De gelijkenis van de verloren zoon wordt over het algemeen gebruikt in evangelisatie toespraken. Het beeld is dan dat wij zondaren die verloren zoon zijn, op wie de God de Vader staat te wachten. Maar hoewel dit waar is, doet dit niet helemaal recht aan deze gelijkenis. De oorsprong van ‘de verloren zoon’ was dat hij één van de twee zonen van de vader was. Pas daarna kwam hij in een ver land, in een schijnbaar verloren toestand terecht en komt hij tot bezinning. De hele Schrift door vinden we deze waarheid van twee zonen. Met name in Genesis, zoals Ezau en Jakob, Ismaël en Izak, Manasse en Efraïm, enz.
Ook de andere zoon speelt een belangrijke rol in de gelijkenis in Lukas 15. Hij was boos en jaloers op zijn broer. Wie is hij? Paulus geeft het antwoord in de Romeinen brief.
Plaats studie: Hendrik Ido Ambacht
Datum: 5 augustus 2018
📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst
“God had twee zonen. Hier worden het twee zonen genoemd, maar we vinden het in de Schrift ook benoemd als de 'twee huizen', de twee huizen van Israël namelijk.”
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- Introductie en de Context van Lukas 15
- De Schaapskudde en het Verborgen Werk Onder de Natiën
- De Zonen van Jakob en het Eerstgeboorterecht
- Een Zeker Mens Had Twee Zonen: Juda en Efraïm
- Vertrek Naar een Ver Land en het Verlies van Identiteit
- Tot Zichzelf Komen en de Belofte van Bekering
- Opstanding en de Innerlijke Ontferming van de Vader
- Het Profetische Herstel: Gewaad, Ring en Sandalen
- De Reactie van de Oudste Zoon en de Wet
Introductie en de Context van Lukas 15 ↑ hoofdstukken
Vandaag gaan we het hebben over de gelijkenis van de verloren zoon. Mijn dochter had al gezegd dat ik het kort zou gaan houden, maar ik heb gezegd dat ik het gá proberen kort te houden. Misschien houd ik vandaag dan ook geen pauze. Als ik net wat buiten de drie kwartier kom die ik mezelf altijd geef voor de pauze en ik zie dat het binnen tien minuten of een kwartiertje wel af te maken is, dan zal ik dat doen. Dan hoeven we niet te onderbreken om na de pauze weer verder te gaan, en kunnen we wellicht nog even lekker met een koud drankje in de achtertuin gaan zitten.
De gelijkenis van de verloren zoon is een heel bekende gelijkenis en het is bovendien een gelijkenis uit een reeks. Het is inmiddels drie weken geleden dat we hier de eerste twee hebben besproken: de gelijkenis van het verloren schaap en de gelijkenis van de verloren penning. Dit is de derde gelijkenis in Lukas 15, en ook de derde in de reeks. Misschien is het ook wel de laatste in de reeks, maar dat hangt er weer vanaf hoe je telt. Ik zat van de week al door te lezen in Lukas 16. Daar zijn die drie gelijkenissen van het verloren schaap, de verloren penning en de verloren zoon ten einde, en dan staat er boven Lukas 16 in mijn Bijbel: 'De onrechtvaardige rentmeester'. Maar ook dat is een gelijkenis. Er staat: 'En Hij zei ook tot Zijn discipelen: Er was een zeker rijk mens...' Dus eigenlijk gaat de Heer Jezus hier gewoon verder met het vertellen van een gelijkenis. Het is wel een iets andere gelijkenis; het gaat niet over iets dat verloren is en weer gevonden wordt, maar de gelijkenis van de onrechtvaardige rentmeester heeft wel degelijk overeenkomsten met die van de verloren zoon. Maar daar hebben we het wellicht de volgende keer nog over; in ieder geval niet deze ochtend.
Ik ben tussendoor op vakantie geweest, dus voor mijn gevoel is het veel langer dan drie weken geleden. Gevoel bedriegt vaak, maar het leek mij daarom goed om die eerste twee gelijkenissen even kort door te nemen, niet al te uitgebreid. Dat zijn dus de gelijkenis van het verloren schaap en de verloren penning. Ik ga het niet dunnetjes overdoen, maar ik wil wel even wat dingen aanstippen om het geheugen op te frissen, was het niet van u, dan wel van mezelf.
Lukas 15 zegt: 'Al de tollenaars en de zondaars nu kwamen bij Hem om Hem te horen. En de Farizeeën en de schriftgeleerden morden onder elkaar en zeiden: Deze Man ontvangt zondaars en eet met hen. En Hij sprak deze gelijkenis tot hen en zei: Welk mens onder u die honderd schapen heeft en er één verliest, verlaat niet de negenennegentig in de woestijn en gaat achter het verlorene aan totdat hij het vindt? En als hij het gevonden heeft, legt hij het vol blijdschap op zijn schouders. En als hij thuiskomt, roept hij zijn vrienden en buren bijeen en zegt tegen hen: Wees blij met mij, want ik heb mijn schaap gevonden dat verloren was. Ik zeg u dat er evenzo blijdschap zal zijn in de hemel over één zondaar die zich bekeert, meer dan over negenennegentig rechtvaardigen die de bekering niet nodig hebben.'
En dan volgt die tweede gelijkenis. Heel concreet is er in deze twee gelijkenissen iets verloren. Er is een verloren deel en er is een deel dat niet verloren is, dat niet kwijt is. Dat deel varieert: de ene keer is het één schaap van de honderd, de andere keer is het één penning van de tien, en in de derde gelijkenis is het zelfs één van de twee zonen. Maar belangrijker wellicht nog is dat er een eigenaar is die dat verlorene zoekt; sterker nog, die dat verlorene vindt. Er wordt elke keer een aantal genoemd en dat aantal wordt weer volgemaakt. Het wordt gevonden: de honderd schapen komen weer terecht, de tien penningen komen weer terecht en ook de zonen komen weer terecht.
Ik heb de dia nog even laten zien omdat de oppervlakkige betekenis, zoals ik de vorige keer ook al zei, steeds uitmondt in de conclusie dat er blijdschap zal zijn in de hemel over één zondaar die zich bekeert, meer dan over negenennegentig rechtvaardigen die de bekering niet nodig hebben. Of die de bekering niet blijken nodig te hebben, of denken niet nodig te hebben, enzovoort. Dat is de oppervlakkige betekenis en zo eindigen al die gelijkenissen. Ook die van de verloren zoon eindigt ongeveer zo. Dan zegt de vader tegen die andere zoon: 'Kom binnen en wees blij met ons, want je broer is gevonden.' Maar daar komen we nog op.
