Rondom de veroordeling en kruisiging van Jezus vinden we allerlei gebeurtenissen beschreven. Details over hoe het Judas verder verging, de vrijlating van een andere gevangene, de verdeling van de kleren van Jezus door Romeinse soldaten, enz. Andere bijzonderheden, zoals wat Jezus dacht en wat Hij voelde, vinden we niet of nauwelijks vermeld in de evangeliën. Ook over de kruisiging zelf lezen we bijvoorbeeld slechts de sobere mededeling: “En zij kruisigen Hem….”
Wat vertellen de gebeurtenissen die we wel beschreven vinden?
Plaats studie: Hendrik Ido Ambacht
Datum: 7 april 2019
📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst
“Dat is natuurlijk het geweldige en exclusieve van onze God: dat Hij van tevoren de dingen verkondigt. Dat doet Hij soms in heldere, klare taal, en soms verborgen in geschiedenissen, ook in dit soort geschiedenissen.”
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- Inleiding: Gods Script en de Ontbrekende Details
- Het Vroege Morgenuur: Voorlezen uit Matthéüs 27
- Overgeleverd aan de Gouverneur van het Wereldrijk
- Judas: Verrader of Overleveraar met een Messiasverwachting?
- Judas als Typologisch Beeld van de Terzijdestelling van Juda
- De Bloedakker en de Pottenbakker: de Wereld Gekocht
- Het Zwijgen van Jezus en het Verborgen Koninkrijk
- De Droom van Pilatus' Vrouw als Beeld van de Verborgenheid
- Handen Wassen in Onschuld: de Politieke Afweging van Pilatus
- Barabbas: de Bevrijding van de 'zoon van de Vader'
- Mantel, Kroon en Staf: Heidenen Erkennen de Koning Der Joden
Inleiding: Gods Script en de Ontbrekende Details ↑ hoofdstukken
Deze ochtend wil ik de aandacht vragen voor het onderwerp dat jullie op de dia zien: 'De gebeurtenissen rond de kruisiging'. Al die dingen die daar plaatsvinden, hebben mij al vaker beziggehouden. Want daar vindt nogal wat plaats en ik moet ook zeggen: als je dat verhaal objectief leest, dan staan er ook heel veel dingen niet in waarvan je als objectieve lezer wellicht denkt: nou, dat had ik ook wel willen weten. Dat is wel vaker zo in de Schrift, volgens mij.
Ik had ook een aankondigingetje geschreven voor deze Bijbelstudie en daar ook wat reacties op gehad. Daarin had ik zoiets gezegd als dat je in de evangeliën niets – of als ik het een beetje nuanceer: nauwelijks iets – vindt over de gedachten en de gevoelens van de Heere Jezus. Dan houd ik het aan de veilige kant. Maar je vindt inderdaad nauwelijks iets over Zijn gedachten en gevoelens, en dat is toch wel opmerkelijk. Kijk, als het bijvoorbeeld gaat over de kruisiging, dan staat er echt zo’n zinnetje als: 'En toen zij Hem gekruisigd hadden...' Daarna gingen ze Zijn klederen verdelen – daar hebben we het straks denk ik ook nog wel over – maar dat wordt dan in een soort bijzin vermeld, terwijl wij dan denken: ja, maar hoe was dat dan? Wij zouden daar wel wat details van willen weten. Wat voelde de Heer daarbij en wat dacht Hij daarbij? In de evangeliën vind je eigenlijk niets over die gevoelens van Jezus.
Dat vinden we overigens wel in andere Bijbelboeken, bijvoorbeeld in de Psalmen. Er zijn een paar Psalmen waarvan over het algemeen wel wordt erkend dat die Messiaans zijn, of lijdenspsalmen worden ze geloof ik zelfs genoemd. Die gaan ook echt over het lijden van de Heere Jezus en daarin vind je wel uitspraken. Dat zijn natuurlijk geen uitspraken die opgeschreven zijn door de Heere Jezus op dat moment of daarna, maar ze zijn zelfs al vooraf opgeschreven door bijvoorbeeld David. David is daarin een type van Christus en Petrus zegt zelfs dat David een profeet was. Hij profeteerde, en die woorden van David zijn woorden van de Zoon van David. Dus in de Psalmen vinden we dat wel. Daar kom je vanzelf ook nog wel terecht als je de gebeurtenissen rond de kruisiging bestudeert.
Maar allerlei details, allerlei dingen vinden we niet. En andere dingen waarvan wij denken dat ze misschien onbenullig zijn, die vinden we wel vermeld. Ik bedoel, als je over die geschiedenis nadenkt, over de Heer die gekruisigd is en die moest lijden: wat kan het ons schelen waar Zijn klederen terecht zijn gekomen? Dat die verdeeld werden door een paar Romeinse soldaten bijvoorbeeld. Maar dat zijn wel de details die vermeld worden, en ook nog eens expliciet en in meerdere evangeliën. Er wordt dus blijkbaar nadruk op gelegd; het heeft blijkbaar toch een betekenis.
Dat we niets vinden over die gedachten en gevoelens van Jezus daar... ik moest denken aan Mel Gibson, en dat heb ik vrij bewust meegemaakt, die daar een oplossing voor bedacht. Hij dacht: laat ik er een film over maken: 'The Passion of the Christ'. Ik weet niet of jullie de film kennen, maar dat is alweer een jaar of vijftien geleden, zag ik, want ik heb het van de week even opgezocht. Vijftien jaar geleden. In die film worden juist, buiten alle Bijbelse dingen die je daarin vindt – want die film is nogal rooms-katholiek geïnspireerd – allerlei zaken met buitensporig geweld getoond. Jezus wordt daarin heel lang gemarteld en geslagen. Daarover vind je echter niet zoveel in de Schrift. Je vindt de mededeling dat Hij werd gegeseld. Er zijn dus allerlei dingen die wel genoemd worden en niet genoemd worden, en de niet genoemde dingen zijn natuurlijk ook relevant.
Ik had het zojuist over de film van Mel Gibson; hij heeft daar een eigen script voor geschreven. Ik zeg altijd: geef mij het Boek maar. Ook in dit geval, want de Schrift is Gods script. In dat script, in de Schrift, zegt God hoe de dingen zullen gaan, en ook in de geschiedenis rond de kruisiging vinden we dat terug. Dat is natuurlijk het geweldige en exclusieve van onze God: dat Hij van tevoren de dingen verkondigt. Dat doet Hij soms in heldere, klare taal, en soms verborgen in geschiedenissen, ook in dit soort geschiedenissen.
Dan is er nog de kwestie van de drie of de vijf kruisen; op dit plaatje staan drie kruizen. Daar heb ik me de afgelopen weken ook nogal intensief mee beziggehouden. Sommigen heb ik daar ook mee lastiggevallen, nietwaar Daniël? Ja, ik heb nog gedacht: moet ik het daar ook nog over gaan hebben? Maar ik denk dat als we dat echt helemaal uit gaan pluizen, je daar zomaar een ochtend mee bezig zou kunnen zijn. Ik vind dat dat het doel wat voorbijstreeft. Ik ben van mening dat het er drie waren. Daarin is één vers wat mij betreft de sleutel en die zal ik dan nog wel laten zien. Ik denk niet dat we daar deze keer aan toekomen.
En dan is er ook nog de vraag: waar moet ik nu eigenlijk gaan beginnen? Want dat is natuurlijk ook wel erg lastig. We vinden de geschiedenis van het laatste avondmaal, we vinden de geschiedenis van Jezus in Gethsemané met Zijn discipelen, en dat Hij verloochend wordt door Petrus, weet je wel, met die haan die kraaide. Ja, Petrus. Maar ik dacht: als ik mooi aan het begin van een hoofdstuk begin, dan is die kwestie ook opgelost.
