de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan

Dit is waarschijnlijk de meest bekende gelijkenis in de bijbel. De les uit deze gelijkenis zou zijn dat wij naastenliefde moeten betonen, net als de Samaritaan. Maar de strekking is andersom. De wetgeleerde vroeg aan Jezus wie zijn naaste is. De vraag die Jezus hem vervolgens stelt na het vertellen van de gelijkenis, is:  “Wie van deze drie denkt u dat de naaste geweest is van hem die in handen van de rovers gevallen was?” Het antwoord is: de Samaritaan. Deze wetgeleerde wordt erop gewezen dat zijn naaste deze Samaritaan is en dat hij die zou liefhebben.

Maar wie is de Samaritaan? En wat voor volk is dat eigenlijk de Samaritanen? In deze studie hebben we bezien dat de Samaritanen de plaatsvervangers zijn van het tien stammenrijk van Israël, zij namen letterlijk hun plaats, hun woongebied in. De tien stammen zijn voor een groot deel verdwenen onder de natiën en uit de natiën roept God in deze tijd Zijn Gemeente. Daar hebben de Samaritanen dus alles mee te maken. Dé Samaritaan is het Hoofd van deze Gemeente.

Plaats studie: Hendrik Ido Ambacht
Datum: 17 juni 2018

📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst

Samenvatting: De overbekende gelijkenis van de barmhartige Samaritaan wordt vaak slechts gezien als een oproep tot naastenliefde, maar bevat een veel diepere, verborgen betekenis. De man die afdaalt naar Jericho en halfdood achterblijft, is een beeld van de wetgeleerde die geen leven in zichzelf heeft. Waar de priester en Leviet als vertegenwoordigers van de wet niets kunnen doen, grijpt de Samaritaan met innerlijke ontferming in. Deze Samaritaan is een uitbeelding van Christus, die nieuw leven geeft en gedurende Zijn afwezigheid in verzorging voorzag in de herberg. De ware clou van de gelijkenis is niet dat wij de Samaritaan moeten nabootsen, maar dat Christus onze naaste is die ons barmhartigheid heeft bewezen en die wij behoren lief te hebben.

Besproken Schriftgedeelten: Lukas 10, Lukas 10:25, Lukas 18:30, Deuteronomium 6:4, Deuteronomium 6:5, Deuteronomium 30:6, Johannes 4, Johannes 8, Handelingen 1, Handelingen 8, Handelingen 28, 1 Koningen 11, 1 Koningen 12, 2 Koningen 17, 1 Korinthe 12:12, Mattheüs 20:2

“En "doe evenzo" betekent hier dus niet "doe als die Samaritaan", maar "doe evenzo" in de zin van: heb Hem dus lief.”

Introductie en Lezing van Lukas 10 ↑ hoofdstukken

De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan. Ik heb die titel er maar even boven gezet, hoewel het eigenlijk niet omstreden is dat het hier om een gelijkenis gaat. Bij veel verhalen is dat niet altijd direct duidelijk, omdat het er niet altijd bij wordt gezegd, maar bij deze geschiedenis is het tamelijk onomstreden. We vinden dit in Lukas 10. Ik heb de tekst voor het gemak even afgedrukt in de Herziene Statenvertaling, zodat we ons niet door verouderde naamvallen en dergelijke hoeven te worstelen. Lukas 10, vanaf vers 25, daar staat het volgende:

"En zie, een wetgeleerde stond op om Hem te verzoeken en zei: Meester, wat moet ik doen om het eeuwige leven te beërven? En Hij zei tegen hem: Wat staat er in de Wet geschreven? Wat leest u daar? Hij antwoordde en zei: U zult de Heere, uw God, liefhebben met heel uw hart, met heel uw ziel, met heel uw kracht en met heel uw verstand, en uw naaste als uzelf. Hij zei tegen hem: U hebt juist geantwoord. Doe dat en u zult leven. Maar hij wilde zichzelf rechtvaardigen en zei tegen Jezus: Wie is mijn naaste?

Jezus antwoordde en zei: Een man ging van Jeruzalem naar Jericho en viel in de handen van rovers, die hem de kleren uittrokken, hem daarbij slagen toedienden en hem bij hun vertrek halfdood lieten liggen. Toevallig kwam er een priester langs diezelfde weg en toen hij hem zag, ging hij aan de overkant voorbij. Evenzo ging ook een Leviet, toen hij op die plek kwam en hem zag, aan de overkant voorbij.

Maar een Samaritaan die op reis was, kwam in zijn buurt en toen hij hem zag, was hij met innerlijke ontferming bewogen. En hij ging naar hem toe, verbond zijn wonden en goot er olie en wijn op. Hij tilde hem op zijn eigen rijdier, bracht hem naar een herberg en verzorgde hem. En toen hij de volgende dag wegging, haalde hij twee penningen tevoorschijn en gaf ze aan de waard en zei tegen hem: Zorg voor hem, en wat u verder aan kosten maakt, zal ik u geven als ik terugkom. Wie van deze drie denkt u dat de naaste geweest is van hem die in handen van de rovers gevallen was? En hij zei: Degene die hem barmhartigheid bewezen heeft. Jezus zei tegen hem: Ga heen en doet u evenzo."

Toen ik halverwege het lezen was, bedacht ik me dat ik nog een paar aantekeningen had gemaakt. Die had ik hier ergens neergelegd, dus die pak ik er even bij terwijl ik weer ga zitten. Anders heb ik die voorbereiding natuurlijk voor niets gedaan. Deze gelijkenis is natuurlijk ontzettend bekend. Iedereen die enigszins een christelijke opvoeding heeft genoten, heeft dit verhaal al zo vaak gehoord in kinderbijbels, op de zondagsschool, noem het maar op. Alleen de strekking van deze gelijkenis – waar het nu écht over gaat – dat wordt maar zelden gezien. Daarom leek het mij goed om het eens over dit overbekende verhaal te hebben.

Gangbare, Oppervlakkige Interpretaties ↑ hoofdstukken

Ik heb weleens op internet zitten kijken wat men er zoal over zegt. Eén diatje heb ik daarvan gemaakt, maar dat hadden er ook tien kunnen zijn. Ik heb netjes een bronvermelding gedaan. Ontdekgod.nl zegt: "De barmhartige Samaritaan is een van de bekendste verhalen uit de Bijbel." Dat kun je wel zeggen, dat zei ik immers ook al ongeveer in iets andere woorden. In deze wereldberoemde gelijkenis — want men kent hem ook buiten religie, iedereen kent hem wel, volgens mij is er zelfs in het Engels een spreekwoord of gezegde over 'the good Samaritan' — in deze wereldberoemde gelijkenis laat Jezus ons zien dat naastenliefde het allerbelangrijkste is voor God.

Dat is dus volgens ontdekgod.nl de strekking van deze gelijkenis: dat naastenliefde het allerbelangrijkste is voor God. Daar kan ik me op zich wel in vinden, maar de vraag is: wie is mijn naaste? Dat is de vraag in deze gelijkenis en daar gaat men meestal de verkeerde kant op. Wikipedia mocht natuurlijk niet ontbreken, want die weten ook overal iets van. Wat met deze gelijkenis volgens hen moet worden overgebracht, is dat het telt wat iemand doet en niet wat hij is.

Dan hebben we Holyhome.nl. Ja, dit is meer gericht op kinderen; tenminste, dat neem ik aan als ik het zo lees. "Wees dus niet alleen lief voor mensen waar je van houdt, maar wees lief tegen iedereen. Zo kunnen mensen ook aan jou zien dat je een kind van God bent. Denk niet als mensen je nodig hebben: 'O, die doet ook nooit wat voor mij', of: 'Dat klasgenootje pest mij altijd' — daaruit heb ik geconcludeerd dat dit aan kinderen is gericht — 'moet ik hém nu helpen? Laat de liefde voorop staan zoals bij de Samaritaan'."

Dat is over het algemeen de strekking die men uit deze gelijkenis haalt. Dat komt ook wel door in die eerste twee van Ontdek God en Wikipedia. Dat laatste, "laat de liefde voorop staan zoals bij de Samaritaan", dat is nou over het algemeen de strekking: wij zijn de Samaritaan en wij moeten goeddoen aan anderen. Nu ontken ik niet dat dit op zich een waarheid is die we ook in de Schrift vinden: "Laat ons dan goeddoen aan allen." Er staat nog wel een 'maar' achter: "maar bovenal aan de huisgenoten van het geloof." Dus bovenal aan medegelovigen, maar natuurlijk zouden wij goeddoen aan allen. Als wij de gelegenheid hebben, dan zouden we goeddoen aan allen. Maar hebben wij daar de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan voor nodig? Of sterker nog: is de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan daarvoor op schrift gesteld en kunnen wij daar nu die lering uit trekken? De vraag stellen is hem beantwoorden. Ik denk namelijk dat het niet zo is en dat er nog wel een wat diepere strekking in die gelijkenis zit.