De aanleiding van deze gelijkenissen zijn de eerste twee verzen; daarom heb ik dat even losgemaakt. Deze gelijkenissen van de verloren zaken zijn eigenlijk een reactie op wat daar gebeurt, namelijk dat tollenaars en zondaars bij Jezus kwamen om Hem te horen, en dat de Farizeeën en schriftgeleerden – een andere groep dus – onder elkaar morden en zeiden: 'Deze Man ontvangt zondaars en eet met hen.' Als reactie hierop geeft de Heer Jezus die gelijkenissen waarin Hij zegt: 'Het is toch logisch dat het verlorene gezocht wordt?' Want die Farizeeën en schriftgeleerden waanden zich natuurlijk niet verloren. Zij waren het volk van God en waanden zich rechtvaardigen. Alles buiten dat Joodse volk waren in hun ogen onrechtvaardigen; zij die de wet niet hadden of onbesneden waren, noem het allemaal maar op. In ieder geval was er een duidelijk verschil tussen die groepen. Jezus zegt eigenlijk: 'Jullie, die negenennegentig die al bij de kudde horen, die hoef Ik niet te zoeken. Maar Ik ben wel op zoek naar die zondaars, naar de tollenaars en zondaars in dit geval.' Dat is dus al een wat diepere toepassing van deze gelijkenissen. De ene groep zijn de Farizeeën en schriftgeleerden, en de andere groep zijn de tollenaars en zondaars.
De Schaapskudde en het Verborgen Werk Onder de Natiën ↑ hoofdstukken
Vorige keer ben ik er vrij uitgebreid op ingegaan dat een kudde, een schaapskudde in de Schrift, een beeld is van Israël. Ik ga dat nu niet meer laten zien, dat heb ik vorige keer gedaan. Ik geloof dat ik één of twee teksten uit de profeten heb genoemd, uit Ezechiel meen ik, waar dat staat. Maar je komt het echt talloze keren tegen. We hebben het ook gehad over de schaapskooi, wat ook een beeld is van Israël en het feit dat Israël in die schaapskooi verzameld zal worden, ook in de toekomst.
Het lastige is vaak met dit soort gelijkenissen dat er verborgenheden in verborgen zijn, zodat we die op die wijze zouden ontdekken. Het lastige aan die gelijkenissen en aan die verborgenheden is dat het altijd meerdere aspecten heeft. Ik denk dat dat voor ons — en daar spreek ik ook een beetje uit eigen ervaring — als westerse mensen vaak wat lastig is om associatief te denken. Wij denken vaak: dat staat voor dat, en dat staat voor dat. Het ene is zwart, het andere is wit. Maar vaak zijn er ook nog wel wat meerdere toepassingen en meerdere betekenissen. Dat komt omdat in de Schrift telkens dezelfde principes worden herhaald, weliswaar soms met wat andere aspecten van die principes, maar dezelfde principes worden gewoon telkens herhaald.
De makkelijkste manier om dat aan te tonen is gewoon om te zeggen dat vrijwel elke oudtestamentische figuur bijna een type van Christus is. Kijk, als je zegt dat Adam een type van Christus is, dan is het niet zo dat je niet kunt zeggen dat Mozes ook een type van Christus is, alsof de ander dat dan niet meer kan zijn. Nee, die dingen worden continu herhaald. En dat vinden we in gelijkenissen ook.
Die schaapskudde is een beeld van Israël. Laat ik het zo zeggen: die schaapskudde is hier in tweeën verdeeld. Een deel dat verloren is, zoekgeraakt, en een deel dat bekend is en niet verloren. Dat deel van Israël dat niet kwijt is, die negenennegentig schapen in dit verhaal, is een uitbeelding van de twee stammen: van Juda, van het Joodse volk. En er is nog een ander deel, het tienstammenrijk, dat ooit in ballingschap verdwenen is en onder de natiën is geassimileerd en opgelost. Die tien stammen zijn hun identiteit kwijtgeraakt en zijn vermengd onder de heidenvolken. Dat is dus verloren of zoekgeraakt.
Maar God zal dat deel in de toekomst opzoeken, want je leest meerdere malen in de Schrift dat God alle stammen van Israël zal verzamelen naar het land en ze in dat land zal brengen. Wij hebben geen idee — dat is niet helemaal waar, maar we hebben geen idee waar die tien stammen zijn, we kunnen het althans niet bewijzen. Maar God weet het wel degelijk en God zal in de toekomst twaalf stammen in dat land bijeenbrengen. Ik zou daar echt talloze profetieën over aan kunnen halen, maar dat ga ik nu niet doen.
Lees bijvoorbeeld maar eens in Ezechiel 37. Dat is een bekend hoofdstuk dat gaat over het dal van de dorre doodsbeenderen. Na dat visioen van het dal van die dode doodsbeenderen, wat ook gaat over het hele huis van Israël dat weer zal herleven, wordt daarna nog een beeld genoemd. God zegt tegen de profeet — ik doe het even in eigen woorden, want als ik het op ga zoeken dan zijn we voorlopig niet klaar: "Neem twee houten in uw hand. In elke hand een hout." Dan zegt God tegen de profeet dat die twee houten de twee huizen van Israël zijn, namelijk die tien stammen — er staat bij: Jozef, Efraïm — en Juda. Hij zegt: "Breng die bij elkaar, want Ik zal het huis van Israël tot één huis maken." Dat gaat over de toekomst. Dan zullen die tien stammen aan zichzelf bekend worden gemaakt en God zal ze brengen in het land waar ze thuishoren.
Maar de moeilijkheid is wellicht dat in deze huidige tijd die tien stammen weliswaar verstrooid zijn onder de natiën, onder de heidenen, maar zich dus ook onder die heidenen bevinden. Als God Zich nu een volk verzamelt uit de heidenen, dan doet Hij dat dus ook uit die tien stammen. Je zou kunnen zeggen dat de naam Efraïm — de tien stammen worden vaak aangeduid met Efraïm — in deze tijd synoniem is voor de natiën. Efraïm bevindt zich onder de natiën. Ze zijn hun identiteit kwijt en ze hebben geen flauw idee meer dat ze ooit behoord hebben tot het huis van Israël. Uit die natiën verzamelt God Zich een volk, en dat heet de gemeente, de Ecclesia.
Het is dus ook een verborgen werk wat God doet. In de toekomst zal Hij dat in het openbaar doen. Dan zullen ze misschien wel op tv te zien zijn hoe die twaalf stammen zich naar dat land begeven. Daar is inmiddels die troon van David hersteld en daar zit de Messias op de troon. Dan zullen alle twaalf stammen zich naar het land begeven. Maar op dit moment kennen die tien stammen hun identiteit niet meer; ze zijn vervreemd van het burgerschap van Israël.
Als je dat afspiegelt tegen het Joodse volk: die zijn hun identiteit nooit kwijtgeraakt. Die kunnen we zo aanwijzen. Wij weten dat dat Joden zijn. Die bevinden zich ook nog onder de natiën, maar die hebben wel hun identiteit bewaard. Die zijn nog Joods, ze leven Joods en alles wat erbij hoort. Zij hebben hun identiteit duizenden jaren bewaard. Ze zijn ook in ballingschap gegaan in Babel. We hebben het boek Daniël met Daniël en met zijn volk. Dat is het Joodse volk, dat zijn niet de twaalf stammen, dat is Juda. Daniël begeeft zich daar in ballingschap, maar zij zijn na zeventig jaar weer teruggekeerd naar het land.
