In de vorige blog zagen we dat Paulus buitengewone onthullingen van de Heer had ontvangen. Hij was weggerukt tot de derde hemel en tot het paradijs en had daar dingen gehoord waarover hij niet mocht spreken. Juist vanwege de overtreffendheid van deze onthullingen zegt Paulus vervolgens:
2 Korinthe 12 (naar ISA)
⁷ Daarom ook, opdat ik mij om de overtreffendheid van de onthullingen niet verhef, werd mij een doorn voor het vlees gegeven, een boodschapper van Satan, opdat hij mij met vuisten slaat, opdat ik mij niet verhef.
Deze “doorn voor het vlees” is op allerlei manieren uitgelegd. Vrijwel altijd wordt daarbij gedacht aan een lichamelijke kwaal van Paulus. Maar is dat ook wat er staat?
een doorn voor het vlees
De meeste vertalingen spreken over een “doorn in het vlees”. Daardoor wordt al snel de indruk gewekt dat Paulus iets in zijn lichaam mankeerde. Men heeft dan ook allerlei lichamelijke aandoeningen voorgesteld.
Paulus had mogelijk problemen met zijn ogen. In Galaten wijst hij bijvoorbeeld op de grote letters waarmee hij schrijft (Gal. 6:11). Ook liet hij zijn brieven meestal door iemand anders opschrijven. Daaruit heeft men wel geconcludeerd dat Paulus slecht zag en dat dit zijn “doorn in het vlees” was.
Maar in het Grieks staat er geen voorzetsel “in”. “Het vlees” staat eenvoudig in de derde naamval. Dat kan worden weergegeven als “een doorn in het vlees”, maar ook als een doorn die voor het vlees is, die het vlees treft of hindert. De grammatica alleen beslist deze vraag dus niet. We zullen uit het verband moeten opmaken wat Paulus bedoelt.
het vlees
Ook het woord “vlees” hoeft namelijk helemaal niet op Paulus’ lichaam te doelen. Juist in deze tweede Korinthebrief gebruikt Paulus het woord meerdere keren op een andere manier. Hij spreekt bijvoorbeeld over Christus “kennen naar het vlees”:
2 Korinthe 5 (naar ISA)
¹⁶ Daarom kennen wij vanaf nu niemand naar het vlees. En ook al hebben wij Christus naar het vlees gekend, nu kennen wij Hem zo niet meer.
Dat gaat niet over het kennen van iemands lichamelijke toestand. En in het gedeelte dat direct voorafgaat aan onze tekst zegt Paulus:
2 Korinthe 11 (naar ISA)
¹⁸ Aangezien velen roemen naar het vlees, zal ook ik roemen.
Ook “roemen naar het vlees” heeft niets met een lichamelijke kwaal te maken. Het gaat om wat een mens naar menselijke maatstaven heeft om zich op te laten voorstaan: afkomst, positie, prestaties en alles waarin het vlees kan roemen.
In datzelfde verband spreekt Paulus over een “doorn voor het vlees”. De uitdrukking wijst dus niet vanzelf op een ziekte of lichamelijke beperking.
De doorn was iets wat Paulus’ vlees raakte. Iets wat hem naar de mens stak en hinderde. Je zou kunnen zeggen: iets wat zijn ego krenkte en hem klein hield. En Paulus vertelt er meteen bij wat die doorn was.
een boodschapper van Satan
Hij zegt:
2 Korinthe 12 (naar ISA)
⁷ …werd mij een doorn voor het vlees gegeven, een boodschapper van Satan, opdat hij mij met vuisten slaat…
De doorn wordt nader aangeduid als “een boodschapper van Satan”. De meeste vertalingen hebben hier “een engel van Satan”. Het Griekse woord is aggelos en betekent eenvoudig: boodschapper. Uit het verband moet blijken om wat voor boodschapper het gaat. Een aggelos hoeft dus niet een hemels of geestelijk wezen te zijn. Jakobus gebruikt hetzelfde woord bijvoorbeeld voor de twee verspieders die bij Rachab kwamen:
Jakobus 2 (naar ISA)
²⁵ En werd op gelijke wijze ook Rachab, de hoer, niet uit werken gerechtvaardigd, toen zij de boodschappers ontving en langs een andere weg liet vertrekken?
Die boodschappers waren gewoon mensen.
We zien iets vergelijkbaars bij Lot. Genesis 19 begint ermee dat twee boodschappers bij Sodom aankomen, maar enkele verzen later worden zij eenvoudig “mannen” genoemd (Gen. 19:1,5,8).
Het woord aggelos zegt dus op zichzelf niet dat Paulus door een demonisch of ander geestelijk wezen werd gekweld. Het zegt dat het om een boodschapper van Satan ging.
boodschappers in Korinthe
Daarmee wordt de context uit de eerste blog opnieuw belangrijk. Paulus had in Korinthe te maken met mensen die een andere boodschap brachten. Hij noemt hen:
2 Korinthe 11 (naar ISA)
¹³ Want zulke mensen zijn valse apostelen, bedrieglijke werkers, die zich voordoen als apostelen van Christus.
¹⁴ En geen wonder, want Satan zelf doet zich voor als een boodschapper van licht.