JW.org, dat zijn de Jehova's getuigen, die zeggen: "Door een eenvoudig verhaal te vertellen met details die de toehoorders kunnen herkennen, wordt de vraag 'Wie is dan mijn naaste?' duidelijk beantwoord." Daar ben ik het mee eens! Maar dan: "Het is degene die het gebod opvolgt om liefde en vriendelijkheid te tonen." Daar ben ik het dan weer niet mee eens, maar deze komt nog het dichtst in de buurt. En Ilonka Terlouw, een vrouwelijke theologe is dat geloof ik, die gaat echt helemaal de mist in. Zij zegt: "Het hoofdthema van de gelijkenis is dus niet 'Wie is mijn naaste?'." Terwijl daar de hele gelijkenis juist op gebaseerd is, op de vraag van die wetgeleerde: "Wie is mijn naaste?" Nee, zegt ze, het hoofdthema is naastenliefde; Jezus geeft de juiste interpretatie van dit gebod. Zij geeft volgens mij dus een onjuiste interpretatie van deze gelijkenis. Ze stelt dat de vraag van de wetgeleerde zelfs blijkt te berusten op een foute opvatting over dit gebod. Nou ja, ik zou kunnen zeggen: enzovoorts, enzovoorts.

Maar we gaan gewoon die gelijkenis vers voor vers doornemen en dan komen we zelf op de strekking uit. Daarbij roep ik toch weer even in gedachten dat gelijkenissen spreken van verborgen dingen, dus dat wij ook zouden zoeken naar verborgenheden. Dat wil ik deze ochtend ook doen. Als ik zo het gezelschap rondkijk... we hebben net die gelijkenis gelezen en in die gelijkenis komen we bijvoorbeeld olie tegen en wijn. Nou ja, die hebben natuurlijk allemaal een betekenis; dat betekent iets. Op sommige details wil ik dan wat minder diep ingaan. Ik bedoel, van olie en wijn zal ik noemen waar dat van spreekt, maar ik ga er ook wel een beetje vanuit dat we dat ongeveer wel weten; we doen wel eens vaker bijbelstudies. Maar er zijn ook wat details in deze gelijkenis die toch vaak wat minder belicht worden en die ons juist wel spreken van de verborgenheid of het verborgen Koninkrijk. Zoals de Samaritaan, want wat is nu een Samaritaan en wie is dan die Samaritaan? Nou, als we daar wat dieper op inzoomen — en dat ga ik straks dan ook wel doen — dan komen daar toch wel wat dingen aan de oppervlakte waar we onze lering uit kunnen trekken.

Kijk, daar is Jens alweer. Nou ja, we gaan hem dus gewoon vers voor vers doornemen en dan komen we als vanzelf op die dingen. Ik heb het ook gewoon weer vers voor vers of per twee verzen ongeveer afgedrukt, met plaatjes erbij voor de beelddenkers. Ik dacht: misschien blijven Jens en Fenna zitten, dan kunnen ze het ook een beetje volgen. Daar komen ze al. Nee, en er staat...

De Wetgeleerde en de Vraag Naar het Eeuwige Leven ↑ hoofdstukken

In vers 25 begint de geschiedenis. Nog niet de gelijkenis, maar de geschiedenis, want er is een duidelijke aanleiding dat Jezus deze gelijkenis gaat uitspreken en vertellen. Er staat: "En zie, een wetgeleerde stond op om Hem te verzoeken." Dat deed hij dus door Hem een vraag te stellen, maar daaruit weten we al dat hij bepaalde intenties had. Dat verzoeken — ik ga niet op elk woordje inzoomen — betekent dat hij Hem probeerde uit te proberen. Je kunt overigens ook iemand positief uitproberen, maar in dit verhaal is het duidelijk een negatieve intentie. Dat blijkt ook wel uit het vervolg.

Het is een wetgeleerde, een *nomikos* (*nomos* is de wet), en die zegt tegen Jezus: "Meester, wat moet ik doen om het eeuwige leven te beërven?" Er zitten natuurlijk heel veel details in zo'n geschiedenis. Als ik het gezelschap zo rondkijk, dan denk ik niet dat ik hoef uit te leggen wat "eeuwig" is in de Schrift. Het woord "aionisch" betekent niet onvergankelijk, maar het spreekt van een bepaalde eeuw. Hier is een Joodse wetgeleerde die naar Jezus toekomt en bij het eeuwige leven — lees Lukas 18 vers 30 bijvoorbeeld — denkt een Jood bij het leven van de toekomende eeuw. Het eeuwige leven staat er in Lukas 18 vers 30, dat is het leven van de toekomende aeon of eeuw, het toekomende tijdperk. In het Hebreeuws is dat *Olam*. Dat is waar die Jood naar uitkeek.

Meester, Rabbi, wat moet ik doen om het aionische, het eeuwige leven te beërven? In de context van de gelijkenissen spreken deze van het verborgen Koninkrijk en wanneer dat Koninkrijk openbaar zal worden. Wanneer het Koninkrijk van God of het Koninkrijk der hemelen zal aanvangen, dat is de toekomende eeuw of aioon, het Messiaanse Rijk waarin de Messias zal zitten op de troon van David. Dan wordt Zijn Koninkrijk openbaar. Daar vraagt die wetgeleerde dus eigenlijk naar. Hij noemt dat het aionische, het eeuwige leven — waarschijnlijk zal hij Hebreeuws gesproken hebben en gevraagd hebben naar het leven van de *Olam*, van die toekomende eeuw. Hij vraagt: "Wat moet ik doen om dat leven te beërven?"

Nou, Jezus zegt tegen hem: "Wat staat er in de Wet geschreven? Wat leest u daar?" Dat was immers een wetgeleerde. Hij wist het ook wel, maar hij was Hem aan het uitproberen, hij was Hem aan het verzoeken. Wat staat er in de Wet geschreven? Wat leest u daar? In de Statenvertaling staat het overigens heel mooi: "Hoe leest gij?" Dat is wel mooi, want zeker als we het Nieuwe Testament kennen, dan zien we dat Paulus bijvoorbeeld tegen de Galaten zegt — zij die onder de wet wilden leven — "Zeg mij, u die onder de wet wilt zijn, verstaat u de wet niet? Hoe leest u?" Dan gaat hij een voorbeeld noemen over Hagar en Ismaël en uitleggen dat het een diepere betekenis heeft.

Dus die Wet, dat is wat zich aandient. We kunnen zeggen: "Wat lees je daar in die Wet?", maar ja: "Hóé lees je?" Datzelfde geldt natuurlijk ook, niet alleen voor de Wet, maar ook voor deze gelijkenissen. Hoe lezen we? Dat is belangrijk, want het gaat over verborgen dingen. In die verhalen, in die geschiedenissen, daar vinden we allerlei verborgenheden, maar dan moet je wel onder de oppervlakte kijken. Dan moet je de bedekking eraf halen. Dus: "Hoe leest u?", zegt Jezus tegen die wetgeleerde.

En hij antwoordde en zei, want hij wist het wel: "U zult de Heere, uw God, liefhebben met heel uw hart, met heel uw ziel, met heel uw kracht en met heel uw verstand, en uw naaste als uzelf." Dit is een samenvatting van de Wet. Wij denken bij de Wet vaak aan de Tien Geboden, maar wat die wetgeleerde hier oplepelt, is een samenvatting van de Wet. Je vindt dat bijvoorbeeld in Deuteronomium 6 vers 5 en Deuteronomium 30 vers 6. Daar wordt die samenvatting gegeven en je komt het in het Nieuwe Testament ook een aantal keren tegen. "U zult de Heere uw God liefhebben met heel uw hart, met heel uw ziel, met heel uw kracht en met heel uw verstand, en uw naaste als uzelf."

In Deuteronomium 6 vers 4 staat: "Hoor, Israël: de Heere, onze God, is één Heere." Of zoals de Statenvertaling zegt: "Hoor Israël! De Heere, onze God, is een enig Heere." En dan volgt dat vers: "Zo zult gij de Heere uw God liefhebben met uw ganse hart, met uw ganse ziel en met al uw vermogen." We kunnen concluderen dat als je God kent en erkent als die ene God — Hoor Israël, de Heere onze God is één — dat het dan vanzelf volgt dat je Hem liefhebt. Dan zal je de Heere, uw God, liefhebben met je ganse hart en met je ganse ziel, met heel je ziel en met al je kracht, met al uw vermogen. Dat volgt echt op dat voorgaande vers. "Hoor, Israël: de Heere, onze God, is één." Dat is eigenlijk de geloofsbelijdenis van de Jood. Dat is wat ze in die mezoezes hebben, in die kokertjes die aan de deurposten hangen, wat ze op de gebedsriemen schrijven enzovoorts. Dat is ongeveer het eerste wat ze leren, heb ik wel eens begrepen, als ze Thora-verzen opzeggen: de Heere, onze God, is één.

Nou, dat weet die man, die wetgeleerde, hier prima te reproduceren. Ik wilde zeggen "op de oester", maar dat klinkt wat negatief... Hij heeft het zo op de lepel klaarliggen: "U zult de Heere, uw God, liefhebben met heel uw hart, met heel uw ziel, met heel uw kracht en met heel uw verstand, en uw naaste als uzelf." Jezus zegt tegen hem: "U hebt juist geantwoord." In één keer goed. "Doe dat en u zult leven." Tien met een griffel zelfs.

"Doe dat", want hij vroeg: "Wat moet ik doen om het aionische leven te beërven?" Nou, dat wist hij zelf al. Doe dat en u zult leven. Paulus zegt in Romeinen dat de Wet zegt: "Wie deze dingen doet, zal door dezelve leven." Maar hij legt natuurlijk in al zijn brieven uit dat een mens niet in staat is om die Wet te houden. Hij zegt elders ook: "Als je op één gebod struikelt, dan heb je de hele Wet overtreden." Daarom volgt nu ook het volgende zinnetje.