Zij hebben altijd hun identiteit bewaard. Volgens mij weet bijna iedereen wel dat er meer Joden in de Verenigde Staten wonen dan in het Joodse land zelf. Die kunnen we zo aanwijzen. Die hebben hun identiteit bewaard, maar die tien stammen zijn gewoon opgelost onder de volken. Dat is zelfs vrij snel gegaan; een paar decennia, misschien honderd of tweehonderd jaar. In ieder geval was het vrij kort als je dat vergelijkt met hoe het de twee stammen is vergaan. Nou, ik wilde dat toch ook eens even in een dia zetten.
De Zonen van Jakob en het Eerstgeboorterecht ↑ hoofdstukken
Want waar hebben we het nu over? We hebben het over Jakob. Hij had nog een naam: Israël. Jakob had twaalf zonen, en die twaalf zonen staan voor de twaalf stammen van Israël. Nu valt er heel veel over te zeggen, want het priesterschap werd verdeeld en het koningschap werd verdeeld. Dat kwam allemaal niet bij de eerste terecht, bij Ruben, want Ruben had iets gedaan wat zijn vader niet fijn vond. Daar gaan we het maar niet over hebben; ik zal het plechtig zeggen, maar volgens mij met de woorden van de Statenvertaling: hij heeft het bed van zijn vader bestegen. Jullie mogen er zelf bij invullen of opzoeken wat hij precies gedaan heeft, maar daardoor werd hij niet de eerstgeborene.
Eerstgeborene betekent overigens – dat moeten we leren – niet altijd degene die het eerst geboren is. Het is degene die het eerste erft. Dat is in de Schrift per definitie niet degene die het eerst geboren is. Ook dat heeft een betekenis. Jakob kreeg twaalf zonen. Levi kreeg het priesterschap, maar Juda is natuurlijk de stam van het koningschap en de stam waar de Messias ook uit voort zou komen. Dat is logisch, want de Messias zou de Koning zijn die Zijn Koninkrijk kwam oprichten. Maar wie was de belangrijkste? Wie kreeg het eerstgeboorterecht onder de zonen van Jakob? Dat was Jozef. En dat was bij lange na niet de oudste, hoewel hij wel de oudste was van de tweede vrouw van Jakob. Maar Jozef kreeg het eerstgeboorterecht als zo’n beetje de jongste – niet de allerjongste, maar Jozef kreeg twee zonen: Manasse en Efraïm.
Ik heb het niet allemaal afgedrukt, want dan wordt het echt een heel lang verhaal, maar in Genesis 48 zie je Jakob die aan het einde van zijn leven weet dat hij spoedig zal sterven. Hij vraagt aan Jozef om zijn zonen te halen, zodat Jakob hen de zegen kan geven, die eerstgeboortezegen. Je leest in Genesis 48 dat Jozef Manasse aan de rechterkant van Jakob zet, bij zijn rechterhand. Rechts heeft voorrang; Christus is ook verhoogd aan Gods rechterhand, niet aan de linkerhand. Rechts is de zijde van de voorrang en links is altijd datgene wat achtergesteld wordt. Daar komt Efraïm onder die linkerhand terecht, tenminste, daar zet Jozef hem neer. Maar wat doet Jakob? Hij kruist zijn handen en hij geeft Manasse de linkerhand en Efraïm de rechterhand. Hij geeft Efraïm dus voorrang op Manasse. De jongere krijgt voorrang op de oudere.
Hoe Jakob wist dat hij dat moest doen? God zou het hem rechtstreeks verteld kunnen hebben, maar misschien heeft hij wel teruggekeken in de familie. Abraham was niet de oudste, maar kreeg wel de belofte en de eerstgeboortezegen. Abraham kreeg twee zonen: Ismaël en Isaac. Ismaël was de oudste, maar Isaac, de jongere, kreeg de belofte en de eerstgeboortezegen. Isaac kreeg weer twee zonen: Ezau, de oudste, en Jakob. Maar het was Jakob die de eerstgeboortezegen kreeg. Dat zijn er een paar, maar we vinden dat nog veel vaker in de Schrift. Bij Jakob werd het dus wat gecompliceerder, want hij kreeg veel meer zonen, maar ook nog eens twee vrouwen. De eerste was Lea, maar degene die hij begeerde, de meest gewilde, was Rachel. Datzelfde principe vind je telkens terug.
Dan het tweestammenrijk, de Joden: Juda en Benjamin. Zij kregen dit gebied op een zeker moment, na de dood van Salomo. Daar heb ik het de vorige keer over gehad. Het tienstammenrijk wordt ook wel Israël genoemd, maar in de profetieën – ik zal er straks een paar laten zien – vaak Efraïm genoemd. Zij kregen dit gebied, dus die naam Efraïm ging mee met de tien stammen. Dit deel van de tien stammen verdween onder de natiën. Ze werden in Assyrische ballingschap meegevoerd en ze losten daar op onder de volken. Toen later, in de tijd van de Heer Jezus en van Handelingen, de Heer Jezus optrad, deed Hij dat met name in Juda of Judea. Dit tienstammenrijk was daar op dat moment niet. Daar woonden inmiddels de Samaritanen, waar ik het ook over gehad heb. Dat waren inmiddels Romeinse provincies, omdat het land toen onder de heerschappij van de Romeinen stond. Efraïm is dus de aanduiding voor die tien stammen en Juda is de aanduiding voor de twee stammen. Efraïm was de meest prominente of dominante stam onder die tien stammen. Waarom ik dat allemaal vertel, zal duidelijk worden als we die gelijkenis gaan bespreken.
Een Zeker Mens Had Twee Zonen: Juda en Efraïm ↑ hoofdstukken
Want dit is de gelijkenis van de verloren zoon, en die begint met: 'Een zeker mens had twee zonen.' Kijk, jullie kennen allemaal deze gelijkenis, daarom ga ik hem ook niet eerst helemaal lezen; ik neem aan dat iedereen hem al kent. Maar hij wordt meestal natuurlijk toegepast in evangelisatieprediking of evangelisatietoespraken. Dan begint men vaak bij de gedachte: 'Wij zijn die zoon.' En die zoon leefde losbandig, hij ging eropuit en verkwistte alles, maar op een zeker moment komt hij tot zichzelf. Hij komt bij wijze van spreken tot bekering en hij gaat terug naar de vader. Nou, dat zouden wij ook moeten doen, zo luidt dan de prediking aan ongelovigen. Maar daar begint de gelijkenis niet.
De gelijkenis begint hier: 'Een zeker mens had twee zonen.' Dus in de oorsprong waren die twee al zonen van die mens. We hebben nu al wat gelijkenissen gehad en die zekere mens is in de gelijkenissen altijd God of Christus. Of beide, dat is ook eigenlijk niet los van elkaar te maken, omdat Christus een beeld is van God. Maar een zeker mens had twee zonen. Dat principe vind je meteen aan het begin van de Schrift, als je kijkt naar Genesis. Of het nu gaat om Abraham, Izak of Jacob – Jacob had er weliswaar wat meer, maar degenen die later in de Schrift met name genoemd worden, dat zijn Juda en Efraïm. Om die twee draait het; dat zijn die twee zonen en die worden dus ook uitgebeeld in al die andere zonen.
