In de voorgaande blogs hebben we vooral gekeken naar de chronologie van de zeventig jaarweken. We hebben gezien waar deze periode begint en hoe we ermee moeten rekenen. Maar daarmee zijn we voorbijgegaan aan het eerste vers van Gabriëls profetie. Voordat Gabriël in vers 25 vertelt wanneer de zeventig weken beginnen en hoe deze worden ingedeeld, maakt hij eerst bekend waarover deze periode is bepaald en waartoe deze periode dient.
Daniël 9 (naar ISA)
²⁴ Zeventig weken wordt afgescheiden over jouw volk en over jouw heilige stad,(1) om de overtreding toe te sluiten,
(2) en om zonden te beëindigen,
(3) en om ongerechtigheid te beschutten,
(4) en om aeonische gerechtigheid te brengen,
(5) en om visioen en profeet te verzegelen,
(6) en om heiligheid van heiligheden te zalven.
In dit ene vers wordt als het ware het programma van de zeventig jaarweken gegeven. Er worden zes zaken genoemd waartoe deze periode is afgescheiden. En zoals we zullen zien, wijzen deze zes zaken rechtstreeks naar de Messias.
jouw volk en jouw heilige stad
Allereerst wordt duidelijk over wie en wat de profetie gaat. Gabriël zegt tegen Daniël dat de zeventig weken zijn afgescheiden “over jouw volk en over jouw heilige stad”.
Daniëls volk is Israël en de heilige stad is Jeruzalem. Dat sluit rechtstreeks aan bij het gebed dat eraan voorafgaat. Daniël had de zonden van zijn volk beleden en zijn gebed gericht op het herstel van Jeruzalem (Dan. 9:16, 19).
De zeventig weken gaan dus over Israël en Jeruzalem. Dat moeten we voor ogen houden bij alles wat in de volgende verzen wordt gezegd.
afgescheiden
Van de zeventig weken wordt gezegd dat zij wordt “afgescheiden”. Het Hebreeuwse woord chathak betekent afsnijden of afzonderen. Er wordt dus een bepaalde tijd afgezonderd voor Daniëls volk en Jeruzalem.
een ononderbroken eenheid
Opmerkelijk is dat er “wordt” staat, een enkelvoud, terwijl “weken” een meervoud is. De zeventig weken worden benaderd als één tijdseenheid. Die wordt weliswaar onderverdeeld in meerdere perioden, maar blijft één ononderbroken geheel.
De afgezonderde tijdsperiode past bij wat we in de voorgaande blogs hebben gezien. Binnen de Bijbelse chronologie wordt een periode van tien jubeljaarcycli, vijfhonderd jaar, apart gezet waarin God Zijn voornemen met Israël en Jeruzalem uitvoert. Gabriël noemt vervolgens zes zaken waartoe deze periode is afgescheiden.
de overtreding toesluiten
Als eerste wordt genoemd: “om de overtreding toe te sluiten”. Opvallend is dat hier niet in het algemeen over overtredingen wordt gesproken. Er staat een enkelvoud en bovendien met het lidwoord: de overtreding.
Welke overtreding wordt hiermee bedoeld? Het antwoord vinden we in het gebed van Daniël zelf. Hij belijdt dat heel Israël de wet van JAHWEH heeft overtreden en is afgeweken door niet naar Zijn stem te luisteren (:11). Het gaat om Israëls overtreding van het verbond, haar ongehoorzaamheid aan JAHWEH.
Daniël 9 (naar ISA)
¹¹ En heel Israël overtrad Uw wet en week af, om niet te luisteren naar Uw stem…
Israëls geschiedenis onder het eerste verbond wordt hierdoor gekenmerkt. Deze overtreding bereikt uiteindelijk haar dieptepunt wanneer het volk de Messias verwerpt. In hetzelfde hoofdstuk wordt voorzegd dat de Messias zal worden “afgesneden” (:26).
Maar juist door Zijn dood wordt voorzien in verlossing van de overtredingen onder het eerste verbond:
Hebreeën 9 (naar ISA)
¹⁵ En daarom is Hij Middelaar van een nieuw verbond, zodat, nu de dood heeft plaatsgevonden tot verlossing van de overtredingen onder het eerste verbond, degenen die geroepen zijn de belofte van het aeonische lotbezit zouden ontvangen.