Het Vroege Morgenuur: Voorlezen uit Matthéüs 27 ↑ hoofdstukken
En ik begin in Matthéüs 27. Daar beginnen we dan ook precies in de ochtend van die dag dat Jezus werd gekruisigd. Al die andere zaken die ik zojuist noemde, vonden of de dag ervoor plaats, of in de nacht ervoor. Ik had dit gedeelte eerst in de Herziene Statenvertaling afgedrukt, maar ik dacht: het is toch goed om er een wat meer letterlijke vertaling bij te pakken. Dus heb ik de vertaling van de Schriften later ingekopieerd. Omdat die kopjes van de Herziene Statenvertaling er al stonden, dacht ik: dat is voor het overzicht wel handig, dus die heb ik even laten staan. Ik lees eerst een gedeelte van het hoofdstuk van Matthéüs 27 en dan lopen we vers voor vers die gebeurtenissen door. Dan zien we wel waar we uiteindelijk uitkomen, want dat weet ik ook nog niet precies.
Matthéüs 27 is natuurlijk niet het enige hoofdstuk waar we deze dingen beschreven vinden. Je vindt het ook in Markus 15, Lukas 23 en Johannes 18 en 19. Daar zal ik af en toe ook wel wat verwijzingen naar geven, omdat die evangelisten die dat alle vier hebben opgeschreven, elkaar natuurlijk aanvullen. De een bekijkt het vanuit het perspectief waaruit hij het verslag schreef en de ander weer vanuit een ander perspectief. Als je die dingen naast elkaar legt, dan heb je een redelijk compleet plaatje, voor zover ons dat is gegeven. Als je meer wilt weten, moet je naar de film, maar dan worden er ook een hoop zaken buiten de Bijbel om bij aangehaald.
Oké, we gaan het gewoon lezen en het wordt het vroege morgenuur. Ik zei al: dit is een vrij letterlijke vertaling. In mijn Statenvertaling staat bijvoorbeeld: "Als het nu morgenstond geworden was". Dus als het wat onbekend klinkt, dan weet u hoe dat komt. Maar dat is vaak ook wel goed in al die gedeelten die wij denken zo goed te kennen, om er toch eens even net wat anders doorheen te gaan.
"Het wordt het vroege morgenuur en al de oversten van de priesters en de oudsten van het volk beraadslaagden tegen Jezus om Hem ter dood te brengen. En zij binden Hem en zij leiden Hem weg en zij leveren Hem over aan Pontius Pilatus, de gouverneur. Toen Judas, die Hem overlevert, waarnam dat Hij veroordeeld werd, heeft hij spijt en hij doet de dertig zilverstukken terugkeren naar de oversten van de priesters en de oudsten. En hij zegt: 'Ik zondigde, ik leverde onschuldig bloed over.' Maar zij zeiden: 'Wat gaat ons dit aan? Jij moet het zelf maar zien.' En hij gooit de zilverstukken in de tempel en hij trekt zich terug en hij gaat weg en hij verhangt zich.
En de oversten van de priesters nemen de zilverstukken en zij zeiden: 'Het is niet geoorloofd om ze in de korbankist te werpen, omdat het de prijs van bloed is.' Zij beraadslagen en zij kopen daarmee het veld van de pottenbakker tot een begraafplaats voor de vreemdelingen. Daarom heet dat veld Bloedveld tot op de dag van vandaag. Op dat moment werd vervuld wat uitgesproken werd door de profeet Jeremia toen hij zei: 'En ze namen de dertig zilverstukken, de prijs van de op waarde geschatte, die zij op waarde schatten van de zonen van Israël. En ze geven ze voor het veld van de pottenbakker in overeenstemming met wat de Heer met mij afspreekt.'
En Jezus stond vlak voor de gouverneur en de gouverneur stelt Hem een vraag en hij zegt: 'Ben jij de koning van de Joden?' En Jezus zei met nadruk tegen hem: 'Jij zegt het.' En op het beschuldigd worden door de oversten van de priesters en de oudsten antwoordt Hij niets. Dan zegt Pilatus tegen Hem: 'Hoor jij niet hoeveel ze tegen jou getuigen?' En Hij antwoordde hem op geen enkele uitspraak, zodat de gouverneur zich heel erg verwondert. Nu had de gouverneur de gewoonte om op het feest aan de verzamelde mensenmassa één gevangene vrij te laten die zij wilden. En zij hadden op dat moment een beruchte gevangene genaamd Barabbas. Omdat zij daar toch verzameld waren, zei Pilatus tegen hen: 'Wie willen jullie dat ik aan jullie zal vrijlaten? Barabbas of Jezus die Christus genoemd wordt?' Want hij had waargenomen dat zij Hem vanwege afgunst overleverden.
En terwijl hij op het podium zit, stuurt zijn vrouw hem een boodschap: 'Bemoei je niet met die rechtvaardige, want ik heb vandaag in een droomtoestand veel om Hem geleden.' Maar de oversten van de priesters en de oudsten overreden de verzamelde mensenmassa's dat zij om Barabbas zouden verzoeken, maar Jezus zouden laten ombrengen. En de gouverneur antwoordde en hij zei tegen hen: 'Wie van de twee willen jullie dat ik aan jullie vrijlaat?' En zij zeiden: 'Barabbas.' Pilatus zegt tegen hen: 'Wat zal ik dan doen met Jezus die Christus genoemd wordt?' Zij zeggen allen: 'Hij moet gekruisigd worden.' En de gouverneur zei met nadruk: 'Wat voor kwaad doet hij dan?' En zij schreeuwden bovenmatig en zij zeggen: 'Hij moet gekruisigd worden.'
En Pilatus nam waar dat het niets baatte, maar dat er veeleer rumoer ontstaat. Hij neemt water en wast zijn handen schoon ten aanschouwen van de verzamelde mensenmassa en hij zegt: 'Ik ben onschuldig aan het bloed van deze rechtvaardige, jullie moeten het zelf maar zien.' En al het volk antwoordde en zei: 'Zijn bloed zij op ons en op onze kinderen.' Dan laat hij aan hen Barabbas vrij en hij laat Jezus met een zweep slaan en hij levert Hem over om gekruisigd te worden.
Dan nemen de soldaten van de gouverneur Jezus mee het hoofdkwartier in en zij verzamelden de gehele legerafdeling bij Hem. Ze kleden Hem uit en ze doen Hem een scharlakenrode mantel om en ze vlechten een lauwerkrans van dorens en ze plaatsen die op Zijn hoofd en een rietstok in Zijn rechterhand. Ze vallen vlak voor Hem op de knieën en ze bespotten Hem en zeggen: 'Verheug je, koning van de Joden!' En ze bespuwden Hem en ze namen de rietstok en ze sloegen Hem op Zijn hoofd. En wanneer zij Hem bespotten, trekken zij Hem de mantel uit en ze doen Hem Zijn bovenkleding aan en zij leiden Hem weg om Hem te kruisigen.
En toen zij naar buiten gingen, vonden zij iemand uit Cyrene, Simon genaamd, en zij verplichten hem om Zijn kruis op te pakken. En zij komen op een plaats genaamd Golgota, dat is de zogeheten Schedelplaats. Ze geven aan Hem zure wijn vermengd met gal te drinken en Hij proeft het en Hij wil het niet drinken. En zij kruisigen Hem en ze verdelen Zijn bovenkleding door het lot te werpen en ze gingen daar zitten en ze bewaakten Hem."