God had twee zonen. Hier worden het twee zonen genoemd, maar we vinden het in de Schrift ook benoemd als de 'twee huizen', de twee huizen van Israël namelijk. 'Een zeker mens had twee huizen', dat had ook een gelijkenis kunnen zijn, maar hier is het: hij had twee zonen. Ik zal aan de hand van schriftplaatsen laten zien waar we dat tegenkomen. Waar we bijvoorbeeld Efraïm genoemd vinden, staat in Jeremia 31: 'Ik ben Israël tot een Vader.' Dus is Israël een zoon, toch? Maar ik zei al dat dit soms wat lastig is. Die tien stammen worden soms aangeduid met Israël en soms met Efraïm. Juda is altijd Juda, de twee stammen. Maar soms is het Juda tegenover Israël en soms is het Juda tegenover Efraïm. Als je het eenmaal weet, is het niet moeilijk meer, maar soms is 'Israël' ook weer de aanduiding voor álle twaalf stammen. Dat maakt het soms wat complex.
Maar hier gaat het over: 'Ik ben Israël tot een Vader, en Efraïm – Mijn eerstgeborene is hij.' Dat staat letterlijk zo in Jeremia, maar de diepere, overdrachtelijke toepassing is dat het eerstgeboorterecht zich bevindt onder die tien stammen. 'Hoor het woord van de HEERE, heidenvolken.' Zie je, dat wordt in één adem genoemd met de heidenvolken. 'Verkondig het in de kustlanden van ver weg en zeg: Hij Die Israël verstrooid heeft, zal het weer bijeenbrengen en het hoeden zoals een herder zijn kudde hoedt.' Volgens mij had ik deze tekst de vorige keer niet eens erbij, maar hier gaat het dus ook over een kudde en een herder. En een deel van die kudde, dat is dat ene schaap, is verloren. Maar Hij Die dat deel verstrooid heeft – want dat heeft God Zelf gedaan – zal het weer bijeenbrengen en hoeden zoals een herder zijn kudde hoedt. Het wordt dus bijeengebracht in Bozra. Daar hadden we het de vorige keer over: over Petra, Bozra en de schaapskooi.
Hier vind je die twee mooi tegenover elkaar, verderop in Jeremia 31. Ik had heel dat hoofdstuk wel kunnen lezen, want het is een prachtig hoofdstuk over het oude en nieuwe verbond. We hadden het net over die twee zonen en hoe God elke keer de oudste eigenlijk achterstelt en de jongste verkiest. Hij stelt de jongste tot eerste erfgenaam, namelijk tot eerstgeborene. Dat is een principe wat we telkens terugvinden in de Schrift. Ik noemde net al die namen uit Genesis, maar wat dacht je van de eerste Adam en de laatste Adam? Dat is hetzelfde principe. God neemt het eerste weg om het tweede te stellen. Dat vinden we in de brief aan de Hebreeën: God neemt het eerste weg om het tweede te stellen. Zo gaat het ook met het oude verbond en het nieuwe verbond, en met deze hemel en aarde en de nieuwe hemel en aarde. 'Zie, er komen dagen, spreekt de HEERE, dat Ik met het huis van Israël en met het huis van Juda – de twee huizen dus – een nieuw verbond zal sluiten.' Lees Jeremia 31 maar eens door. Dat is overigens apart, want Jeremia trad op onder de twee stammen, maar hij heeft het in dit hoofdstuk specifiek over Efraïm, over die tien stammen.
In Hosea 7:8 staat: 'Efraïm vermengt zich met de volken.' Kijk, daar staat het gewoon letterlijk. En een hoofdstuk verder: 'Verslonden is Israël! Zij zijn nu onder de heidenvolken als een vat waaraan niemand waarde hecht.' Nee, want dat vat, dat instrument Efraïm, dat heeft die naam en die identiteit helemaal niet meer. Niemand hecht er waarde aan dat ze tot Israël zouden behoren; dat is onbekend. Want zij gingen naar Assyrië, in die Assyrische ballingschap. 'Een wilde ezel houdt zich afgezonderd, maar Efraïm zoekt hulp bij minnaars.' Ook al zoeken ze hulp bij de heidenvolken, toch zal God hen weer bijeenbrengen. Hier kom je dus Efraïm, Israël en Juda tegen als de twee huizen van Israël. Er wordt gezegd dat ze verstrooid zijn en zich onder de heidenvolken bevinden, maar God zal ze weer vinden en bijeenbrengen.
'Een zeker mens had twee zonen en de jongste van hen zei...' Letterlijk staat er 'de jongere'. De jongste van hen zei tegen zijn vader: 'Vader, geef mij het deel van de goederen dat mij toekomt.' En hij verdeelde zijn vermogen onder hen. Die twee zonen zijn dus Juda en Efraïm. De oudste is Juda; die komen we straks ook gewoon tegen in het verhaal. Uit zijn gedrag blijkt ook echt dat hij Juda is. Maar van de twee zonen is Juda de oudste en Efraïm de jongste, de jongere. Efraïm was immers een stuk jonger dan Juda; hij was een kleinzoon van Jacob. We hebben het wel eens gehad over die splitsing van Israël in twee koninkrijken. Toen stond, om het zo te zeggen, dat huis van Juda en die troon van Juda al. Het koningschap kwam uit het huis van Juda en wat zich daarvan afzonderde en afsplitste, dat waren die tien stammen. Dus Juda is ook in die zin ouder dan Efraïm. Het tweestammenrijk is ouder dan het tienstammenrijk, om het zo te zeggen.
Die jongste zoon is Efraïm en die ging eropuit. Hij vroeg: 'Geef mij het deel van de goederen dat mij toekomt', en de vader verdeelde zijn vermogen onder hem. Daar kun je natuurlijk van alles over zeggen, over hoe dat dan werkte met dat erfrecht, maar dat laat ik even rusten. Blijkbaar ging dat zo en kon dat zo. Een zeker mens had twee zonen. Ik haal er nog een gelijkenis bij, volgens mij heb ik dat al eens eerder gedaan toen we het over een wijngaard hadden. Er is nog een gelijkenis die over twee zonen gaat; een hele korte en makkelijke gelijkenis. Daar wordt gezegd: 'Maar wat denkt u? Iemand, een zeker mens, had twee zonen.' Dat zijn natuurlijk diezelfde twee zonen, dat kan niet missen.
Hij ging naar de eerste en zei: "Zoon, ga vandaag in mijn wijngaard werken." Maar hij antwoordde en zei: "Ik wil niet." Later kreeg hij berouw en hij ging toch. Toen ging de vader naar de tweede en zei hetzelfde. Deze antwoordde en zei: "Ik ga, heer," maar hij ging niet. Nou, dan vraagt Jezus aan die schriftgeleerden: "Wie van deze twee heeft de wil van de vader gedaan?" En zij zeiden tegen Hem: "De eerste."
Vervolgens geeft Jezus een toepassing. Hij zegt: "Voorwaar, Ik zeg u dat de tollenaars en de hoeren u voorgaan in het Koninkrijk van God. Want Johannes is bij u gekomen in de weg van de gerechtigheid en u hebt hem niet geloofd, maar de tollenaars en de hoeren hebben hem dus wél geloofd. En hoewel u dat zag, hebt u later geen berouw gehad, zodat ook u hem geloofde."