De overeenkomst is treffend. Daniël spreekt over de overtreding van zijn volk en Hebreeën over “de overtredingen onder het eerste verbond”. De dood van Christus, waarin Israëls overtreding haar dieptepunt bereikt, wordt tegelijk het middel waardoor God in verlossing van die overtredingen voorziet.
zonden beëindigen
Als tweede wordt genoemd: “om zonden te beëindigen”. Ook dit sluit rechtstreeks aan bij Daniëls gebed. Steeds opnieuw belijdt hij: “wij hebben gezondigd” (:5, 8, 11, 15). Ook hiervoor vinden we in Hebreeën 9 een opmerkelijk parallelle uitspraak over Christus:
Hebreeën 9 (naar ISA)
²⁶ …maar nu is Hij eenmaal, (…) openbaar geworden om de zonde door Zijn offer weg te doen.
Dat is vrijwel precies de gedachte die Daniël 9:24 aankondigt: zonde zou worden beëindigd en Christus verschijnt om door Zijn offer de zonde weg te doen.
Dat betekent niet dat er vanaf dat moment geen zonde meer in de wereld aanwezig is. Maar door het offer van Christus is het “zondeprobleem” opgelost en is de grond gelegd waarop God de zonde uiteindelijk volledig zal wegnemen.
ongerechtigheid beschutten
Als derde wordt genoemd: “om ongerechtigheid te beschutten”. Het Hebreeuwse werkwoord kaphar wordt gewoonlijk weergegeven met “verzoenen”. De grondbetekenis is bedekken of beschutten. Ook hierin klinkt Daniëls gebed door. Daniël doet geen beroep op Israëls verdiensten:
Daniël 9 (naar ISA)
¹⁸ …want niet op grond van onze gerechtigheden doen wij onze smeekbeden voor Uw aangezicht neervallen, maar op grond van Uw vele ontfermingen.
Ook deze derde doelstelling wordt in het Nieuwe Testament rechtstreeks met Christus verbonden. Johannes, die zijn bediening had onder de besnijdenis, schrijft:
1 Johannes 2 (naar ISA)
² En Hij is beschutting voor onze zonden, en niet voor de onze alleen, maar ook voor die van de hele wereld.
Wat in Daniël wordt aangekondigd als het beschutten van ongerechtigheid, wordt door Johannes verbonden met Christus. En het reikt zelfs verder dan Israël: niet alleen “onze” zonden, maar die van de hele wereld.
Ook Hebreeën 2 sluit hierbij aan wanneer over Christus wordt gezegd dat Hij een barmhartige en trouwe Hogepriester werd “om de zonden van het volk te beschutten” (:17).
aeonische gerechtigheid brengen
De eerste drie zaken hebben betrekking op overtreding, zonde en ongerechtigheid. Daarna keert het perspectief om. Wat negatief is, wordt weggedaan en vervolgens wordt iets gebracht: aeonische gerechtigheid.
Veel vertalingen spreken hier van “eeuwige gerechtigheid”. Het Hebreeuwse olam duidt echter niet op eindeloosheid, maar op een verborgen of onoverzienbare tijdsduur. We geven het daarom weer met aeonisch.
Ook hier vinden we in het Nieuwe Testament een duidelijke aansluiting. Paulus zegt:
Romeinen 3 (naar ISA)
²¹ Maar nu is, los van wet, gerechtigheid van God openbaar geworden, waarvan getuigd wordt door de wet en de profeten,
²² gerechtigheid van God echter door geloof van Jezus Christus…
De gerechtigheid van God is in Christus openbaar geworden. Zijn dood en opstanding vormen de garantie dat gerechtigheid in de komende aeonen zal heersen.
Dat deze gerechtigheid uiteindelijk ook Israël zal bereiken, zegt Paulus later in dezelfde brief. Wanneer de Verlosser uit Sion komt, zal Hij de oneerbiedigheden van Jakob afwenden en hun zonden wegnemen (Rom. 11:26-27). Daarmee komen verschillende zaken uit Daniël 9:24 opnieuw samen.
visioen en profeet verzegelen
Als vijfde wordt genoemd: “om visioen en profeet te verzegelen”. Hier staat het Hebreeuwse chatham: verzegelen. Wat daarmee wordt bedoeld, wordt duidelijk wanneer we kijken naar de andere plaatsen in Daniël waar dit woord wordt gebruikt:
Daniël 12 (naar ISA)
⁴ En jij, Daniël, sluit de woorden toe en verzegel het boek tot de tijd van het einde…
En:
Daniël 12 (naar ISA)
⁹ En hij zei: Ga Daniël, want toegesloten en verzegeld zijn de woorden tot de tijd van het einde.