Maar tot zover eerst maar eens. Want dit is volgens mij ongeveer de helft van het hoofdstuk nog maar. Het is namelijk een vrij lang hoofdstuk en pas hier vinden we inderdaad dat Hij gekruisigd wordt. En zoals ik zei, het is bijna een soort van tussenzin: "En ze kruisigen Hem en ze verdelen Zijn bovenkleding door het lot te werpen." Het gaat gelijk verder over iets anders. Nou ja, daar komen we nog op, tenminste als we dit gaan halen, vers 35.
Maar ik neem het gewoon vers voor vers door. We hebben het zojuist gelezen en dat zijn toch wel wat details. Het is mij ongeveer met de paplepel ingegoten, en dat zullen velen van u ook wel hebben. Maar ik denk dat als je echt objectief dat verhaal nou eens leest — dat is lastig hoor — je toch denkt: wat zijn dat veel details die hier genoemd worden. Waar je eigenlijk zoiets hebt van: wat moeten we daar nu mee? Simon van Cyrene komt opeens op het toneel, die vrouw van Pilatus had een of andere droom en dat wordt in een vers tussendoor even gemeld. Nou ja, ga zo maar door.
Overgeleverd aan de Gouverneur van het Wereldrijk ↑ hoofdstukken
We beginnen op de dag zelf in het vroege morgenuur. Het wordt het vroege morgenuur en al de oversten van de priesters en de oudsten van het volk beraadslaagden tegen Jezus om Hem ter dood te brengen. Dat deden ze natuurlijk al een tijdje; dat vinden we ook in de evangeliën. En daar vinden we dan ook bij vermeld soms van: ja, maar het was Zijn tijd nog niet. Bijvoorbeeld als ze Jezus wilden stenigen, dan maakte Hij zich – ja, dan ging Hij er gewoon vandoor, want het was de tijd nog niet. Het script stond al vast.
Hier komen we op het moment aan dat het de tijd dus wel is. En zij binden Hem en zij leiden Hem weg. En zij leveren Hem over aan Pontius Pilatus, de gouverneur. De meeste vertalingen, zoals de Statenvertaling, hebben hier "aan de stadhouder". Maar een gouverneur, dat is eigenlijk een bestuurder, een gedelegeerde machthebber. Die Pontius Pilatus had eigenlijk de gedelegeerde macht van het wereldrijk op dat moment, en dat was het Romeinse Rijk. Dus hij vertegenwoordigt in deze kwestie eigenlijk de keizer en dus het hoofd van deze wereld, de keizer van het Romeinse Rijk.
Ze leveren Hem over aan Pontius Pilatus, de gouverneur. Straks wordt hij ook gewoon in de volgende verzen de gouverneur genoemd, want het gaat niet om zijn persoon, maar om zijn functie; namelijk om wat hij vertegenwoordigt. Het gaat niet om die man zelf, Pontius Pilatus, maar om de rol die hij heeft. Hij was gedelegeerde macht, gouverneur van het Romeinse Rijk, of moet ik zeggen: van de volkeren, de natiën. Want het gaat hier om Joden en heidenen. Jood en heiden die Hem verwerpen. Het is echt een samenspel tussen het Joodse volk en de heidenen.
Judas: Verrader of Overleveraar met een Messiasverwachting? ↑ hoofdstukken
Toen Judas, die Hem overlevert, waarnam dat Hij veroordeeld werd, kreeg hij spijt. En hij doet de dertig zilverstukken terugkeren naar de oversten van de priesters en de oudsten. Ja, Judas had een prijs afgesproken waarvoor hij de Heer Jezus zou overleveren aan het Sanhedrin, de Joodse Raad, de godsdienstige elite van die dagen. En dat was een prijs van dertig zilverstukken. Dat vind je allemaal in het voorgaande gedeelte; daarom zeg ik dat het soms wat lastig is om ergens middenin te vallen, maar dat is natuurlijk altijd zo.
Die naam Judas is natuurlijk spreekwoordelijk geworden. Er zijn nogal wat termen met Judas erin: een Judasrol, een Judaskus, een Judasloon. Van de week zat ik op internet te kijken en toen kreeg ik echt een heel rijtje termen waar ik zelfs nog nooit van gehoord had. 'Judassen' schijnt ook een werkwoord te zijn. Maar die Judas wordt natuurlijk altijd afgeschilderd als een geniepige verrader. In vrijwel alle vertalingen van de evangeliën vind je beschreven dat Judas Jezus verraadde, maar er staat echt een ander woord: het woord 'overleveren'. En iemand overleveren of overgeven is echt iets anders dan verraden.
Die overlevering van Jezus was ook geen heimelijk verraad. Judas deed dat nogal openlijk door op de Heer Jezus af te stappen en Hem een kus te geven. Toen zei Jezus niet: "Verraad je de Zoon des mensen met een kus?", maar: "Lever je de Zoon des mensen over met een kus?" Ik zeg het nu zelf ook verkeerd, maar het is: lever je de Zoon des mensen over met een kus? Hij wees daarbij aan dat dít Jezus was.
Je zou je kunnen afvragen — en ook hier zouden we een hele ochtend over kunnen praten hoor, over Judas en wat er allemaal over hem gezegd wordt — maar wilde Judas eigenlijk wel dat Jezus gedood werd? Leverde hij Hem dáárvoor over? Want we lezen straks, en dat heb ik net al even aangehaald, dat Judas zich verhangt. Hij pleegt zelfmoord, zouden wij zeggen. Op het moment dat hij ziet dat Jezus veroordeeld wordt — wat hij volgens de traditie juist graag zou willen en waarom hij Hem zou hebben verraden — heeft hij spijt en hangt hij zich op. Dat had hij dan toch van tevoren al kunnen bedenken dat dit zou gebeuren, als de traditionele versie klopt?
Ik denk — maar dat mag u zelf meenemen ter overdenking — dat Judas, net als alle andere discipelen, een nogal Joodse Messiasverwachting had. Jezus is de komende Koning die hier is om Zijn koninkrijk op te richten; dat is immers ook wat Jezus predikte, dus dat was helemaal niet vreemd. Alleen wij weten achteraf dat Hij moest sterven en moest opstaan, en dat Hij inderdaad zal wederkomen om Zijn koninkrijk hier op aarde op te richten. Maar God had nog een ander plan met de natiën, namelijk een verborgen plan, maar dat wisten zij op dat moment niet.
Jezus ging in de hoofdstukken hiervoor steeds meer benadrukken dat Hij zou moeten lijden, dat Hij zou worden verworpen en zelfs dat Hij zou moeten sterven. Dat hebben de discipelen moeilijk kunnen verteren. We lezen dat zelfs nog in het voorgaande hoofdstuk bij Petrus met de verloochening. Die had daarvoor nog gezegd: "Ook al wordt U gevangen of gedood, ik zal bij U blijven." En we lezen ook dat toen de Heer Jezus sprak over Zijn lijden en sterven, Petrus zei dat dit echt niet zou gebeuren. De Heer Jezus zegt op dat moment zelfs: "Satan, ga weg." Want het moest wel gebeuren; het lag namelijk vast in het script. Alleen ook zij hebben dat moeten leren en ook zij hebben hun verwachting bij moeten stellen.
Judas heeft die verwachting natuurlijk ook gehad; hij was een discipel van Jezus. Ik geloof die traditionele versie niet, dat hij Jezus wilde overleveren omdat hij Hem verraadde opdat Jezus gedood zou worden. Nee, ik geloof eerder dat hij diezelfde Messiasverwachting had en dat hij Jezus daar in die tuin, waar hij Hem die kus gaf, voor het blok wilde zetten. Er was immers een heel leger genaderd om Jezus gevangen te nemen. Ik geloof dat Judas Hem voor het blok wilde zetten zodat Jezus op dat moment Zijn macht móést tonen, en dat Hij op dat moment die positie als Messias inderdaad in zou nemen, de Romeinen zou gaan verslaan en het Joodse volk zou bevrijden van die bezetting.