Ja, daarom ook het volgende zinnetje. Want hij zei: "Ja, doe dat en u zult leven." Maar hij, die wetgeleerde dus, wilde zichzelf rechtvaardigen. Hij zei tegen Jezus: "Wie is mijn naaste?" Hij was dus niet recht, want hij wilde zichzelf rechtvaardigen. Dat hij niet recht was, dat hadden we al gezien, want hij wilde Jezus uitproberen. Hij was Hem verzoekende, zegt de Statenvertaling. Hij probeerde Hem uit met verkeerde intenties. Dus hij was niet rechtvaardig, maar hij wilde zichzelf rechtvaardigen.

Want hij wist de wet, hij kende de letters van de wet wel. Hij wist wel: "Oké, mijn naaste als mezelf," maar wie is dan mijn naaste? Dus hij wilde zichzelf rechtvaardigen en zei tegen Jezus: "Wie is mijn naaste?"

En dan volgt tegelijkertijd het zonnescherm van de buren dat omhoog gaat. Niks aan de hand. En dan volgt dus het antwoord van Jezus. Jezus antwoordde, en die gelijkenis is dus een antwoord op het voorgaande: een wetgeleerde die naar Jezus toekomt met de vraag wat hij moet doen om het eeuwig — laat ik het daar maar even op houden — dat leven van de toekomende eeuw te beërven. Wat moet ik doen om in dat leven te delen?

Nou, dat wist hij zelf ook wel, dat lepelde hij zo op. Hij noemde dat en Jezus zei: "Nou, doe dat en u zult leven." Doe dat en u zult leven. En dan vraagt hij: "Wie is mijn naaste?" En dit wat nu volgt, is het antwoord op deze vraag. Wie is mijn naaste?

Jezus antwoordde en zei: "Een man ging van Jeruzalem naar Jericho en viel in de handen van rovers, die hem de kleren uittrokken, hem daarbij slagen toedienden en hem bij hun vertrek halfdood lieten liggen."

De Afdaling Naar Jericho en de Onmacht van de Wet ↑ hoofdstukken

Er staat letterlijk: "Er was een man die daalde af van Jeruzalem naar Jericho." Dat is sowieso letterlijk zo, want de weg daar loopt naar beneden. Jericho is, meen ik, het diepste punt op deze aarde en Jeruzalem ligt een stuk hoger. Volgens mij is het verschil zelfs een meter of tweehonderd à driehonderd. Dat had ik natuurlijk even op moeten zoeken op Wikipedia voor deze ochtend, maar we hebben het wel eens meer over Jericho gehad bij de geschiedenis van Jozua. Ergens zit dus nog in mijn hoofd dat het een meter of tweehonderd à driehonderd is; in ieder geval ligt Jericho een stuk dieper dan Jeruzalem.

Maar Jeruzalem, daar hebben we het hier over de toekomende eeuw, het Koninkrijk. Jeruzalem is natuurlijk een beeld van het Koninkrijk. In hoeveel psalmen komt dat niet tot ons? "Jeruzalem, dat ik bemin, wij treden uw poorten in." Dat is ongetwijfeld letterlijk zo, maar het gaat natuurlijk ook over de toekomst, over de poorten van het Koninkrijk. Veel meer psalmen ken ik niet meer uit het hoofd, dat is iets te lang geleden, maar sommigen van jullie vast nog wel.

Die man die daar loopt, is dus afdalend van Jeruzalem als beeld van het Koninkrijk naar Jericho. En Jericho is een diepgelegen stad en een uitbeelding van deze wereld, diep gezonken onder de macht van deze boze aion, onder de macht van de god van deze eeuw. Satan, die de dingen door elkaar gooit, het licht verdraait en eigenlijk alles verdraait, de waarheid verandert in de leugen enzovoorts. Daar was die man naartoe onderweg. Hij was van Jeruzalem naar Jericho onderweg, dus hij liep de verkeerde kant op. Het loopt makkelijk natuurlijk, we lopen ook liever trappen af dan op, maar het loopt wel naar beneden. Het gaat neerwaarts in plaats van opwaarts. Kijk omhoog!

Onderweg valt hij in handen van rovers. Ze kleden hem uit, ze geven hem slagen, ze gaan weg en laten hem halfdood achter. Ik heb wel eens laten vertellen — ik kan dat uit het Woord niet helemaal goed opmaken — dat dit woord 'halfdood' zou betekenen dat hij zou doodgaan als er niets zou gebeuren. Ja, dat lijkt me uit het verhaal ook wel duidelijk. Maar letterlijk staat er ook gewoon echt 'halfdood'. Hij was nog niet dood, maar hij was wel hard op weg om dood te gaan; stervende. Dat is op zich ook logisch als je in elkaar geslagen bent en allerlei verwondingen hebt, en je blijft daar liggen ergens in de onbewoonde wereld waar je net te pakken bent genomen door rovers, waarschijnlijk in de brandende zon. Want het is daar meestal wat ander weer dan in ons kikkerlandje. Die man was stervende en bleef daar halfdood liggen. Ze lieten hem voor dood liggen, zou je kunnen zeggen.

De aanleiding voor deze gelijkenis is de vraag van de wetgeleerde: "Wat moet ik doen om het eeuwige leven te beërven?" Dus die wetgeleerde wist ergens: als er niks gebeurt, ontvang ik geen leven. Wie is dan die man die hier halfdood langs de kant van de weg ligt? Waar is die een beeld van? Van die wetgeleerde. Want die wetgeleerde was op zoek naar leven. Hij wilde weten wat hij moest doen om dat leven te ontvangen, te beërven. En hier ligt iemand die dat leven ook niet heeft, althans, die hard op weg was om dat leven te verliezen, net als die wetgeleerde. Die wetgeleerde wist ergens wel dat er iets moest gebeuren wilde hij dat leven van die toekomende aion beërven. Hij zocht het bij zichzelf: "Wat moet ik doen?" Maar Jezus zegt eigenlijk: "Nee, jij ligt daar halfdood en kunt helemaal niks doen."

"Wat moet ik dan doen om dat eeuwige leven te beërven?" Nou, dat gaan we bezien. En toevallig — "bij geval" zegt de Statenvertaling, het was dus een samenloop van omstandigheden. Toevallig... toeval bestaat niet, zegt men dan, maar dat kun je met de Schrift in de hand niet zeggen. God doet zeker dingen toevallen. Toevallig kwam er een priester langs diezelfde weg en toen hij hem zag, ging hij aan de overkant voorbij. En evenzo ging ook een Leviet, toen hij op die plek kwam en hem zag, aan de overkant voorbij.

Dat is wel mooi, want Jezus spreekt hier met een wetgeleerde. Ik weet niet wat die wetgeleerde van deze gelijkenis heeft begrepen, maar hij was op zoek naar leven. Het verhaal gaat over iemand die daar halfdood ligt te sterven, wat een uitbeelding is van die man zelf, want hij zocht het leven en had het niet in zichzelf. Dat wist hij ergens ook wel. Maar dan vertelt Jezus dat er een priester en een Leviet langs kwamen die allebei voorbijgingen. Een priester en een Leviet zijn allebei representanten van de Wet. Je kunt natuurlijk allerlei verwijten maken dat ze daar zomaar voorbijliepen, en als mens zou je dat wellicht ook kunnen doen, maar dit is een gelijkenis. Het gaat hier over de betekenis van een priester en een Leviet.

Er kwamen twee mensen voorbij en die liepen allebei voorbij. Wat hadden ze in hun hoedanigheid als mens kunnen doen? Nee, de vraag is: wat hadden zij in hun hoedanigheid als priester of als Leviet kunnen doen? Ja, helemaal niets. De Wet voorlezen? Ja, dat doen priesters en Levieten. Die waren belast met de priesterdienst en de offerdienst. Ze hadden nog — hoewel dat ook lastig werd — een offer kunnen brengen, mits er ergens een ram verward zat in het struikgewas of zo. Nee, dat kon ook al niet. In hun hoedanigheid als priester en Leviet, want zo worden ze beschreven in deze gelijkenis, konden zij ook helemaal niks doen. En daarom liepen ze aan de overkant voorbij.

Op de zondagsschool zullen daar vast allerlei lelijke dingen over gezegd zijn, maar hier wordt het heel kort beschreven: de priester en de Leviet gingen aan de overkant voorbij. Want ze konden niks doen. Jezus praat hier met een wetgeleerde, een representant van de Wet, wiens vraag was: "Wat moet ik doen om het eeuwige leven te beërven?" Nu komen hier twee representanten van de Wet langs. Wat kunnen die doen bij die halfdode man? Helemaal niks. Die kunnen hem het leven toch niet geven? Die man ligt daar te sterven en die twee, die priester en de Leviet, die lopen voorbij.

De Komst van de Samaritaan met Innerlijke Ontferming ↑ hoofdstukken

Maar een Samaritaan die op reis was, kwam in zijn buurt. En toen hij hem zag, was hij met innerlijke ontferming bewogen. Ik had eigenlijk alleen dit deel van de zin moeten afdrukken: dat er iemand kwam en toen hij hem zag, werd hij met innerlijke ontferming bewogen. Aan wie denk je dan als eerste? Aan Jezus, natuurlijk. We vinden het een aantal keren over de Heer Jezus dat Hij de menigte zag en met innerlijke ontferming werd bewogen, bijvoorbeeld bij de spijziging van de vier- of vijfduizend. Dat maakt nu even niet uit, maar Jezus zag die menigte en werd met innerlijke ontferming bewogen. Je leest het ook op andere momenten als Hij zieken zag. Of bij de zogenaamde intocht in Jeruzalem; ik weet niet of het daar exact zo staat, volgens mij staat daar dat Hij weende over de stad. Bij Lazarus lees je het ook. Maar je leest een aantal keren echt heel specifiek van Hem dat Hij met innerlijke ontferming werd bewogen.

