe: “totdat Hij komt“. Dat is veelzeggend. Want Degene van wie wij de dood verkondigen, is Degene die zal komen. Hij was dood, maar is door God opgewekt en leeft.
Wij herdenken dus geen overleden Heer. Wij verkondigen de dood van Hem die de dood heeft overwonnen! Brood en wijn zijn uitbeeldingen van het leven en de gemeenschap die wij hebben in de opgewekte Christus.
Jezus gaf aan brood en wijn niet op dat moment een betekenis die ze daarvoor niet hadden. Hij maakte aan Zijn discipelen bekend wat deze uitbeeldden en hoe dat in Hem werkelijkheid zou worden.
Maar wat betekent dit voor de ecclesia? Paulus bespreekt in 1 Korinthe 11 een gezamenlijke maaltijd die de gelovigen in Korinthe hielden. En daar ging nogal wat mis.
Wat voor maaltijd was dat eigenlijk? En waarom zegt Paulus dat zij op onwaardige wijze aten en dronken?
Daarover gaat de volgende blog.