U zegt misschien: "Dat vind ik nergens letterlijk terug in de Bijbel." Nee, maar die andere versie ook niet. Als je alles naast elkaar legt, dan is dit de conclusie die ik trek, maar die moeten jullie natuurlijk zelf trekken. Judas levert Hem over, dat vinden wij hier. Dat is het Griekse woord *paradidomi*. De techniek laat me even in de steek — u ziet niks op het scherm, ik denk dat het een van de kinderen is die aan de knoppen zit, hoop ik — dus ik laat de dia even voor wat het was en vertel u gewoon wat ik wilde laten zien.
Dat woord 'overleveren' is eigenlijk een kwestie van overgeven. Dat vind je op diverse plaatsen in het Nieuwe Testament; het is een woord dat vrij veel voorkomt. Houd even in het achterhoofd dat het in de evangeliën, als het over Judas gaat, opeens met 'verraden' wordt vertaald. In Romeinen 8 vers 32 staat bijvoorbeeld: "Die ook Zijn eigen Zoon niet gespaard heeft, maar heeft Hem voor ons allen overgegeven." Als je het daar zou vertalen met 'verraden', dan krijg je natuurlijk iets heel vreemds.
In 1 Korinthe 11 vers 2, in een heel ander verband, zegt Paulus tot de Korintiërs: "Ik prijs jullie, broeders, dat jullie in alles mijner gedachtig zijn en de inzettingen behouden, zoals ik die aan jullie overgegeven heb." Het is gewoon een kwestie van overgeven of overleveren. Zelfs het woord 'traditie' zit daar nog in, want tradities zijn overleveringen; dingen die je overgeeft aan het volgende geslacht en die dan meestal heel lang blijven hangen. Maar het grondwoord is simpelweg overgeven of overleveren.
Galaten 2 vers 20 sla ik even over vanwege de tijd, want we moeten verder, maar Efeze 5 pak ik er nog wel even bij. In Efeze 5 vers 2 staat: "Wandelt in de liefde, zoals ook Christus ons liefgehad heeft en Zichzelf voor ons heeft overgegeven tot een offerande en slachtoffer voor God tot een welriekende reuk." Christus geeft Zichzelf over. Dat lees je ook in hetzelfde hoofdstuk in vers 25: "Mannen, hebt uw eigen vrouwen lief, zoals ook Christus de gemeente, de Ecclesia, liefgehad heeft en Zichzelf voor haar heeft overgegeven." Christus geeft Zichzelf over voor de Ecclesia; het zou natuurlijk een vreemde zaak zijn om daar te vertalen met 'verraden'. Maar als het over Judas gaat, dan gebeurt dat opeens wel, omdat wij een bepaald beeld hebben dat ons door de traditie is overgeleverd. Ik geloof dat dit anders zit, maar dat zou ook een studie op zich zijn.
Als je al die schriftplaatsen die over Judas gaan en wat er over hem gezegd wordt naast elkaar legt, dan geloof ik dat hij de Heer Jezus wilde overleveren, zodat Jezus eigenlijk voor het blok werd gezet om te laten zien dat Hij inderdaad de beloofde Messias was.
Maar Juda levert Hem... Judas. Nu verspreek ik me al, dat is mooi. Judas leverde de Heer Jezus over zoals het Joodse volk, Juda, de Heer Jezus overleverde. Dus Judas is een beeld van Juda, van het Joodse volk, maar eigenlijk is de naam Judas gewoon Grieks met dat s-je erachter en Judah is natuurlijk gewoon de Hebreeuwse variant. Eigenlijk heet hij dus hetzelfde als dat volk. In de naam zijn ze hetzelfde, maar hij is daar dus ook een type van.
Judas krijgt spijt, lezen we hier. En die dertig zilveren stukken doet hij terugkeren naar de oversten van de priesters en de oudsten, maar daar hadden zij niet zo veel boodschap aan. Je ziet ook in het vervolg van het verhaal dat Judas wordt verworpen, oftewel terzijde gesteld. Judas komt hier aan zijn einde; ik ga daar straks nog wel wat uitgebreider op in.
Judas als Typologisch Beeld van de Terzijdestelling van Juda ↑ hoofdstukken
Ja, en ik wil dit ook met een typologische bril bekijken, wat hier gebeurt. Dat zijn we nu aan het doen natuurlijk: Juda als beeld van het Joodse volk. En wat je hier ook leest, is dat de... Want zilver is een uitbeelding van verlossing en zilveren geld is een uitbeelding van de lossprijs. En die lossprijs gaat hier ook van Juda naar een ander volk. Dat wordt hier ook uitgebeeld.
Want dertig... kijk, wij leven in de tijd dat Juda verworpen is. We lezen ook dat het Joodse volk bij wijze van spreken dood is. Want wanneer het weer tot leven zal komen, dan wordt er bijvoorbeeld in Ezechiël 37 verteld: 'Ik zal u uit uw graven doen opkomen.' Dus Juda, als beeld voor het Joodse volk, is nu tezijde gesteld en dat wordt ook uitgebeeld in de dood.
Die dertig, daar heb ik het volgens mij een paar studies geleden wel eens over gehad. Ik denk bij Daniël; dat was ook iets met een dertig, dertig dagen geloof ik. Daar heb ik er nog een paar op een rijtje van gezet, want die dertig spreekt ook altijd van onze tijd waarin inderdaad het heil, de redding weggenomen is van Juda en naar een ander volk is gegaan, en het voor Juda, voor Israël, voor het Joodse volk verborgen is.
Kijk, Jozef was dertig jaar toen hij onderkoning werd bijvoorbeeld. Ik ga er nu even snel aan voorbij, want ik heb de vorige keer wat uitgebreidere dingen over verteld, maar Jozef was verborgen voor Israël tot zijn dertigste. Want toen werd hij onderkoning en kwamen zijn broers tot hem. Simson, die gaf aan zijn dertig metgezellen een raadsel op. Nou, raadsels spreken van verborgenheden. Die dertig metgezellen spreken dus van onze tijd waarin verborgenheden worden opgegeven. Raadsels worden opgegeven, maar natuurlijk ook ontsluierd.
Dit is wel mooi, want Davids helden, die mannen die bij hem waren, dat waren dertig man. En die waren met hem verborgen in de spelonk van Adullam totdat David koning werd. Buiten het oog van Israël, van koning Saul op dat moment, was daar David met zijn dertig mannen. Nou, die dertig spreekt daar dus altijd van verborgenheid. En David was dan ook dertig jaar toen zijn koningschap openbaar werd, laat ik het zo zeggen. Want hij was al eerder tot koning gezalfd.
Nou, Jezus was dertig toen Hij in de openbaarheid trad en zo kan ik nog wel even doorgaan. Het gaat altijd om verborgen dingen en bij de dertig wordt er iets openbaar. Die dertig vinden we dus ook met betrekking tot Juda en die losprijs gaat daar weg bij Juda. Hij gooit de zilverstukken in de tempel, hij trekt zich terug en hij gaat weg en hij verhangt zich.
Nou, die zilverstukken komen terecht in de tempel. Om met de woorden van Paulus te spreken: 'Weten jullie dan niet dat jullie een tempel van God zijn?' Dus waar komt de losprijs terecht? Nou, niet bij Juda, maar bij een ander deel. Bij de gemeente, bij de Ecclesia. De tempel Gods noemt Paulus die een aantal keren; een woonstede, of daaromtrent, een woonstede Gods in de geest. Oftewel een geestelijk woonhuis van God.