Dat is wel interessant, want in de aanloop naar de gelijkenissen over het verloren schaap, de verloren penning en de verloren zoon vinden we tollenaars en zondaars. We kennen twee combinaties in de Schrift: tollenaars en zondaars, en tollenaars en hoeren. Die vinden we dus hier terug. Er lijkt een groot verschil te zitten tussen tollenaars en hoeren, maar er is één grote overeenkomst: ze zijn allebei ontrouw aan hun oorsprong.
Een tollenaar is een Jood die zich gedraagt als een heiden. Een Israëliet die zich gedraagt als een heiden, want hij incasseerde belasting voor de Romeinen — voor de vijand dus. Hij was een Israëliet, maar hij gedroeg zich als een heiden. En een hoer is in de Schrift een ontrouwe vrouw; iemand die ontrouw is aan haar eigen man en andere mannen naloopt. Beiden zijn dus een beeld van dat deel van Israël dat ontrouw is aan haar Heer.
Dat principe wordt in deze gelijkenis ook beschreven. Iemand had twee zonen en die vader zegt: "Ga in mijn wijngaard werken." Dat is altijd een beetje lastig met gelijkenissen; je krijgt direct enorm veel typologie voor de kiezen. Een wijngaard is de belofte van wijn. Daar worden druiven verbouwd en die beloven wijn, om het zo te zeggen. Soms is de wijngaard een beeld van Israël, maar het is in ieder geval een beeld van het Nieuwe Verbond, van de beloften.
God zei tegen die twee zonen: "Ga in mijn wijngaard werken." Het volk Israël was immers een priesterlijk volk en aan hen waren de woorden van God toevertrouwd. Zij zouden in die wijngaard gaan werken. De ene zoon zegt: "Ik wil niet," maar deed het later toch. De andere zei: "Al wat God gesproken heeft, dat zullen wij doen," maar ze deden het niet. Ook hier is degene die zei: "Wij gaan dat doen," een uitbeelding van het Joodse volk. Degenen die zeiden: "Ik wil niet," maar het later toch gingen doen, zijn een uitbeelding van die tien stammen.
In het boek Koningen vind je na de splitsing van de twee koninkrijken na Salomo — in tien en twee stammen — een hele reeks koningen van beide huizen van Israël: van Juda en Israël, ofwel Juda en Efraïm. Van Juda lees je af en toe nog dat er een koning was die deed wat recht was in de ogen van de HEERE. Maar van Israël, het tienstammenrijk, lees je nooit dat er een koning was die deed wat recht of goed was in de ogen van de HEERE. Dat is ook de reden dat ze zijn weggevoerd.
Maar je zou kunnen zeggen dat later, toen ook uit die tien stammen de gemeente werd verzameld, zij wel degelijk gingen doen wat de vader gevraagd heeft. Dit zijn dus ook twee zonen in een wat kortere gelijkenis. Wellicht is deze daardoor wat makkelijker omdat hij wat minder details heeft, maar hij spreekt van hetzelfde. Even kijken... Ja, dat is vers 13 van Lukas 15.
Vertrek Naar een Ver Land en het Verlies van Identiteit ↑ hoofdstukken
Niet veel dagen daarna maakte de jongste zoon alles te gelden en reisde hij weg naar een ver land. Nou, Assyrië zou ik kunnen zeggen. Ze gingen weg in ballingschap. Ze reisden naar een ver land en werden daar verstrooid onder de natiën. En hier staat dan dat hij daar zijn vermogen verkwistte in een losbandig leven. Maar wat was het vermogen van dat deel van Israël? Dat hun geestelijke zegeningen waren gegeven en dat hun de woorden van God waren toevertrouwd. Ja, die hebben ze verkwanseld. Ze zijn hun identiteit kwijtgeraakt. Ze zijn geen Israël meer, tenminste, ze worden niet zo genoemd. Ze raakten daar hun vermogen kwijt, in een ver land, dus in het buitenland, in een losbandig leven.
Die andere zoon zegt het straks wat anders in vers 30: "Maar nu deze zoon van u gekomen is, die uw bezit met hoeren opgemaakt heeft..." Ik zei al: hoererij in de Schrift heeft natuurlijk een oppervlakkige, fysieke toepassing, maar de geestelijke betekenis van hoererij in de Schrift is het dienen van andere goden. Als Israël andere goden dient, wordt dat in de Schrift hoererij genoemd. Dat komt omdat het verbond dat God met Israël sloot een huwelijksverbond is. En als Israël getrouwd is met haar man, namelijk met God, en andere goden naloopt, dan wordt dat in de Schrift gezien en aangeduid als hoererij. Dus dat deel van Israël, Efraïm, kwam in een ver land terecht, onder de natiën, en diende daar andere goden – of geen goden, maar dat is hetzelfde.
Niet veel dagen daarna maakte die jongste zoon alles te gelden. Hij reisde weg naar een ver land en verkwistte daar zijn vermogen in een losbandig leven. Toen hij er alles doorgebracht had, kwam er een zware hongersnood in dat land en begon hij gebrek te lijden. Ja, daar is een tekort aan geestelijke goederen. En hij ging heen en voegde zich bij één van de burgers van dat land, en die stuurde hem naar zijn akkers om de varkens te weiden. En hij verlangde ernaar zijn buik te vullen met de schillen die de varkens aten, maar niemand gaf hem die.
Dus hij werd één met de burgers van dat land. Efraïm, Israël, de tien stammen, werden één met de natiën, met de burgers van dat verre land ver weg. Hij komt terecht op de akkers van de natiën om de varkens te weiden. Maar we weten allemaal dat voor een Jood niets onreiner is dan een varken. Of het moet een hond zijn, maar ik denk dat het varken dan toch op nummer één staat.
Dus de Israëliet die weggezonden werd naar dat verre land, verloor echt al zijn principes en daarmee zijn identiteit. Want de identiteit van Israël bestaat juist uit de Torah en de principes die daarbij horen. En hier wordt die zoon één met de burgers van dat land en komt terecht bij de varkens, bij de onreine dieren. Ze werden dus als de heidenen, ze werden als de natiën, en daar is het tekort.
Tot Zichzelf Komen en de Belofte van Bekering ↑ hoofdstukken
En nadat hij tot zichzelf gekomen was, zei hij: "Hoeveel dagloners van mijn vader hebben brood in overvloed, en ik kom om van de honger."
Nadat hij tot zichzelf gekomen was... Ik was net in Jeremia 31, echt een belangrijk hoofdstuk. Ik raad u aan dat later nog eens rustig door te lezen. Maar daar staat dit: "Ik heb zeker gehoord dat Efraïm zichzelf beklaagt: U hebt mij gestraft. Ik ben gestraft als een ongetemd kalf. Bekeer mij, dan zal ik bekeerd zijn, want U bent de HEERE, mijn God."
Dit zijn woorden die zij in de toekomst zullen spreken natuurlijk, want het gaat over dat nieuwe verbond in de toekomst. "Want nadat ik bekeerd was, heb ik berouw gekregen; nadat ik met mijzelf bekend ben gemaakt, heb ik mij op de heup geslagen. Ik ben beschaamd, ja ook te schande geworden, omdat ik de smaad van mijn jeugd meedraag." Dus: "nadat ik met mijzelf bekend ben gemaakt". In Lukas 15 staat er: "Nadat hij tot zichzelf gekomen was". Het zijn bijna dezelfde woorden.