Zonder tegenbericht weten we dus over wie het hier gaat en wie die Samaritaan is. Die Samaritaan was op reis. Hij zal de andere kant op gegaan zijn, denk ik; hij liep natuurlijk omhoog naar Jeruzalem toe. Maar hier is Degene van wie die Samaritaan de uitbeelding is, Zelf aan het woord. Hij was toch onderweg naar Zijn koninkrijk? Hij was hier gekomen om Zijn koninkrijk op te richten. "Bekeert u, bezint u, want het koninkrijk der hemelen is nabij", was Zijn boodschap. Dat koninkrijk kwam ook later, al werd het weliswaar verborgen. Hier is Hij onderweg. Een zeker Samaritaan die op reis was, kwam in zijn buurt — in de Statenvertaling staat "kwam omtrent hem" — en toen hij hem zag, werd hij met innerlijke ontferming bewogen.

Overigens werd Jezus door de schriftgeleerden en farizeeën ook uitgescholden voor Samaritaan. In Johannes 8 lees je dat. Daar gaat natuurlijk een heel gedeelte aan vooraf, maar daar zeggen de Joden tegen Jezus: "Zeggen wij niet terecht dat U een Samaritaan bent en door een demon bezeten bent?" Nou, dat is geen compliment, dat begrijpen jullie. Dat Hij een Samaritaan werd genoemd, was denigrerend bedoeld. Ik zal straks uitleggen waarom. Maar het antwoord van Jezus is mooi: "Ik ben niet door een demon bezeten, maar Ik eer Mijn Vader en u onteert Mij." Jezus zegt niet: "Ik ben geen Samaritaan." Dat zegt Hij niet. Letterlijk was Hij natuurlijk ook geen Samaritaan, maar Hij ontkent het niet. Hij ontkent alleen dat Hij door een demon bezeten is.

Onder de Joden was het heel negatief als zij het over Samaritanen hadden. Dat was een mengvolk, ontstaan door vermenging; "bastarden" dus in hun ogen. Joden wilden natuurlijk raszuiver zijn, dus Samaritanen waren voor hen uitschot, van minder komaf. Ik noemde het woord al: bastarden. Een beetje zoals men later over tollenaars dacht, hoewel dat weer een ander verhaal is waar we het nog wel eens over zullen hebben.

Maar in het Nieuwe Testament is de duiding van Samaritanen juist altijd positief. Ik heb dat eens nagezocht. Op een gegeven moment geneest Jezus tien melaatse mannen. Er komt er eentje terug om Hem te bedanken en dan staat erbij: "En dat was een Samaritaan." Die man verheerlijkte God. De Samaritaanse vrouw kennen we natuurlijk ook allemaal, bij de Jacobsbron, de put van vader Jakob. Zij was een Samaritaanse vrouw en zij geloofde. Door haar woord kwam ongeveer de hele stad Sychem tot geloof. De bewoners zeiden toen: "Nu geloven we niet alleen maar omdat jij het gezegd hebt, maar nu weten we zelf dat Hij de Redder der wereld is." Dat staat in het laatste vers van Johannes 4. En in Handelingen 8 kom je Samaria nog een keer tegen. Daar is het Filippus die predikt en daar komen de Samaritanen tot geloof. Dus in het Nieuwe Testament wordt de Samaritaan geassocieerd met geloof. Ik ga het nu misschien een beetje moeilijk maken, maar de identiteit van die Samaritaan is een belangrijk detail waar ik toch eens wat dieper op in wil gaan. Kijk, dit is een kaartje van Israël.

Historische Achtergrond: de Scheuring van het Koninkrijk ↑ hoofdstukken

Dit is dus een kaartje van de twee koninkrijken. Israël is later door het ongeloof van Salomo — de zoon van David — opgesplitst in twee rijken: een tweestammenrijk, Juda, met Jeruzalem als hoofdstad, en een tienstammenrijk met als hoofdstad Samaria. Ik heb een paar verzen uit het hoofdstuk waar dit wordt beschreven, 1 Koningen 11, eruit gehaald. Ik raad jullie aan om dat hoofdstuk gewoon eens een keer of een paar keer goed door te lezen en tot je te laten doordringen wat daar precies gebeurde.

David had een koninkrijk en aan hem was beloofd: "Als jij, David, Mij eert, dan zal Ik jouw troon bevestigen tot in eeuwigheid" — tot voor de aeonen, staat er dan. Dat koninkrijk zou voortduren. Tegen Salomo zei God precies hetzelfde. God gaf hem van alles: wijsheid, waar hij om vroeg, en daar kreeg hij rijkdom en alles bij. God zei: "Salomo, als jij Mij blijft dienen, dan zal Ik de troon van jouw vader David bevestigen van geslacht tot geslacht, tot in de aeon. Maar doe je dat niet, dan volgen er maatregelen." En die maatregelen worden in dit hoofdstuk beschreven.

Er staat dat koning Salomo veel uitheemse, buitenlandse vrouwen liefhad. We weten dat hij veel vrouwen had: duizend in totaal. En dat naast de dochter van de farao; het waren Moabitische, Ammonitische, Edomitische, Sidonische en Hethitische vrouwen. Het waren vrouwen uit de volken waarvan de HEERE tegen de Israëlieten had gezegd: "U mag niet naar hen toegaan en ze mogen niet bij u komen. Zij zouden ongetwijfeld uw hart doen afwijken achter hun goden aan." Aan hen hechtte Salomo zich in liefde. Op zich was het nog niet zo’n probleem dat hij dat soort vrouwen liefhad, maar het gaat om wat er later gebeurde.

Dat lees je in vers 4: "Het was in de tijd van Salomo's ouderdom dat zijn vrouwen zijn hart deden afwijken achter andere goden aan." Aan het einde van zijn regeringsperiode ging hij dus in tegen die belofte van God. God had gezegd dat Hij het koninkrijk zou bevestigen als Salomo Hem zou blijven dienen, maar dat deed Salomo dus niet. Hij ging achter andere goden aan, zodat zijn hart niet volkomen was met de HEERE, zijn God, zoals het hart van zijn vader David. Daarom zeg ik: je moet thuis dat hoofdstuk nogmaals nalezen.

Ik ga nu van vers 4 naar vers 9, want ik kan niet het hele hoofdstuk afdrukken. Salomo hield zich niet aan wat de HEERE geboden had. Daarom zei de HEERE tegen hem: "Omdat het bij u gebeurd is dat u Mijn verbond en verordeningen die Ik u geboden heb niet in acht hebt genomen, zal Ik het koninkrijk zeker van u losscheuren en het aan uw dienaar geven. In uw dagen zal Ik dat echter niet doen, omwille van uw vader David. Ik zal het uit de hand van uw zoon losscheuren."

De scheuring zou dus nog niet tijdens het leven van Salomo gebeuren, maar pas daarna. Alleen zegt God dan: "Ik zal niet het hele koninkrijk van u losscheuren; één stam zal Ik aan uw zoon geven, omwille van Mijn dienaar David en omwille van Jeruzalem, dat Ik verkozen heb." Salomo, David en ook de zoon van Salomo, Rehabeam, waren natuurlijk allemaal uit de stam van Juda, want dat was de stam waaraan het koningschap was beloofd. Er staat hier: "Eén stam zal Ik aan uw zoon geven." Nou, hoeveel heeft hij er dan? Eén plus één is twee. Er is altijd wel iemand die daar het antwoord op weet. Eén plus één is twee, dus het tweestammenrijk. Ik liet net dat kaartje zien: Juda en Benjamin hoorden daarbij, en natuurlijk ook een paar Levieten. De rest vormde het tienstammenrijk. Het twaalfstammenrijk van David werd dus opgedeeld in twee koninkrijken.

Dit is vers 13, en verderop in 1 Koningen 11 lees je dat dit wordt uitgebeeld door een profeet. Lees maar mee, hier wordt Jerobeam geïntroduceerd. Ik val er middenin, maar het verhaal gaat over hem. Nu was de man Jerobeam een harde werker. Toen Salomo zag hoe deze jongeman het werk verrichtte, stelde hij hem aan over de hele lichting werklieden van het huis van Jozef. Jozef heeft alles met die tien stammen te maken; daar komen we wellicht ook nog eens op. Het gebeurde in die tijd, toen Jerobeam uit Jeruzalem vertrok — Jerobeam was dus niet uit Juda of Benjamin, niet uit die twee stammen, maar hij zou koning worden van dat andere rijk, het tienstammenrijk — dat de profeet Ahia uit Silo hem onderweg aantrof. Deze had zich in een nieuw kleed gehuld en zij waren beiden alleen in het open veld.

Jerobeam komt daar die profeet tegen en nu gaat Ahia hem iets uitbeelden om daarmee iets te laten zien, iets te onderwijzen. Ahia pakte het nieuwe kleed dat hij aan had en scheurde het in twaalf stukken. Twaalf stukken voor de twaalf stammen, als uitbeelding van Israël. Tot nu toe is het niet moeilijk, toch? Ik vind het persoonlijk moeilijker om zo'n stuk stof in exact twaalf stukken te scheuren. Je moet het eens proberen met een T-shirt; dat scheurt alle kanten op, behalve de goede. Misschien hadden ze daar vroeger trucjes voor of waren de stukken niet allemaal even groot. Dat zal best wel, want die stammen waren ook niet even groot.