Ja, hij trekt zich terug en hij gaat weg en hij verhangt zich. Dus Judas heeft zich opgehangen en zo vond hij de dood. Kijk, als iemand zich ophangt — we weten allemaal wel hoe dat gaat natuurlijk, dat is natuurlijk een beetje luguber om het daarover te hebben — maar wanneer iemand opgehangen wordt, wordt de adem afgesneden. En adem, zowel in het Hebreeuws als in het Grieks, 'ruach' in het Hebreeuws en in het Grieks 'pneuma', is hetzelfde woord als voor geest. Hier wordt bij Judas de adem afgesneden. Het is gewoon een beeld van hoe de geest werd afgesneden van Juda. Het Joodse volk werd afgesneden en dat leven ging naar een ander volk. Tijdelijk.
Hij verhangt zich. Nu zie je in Handelingen 1 dat er nog wat uitgebreider op ingegaan wordt, want daar zoeken ze een vervanger voor Judas. Er waren twaalf discipelen en dat gat moest opgevuld worden. En dan staat er: 'Deze nu...' — en dat is Judas, vers 16 — 'Deze nu heeft met het loon van de ongerechtigheid een stuk grond verkregen. En nadat hij voorovergevallen was, barstte hij in het midden open en kwamen al zijn ingewanden naar buiten.' Ik had het net even over luguber, maar dit is natuurlijk nog wat luguberder — is dat Nederlands? Meer luguber. Maar jullie weten wat ik bedoel.
Men zegt ook wel eens: dit is een tegenspraak met wat je in de evangeliën vindt. Maar het is wat schimmig natuurlijk. Ik lees het gewoon zo dat hij zich opgehangen heeft en — weet ik veel — misschien is de balk of het touw gebroken waaraan hij hing en is hij gevallen en opengebarsten. Nou ja, waarom moeten wij dat weten? Ja, dat is niet iets wat je na de maaltijd aan tafel voorleest, lijkt me. Misschien is het na de maaltijd handiger dan ervoor. Het zijn allemaal details waarvan je denkt van: ja, wat moet ik daarmee? Maar hij barstte open en zijn ingewanden kwamen naar buiten. Ik geloof gewoon dat dat ook een beeld is van de dood van het Joodse volk, maar ook hoe het verstrooid werd. De verstrooiing van het Joodse volk, dat natuurlijk over heel de wereld verstrooid is, dat wordt hier uitgebeeld, lijkt me. Juda dood en het Joodse volk werd verstrooid.
En het is bekend geworden bij allen die in Jeruzalem wonen, zodat dat stuk grond in hun eigen taal Akeldama genoemd wordt, dat wil zeggen: bloedakker. We hebben het ook zojuist gelezen in Mattheüs 27, dat zijn de volgende verzen, dus daar kom ik op. Maar bloed spreekt ook van... die akker die de bloedakker heet, dat spreekt ook weer van... Als je aan bloed denkt in de Bijbel, dan denk je aan een offer en van een offerlam. Van dood en opstanding, van een lam dat geslacht werd en dat werd geofferd op het altaar. Nou, dit offer, deze dood en opstanding bij wijze van spreken, daarmee werd een akker gekocht: een bloedakker.
In Mattheüs 27 heet dit de akker van de pottenbakker. Ja, daar komen we dan ook nog op. We gaan naar de volgende verzen in Mattheüs 27. De akker stond in Mattheüs 13 al symbool voor de wereld. Maar door deze losprijs wordt een akker gekocht die, als u het mij vraagt, ook een uitbeelding is van hoe de wereld werd gekocht. Hoe het Joodse volk werd terzijde gesteld met als reden om die akker te kopen. Want er staat geschreven in het boek van de Psalmen: 'Laat zijn woonplaats woest worden en laat er niemand zijn die daarin woont en laat een ander zijn ambt als opziener nemen.'
Kijk, dit gaat allemaal letterlijk over Judas. Er staat geschreven in het boek van de Psalmen: 'Laat zijn woonplaats woest worden en laat er niemand zijn die daarin woont. En laat een ander zijn ambt als opziener nemen.' Men ging op zoek in Handelingen 1 naar een vervanger voor Judas. Dat wordt daar uitgebreid beschreven. En er werden er twee naar voren geschoven en er werd het lot over geworpen, enzovoort. Maar die vermelding uit de Psalmen die zou je op moeten zoeken, want dat staat er niet voor niks. Als er een verwijzing staat in de Schrift, dan moet je die verwijzing opzoeken, want daar vind je altijd meer informatie.
Hier wordt het slechts aangehaald, maar als je naar de Psalmen gaat en je leest die Psalm — ik ga dat nu niet doen, want we hebben geen Bijbelstudie over Handelingen 1, maar ik wil terug naar Mattheüs 27 — dan zie je dat in Psalm 69 hier een meervoud staat in de Psalm: 'Laat hun woonplaats woest worden. En laat er niemand zijn die daarin woont en laat iemand anders hun opzienersambt ontnemen.' Judas is een beeld van Juda en daarom wordt het wel letterlijk toegepast op Judas, maar in de Psalmen is het gewoon een profetie over het Joodse volk, over Juda. Daar staat een meervoud; dat gaat niet slechts over Judas, maar dat gaat over waar Judas een beeld van is.
Wie hij representeert, zijn naam zegt het al: dat is Juda. "Laat hun woonplaats..." staat daar, zoek dat maar eens op. Dus Juda, Judas, verhing zich en hij valt voorover — of achterover staat er — en zijn ingewanden kwamen naar buiten. Het is een uitbeelding van de dood, de terzijdestelling van het Joodse volk en de verstrooiing daarvan.
Laten we Jesaja 28 er nog even bij pakken. Dit is ook een bekende Schriftplaats, daarom haal ik hem er even bij aan: "Ja, met belachelijke lippen en in een andere taal zal Hij tot dit volk spreken." Het is een beeld van onze tijd, waarin het Woord van God in heel andere talen wordt gesproken dan in het Hebreeuws. Tegen wie Hij zei: "Dit is de rust, geef de vermoeide rust, en dit is de verademing," maar zij wilden niet luisteren. "Daarom zal voor hen het Woord van YAHWEH zijn: gebod op gebod, gebod op gebod, regel op regel, regel op regel, hier een beetje, daar een beetje."
Het is een beschrijving van het Joodse volk onder de wet, zodat zij, als zij weggaan, achterovervallen, verpletterd worden, verstrikt raken en gevangen worden. Nou, daar gaat het over. Ook dit is dus een beschrijving van het Joodse volk. Zij zouden weggaan, en dat lees je ook van Judas. Ze zouden achterovervallen; van Judas lees je dat hij valt. Ze zouden verpletterd worden, dat lees je ook van Judas. Ze zouden verstrikt raken en gevangen worden, namelijk in de dood.
Judas stierf daar en het Joodse volk werd sowieso gevangen door de wet, want dat is ook een last. Maar ze werden natuurlijk ook verstrooid onder de volkeren. Verstrooiing is in de Bijbel ook ballingschap, en dat wordt ook uitgedrukt als gevangen zijn. Nu terug naar Mattheüs 27. Dat lijkt me onderbouwing genoeg voor het feit dat Judas een beeld is van het Joodse volk.
De Bloedakker en de Pottenbakker: de Wereld Gekocht ↑ hoofdstukken
En dan staat er in vers 6 van Matthäus 27 dat de oversten van de priesters de zilverstukken nemen en zij zeiden: "Het is niet geoorloofd om ze in de korbankist te werpen, omdat het de prijs van bloed is." Nou, 'korban', dat zie je in de MBG, dat is de offerkist. Wij zouden wellicht 'collectebus' zeggen. Die Joden waren natuurlijk principieel, dus dit geld mocht niet in de collectebus terechtkomen. Ze gingen er wat anders mee doen, want het was de prijs van bloed.