En dan in vers 20, daar spreekt Yahweh Zelf: "Is Efraïm voor Mij niet een dierbare zoon? Is hij voor Mij niet een lievelingskind?" "Troetelkind" zeggen andere vertalingen. Ja, hij was de eerstgeborene – althans aangesteld tot eerstgeborene. "Want zo dikwijls als Ik tot hem spreek, denk Ik nog voortdurend aan hem. Daarom is Mijn binnenste bewogen over hem. Ik zal Mij zeker over hem ontfermen," spreekt de HEERE.
En voor de fijnproevers zeg ik dit nog erbij: "Ik zal Mij zeker over hem ontfermen", Ruhama, dat zijn woorden uit Hosea waar het over precies hetzelfde gaat. Daar gaat het ook over Juda en Efraïm, ofwel Juda en Israël. En het zijn woorden die Paulus in Romeinen 9 aanhaalt en toepast op ons, gelovigen uit de natiën. Dus een profetie over Efraïm noemt Paulus in Romeinen 9 en hij past dat toe op de natiën. Als u Hosea naleest, ziet u dat het echt over Israël en Juda tegenover elkaar gaat. Die twee huizen van Israël en de profetie over die tien stammen haalt Paulus aan in Romeinen 9, en dan zeg je: "Ja, dat gaat over ons, gelovigen uit de natiën." Dat klopt ook, want Efraïm is verdwenen onder de natiën. Dus die lijn vind je niet alleen terug in het Oude Testament en in de gelijkenissen, maar ook bij Paulus vind je die weer terug.
"Nadat ik met mijzelf ben bekendgemaakt", "nadat hij tot zichzelf gekomen was". Hij zei: "Hoeveel dagloners of huurlingen van mijn vader hebben brood in overvloed, en ik kom om van de honger." Ja, die dagloners of huurlingen zijn wellicht een beeld van ons, gelovigen uit de natiën. Wij zijn van oorsprong geen zonen, maar wij worden wel tot zoon gesteld. Wij verkeren wel in het huis van de Vader en wij hebben brood – namelijk Woord en leven – in overvloed. Hij kwam echter om van de honger.
En dan zegt hij: "Ik zal opstaan en naar mijn vader gaan en tegen hem zeggen: Vader, ik heb gezondigd tegen de hemel en tegenover u, en ik ben het niet meer waard uw zoon genoemd te worden. Maak mij als een van uw dagloners."
Opstanding en de Innerlijke Ontferming van de Vader ↑ hoofdstukken
"Ik zal opstaan." Dat is altijd een uitbeelding van opstanding. Het gaat hier over de bekering van die zoon in de toekomst. Dan zal dat volk opstaan; het zal tot leven komen en terugverzameld worden tot de vader. Hij zegt dan ook: "Vader, ik heb gezondigd tegen de hemel en tegenover u." Daarmee weten we ook meteen waar die vader een beeld van is. "Ik heb gezondigd tegenover de hemel en tegenover u", dus die vader is een beeld van God.
"Ik ben het niet meer waard uw zoon genoemd te worden. Maak mij als één van uw dagloners." Hij had zijn rechten verspeeld, hij had zijn naam verloren, hij was geen Israël meer. Daarmee vond hij ook dat hij het niet waard was om zoon van de vader genoemd te worden. "Maak mij als een van uw dagloners."
En hij stond op. Opstanding, dat vind je zo vaak in de Bijbel. Jozua stond 's morgens vroeg op; hier ook, deze zoon staat op. Het gaat altijd over dat moment, over het moment van bekering, natuurlijk gefundeerd op de opstanding van Christus op de derde dag. Hij stond op en ging naar zijn vader. En toen hij nog ver van hem verwijderd was, zag zijn vader hem en deze was met innerlijke ontferming bewogen. Hij snelde hem tegemoet, viel hem om de hals en kuste hem.
Hij stond op en ging naar zijn vader. En toen hij nog ver van hem verwijderd was... Dat "verre", daar had ik ook een aantal schriftplaatsen van kunnen laten zien. Maar we vinden dat bijvoorbeeld ook in Jeremia 31. Zij die daar verre zijn, ook dat gaat altijd over dat deel van Israël onder de natiën. Petrus is het, meen ik, in Handelingen die zegt: "U komt de belofte toe en uw kinderen en zij die daar verre zijn." Dat gaat altijd over een deel van Israël in de verstrooiing; ze waren verre.
Toen hij nog ver van hem verwijderd was, zag zijn vader hem en deze was met innerlijke ontferming bewogen. Dit lees je eigenlijk alleen maar van Christus: dat Hij met innerlijke ontferming was bewogen. Bijvoorbeeld in de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan, waar die barmhartige Samaritaan een uitbeelding is van Christus. Hij zag die man daar liggen en hij werd met innerlijke ontferming bewogen. Van Jezus lees je dat wanneer Hij de scharen zag, Hij met innerlijke ontferming was bewogen. Hier is het de vader, waar de zoon natuurlijk ook een beeld van is. Zo'n vader, zo'n zoon.
Deze was met innerlijke ontferming bewogen. Hij snelde hem tegemoet, viel hem om de hals en kuste hem. Iemand om de hals vallen, dat duidt sowieso al op gemeenschap, op eenwording. En een kus is dat ook. Maar hier is het natuurlijk ook nog eens een uitbeelding van een onverdiende gunst. Want dat zegt die zoon zelf: "Ik ben het niet meer waard uw zoon genoemd te worden." Hij was het niet waard, hij was het niet waardig, maar die vader is genadig. Juist degenen die het niet waard zijn, die ontvangen het.
Kijk, dat hele verhaal van die tien stammen, dat zal in de toekomst in de openbaarheid gebeuren. Maar nu, in het verborgene, verzamelt God Zich ook een volk uit de natiën waaronder Efraïm is. Ook dat is onverdiende gunst. Dat onze ogen door Hem geopend zijn, dat Hij ons in Zijn armen heeft gesloten en ons kust en ons om de hals valt, dat is onverdiende gunst. Dat is genade. En genade zoekt het laagste punt. Dat zoekt juist degenen die het niet verdienen. Lees 1 Korinthiërs 1 maar. "Niet vele machtigen onder u," zegt Paulus tegen de Korinthiërs, "niet vele edelen." Genade zoekt juist datgene wat niet deugt.
Wat betreft dat laatste: "hij snelde hem tegemoet." Is het de zoon die naar de vader komt? Nee, het is de vader die naar de zoon gaat. En de kus: het is de vader die de zoon kust. Het is de vader die om de hals van de zoon vliegt. De vader valt de zoon om de hals en kust hem.
Ik ken een liedje met vier kleutertjes op een hek ofzo; die zitten nu op de trap. Ik ga nog heel even verder, maar ik vind het fijn dat jullie ook komen luisteren, dat wel. Nog heel even, Fem. Hoe langer jij het woord neemt, hoe langer het gaat duren, dat is natuurlijk ook zo.