Toen hij het kleed in twaalf stukken had gescheurd, zei hij tegen Jerobeam: "Neem er tien stukken van voor uzelf." En dan volgt de uitleg: "Want zo zegt de HEERE, de God van Israël: Zie, Ik ga het koninkrijk uit de hand van Salomo losscheuren en Ik zal u tien stammen geven." Oftewel: dat koningshuis van Juda, van Salomo en van zijn vader David, werd uit elkaar gescheurd en tien stammen gingen naar Jerobeam. Hij zou de koning worden van dat noordelijke rijk, het "blauwe" rijk op het kaartje. Dat wordt ook wel het koninkrijk Israël genoemd, terwijl het zuidelijke deel het koninkrijk Juda wordt genoemd.

"Ik zal u tien stammen geven, maar één stam zal voor hem zijn" — namelijk voor Salomo en zijn opvolger Rehabeam. Dat lees je verderop in dit hoofdstuk of het volgende. Eén stam zal voor hem zijn omwille van Mijn dienaar David en omwille van Jeruzalem, de stad die Ik uit alle stammen van Israël heb verkozen. Omdat ze Mij hebben verlaten, enzovoorts. Er wordt weer uitvoerig beschreven waarom dit gebeurd is, maar dat heb ik hier niet afgedrukt. Hier wordt dus beschreven hoe het twaalfstammige Israël werd opgedeeld in een tweestammenrijk en een tienstammenrijk.

Wordt er hier maar één stam gegeven? Ja en nee, dat is niet het hele verhaal. Er wordt gezegd dat Salomo één stam krijgt, maar het koningshuis van David was zelf natuurlijk al één stam, namelijk Juda. Daar krijgen ze één stam bij. Dat vind je in 1 Koningen 12; dat is Benjamin die ze erbij krijgen. Ik had dat vers misschien nog even moeten afdrukken, anders zoeken we dat in de pauze wel even op. Juda krijgt dus Benjamin erbij en zo wordt het een tweestammenrijk tegenover een tienstammenrijk. In de tekst wordt heel duidelijk over tien stammen gesproken, en twaalf min tien is twee. Dat is een lastige som, moeilijker dan die van net, maar de uitkomst is twee. Ik kan heel snel hoofdrekenen, dat is niet iedereen gegeven, maar je mag me narekenen; op elke telefoon zit tegenwoordig een calculator. Dus twee stammen en tien stammen, dat moeten jullie maar even van me aannemen.

Laten we aannemen: dit is één van de koningen. Als het allemaal nieuw voor je is, dan begrijp ik dat het best wel veel informatie is, maar de meesten van jullie zijn bijna allemaal al op de zondagsschool geweest. Dus dit is één koning. Vervolgens komen er nog een aantal hoofdstukken in 1 Koningen en dan volgt het boek 2 Koningen. Sommige mensen kunnen die boeken niet zo achter elkaar ophoesten, maar 1 Koningen en 2 Koningen, dat is niet zo moeilijk.

In die boeken wordt beschreven – dat kennen jullie denk ik allemaal wel – hoe die koning van Juda werd en hij deed wat kwaad was in de ogen des HEEREN. En die andere werd koning van Israël, het tienstammenrijk. Die verdeling wordt telkens gemaakt. Alle koningen van Juda, het tweestammenrijk, en alle koningen van het noordelijke rijk, Israël, worden daar beschreven. Het gaat om twintig koningen van allebei de rijken.

Over de koningen van Juda lees je van een paar dat zij deden wat recht was in de ogen des HEEREN en wandelden in de voetstappen van hun vader David. Maar over de tien stammen lees je geen enkele keer dat er een koning is geweest die deed wat recht was in de ogen van de HEERE. Telkens staat er weer: 'Toen werd die koning over Israël en hij deed wat kwaad was in de ogen des HEEREN en stelde hoogten in om afgoden te offeren', enzovoorts. Er staat telkens: 'En hij deed wat kwaad was in de ogen des HEEREN'.

Ik ga er zo ook even naartoe. Dit is gewoon geschiedenis. Ik wou zeggen: dat weet zelfs Wikipedia. Maar het staat in de Schrift, dat ga ik straks laten zien, al vind je het op Wikipedia ook gewoon. Dat zuidelijke rijk is ook wel eens weggevoerd in ballingschap, maar dan in de Babylonische ballingschap door het koninkrijk van Babel. Dat vinden we natuurlijk terug in het boek Daniël. Daniël was een Jood uit de stam van Juda en hij was daar in Babel. Maar van Juda lees je dat ze weer teruggekeerd zijn, want in de tijd van Jezus – en dat is honderden jaren later – woonde dat Joodse volk daar weer in het land.

Is het nog te volgen? Ja? Oké. Ik neem het op, dus anders luister je het gewoon nog eens een keer of zoek je het allemaal rustig na. Lees het allemaal eens na; het is niet zo moeilijk, alleen het is een beetje veel om dat zo in één keer opgediend te krijgen wellicht.

Juda keerde dus terug in het land, maar over het tienstammenrijk lees je nooit dat zij zijn teruggekeerd. Die zijn verstrooid onder de natiën. Sterker nog, die zijn opgelost in de natiën; geassimileerd, met een duur woord. Dat betekent dat ze gewoon verdwenen zijn onder de volken. Hun identiteit, hun Israëlitische identiteit, zijn ze kwijtgeraakt. Zij waren dus geen Israël meer. Het tienstammenrijk werd Israël genoemd, want in de Schrift wordt het tweestammenrijk meestal Juda genoemd en het tienstammenrijk Israël. Soms wordt het ook Efraïm genoemd.

Ja, ik weet het, jongens. Ik heb nog ongeveer tien minuten nodig, denk ik, misschien vijf, en dan kom ik jullie roepen en krijgen jullie wat lekkers. Hoe langer je wacht, hoe lekkerder het is, dat is het voordeel. Het gaat echt goed komen, maar ik heb nog even tijd nodig. Nee, we weten het nog niet, dus nu mogen jullie even naar de kamer en dan roep ik jullie zo.

De tien stammen in Israël? De twee stammen vormen Juda, en de tien stammen zijn Israël. De naam Israël ging mee met die tien stammen. Maar de tien stammen worden dus ook wel eens Efraïm genoemd, naar de meest dominante of de meest prominente stam van die tien. Daar zit ook nog iets anders... Jakobus heeft een brief geschreven. Dat was een goede. Toen Jakobus die brief schreef aan de twaalf stammen in de verstrooiing, wist hij toen waar die tien waren? Op de een of andere manier blijkbaar toch wel. Maar ik kan je vertellen dat wij het nu niet weten.

Er zijn natuurlijk allerlei theorieën over, maar die vinden we niet in de Schrift. Ik heb ook wel mijn vermoedens, maar ik kan het niet vanuit de Schrift onderbouwen. Er zijn wel allerlei interessante aanwijzingen en er zijn hele dikke boeken over geschreven waar die stammen gebleven zijn. Het zijn ontzettend interessante boeken, alleen het is geen Bijbelstudie.

De Assyrische Ballingschap en het Ontstaan van de Samaritanen ↑ hoofdstukken

Maar wat wel bijbelstudie is, is dat die tien stammen, Efraim, Israël of gewoon het koninkrijk van het noordelijke tienstammenrijk, verdwenen zijn in een Assyrische ballingschap. Ze zijn verdwenen onder de natiën en daarin opgelost. Dit wordt ook verteld in de Schrift, dat dit gebeurde. In 2 Koningen 17 is dat te vinden.

Ik ga wat lang door voor de pauze, maar ik moet dit even afmaken, dus dan wordt het na de pauze wat korter. Nou, ik zeg tegen de kinderen meestal dat het rond elf uur pauze is. Ze zitten nu te gebaren... Elf uur? Nee, elf uur. Ja, koffietijd. Nee, Fem was gisteren jarig en daar was wat lekkers over, dus ze weten waarvoor ze komen.

Maar goed, dat die tien stammen, Efraim en Israël, in Assyrische ballingschap verdwenen, dat lees je in 2 Koningen 17. Er worden wat data bij genoemd, zoals het toen ging. In het twaalfde jaar van Achaz, de koning van Juda, werd Hosea, de zoon van Ela, koning over Israël. Dit wordt natuurlijk in een kader gezet zodat we weten in welke tijd dat was. Kijk, wij zeggen nu dat we leven in 2018, maar toen had men die jaartelling nog niet, dus deed men het op deze manier. En zo was het jaar van de koning van Juda en zo was het jaar van de koning van Israël. Hosea, de zoon van Ela, werd koning over Israël in Samaria. Dus in de hoofdstad van de tien stammen, in Samaria, daar regeerde dus die koning Hosea.

Hij regeerde negen jaren en hij deed wat slecht was, wat kwaad was in de ogen des Heren, alleen niet zoals de koningen van Israël die er vóór hem geweest waren. Tegen hem trok Salmaneser op, de koning van Assyrië. Hosea werd zijn dienaar en droeg schatting aan hem af. Maar toen de koning van Assyrië een samenzwering bij Hosea ontdekte – er wordt vervolgens in ruime bewoordingen uitgelegd wat het precies was, maar het kwam erop neer dat hij geen belasting meer betaalde – toen de koning van Assyrië die samenzwering bij Hosea ontdekte, nam de koning van Assyrië hem gevangen en sloot hem op in de gevangenis.