Zij beraadslagen en kopen daarmee het veld van de pottenbakker tot een begraafplaats voor de vreemdelingen. Daarom heet dat veld 'Bloedveld' tot op de dag van vandaag, of 'Bloedakker'. Een veld is een akker. Bij een veld denken we wellicht meer aan gras en bij een akker aan tarwe of graan, maar het komt op hetzelfde neer. Dus wat ze doen met die prijs, die dertig zilverlingen: ze kopen daarmee een akker van de pottenbakker tot een begraafplaats voor de vreemdelingen.
Juda — Judas — betaalt de prijs voor de wereld. De akker is de wereld; dat is niet gek. Hun misstap, Judas' misstap, is redding voor de natiën, zegt Paulus in Romeinen 11. Hun verwerping is de verzoening van de wereld. En er werd een veld mee gekocht, een akker van de pottenbakker tot een begraafplaats voor de vreemdelingen. Paulus zegt bijvoorbeeld in Efeze 2: "Dan zijn jullie geen vreemdelingen en bijwoners meer, maar medeburgers der heiligen en huisgenoten van God." Wij zijn die tempel in deze tijd. Daar werden de vreemdelingen begraven. Nou, wij zijn met Christus gestorven. Daarom betalen we ook nu nog voor een begraafplaats, ja.
Maar ze kochten daar, dat staat er ook nog, het veld van de pottenbakker. Wie is de pottenbakker? Paulus heeft het daar ook over in diezelfde hoofdstukken van Romeinen, in Romeinen 9. God is de pottenbakker. Romeinen 9 tot 11 is eigenlijk de uiteenzetting van hoe het Joodse volk aan de kant is gezet en het heil bij de natiën terecht is gekomen. Maar hoe zit dat nu met Juda, met dat Joodse volk? Ik haalde net al wat dingen uit Romeinen 11 aan, maar in Romeinen 9 staat: "Zal ook het maaksel tegen hem die het gemaakt heeft zeggen: 'Waarom hebt u mij zo gemaakt?' Of heeft de pottenbakker geen macht over het leem om uit dezelfde klomp klei het ene voorwerp tot een eervol en het andere tot een oneervol voorwerp te maken?"
Dat is precies wat we vinden beschreven met betrekking tot het Joodse volk. God had een klomp klei genomen en uit die klomp die pot gemaakt als uitbeelding van het Joodse volk. God zegt nu: "Uit diezelfde klomp klei maak ik een ander vat. Dat ene vat verwerp ik en dat andere vat neem ik aan." Als je dit opzoekt — en ik zei al, dat moet je altijd doen — in Jeremia 18, dan is dit een profetie over het huis van Israël. Daar staat dat de pottenbakker uit die klomp klei twee vaten maakt, en er staat ook echt bij dat die klei het huis van Israël is.
Blijkbaar maakt God uit die klomp klei dat ene volk, namelijk het Joodse volk. Dat zet Hij aan de kant en Hij gaat verder met een ander volk. Maar de oorsprong van dat andere volk ligt wel in diezelfde klomp klei, dus in Israël. De twee stammen — om het wat nadrukkelijker te zeggen — worden aan de kant gezet, dat Joodse volk. God gaat met dat andere huis van Israël verder; Hij heeft daar een verborgen plan mee. Want die zijn verstrooid onder de natiën, die tien stammen. Daar kwam redding terecht bij de natiën. Dat legt Paulus uit in onder andere Romeinen 9 tot 11. In Romeinen 9 vers 24 gaat het ook over Joden en heidenen. Er worden nog veel meer profetieën aangehaald, bijvoorbeeld uit Hosea. Ook daar zijn het die twee huizen van Israël, Juda en Israël, die tegenover elkaar staan.
Dan staat er: "Op dat moment werd vervuld wat uitgesproken werd door de profeet Jeremia toen hij zei: 'En zij namen de dertig zilverstukken, de prijs van de onwaardige schatten die zij op waarde schatten van de zonen van Israël, en ze geven ze voor het veld van de pottenbakker in overeenstemming met wat de Heer met mij afspreekt.'" Het lastige is dat hier staat dat dit werd uitgesproken door de profeet Jeremia, terwijl het een citaat is uit Zacharia. Tenminste, dat komt vrij dicht in de buurt bij wat we in Zacharia vinden.
Nu zijn er volgens mij twee opties. Of we moeten dit heel letterlijk nemen, dat Jeremia het een keer uitgesproken heeft maar niet heeft opgeschreven, en dat Zacharia degene is die het wel heeft opgeschreven. Of het is een citaat dat nogal vrij geciteerd is uit zowel Jeremia als Zacharia. Bijvoorbeeld uit Jeremia 18 en 19, waar ik zojuist naar verwees, waar het gaat over die pottenbakker. Ik denk zelf dat het de laatste optie is: dat het een citaat is waarin geput wordt uit Zacharia en Jeremia, en dat alleen Jeremia genoemd wordt als de grotere profeet. Maar als jullie daar andere ideeën over hebben, dan zoek ik daar geen ruzie over en sta ik ook open voor andere zienswijzen, want ik weet het eerlijk gezegd ook niet precies.
In Zacharia 11 staat: "Want ik had tegen hen gezegd: 'Als het goed is in uw ogen, geef mij mijn loon. Zo niet, laat het na.' Toen hebben zij mijn loon afgewogen: dertig zilverstukken. Maar de Heer zei tegen mij: 'Werp dat de pottenbakker toe.' Een mooie prijs waarop ik door hen geschat ben! Daarop nam ik de dertig zilverstukken en wierp ze in het huis van de Heer de pottenbakker toe. Toen brak ik mijn tweede stok, 'Samenbinding', stuk om zo de broederschap te verbreken tussen Juda en Israël."
Ik heb het expres tamelijk uitgebreid geciteerd omdat het hier gaat om het verbreken van de broederschap tussen Juda en Israël, de twee huizen van Israël. Ik ga even voorbij aan die stokken, want er was natuurlijk ook een eerste stok in dit beeld. Hier in Matthäus wordt deze profetie aangehaald waarbij Juda terzijde wordt gesteld. Judas verhangt zich immers en Judas wordt verworpen als uitbeelding van Juda dat verworpen wordt. Daar wordt dit citaat aangehaald over die dertig zilverstukken, en we vinden daar weer die twee huizen van Israël terug. Want dat andere deel van Israël, die tien stammen, die kwamen terecht onder de natiën: Efraïm, Israël. En uit die natiën verzamelt God Zich de Ecclesia.
Jezus stond nu vlak voor de gouverneur, maar ik denk dat we er goed aan doen om even pauze te houden en dan na de pauze verder te gaan.
Het Zwijgen van Jezus en het Verborgen Koninkrijk ↑ hoofdstukken
Wij waren aangekomen in vers 11 van Mattheüs 27. Daar staat: "En Jezus stond vlak vóór de gouverneur." De gouverneur stelt Hem een vraag en zegt: "Ben jij de koning van de Joden?" Het valt op dat hij hier elke keer de gouverneur wordt genoemd. Zoals ik al eerder aangaf, gaat het hier niet zozeer om de persoon Pontius Pilatus, maar om de gouverneur als vertegenwoordiger van dat Romeinse wereldrijk, van de heidenen, van de natiën zou je kunnen zeggen. Hij stelt de vraag: "Ben jij de koning van de Joden?" En Jezus zei met nadruk tegen hem: "Jij zegt het." Velen lezen dit als een bevestiging, maar ik lees het meer als: "Zeg jij het maar."