Hij stond op en ging naar zijn vader. En toen hij nog ver van hem verwijderd was, zag zijn vader hem en deze was met innerlijke ontferming bewogen. Hij snelde hem tegemoet — die vader — en de vader viel hem om de hals en kuste hem. Heb ik het nu goed hersteld?
Hier staat het nog, dat heb ik toch afgedrukt in Jeremia 31, zie ik: "Hoor het woord van Yahweh, heidenvolken, verkondig het in de kustlanden van ver weg." Het gaat in dit hoofdstuk over Efraïm, die onder de natiën is. Die bevinden zich dus blijkbaar in landen verderop aan de kust. Zou je hieruit kunnen concluderen dat dit in het binnenland van Afrika is? Nou, dat denk ik niet. Volgens mij heb ik het de vorige keer ook gezegd: er zijn dikke boeken over geschreven, maar je vindt er geen keihard bewijs voor in de Bijbel, wel wat aanwijzingen zoals deze. Men zegt dat die tien stammen met name in West-Europa terechtgekomen zijn en in Noord-Amerika. Tenminste, dat is de theorie die ik het vaakst gehoord heb. Misschien zijn er ook wel hele andere ideeën over, maar ik heb me niet bevonden in kringen waar men dat naar voren brengt. Maar goed, voor wat het waard is — en dat is niet zo veel, want we kunnen dat niet keihard bewijzen uit de Schrift.
Ik ga snel verder want er worden er een paar ongeduldig. "En de zoon zei tegen hem..." Dan gaat hij zijn verhaal tegen de vader houden, wat hij zich voorgenomen had: "Vader, ik heb gezondigd tegen de hemel en tegenover u. Ik ben niet meer waard uw zoon genoemd te worden." Maar de vader zei tegen zijn dienaren... Dus die zoon vond zelf niet dat hij het waard was om als zoon behandeld te worden, maar de vader gaat hem wel als zoon stellen, of herstellen.
Het Profetische Herstel: Gewaad, Ring en Sandalen ↑ hoofdstukken
In die positie zei de vader tegen zijn dienaren: "Haal het beste gewaad tevoorschijn, trek het hem aan, geef hem een ring aan zijn hand en sandalen aan zijn voeten." Je krijgt hier altijd typologie voor je kiezen, maar het beste gewaad, het afdoen van een oud kleed en het aandoen van iets nieuws, is altijd een uitbeelding van ofwel dood en opstanding, ofwel van de heerlijkheid die men ontvangt. Daar zitten natuurlijk veel overeenkomsten in. Haal het beste gewaad tevoorschijn, trek het hem aan, geef hem een ring aan zijn hand en sandalen aan zijn voeten.
Een gewaad en sandalen of schoenen zijn in de Schrift altijd een uitbeelding van een positie van heerlijkheid, een nieuwe positie; de schoenen waarin je gaat staan. Ik denk aan Jozef; daar had ik volgens mij nog een dia van. Toen nam de farao zijn ring van zijn hand en deed hem aan Jozefs hand. Nadat Jozef verkocht was door zijn broers en in de gevangenis terecht was gekomen, heeft hij daar de dromen uitgelegd en werd hij uiteindelijk verhoogd aan het hof van de farao. De farao gaf hem zijn ring aan zijn hand; hij gaf hem eigenlijk zijn eigen autoriteit, zoals de Vader de autoriteit geeft aan Christus, want daar is het natuurlijk een beeld van. De farao deed hem een ring aan zijn hand, liet hem kleren van fijn linnen aantrekken — hij werd dus ook omgekleed en kreeg een nieuwe heerlijkheid — en hij hing een gouden ketting om zijn hals.
Met die ring werd een afdruk gemaakt onder documenten. Die ring was de afdruk van de koning, het logo van de koning. Logo, logos... Christus is de Logos, het beeld van God. Als de Vader hier een ring geeft, dan geeft Hij hem de autoriteit, maar Hij duidt daarmee ook aan: "Hij is Mijn afdruk, Hij is Mijn Logos." Hij geeft hem een ring aan zijn hand en sandalen aan zijn voeten.
Kijk, als Jozef een beeld is van Christus, dan weten wij allemaal dat de Christus — Christus en Zijn lichaam — niet slechts één persoon is, maar een verzameling, een groep: de Ecclesia. Als het over Christus gaat, en dat is de openbaring die Paulus met name in de Efezebrief doet, dan gaat het over Christus en Zijn lichaam. Paulus haalt daar ook Psalmen bij aan. Dus ook hier: als het over Jozef gaat, dan gaat het niet alleen over Jozef, maar ook over ons in Hem. Ook wij ontvangen die autoriteit, ook wij ontvangen een nieuw kleed van fijn linnen, een gouden ketting om onze hals en sandalen aan onze voeten. Een nieuwe positie.
"Haal het beste gewaad tevoorschijn, trek het hem aan, geef hem een ring aan zijn hand en sandalen aan zijn voeten en breng het gemeste kalf en slacht het; laten we eten en vrolijk zijn." Dit doet denken aan die koninklijke bruiloft waar we het wel eens over hebben gehad. Het feest is een uitbeelding van het Nieuwe Verbond. En die sandalen... je hebt die gelijkenis van die twee zonen: de één zegt "ik wil niet", krijgt berouw en gaat; de ander zegt "ik ga", maar hij gaat niet. Misschien liep die eerste wel op sandalen? Ik weet het niet. In ieder geval zie je het bij de lossers ook: daar wordt het losserschap overgedragen aan de ander en het teken daarvan is het overhandigen van een sandaal. "Jij komt nu in mijn schoenen staan, jij neemt mijn positie over als losser." Dat zien we ook bij Johannes de Doper, die zegt: "Ik ben het niet waardig om de riem van Zijn sandalen los te maken." Misschien moeten we eens een keer een bijbelstudie houden over schoenen en sandalen.
"Breng het gemeste kalf, slacht het, laten we eten en vrolijk zijn, want deze mijn zoon was dood en is weer levend geworden; hij was verloren en is gevonden." Je weet dan meteen wat "verloren" is, toch? Dat is "dood". Het is niet zo dat je altijd ergens brandt in een hel ofzo; als je dood bent, ben je verloren. En wanneer je gevonden wordt, word je meteen weer levend gemaakt. Hij was verloren en is gevonden, en zij begonnen vrolijk te zijn. Trouwens, als ik alleen vers 24 had laten zien en jullie waren hier vanmorgen binnengekomen en ik had gevraagd waar dit staat: "Deze mijn zoon was dood en is weer levend geworden; hij was verloren en is gevonden", dan hadden we misschien gedacht dat het over Jozef ging. Jacob zegt immers ook zoiets van zijn zoon. Jullie hadden wat bedenktijd nodig toen ik dat vroeg, maar Jacob zegt inderdaad zoiets over Jozef.