Verzegelen betekent hier niet dat de profetie vervuld is, maar dat zij wordt toegesloten en daarmee verborgen wordt: zij wordt niet verstaan. Dat was ook precies over Israël voorzegd. Jesaja spreekt over een geest van diepe slaap en vergelijkt het visioen met een verzegelde boekrol:
Jesaja 29 (naar ISA)
¹⁰ Want JAHWEH heeft over jullie een geest van diepe slaap uitgegoten en Hij sloot jullie ogen, de profeten, en jullie hoofden, de zieners, bedekte Hij.
¹¹ En het visioen van dit alles wordt voor jullie als de woorden van de verzegelde boekrol…
Opmerkelijk is dat Jezus een vergelijkbare profetie van Jesaja aanhaalt wanneer Hij spreekt over Israëls ongeloof (Jes. 6:9-10). Hij zegt dat deze profetie in hen wordt vervuld (Matth. 13:14-15). Hij zegt dat Jesaja’s profetie in hen wordt vervuld (Matth. 13:14-15). En waarom spreekt Jezus vanaf dat moment in gelijkenissen? Omdat het aan de discipelen gegeven is de geheimen van het Koninkrijk te kennen, maar “aan hen is het niet gegeven” (:11).
Hetzelfde vinden we aan het einde van Handelingen. Wanneer Israël Paulus’ boodschap niet aanneemt, haalt hij opnieuw deze woorden van Jesaja aan (vergelijk Hand. 28:25-27). Ook Paulus beschrijft deze situatie:
Romeinen 11 (naar ISA)
⁷ …de uitverkiezing verkreeg het, maar de overigen werden verhard,
⁸ zoals geschreven staat: God gaf hun een geest van diepe slaap, ogen om niet te zien en oren om niet te horen, tot op de dag van vandaag.
Het verzegelen van visioen en profeet betekent dus niet dat alle profetie aan het einde van de zeventig weken vervuld zou zijn. Integendeel: juist voor Daniëls volk wordt het profetische woord verzegeld. Zij zien en horen, maar verstaan niet.
Dat verklaart ook waarom de komst van de Messias niet onmiddellijk leidt tot de openbaring van het Koninkrijk. Met Zijn komst breekt ook een periode van verborgenheid aan.
heiligheid van heiligheden zalven
Ten slotte wordt genoemd: “om heiligheid van heiligheden te zalven”. Letterlijk staat er qodesh qodashim: heiligheid van heiligheden. In het licht van de andere doelstellingen ligt het voor de hand ook hier naar de Messias te kijken. Hij is immers de Gezalfde bij uitstek. Het Griekse Christos en het Hebreeuwse Mashiach betekenen beide Gezalfde.
Bij het begin van Zijn openbare optreden wordt Jezus met heilige geest gezalfd. Petrus zegt daar later over:
Handelingen 10 (naar ISA)
³⁸ Van Jezus van Nazareth, hoe God Hem zalfde met heilige geest en kracht…
Bij Zijn doop daalde de Geest van God op Hem neer en vanaf dat moment trad Hij publiekelijk op als de Gezalfde. Niet toevallig voert de profetie van Daniël ons in het volgende vers naar “Messias, Vorst”.
Na Zijn dood wekte God Hem bovendien op en stelde Hem openlijk als de Christus voor. Petrus zegt op de Pinksterdag tegen heel het huis van Israël:
Handelingen 2 (naar ISA)
³⁶ Laat dan heel het huis van Israël zeker weten dat God Hem zowel Heer als Christus gemaakt heeft, deze Jezus die jullie kruisigden.
De zesde en laatste doelstelling wijst daarmee evenals de voorgaande zaken naar Christus, de Gezalfde.
zes zaken en één Messias
Wanneer we de zes doelstellingen van Daniël 9:24 naast het Nieuwe Testament leggen, blijkt hoe sterk zij samenkomen in Christus:
de overtreding => verlossing door Zijn dood
zonden → weggedaan door Zijn offer
ongerechtigheid => beschut door Christus
aeonische gerechtigheid => in Hem geopenbaard
visioen en profeet => voor Israël verzegeld
heiligheid van heiligheden => de Gezalfde verschijnt
Dat is belangrijk voor de uitleg van de zeventig jaarweken. Vers 24 vertelt ons vooraf waar de profetie naartoe werkt. De zes zaken worden niet willekeurig ergens in de geschiedenis vervuld. Ze komen samen rond de komst en het werk van de Messias. Daarom is het ook veelzeggend dat Gabriël onmiddellijk daarna zegt:
Daniël 9 (naar ISA)
²⁵ …tot Messias, Vorst…
De chronologie van de zeventig jaarweken voert naar Hem. En na de tweeënzestig weken wordt deze Messias afgesneden. Daarmee komen we bij het centrale gedeelte van de profetie.