Als we verder lezen, zien we dat Jezus op het beschuldigd worden door de oversten van de priesters en de oudsten helemaal niets antwoordt. Laten we even naar Johannes 18 gaan om te lezen hoe het daar staat, want daar wordt het wat uitgebreider verteld. Er staat dat Pilatus het gerechtsgebouw weer binnenging – het Griekse woord hiervoor is praetorium, ook een bekend woord. Hij riep Jezus en zei tegen Hem: "Bent U de koning van de Joden?" Jezus antwoordde hem: "Zegt u dit uit uzelf of hebben anderen het u over Mij gezegd?" Pilatus antwoordde: "Ben ik soms een Jood? Uw eigen volk en de overpriesters hebben U aan mij overgeleverd. Wat hebt U gedaan?"
Hier vinden we eigenlijk wat we al eerder in de evangeliën tegenkomen: de Heer Jezus verkondigde niet openlijk dat Hij de Christus, de komende Messias was. Als Petrus bijvoorbeeld tot die conclusie komt, dan zegt de Heer: "Ja, dat is waar, maar mondje dicht." Jezus was er niet op uit om die boodschap zomaar te verkondigen; men moest zelf op basis van de Schriften tot die conclusie komen. Daarom vraagt Hij aan Pilatus: "Zeg je dit uit jezelf of hebben anderen dit over Mij gezegd?"
In besloten kring heeft de Heer Jezus overigens wel gezegd dat Hij de Christus is. Hij heeft het tegen Zijn discipelen gezegd, maar wel met de toevoeging dat zij hun mond moesten houden, om het populair te zeggen. Dat lezen we in andere evangeliën. Op het moment dat Jezus voor de hogepriester Kajafas staat en zij niets tegen Hem in kunnen brengen, zegt Kajafas op een gegeven moment: "Ik bezweer u bij de levende God, zeg mij, ben jij de Christus of ben je dat niet?" Dan geeft de Heer Jezus het toe. Maar hoe wist die hogepriester dat? Dat zou wel eens het verraad van Judas kunnen zijn. Ik denk dat hij dat van een van de discipelen had; met de gegevens die wij hebben, kun je bijna niet tot een andere conclusie komen. Hij had het immers alleen met Zijn discipelen gedeeld. Degene die Jezus overleverde, moet dat dus verraden hebben, want hoe wist die hogepriester het anders?
Hier zegt Jezus tegen Pontius Pilatus: "Joh, zeg je dit uit jezelf of hebben anderen het u over Mij gezegd?" Pilatus reageert daarop met: "Hoezo, ben ik dan een Jood? Uw eigen volk en de overpriesters hebben U aan mij overgeleverd. Wat hebt U gedaan? Waarom sta je hier eigenlijk?" Jezus antwoordt dan, en hier gaat het weer over hetzelfde waar we het zojuist voor de pauze over hadden: "Mijn koninkrijk is niet van deze wereld. Als Mijn koninkrijk van deze wereld was, zouden Mijn dienaars gestreden hebben, opdat Ik niet aan de Joden overgeleverd zou worden. Maar nu is Mijn koninkrijk niet van hier." Dat zei Hij tegen Pilatus. "Nu," zegt Hij, "is Mijn koninkrijk niet van hier." Dat betekent dat Zijn koninkrijk op dit moment blijkbaar wel van ergens anders is. Hij zegt immers dat Hij een koninkrijk hééft.
Paulus noemt dat in Kolossenzen 1, dat wij zijn overgezet uit de macht van de duisternis in het koninkrijk van de Zoon van Zijn liefde. "Mijn koninkrijk is niet van deze wereld," zegt de Heer. "Nu is Mijn koninkrijk niet van hier." Nu is het dus ergens anders, namelijk verborgen. Het zou verborgen worden in de hemel en op dit moment niet bij de Joden terechtkomen, maar bij de natiën. En dat impliceert natuurlijk nog iets: "Nu is Mijn koninkrijk niet van hier" betekent dat het straks namelijk wél van hier zal zijn. Want nu is Zijn koninkrijk van "daar", en straks zal het ook van "hier" zijn.
Dan zegt Pilatus tegen Hem: "Hoor jij niet hoeveel ze tegen jou getuigen?" Maar Hij antwoordde hem op geen enkele uitspraak, zodat de gouverneur zich heel erg verwondert. Eigenlijk zegt Pilatus: "Kom op man, je staat hier terecht! Begrijp je dan niet dat ik jouw leven in mijn handen heb?" Elders zegt de Heer Jezus dan: "Je zou niks kunnen doen als het je niet van boven gegeven was," maar hier zwijgt Hij. De Heer Jezus zwijgt, zodat de gouverneur zich heel erg verwondert. Dat Jezus zwijgt, is ook een uitbeelding van onze huidige tijd, waarin het lijkt alsof God zwijgt. God spreekt in deze tijd niet zoals Hij in het verleden deed; God spreekt nu door Zijn Woord. Omdat God zwijgt, heeft men wel eens geconcludeerd dat God dood is; dat is een redelijk gangbare theologie. God zwijgt, en dat wat God wél zegt, is verborgen. Dat weten maar weinigen. De Heer Jezus zwijgt hier ook, in ieder geval op het moment dat het Joodse volk terzijde werd gesteld. God zwijgt ook tot dat Joodse volk.
Dat woordje "verwondering" is ook een woord dat spreekt van onze tijd. De gouverneur Pilatus verwonderde zich heel erg. In Handelingen 13 is het Paulus die tot het Joodse volk spreekt en zegt: "Zie, verachters – verachters namelijk van het Woord – verwonder u en verdwijn! Want Ik verricht een werk in uw dagen, een werk dat u niet zult geloven als iemand het u vertelt." Ook dit gaat over onze tijd en over het werk dat God in deze dagen doet. Zij geloven dat niet. Paulus vertelt het in de synagoge in Antiochië tot zijn Joodse toehoorders, en zij wisten natuurlijk wel hoe het er in de Schriften stond. Het is een citaat uit Habakuk 1 vers 5, waar staat: "Zie onder de heidenvolken en aanschouw en verwondert u, verwondert u, want Ik breng in uw dagen een werk tot stand dat u niet zult geloven wanneer het verteld wordt."
Dat werk van God brengt verwondering teweeg. Pilatus verwonderde zich, maar Paulus spreekt hier ook van verwondering. Het Joodse volk zou zich ook verwonderen, want de redding zou naar de heidenvolken, naar de natiën gaan. Dat is het werk dat God doet in onze dagen. Toen de Joden de menigten zagen, werden zij met afgunst vervuld en spraken zij tegen wat door Paulus gezegd werd. Ze spraken niet alleen tegen, maar lasterden ook. Dit is een refrein dat je door het hele boek Handelingen vindt, waarin nog eenmaal tot het Joodse volk het evangelie wordt gepredikt en zij dat massaal afwijzen. Dan lees je dat Paulus en Barnabas vrijmoedig zeiden: "Het was nodig dat het Woord van God eerst tot u gesproken zou worden, maar aangezien u het verwerpt en uzelf het aeonische, het eeuwige leven niet waard oordeelt, zie, wij wenden ons tot de heidenen." Dat is het werk dat God in onze dagen doet en waar die verwondering ook van spreekt.
En wat we ook uitgebeeld vinden in de geschiedenissen rond de kruisiging... Nu komen we in een iets ander gedeelte, tenminste gewoon het vervolg, maar nu gaat er een andere kwestie spelen. Nu had de gouverneur de gewoonte om op het feest aan de verzamelde mensenmassa één gevangene vrij te laten die zij wilden. En zij hadden op dat moment een beruchte gevangene genaamd Barabbas.