Vervolgens trok de koning van Assyrië het hele land door. Hij trok ook op naar Samaria, dus de hoofdstad van het tienstammenrijk, en hij belegerde het drie jaar lang. In het negende jaar van Hosea nam de koning van Assyrië Samaria in en voerde Israël, de tien stammen dus, weg. Dus die koning voerde Israël weg naar Assyrië; daar werden ze naartoe meegenomen. Hij liet hen wonen in Halah en in Habor aan de rivieren van Gozan en in steden van Medië. Dat zal dan allemaal wel.

En nu sla ik – dit was vers 1 tot 6 – een paar verzen over en kijk ik wat er dan gebeurt. Want ik ben ergens naartoe aan het werken, dat zullen jullie begrijpen. Maar de kwartjes gaan vallen, ik beloof het. En zo niet, dan doen we het nog een keer overnieuw. Dat willen jullie... niet dus. Kijk, van vers 6 ga ik naar vers 23: totdat de Heere – er wordt weer helemaal uitgelegd – Israël, de tien stammen, van Zijn aangezicht wegdeed. Al die koningen deden wat kwaad was in de ogen des Heren, dus God deed Israël, de tien stammen, van Zijn aangezicht weg. Zoals Hij gesproken had door de dienst van al Zijn dienaren, de profeten. Zo werd Israël in ballingschap uit zijn land weggevoerd naar Assyrië tot op deze dag, zegt de schrijver. Ze zijn daar dus niet uit teruggekomen, in ieder geval niet tot die dag. En we lezen ook uit heel de Schrift niet dat ze zijn teruggekeerd.

Maar moet je kijken wat er dan staat. Dat land, dat noordelijke rijk, dat gebied van de tien stammen, dat was zo goed als leeg. Ik bedoel, als je iets schoonveegt, blijkt er altijd wel wat liggen en zullen er nog wel wat mensen zijn achtergebleven, maar op zich was het onbewoond, op een enkeling na. Maar de koning van Assyrië bracht mensen uit Babel, uit Chuta, uit Avva, uit Hamath en Sefarvaïm, dus uit zijn eigen rijk, uit dat Assyrische rijk. Hij bracht mensen daaruit en liet hen in die steden van Samaria wonen. Hij liet hen in dat noordelijke stuk wonen in plaats van de Israëlieten. Zij, al die heidenen om het zo te zeggen, al die mensen uit dat andere rijk, uit de natiën, zij van niet-Israëlitische oorsprong, laat ik het zo zeggen, zij namen Samaria in bezit en woonden in de steden.

En zo ontstonden dus de Samaritanen: door heidenen die in het gebied van Israël kwamen wonen en zich daar vermengden. Want dat lees je ook in de Schrift, er woonden daar nog wel mensen. En in dit hoofdstuk lees je ook dat – lees het maar na, ik ga het er nu niet over hebben want dan moet ik erover uitweiden – er van alles gebeurt. Ze wisten niet hoe ze de God van het land moesten dienen en daardoor ging er van alles mis. Daardoor werden ook weer priestertjes naar het land gebracht, enzovoort. Maar zo ontstonden dus de Samaritanen.

En je kunt nu wel begrijpen dat de Samaritanen voor die Joden een bastaardvolk waren. Dus ze zagen hen meer als parasieten ofzo? Ja, ze zagen dat als... want de Joden reden daaromheen, om het gebied heen. En de Heere Jezus ging er toen doorheen. Dit is Israël in de tijden van de Heere Jezus. En dan heb je hier dus Juda, dat tweestammenrijk, en hier heb je dan Samaria. Ja, dit is natuurlijk honderden jaren later, dus het zal daarvoor wat groter geweest zijn. Dit is dan de Romeinse provincie Samaria. We weten uit de Schrift dat een Jood daar niet doorheen ging; die liep dan om.

Ze hadden wel Joodse gebruiken. Die vrouw in Johannes 4 weet ook van die dingen. Alleen ze herkenden de tempel niet, want daar hadden ze allemaal niet zoveel mee. Nee, maar dat komt omdat ze niet in Jeruzalem kwamen. Zij hadden de berg Gerizim, dat lezen we volgens mij ook in Johannes 4. Moeten wij op deze berg aanbidden, zegt de Samaritaanse vrouw, of ergens anders? Of in Jeruzalem dus hè. Dan zegt Jezus dat er een tijd komt dat je niet op deze berg en ook niet in Jeruzalem zult aanbidden, maar zult aanbidden in geest en waarheid.

De Jood ging dus in principe niet door Samaria, want daar liepen ze met een boog omheen. Daar haalden ze echt hun neus voor op. Gingen ze dan dus de Jordaan over? Ja, hoe ze dat precies deden weet ik niet. Eventueel misschien via Jaffa of Joppe naar... ik weet het ook niet, maar ze gingen er in ieder geval omheen. Over Decapolis lees je overigens ook. Weet je wat Decapolis betekent? Tien steden. Ook weer die tien. Maar van Jezus lees je in Johannes 4: Jezus moest door Samaria gaan.

Kijk, zo ontstonden dus die Samaritanen, honderden jaren later. De Samaritanen zijn dus eigenlijk de erfgenamen of de plaatsvervangers van die tien stammen. Het zijn eigenlijk – ik weet niet goed hoe ik het moet zeggen, maar ik denk dat je het wel begrijpt als ik het zo zeg – het zijn eigenlijk heidenen met een Israëlitisch luchtje eraan. Dat is toch ook altijd de discussie in het christendom: zijn wij nou Israël of niet? Is de kerk nou in de plaats van Israël gekomen of niet? Zijn de Samaritanen nou in de plaats van Israël gekomen of niet? En je voelt al aan: die Samaritanen hebben alles met heidenen te maken. Heidenen met een Israëlitisch luchtje, of is het andersom? Zijn het Israëlieten met een heidens luchtje? Dat is de vraag. Het zijn in ieder geval... Ja, wat zijn dat eigenlijk?

Iemand merkt op dat ze op school hadden geleerd dat Samaria smaller was en dat je erlangs kon zonder over de Jordaan te komen. Ja, oké. Maar dat wordt dan dus helemaal verkeerd in mijn ogen. Ik heb nu wel een sprongetje gemaakt van een paar honderd jaar en dit is echt de Romeinse provincie Samaria. Waren ze daar misschien een beetje uitgebreid? Ja, dat zou kunnen. Kijk, die Romeinen kwamen en die deelden dat weer opnieuw in.

En hoe dat precies gegaan is, weet ik ook niet; zo diep ben ik erin ingedoken. Maar de tien stammen zijn dus verdwenen onder de natiën. Die zijn gewoon opgelost in de volkeren, geassimileerd.

Heet dat de diaspora? Nee, eigenlijk is dat niet de diaspora. Want die Joden in de diaspora bijvoorbeeld zijn altijd Joden gebleven. Die hielden vast aan hun identiteit en de tien stammen hebben juist niet vastgehouden aan hun identiteit. Die zijn hun identiteit kwijtgeraakt. En ze spreken wel van de verloren tien stammen, omdat ze ze kwijt zijn in principe. Dus die tien stammen zijn verdwenen onder de natiën. En nu maak ik een sprong naar Paulus.

De Samaritanen als Uitbeelding van de Gemeente uit de Natiën ↑ hoofdstukken

Toen Paulus in Handelingen 28 zei: "Het zij u dan bekend dat de redding van God naar de natiën is gezonden", zei hij dat tegen zijn Joodse toehoorders. Op dat moment ging die redding dus ook naar de heidenen die ooit een Israëlitische oorsprong hebben gehad. Het ging dus alsnog op zekere wijze naar die tien stammen. De tien stammen zijn nu immers natiën; zij zijn simpelweg opgelost onder de volkeren. Daarmee wil ik niet zeggen dat álle natiën de tien stammen zijn. Een mus is een vogel, maar niet elke vogel is een mus, om het zo maar te zeggen. De tien stammen zijn verdwenen onder de natiën, maar niet alle natiën zijn van die tien stammen afkomstig. In ieder geval zijn die tien stammen op zijn minst een uitbeelding van de gemeente die eveneens uit de natiën komt. Wij zijn gelovigen uit de natiën, en daar zijn die tien stammen een beeld van.

Samaria of de Samaritanen zijn daar echter ook een beeld van. Samaritanen zijn eigenlijk heidenen met toch een Israëlitische oorsprong. Ik ken mensen die zeggen dat wij als gelovigen uit de natiën helemaal niets met Israël te maken hebben. Dan vraag ik altijd: volgens mij is onze Heer het Hoofd van het Lichaam, en Hij is toch een Jood? Hij is hier als Jood geboren, dus hoezo zouden wij niets met Israël te maken hebben? Samaria is dus ook een uitbeelding van de gemeente, een andere term voor de Ecclesia, het Lichaam van Christus.

Maar wie is dan, als de Samaritanen de uitbeelding van de gemeente zijn, dé Samaritaan? Dat is Christus. Dat zagen we natuurlijk al doordat Hij met innerlijke ontferming bewogen werd. Dé Samaritaan is het Hoofd van de Samaritanen. Als de Samaritanen een uitbeelding zijn van de gemeente, dan is dé Samaritaan het Hoofd van die gemeente, namelijk Christus. Christus en de gemeente worden ook als een eenheid gezien. In 1 Korinthe 12 vers 12 wordt deze eenheid gewoon 'de Christus' genoemd. Zoals het lichaam één is en vele leden heeft, en alle leden van het lichaam, hoewel zij vele zijn, toch één lichaam vormen, zo is ook de Christus. Wij hebben een lichaam met veel leden die samen dat ene lichaam vormen; precies zo is het met de Christus. Paulus zegt dat heel kort: dat is Christus en de leden van dat lichaam. De Samaritanen zijn dus een uitbeelding van de gemeente, van Christus en de gemeente samen.