Laten we even helemaal teruggaan. Jozef was de vader van Efraïm. Je hebt de twee stammen en de tien stammen. Meestal worden die tien stammen aangeduid met Efraïm, maar heel soms ook met de naam Jozef. Bijvoorbeeld in Ezechiël 37, bij het dal van de dorre doodsbeenderen, daar vind je dat ook. Daar gaat het over de twee huizen van Israël: Jozef (hetwelk Efraïm is) en Juda. Soms worden de tien stammen dus aangeduid met de naam Jozef. Als er wordt gezegd: "Deze mijn zoon was dood en is weer levend geworden en hij was verloren en is gevonden", dan gaat het over die tien stammen die verstrooid zijn onder de natiën. God gaat ze vinden. Nu zijn ze weliswaar dood — ze hebben die naam en identiteit niet meer — maar God gaat ze vinden. Datzelfde wordt van Jozef gezegd. Dan weet je meteen ook waar Jozef een uitbeelding van is. Maar dat is wel een steekje dieper, zeg maar.
Nou, ze begonnen vrolijk te zijn. Over Jozef kunnen we het nog wel eens een keer hebben, want er zijn nogal wat Jozefs in de Bijbel. Dat zou je op het eerste gezicht niet zeggen, maar zoek de naam Jozef maar eens op in een concordantie. Het gekke is dat die Jozefs altijd verdwijnen. Noem mij maar eens een Jozef op die niet verdwijnt. Jozef in Genesis verdwijnt. Jozef, de vader van Jezus... waar is hij gebleven? Dat weet niemand; ja, God weet het. Net als met die tien stammen, dat weet ook niemand, maar God weet het wel. De mentor van Paulus, hoe heette die? Barnabas inderdaad, maar hij heette eigenlijk Jozef Barnabas. Ook die verdwijnt, want Paulus kwam daarvoor in de plaats. In het begin zie je Barnabas die Paulus achter de coulissen vandaan haalt en meeneemt, maar op een gegeven moment verdwijnt juist die Jozef Barnabas en komt Paulus steeds meer naar voren. In Handelingen 1 zegt men: "Nu is Judas weg, we moeten een nieuwe apostel hebben om die twaalf aan te vullen." Dan wordt er uit twee gekozen en de één is een Jozef, maar hij wordt het niet en hij verdwijnt weer; je hoort niks meer van hem. Jozef van Arimathea heeft een hele belangrijke rol in de evangeliën, maar daarna hoor je nooit meer wat van hem. Dat zijn allemaal Jozefs die verdwijnen, net als die tien stammen. Welke Jozef verdwijnt dan niet? Ja, welke Jozef verdwijnt dan niet? Ik heb er nu een paar genoemd die wel verdwijnen... Jij bent scherp zeg! We moeten er eens een stuk of tien zoeken. Ik weet het niet, bestaat dat dan? Nee.
Dat was een zijpad, een kantlijntje. Ik maak het nog even af, want om nu nog pauze te gaan houden heeft niet zoveel zin meer. We zullen jullie rijkelijk belonen als je even geduld hebt.
De Reactie van de Oudste Zoon en de Wet ↑ hoofdstukken
Zijn oudste zoon nu was op de akker. De vader had immers twee zonen. Toen de oudste zoon dichter bij huis kwam, hoorde hij muziek en reidans. Nadat hij een van de knechten bij zich geroepen had, vroeg hij wat er aan de hand was. Deze zei tegen hem: "Uw broer is gekomen en uw vader heeft het gemeste kalf geslacht, omdat hij hem weer gezond heeft teruggekregen." Maar hij werd boos en wilde niet naar binnen gaan. Toen ging zijn vader naar buiten en spoorde hem aan.
Die oudste zoon verbeeldt iets specifieks, want de vader had twee zonen. We weten inmiddels wie die jongere zoon is: dat is dat deel van Israël dat verdween naar een ver land. Maar die oudste zoon, ik zei het al, die is nooit weggeweest. Die is bij de vader gebleven. Dit is een uitbeelding van het Joodse volk. Wanneer hij hoort wat er aan de hand is, wordt hij boos en wil hij niet naar binnen gaan.
Dit doet denken aan wat Paulus schrijft. Ik had het net over Romeinen 9, maar dit is Romeinen 10, waar de vraag wordt gesteld: "Heeft Israël het dan niet begrepen?" Ten eerste is het Mozes die zegt: "Ik zal u jaloers maken door wat geen volk is." Namelijk een volk dat hun identiteit al kwijt was geraakt. "Door een onverstandig volk zal Ik u tot toorn verwekken." Hier wordt dus gezegd dat het Joodse volk jaloers en boos zou worden gemaakt door een volk dat geen volk is.
Kijk naar de gemeente, de Ecclesia, die verzameld wordt uit de natiën. Daarover wordt in Handelingen 15 gezegd dat God Zich op dit moment een volk uit de heidenen verzamelt voor Zijn Naam. Maar ja, eigenlijk is het natuurlijk geen volk. Het is een samenraapsel van een 'zooitje ongeregeld', laat ik het maar gewoon zo zeggen. Uit al die natiën plukt God hier en daar iemand en die brengt Hij in één lichaam: het lichaam van Christus. Dat wordt ook een volk genoemd, maar naar Joods begrip is dat natuurlijk geen volk. "Ik zal u jaloers maken door wat geen volk is, door een onverstandig volk zal Ik u tot toorn verwekken." Dit zijn aanhalingen van profetieën waar ik nu verder even aan voorbijga.
De oudste zoon antwoordde en zei tegen zijn vader: "Zie, ik dien u nu al zoveel jaren en heb nooit uw gebod overtreden, en u hebt mij nooit een bokje gegeven om met mijn vrienden vrolijk te zijn." Zie, ik dien u nu al zoveel jaren, ik heb nooit uw gebod overtreden. Dat is een directe uitbeelding van de wet. Het Joodse volk onder de wet heeft altijd geprobeerd netjes de wet te houden. Tenminste, ze hebben in ieder geval hun best gedaan. "Ik dien u nu al zoveel jaren en heb nooit uw gebod overtreden." En u hebt mij nooit een bokje gegeven om met mijn vrienden vrolijk te zijn. Nu hebben godsdienstige mensen meestal niet zoveel reden om vrolijk te zijn, maar dat terzijde; ze leven immers altijd onder het oordeel van die wet.
"Maar nu deze zoon van u gekomen is, die uw bezit met hoeren opgemaakt heeft, hebt u voor hem het gemeste kalf geslacht." Ik denk altijd: hoe wist hij dat? Als ik dat zo lees, wordt het niet tegengesproken, dus het zal wel zo zijn geweest. Inderdaad, hij was onder de hoeren, onder de volkeren die andere goden naliepen. "En nu hebt u voor hem het gemeste kalf geslacht."
De vader zei tegen hem: "Kind." Ik weet niet of dat er letterlijk zo staat, maar we zoeken het op: "Kind, jij bent altijd bij mij en al het mijne is van jou. Wij zouden dan vrolijk en blij moeten zijn, want deze broer van jou was dood en is weer levend geworden; hij was verloren en is gevonden."
Zo eindigen ongeveer alle drie die gelijkenissen over het verlorene dat weer gevonden wordt. Hier gaat het om die twee zonen en ik hoop hiermee een beetje duidelijk gemaakt te hebben wat die twee zonen uitbeelden, zoals we dat de vorige keer ook deden met het schaap en de penning. Het verlorene wordt altijd gezocht. En ja, daarom hebben wij in ieder geval alle reden om blij te zijn. Maar voor nu gaan we het hierbij laten, want de hoogste tijd is inmiddels verstreken.