¹⁵ Het is dus niets groots als ook zijn dienaren zich voordoen als dienaren van gerechtigheid…
Er waren dus boodschappers in Korinthe die zich voordeden als dienaren van Christus, maar volgens Paulus in werkelijkheid de zaak van Satan dienden. Dat Paulus vervolgens in het volgende hoofdstuk spreekt over “een boodschapper van Satan” staat niet los van die context.
Het lag voor de hand dat zulke tegenstanders Paulus persoonlijk raakten. Over hem werd immers gezegd dat zijn brieven wel gewichtig en sterk waren, maar dat zijn persoonlijke verschijning zwak en zijn woord verachtelijk was (2 Kor. 10:10).
Of deze boodschapper Paulus persoonlijk aanviel, hem belachelijk maakte of vooral zijn boodschap probeerde onderuit te halen, zegt Paulus niet. Daar moeten we dus niet meer over invullen dan er staat. Maar dat Paulus door deze tegenstand werd gehinderd en benauwd, is duidelijk.
dorens als tegenstanders
Ook het beeld van een doorn voor een tegenstander is niet nieuw. We vinden het verschillende keren in de Hebreeuwse Bijbel. Wanneer Israël het beloofde land binnengaat, waarschuwt JAHWEH:
Numeri 33 (naar ISA)
⁵⁵ Maar als jullie de inwoners van het land niet van voor jullie ogen verdrijven, dan zal het gebeuren dat zij die jullie laten overblijven als prikkels in jullie ogen en als dorens in jullie zijden zullen zijn, en zij zullen jullie benauwen in het land waarin jullie wonen.
De “dorens” zijn hier mensen. Tegenstanders die Israël zullen benauwen. Ook tot Ezechiël wordt gezegd:
Ezechiël 2 (naar ISA)
⁶ En jij, mensenzoon, wees niet bevreesd voor hen en wees niet bevreesd voor hun woorden, hoewel prikkels en dorens bij jou zijn en jij bij schorpioenen woont…
Opnieuw zijn de dorens een beeld van vijandige mensen rondom de profeet. En in Ezechiël 28 vinden we hetzelfde beeld:
Ezechiël 28 (naar ISA)
²⁴ En er zal voor het huis van Israël geen prikkende doorn en pijnlijke distel meer zijn onder allen rondom hen die hen verachten…
Opvallend is zelfs dat hier wordt gesproken over mensen die Israël verachten. Precies dat woord kwamen we ook tegen bij Paulus, van wie werd gezegd dat zijn persoonlijke verschijning zwak en zijn woord “verachtelijk” was. De Schrift gebruikt het beeld van prikkels en dorens dus vaker voor mensen die tegenstand bieden en benauwen.
met vuisten slaan
Dat past ook bij wat Paulus vervolgens zegt:
2 Korinthe 12 (naar ISA)
⁷ …een boodschapper van Satan, opdat hij mij met vuisten slaat, opdat ik mij niet verhef.
Ook hier gebruikt Paulus beeldspraak. Hij bedoelt niet dat deze boodschapper hem voortdurend letterlijk met vuisten sloeg. Wij gebruiken vergelijkbare uitdrukkingen. Iets kan “een klap in het gezicht” zijn of iemand kan “een stoot onder de gordel” krijgen, zonder dat er letterlijk wordt geslagen.
En juist die uitdrukking “in het gezicht slaan” kwamen we al tegen in het vorige hoofdstuk. Paulus zegt tegen de Korinthiërs:
2 Korinthe 11 (naar ISA)
²⁰ Want jullie verdragen het als iemand jullie tot slaaf maakt, als iemand jullie opeet, als iemand van jullie neemt, als iemand zich verheft, als iemand jullie in het gezicht slaat.
Paulus gebruikt dus in deze directe context al beeldspraak van slaan voor de manier waarop deze boodschappers met de Korinthiërs omgaan. In hoofdstuk 12 zegt hij vervolgens dat een boodschapper van Satan hém “met vuisten slaat”.
de doorn was een tegenstander
De aanwijzingen wijzen dus allemaal in dezelfde richting. Paulus’ “doorn voor het vlees” was geen lichamelijke kwaal, maar een tegenstander. Paulus zegt zelf wat die doorn was: een boodschapper van Satan.
Blijkbaar was er een boodschapper die Paulus bijzonder benauwde en hem en zijn boodschap tegenstond. Dat stak Paulus. Het was een doorn voor het vlees. Maar Paulus wist ook waarom deze hem gegeven was:
2 Korinthe 12 (naar ISA)
⁷ …opdat ik mij niet verhef.
Juist Paulus had reden om zich te verheffen. Hij had buitengewone onthullingen ontvangen. Maar deze voortdurende tegenstand hield hem klein. Hoe ging Paulus daarmee om?
De meeste vertalingen zeggen vervolgens dat hij de Heer driemaal heeft “gesmeekt” om deze doorn van hem weg te nemen. Maar wanneer we nauwkeurig bekijken wat Paulus in vers 8 zegt, blijkt ook daar meer aan de hand te zijn.
Daarover gaat de volgende blog.