Zo zie je dat die Samaritaan alles te maken heeft met het verborgen Koninkrijk waar deze gelijkenissen over gaan. Nog één ding voordat we pauze houden. Toen Jezus van Judea naar Galilea ging in Johannes 4, bij de Samaritaanse vrouw, staat er: "Hij moest door Samaria gaan". Weten jullie dat nog? Even heel kort: Judea ligt laag en Galilea ligt hoog. Dat zou je al op het juiste spoor moeten zetten dat dit een beeld is van Jezus. Als Hij van vernedering naar een hogere plek gaat, dan is Judea een uitbeelding van Zijn komst in vernedering en Galilea een uitbeelding van Zijn komst in verhoging, Zijn wederkomst. Het eerste wat Jezus ongeveer deed en zei tegen Zijn discipelen toen Hij was opgestaan, was: "Ga naar Galilea, ik zie jullie daar". Na Zijn opstanding zou Hij dus aan hen verschijnen in Galilea, in Zijn verheerlijkte lichaam.

Maar Hij moest dus door Samaria gaan. Hoe lang bleef Hij daar? Twee dagen. Dat is een uitbeelding van de twee millennia van onze tijd waarin Hij in Samaria verblijft. En daar komen inderdaad Samaritanen tot geloof, onder wie de vrouw en eigenlijk het hele dorp. Dat is de uitbeelding dat Samaria en de Samaritanen bij onze tijd horen. Hij moest door Samaria gaan en Hij verbleef daar twee dagen. Straks gaan we verder met de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan, maar nu gaan we eerst pauze houden.

Laten wij verdergaan, want de klok tikt door. Ik kan u in ieder geval beloven dat het deel na de pauze een stuk korter zal zijn dan het deel ervoor. Ik moest dit onderwerp natuurlijk even afmaken, want als ik hier middenin was gestopt, had ik na de pauze te veel moeten herhalen. We waren gebleven bij de gelijkenis: "Een Samaritaan die op reis was, kwam in zijn buurt, en toen hij hem zag, werd hij met innerlijke ontferming bewogen". Over die innerlijke ontferming hadden we al eenstemmig geconcludeerd dat dit over de Heer Jezus moet gaan. Zo’n Samaritaan en Samaria hebben dus alles met Hem te maken en met Zijn verborgen werk in deze periode. Dat is immers waar de gelijkenissen over spreken. Zo komen we uiteindelijk terecht bij het werk van God, het werk van Christus in deze tijd van verborgenheid. Dan staat er in vers 34...

Olie, Wijn en de Verhoging op het Eigen Rijdier ↑ hoofdstukken

En hij ging naar hem toe, verbond zijn wonden en goot er olie en wijn op. Hij tilde hem op zijn eigen rijdier, bracht hem naar een herberg en verzorgde hem. Ik zei aan het begin geloof ik al iets over olie en wijn. We weten allemaal wel waar dat een uitbeelding van is. Kort gezegd: van geest en leven. Olie is dat spul waarmee koningen gezalfd werden. In de Schrift is olie een beeld van de Geest. Koningen worden ermee gezalfd en het heeft een heerlijke geur.

Wijn is sowieso een uitbeelding van leven, van nieuw leven. Men ontsmet er ook mee, al denk ik dat wijn vooral in de wond prikt. Ik herinner me nog een situatie van ruim dertig jaar geleden. Ik had toen ook een wond en daar had ik olijfolie op gesmeerd. Ik vertelde dat op een verjaardag en iemand zei: "Heb je er wat op gesmeerd?" Ik zeg: "Ja, olijfolie." "Ja, maar dan moet je toch jodium opsmeren?" Ik dacht: ik weet het beter, dus ik heb olijfolie opgesmeerd. En hielp het? Nou ja, hielp het... Kijk, het dekt de wond af. Ik kan niet zien of het ontsmet, maar het genas goed. Of ik heb gewoon een goed herstel, dat kan natuurlijk ook.

En die wijn? Dat is een lang verhaal als ik het proces moet uitleggen hoe wijn tot stand komt. Maar wij heffen het glas en dan zeggen we: "Op het leven!" Wijn is natuurlijk geestrijk vocht. Alcohol is dat vluchtige spul, dat is een beeld van de geest, en wijn bevat alcohol. Drink er een paar en je wordt er blij van. En hoe moet die wijn geperst worden? De wijnstok belooft wijn, zeg ik altijd, maar wat hij voortbrengt zijn druiven. Die druiven worden geplukt. Tegenwoordig is dat natuurlijk allemaal een mechanisch proces, maar vroeger werd dat in een wijnpers gegooid en dan werd het vertrapt. Dat sap werd opgevangen in eikenhouten vaten en dat verdween dan in de kelder. Daar kwam het niet als druivensap uit, maar als wijn. Dat is een uitbeelding van hoe de Heer Jezus leed en stierf, vertrapt werd en verdween onder de grond, in de "kelder". Hij werd gedood en begraven. En toen Hij uit het graf kwam, kwam Hij met een verheerlijkt lichaam en met nieuw leven. Een leven dat de dood achter zich heeft; Romeinen zegt dat Hij niet meer sterft.

Die wijn is dus een beeld van nieuw leven, maar nu heb ik het natuurlijk wel heel kort verteld. We vinden wijn nogal eens in de Bijbel, dus we komen dat nog wel tegen. Maar olie is balsem voor de wonden, hè? Olie balsemt de wonden en heelt alle smart. Dat is ook een lied, toch? "Daar ruist langs de wolken". Dat ruisen komen we ook weer tegen in Genesis. Daar hebben we het nog wel eens een keer over.

Hij ging naar hem toe, verbond zijn wonden en goot er olie en wijn op. Dat is dus helend. Hij tilde hem op zijn eigen rijdier, bracht hem naar een herberg en verzorgde hem. Als ik nu naar vers 34 ga, dan gaan we even inzoomen. Dat doen we niet op elk woord hoor, maar die man was aan het afdalen van Jeruzalem naar Jericho. Maar wanneer de Samaritaan ten tonele komt, dan doet hij hem opstijgen. Hij doet hem opstappen. Hij verhoogde hem op dat... hoe staat het er? Op dat rijdier. In de Statenvertaling staat: "Heffende hem op zijn eigen beest". Dat is een uitbeelding van verhoging.

Zijn eigen rijdier, dat beest... ik denk dat dat ook een uitbeelding is van zijn lichaam. Hij bracht hem in zijn lichaam. In de mythologie is het natuurlijk een beetje gevaarlijk als ik daar iets over zeg, want dat is niet de Bijbel, maar in de mythologie heb je allerlei figuren zoals de centaur. Kennen jullie dat? Dat is half paard, half mens. Daar zijn paard en mens dus één lichaam. Dat heeft natuurlijk allemaal een oorsprong. Men roept dan al gauw dat het occult of mythisch is, maar al die mythen en culten hebben wel een oorsprong. En die oorsprong ligt meestal heel dicht bij de waarheid. Zo zijn er heel veel van die dingen: kerstbomen, centaurs... jammer dat Femke er niet is. Een zeemeermin is ook zoiets: half vis, half mens.

Is een ezel ook niet een beeld van de gemeente? Ik weet niet of het hier een ezel of een paard is, maar zoiets zal het zijn. Van de Heer Jezus lees je natuurlijk dat Hij kwam op een ezel in Zijn vernedering, terwijl er voor de toekomst gesproken wordt over een paard. Het heeft dus ook iets met vernedering en verhoging te maken. Zo zou je het kunnen zeggen; dat is in ieder geval de symboliek die hierachter zit als je het mij vraagt. Hij zette hem op zijn eigen lichaam. Hij plaatste hem in de gemeente.

De Herberg, de Twee Penningen en de Wachttijd ↑ hoofdstukken

Hij leidde hem naar een herberg en hij verzorgde hem. Een herberg is ook een uitbeelding van de gemeente, want wat is een herberg? Dat is een rustplaats waar je rust of waar je eet en drinkt; het zijn uitbeeldingen van gemeenschap. En een onderkomen? Ja, een onderkomen en bescherming, want dat was daar wel nodig in de buurt waar de gelijkenis zich afspeelde. Dus daar heb je rust, daar heb je vrede, daar heb je een onderkomen, daar is eten en drinken. Het is zoals Jozef in de gevangenis, die de gevangenen verzorgde; zo wordt deze man die in rovershanden is gevallen, ook verzorgd in die herberg. Hij bracht hem naar een herberg en verzorgde hem.

En toen hij de volgende dag wegging — want de Samaritaan ging weer weg — haalde hij twee penningen tevoorschijn. Als de Samaritaan de Heer Jezus is, dan is Hij ook weer weggegaan; denk aan Handelingen 1, Zijn hemelvaart. Toen hij de volgende dag wegging, haalde hij twee penningen tevoorschijn en gaf die aan de waard met de opdracht: "Zorg voor hem, en wat u verder aan kosten maakt, zal ik u geven als ik terugkom." Eerst even over die twee penningen: letterlijk zijn dat twee denariën. Dat zegt u misschien helemaal niets, maar een denarius is volgens een andere gelijkenis een dagloon. In Matthäus 20 vers 2 komt de heer met de arbeiders tot overeenstemming voor een denarius per dag en stuurt hen naar zijn wijngaard. Als een Samaritaan weggaat en hij geeft twee denariën aan de waard, hoe lang blijft hij dan weg? Twee dagen.

Hier maak ik weer de link naar wat ik voor de pauze zei over Jezus, die door Samaria móést gaan en daar twee dagen bleef. Het is altijd een uitbeelding van onze tijd, van die tweeduizend jaar. Dat wordt op allerlei manieren uitgebeeld in de Schriften: twee dagen, tweeduizend ellen, noem het maar op. Hier zijn het twee daglonen, dus hij zou twee dagen weg blijven. Ja, na twee dagen inderdaad; daar hebben we het nog over.

Hij gaf ze aan de waard. Als je het mij vraagt, is de waard een type van de 'andere Trooster'. Er was een Trooster en er zou een andere Trooster komen; dat zegt de Heere Jezus toch in het Johannesevangelie? "Ik zal u een andere Trooster sturen." Dat is een uitbeelding van de Geest, de verborgen Christus, de Geest die voor ons zorgt zolang Hij weg is. Toen hij de volgende dag wegging, haalde hij twee penningen, twee denariën, tevoorschijn en gaf ze aan de waard. Hij zei tegen hem: "Zorg voor hem, en wat u verder aan kosten maakt, zal ik u geven wanneer ik terugkom." In de Statenvertaling staat het woord 'wederkom'. Maar wie komt er weder? Op wiens wederkomst wachten wij? Kleur de plaatjes zelf maar in en maak het verhaal af, zou ik zeggen. Het gaat toch over Hem? Hij zal wederkomen. En zolang zijn wij hier in goede verzorging: op een rustplaats, geborgen, verborgen, met eten en drinken. Nou, enzovoorts, in de herberg. Dat is gewoon een plaatje van onze tijd.

Ik heb nog vijf minuten. Nee, ik ga mezelf natuurlijk geen wet opleggen over wat ik moet doen om op tijd klaar te zijn. Hij haalde twee denariën tevoorschijn, gaf ze aan de waard en zei tegen hem: "Zorg voor hem, wat u verder aan kosten maakt, zal ik u geven als ik terugkom." Maar die terugkomst van de Samaritaan vinden we hier niet beschreven. Dat komt omdat het hier niet gaat over de verborgenheid van het Koninkrijk, maar over de openbaring van het Koninkrijk. Hier stopt de gelijkenis dus. Dat zeg ik ook vaak: soms wordt je nog net een blik gegund in de openbaring van het Koninkrijk, maar het is echt maar door een kiertje. Hier stopt de gelijkenis, want als de Samaritaan terugkomt, dan gaat het over de openbaring van het Koninkrijk.

Maar dit was de gelijkenis, en de gelijkenis werd verteld naar aanleiding van de vragen van de wetgeleerde: "Wat moet ik doen?" of "Wat doende zal ik het eeuwige leven beërven?" Het antwoord was: God liefhebben boven alles en uw naaste als uzelf. En op de vraag: "Wie is mijn naaste?", toen kwam deze gelijkenis.

De Werkelijke Clou: Christus Is Onze Naaste ↑ hoofdstukken

En dan zegt Jezus tegen die wetgeleerde: "Wie van deze drie denkt u dat de naaste geweest is van hem die in de handen van rovers is gevallen?" En hij zei: "Degene die hem barmhartigheid bewezen heeft." Jezus zei tegen hem: "Ga heen en doet u evenzo." Hij noemt inderdaad het woord 'Samaritaan' helemaal niet. Dat is wel mooi, hè? Hij zegt: "Degene die hem barmhartigheid bewezen heeft." Dat kon hij niet uit zijn strot krijgen, zouden wij zeggen: de Samaritaan. Dat zou natuurlijk een te kort antwoord zijn geweest.

Maar hier staat dus in vers 36 niet: "Wie was de naaste van de Samaritaan?" Want zo wordt het meestal uitgelegd: wij moeten gaan doen als die Samaritaan. Ik zeg niet dat je dat niet zou moeten doen – we moeten immers goed doen aan allen – maar de gelijkenis is hier een antwoord op de vragen van die wetgeleerde. De vraag van die wetgeleerde was, ondanks wat Ilonka Terlouw erover zegt: "Wie is mijn naaste dan?" Want hij wilde zichzelf rechtvaardigen en hij wist heel goed dat hij degene die tegenover hem stond, in ieder geval niet liefhad, want die was hij aan het verzoeken.

"Wie van deze drie denkt u dat de naaste geweest is van hem die in de handen van de rovers gevallen was?" Niet: "Wie is de naaste van de Samaritaan?", maar: "Wie is de naaste van diegene die halfdood langs de weg lag?" We hadden al eerder geconcludeerd: degene die daar halfdood langs de weg lag, dat was degene waaruit het leven langzaam aan het weglopen was. En die wetgeleerde was op zoek naar dat leven. "Wat moet ik doen om het eeuwige leven te beërven?" Hoe kom ik aan dat leven? Dat was zijn vraag. Die wetgeleerde was in het plaatje van de gelijkenis dus degene die in de handen van rovers was gevallen. En wie is dan de naaste van degene die in de handen van rovers is gevallen? Wie is de naaste van die wetgeleerde? Nou, zegt die wetgeleerde – en hij krijgt het woord dus niet over zijn lippen – degene die hem barmhartigheid bewezen heeft. Die Samaritaan dus, degene die ontferming doet.

En wie was die Samaritaan? Dat hadden wij op alle mogelijke manieren geconcludeerd: dat is de Heer Jezus Christus. Jezus zei tegen hem: "Ga heen en doe evenzo." Dus: wie is mijn naaste? Dat is die Samaritaan, en die zou je liefhebben. Zo zou hij deel krijgen aan het eeuwige leven. Want de vraag was: "Wat moet ik doen?" "Gij zult de Heere, uw God, liefhebben met heel uw hart... en uw naaste als uzelf." Maar wie is dan mijn naaste? Nou, dat is die Samaritaan. Degene die barmhartigheid bewijst, degene die ontferming doet, namelijk Christus. En "doe evenzo" betekent hier dus niet "doe als die Samaritaan", maar "doe evenzo" in de zin van: heb Hem dus lief. Heb die Samaritaan lief. Dat is de clou van de gelijkenis, die naar mijn idee maar zelden gezien wordt.

Het leek me mooi om het daar eens over te hebben deze ochtend. Toen ik Samaria en de Samaritaan zo voorbij zag komen, dacht ik: daar moeten we eens wat dieper in duiken. Het is toch wel nuttig als je het Nieuwe Testament leest. Als je leest dat de redding naar de natiën is gegaan, dan is dat inclusief dat deel van Israël dat ooit verstrooid werd en opgelost is onder die natiën.

Iemand vraagt: "Zit er dan ook hier verborgen vanaf wanneer je die twee dagen moet gaan tellen?" Daar heb ik nog niet zo over nagedacht. "Ik zit er ook gewoon over na te denken, maar dat vind ik altijd nog zo'n issue." Ja, vanaf wanneer we de twee dagen van duizend jaar zouden gaan tellen. Hij brengt hem naar de herberg en dan betaalt hij voor twee dagen. Dit is natuurlijk een gelijkenis. Gelijkenissen zijn verhalen waarin bepaalde aspecten belicht worden en bepaalde aspecten juist veel minder. Er zijn nogal wat gelijkenissen. Ik heb geloof ik weleens gezegd dat ik op zoek ben gegaan naar een mooi lijstje om te kijken of ik dat kon aanvullen of schrappen. Het is ook gewoon heel lastig om te bepalen hoeveel gelijkenissen er precies zijn, maar de meeste lijstjes komen toch wel op meer dan vijftig uit. Al die gelijkenissen belichten weer andere aspecten van de zorg.

Maar van de Samaritaan staat er bijvoorbeeld niet... Ik zeg dan: dat moet je niet al te serieus nemen, maar die zal de andere kant op gegaan zijn. Dat denk ik ook wel, maar dat komt omdat ik het beeld ken waar het van spreekt. Er staat niet dat die Samaritaan de andere kant op reisde dan die man die in rovershanden viel. Wat ik ook wel interessant vind: heeft het een doel dat er staat dat ze hem aan de overkant voorbijgingen? Waarom aan de overkant? "Ze gingen hem tegenover voorbij," zegt de Statenvertaling. Van een afstand, ja. In ieder geval op afstand, aan de overkant voorbijgaan. Dat is echt aan de andere kant. Ik heb weleens gehoord dat het was omdat die man onrein was en die lieden hem niet mochten aanraken, want dan konden ze hun functie niet meer uitoefenen.

Maar dit was een reis deze ochtend waarin we in wezen 'opwaarts' gingen naar het einde van die gelijkenis, naar die Naaste. Eerst was het natuurlijk naar beneden, naar Jericho, maar door die gelijkenis heen kom je erachter dat de Heer Jezus Christus de Naaste is. Dat is eigenlijk een opwaartse beweging. Die man daalde eerst af uit zijn bediening en ging niet direct terug. Ik denk dat hij gewoon op weg was naar opwaarts. Hebben we dan weer een soort van opstanding? Hebben we nog wel wat te krijgen? Nou, genoeg stof tot nadenken, maar ik ga hier de opname stoppen en voor nu laten we het hier even bij.

📖 Categorie: Studies