Barabbas betekent 'zoon van de vader'. 'Bar' is zoon, dus Aramees; in het Hebreeuws is het 'Ben'. 'Bar' is zoon en 'Abba' kennen we natuurlijk van Abba Vader. 'Barabbas' is dus 'zoon van de vader'. Die Barabbas was een gevangene. Meer weten we ook niet over de man. Als je daar commentaren op naleest, dan zegt men: "Ja, dat was waarschijnlijk een of andere Joodse verzetsstrijder die in opstand was gekomen tegen de Romeinen." Nou, daar geloof ik helemaal niets van, want Pilatus zet deze gevangene neer en vraagt: "Wie willen jullie dat ik vrijlaat? Jezus of deze Barabbas?"
Als dat een of andere Joodse held was geweest, dan was de keuze sowieso niet moeilijk geweest. Maar Pilatus geeft hun juist een lastige keuze. In een van de andere evangeliën wordt hij volgens mij een of andere moordenaar genoemd, iemand op wie ze juist eigenlijk niet zo zaten te wachten tot hij vrijkwam. Ik kom er zo nog op terug, op die Barabbas, want het enige wat we hebben is zijn naam: zoon van de Vader. Dus als het iets zou moeten betekenen, dan ligt dat in die naam, niet in iets anders. En wellicht in het feit dat hij een gevangene was, want meer lezen wij er niet over.
Omdat zij daar toch verzameld waren, zei Pilatus tegen hen: "Wie willen jullie dat ik aan jullie zal vrijlaten? Barabbas of Jezus die Christus genoemd wordt?" Want hij had waargenomen, hij wist dat zij Hem vanwege afgunst overleverden. Je kunt je ook afvragen: hoe wist hij dat? Kijk, dat Sanhedrin was bij elkaar gekomen en die hadden gezegd dat Hij moest sterven. Maar daar hadden ze de Romeinen voor nodig, omdat ze zelf geen doodstraf uit mochten voeren. Het Joodse volk en het Sanhedrin... dat is toch waargenomen? Ja, dat kan toch zonder dat iemand iets gezegd heeft? In de meeste vertalingen staat er zoiets als: "want hij wist". Maar dat 'waargenomen' is in ieder geval een sterk woord; hij wist het met zekerheid.
In dit Sanhedrin — dat lezen we in andere Bijbelboeken — zaten ook mensen die Jezus wel een warm hart toedroegen. Nicodemus en Jozef van Arimathea waren mensen die gelovigen waren; zij geloofden in Jezus als Messias. Maar zij waren wel onderdeel van het Sanhedrin. Daarom kwam Nicodemus waarschijnlijk ook in de nacht tot Jezus, een soort van stiekem. Dus wellicht had Pilatus het van hen gehoord dat ze Hem vanwege afgunst overleverden. En dan komt er weer zoiets aparts.
De Droom van Pilatus' Vrouw als Beeld van de Verborgenheid ↑ hoofdstukken
Terwijl Pilatus op het podium zit — de meeste vertalingen en ook de oude Statenvertaling zeggen 'rechterstoel', maar dat podium was wel wat meer dan alleen een rechterstoel — stuurt zijn vrouw hem een boodschap: "Bemoei je niet met die Rechtvaardige." Je zou je kunnen afvragen waar hij zich dan precies mee bemoeit, maar zij zegt heel stellig: "Bemoei je niet met die Rechtvaardige, want ik heb vandaag in een droomtoestand veel om Hem geleden."
Daarna gaat het verslag direct weer verder. Het valt op dat het verhaal op dit punt een paar keer wordt onderbroken. In het begin staat Jezus voor Pilatus, dan volgt de zijstap naar Judas, waarna we weer terugkeren naar Pilatus. Vervolgens komt Barabbas op het toneel, gaan we weer terug naar Pilatus, en dan verschijnt de vrouw met haar droom. De geschiedenis wordt telkens onderbroken, en al die onderbrekingen vertellen ons iets over de onderbreking in de heilsgeschiedenis. Ik heb die kopjes in het begin niet voor niets laten staan; kijk dat later nog maar eens na. Het verslag wordt hier door de droom van Pilatus' vrouw even stilgezet.
Wij zouden vanuit onze nieuwsgierigheid misschien hele andere dingen willen weten, maar dit is wat we krijgen in het verslag van Mattheüs. Je hoort overigens helemaal niet wat Pilatus met deze boodschap doet. In ieder geval niet veel, want Jezus eindigt uiteindelijk aan het kruis. Er staat ook niet hoe die vrouw heet; er wordt alleen vermeld dat ze een droom heeft gehad.
Waar die vrouw dan een beeld van is? Ik denk dat zij, heel globaal gezegd, een uitbeelding is van het volk — niet Juda, maar dat andere volk dat in deze periode van verborgenheid verzameld wordt uit de natiën. Want dromen gaan in de Schrift daar altijd over. We kennen eigenlijk twee grote dromers in de Bijbel: Jozef en Daniël. En hun dromen spreken over de verborgenheid. De meest duidelijke is natuurlijk Jozef uit Genesis. Hij werd verworpen door zijn broeders — een uitbeelding van het volk Israël dat de Heer verwierp — en kwam in het buitenland terecht. Daar belandde hij in de gevangenis en legde hij dromen uit, totdat hij op een zeker moment verhoogd werd aan het hof van de farao. Dat gaat natuurlijk over de openbaring van het Koninkrijk.
Er wordt nogal wat gedroomd in de Schrift, en een droom is een verborgenheid. De enige die kennis heeft van een droom, is degene die zelf droomt. Voor de rest is het verborgen. Ik geloof dat we hier ook een beeld hebben van de verborgenheid waarin wij nu met Hem delen in Zijn verwerping. Die vrouw zegt: "Ik heb veel om Hem geleden." Wij delen nu in Zijn lijden en in Zijn verwerping, zoals die dertig man die met David in de spelonk waren en deelden in zijn verwerping. Maar toen Davids koninkrijk openbaar werd en hij echt koning werd, kregen die dertig helden een hoge positie aan zijn hof. Ik denk dat dit hier ook gewoon een uitbeelding van is. De vrouw is in de Schrift vaak een beeld van Israël, en deze vrouw vertegenwoordigt dan dat andere deel, niet Juda, maar de verborgenheid.
Ondertussen overreden de oversten van de priesters en de oudsten de verzamelde mensenmassa’s dat zij om Barabbas zouden verzoeken, maar dat ze Jezus zouden laten ombrengen. De gouverneur vraagt hen: "Wie van de twee willen jullie dat ik aan jullie vrijlaat?" En zij zeiden: "Barabbas." Pilatus vraagt daarop: "Wat zal ik dan doen met Jezus, die Christus genoemd wordt?" Ze zeggen allen: "Hij moet gekruisigd worden." De gouverneur vraagt met nadruk: "Wat voor kwaad doet Hij dan?" Dat wist hij zelf blijkbaar ook niet. Ze gaven geen antwoord op die vraag, maar schreeuwden alleen maar harder: "Hij moet gekruisigd worden!" Ze wisten blijkbaar niet eens wat voor kwaad Hij had gedaan, maar riepen maar wat. Hij moest in ieder geval gekruisigd worden.
Handen Wassen in Onschuld: de Politieke Afweging van Pilatus ↑ hoofdstukken
En Pilatus nam waar dat het niets baatte, maar dat er veeleer rumoer ontstaat. Hij neemt water en wast zijn handen schoon ten aanschouwe van de verzamelde mensenmassa en hij zegt: "Ik ben onschuldig aan het bloed van deze rechtvaardige. Jullie moeten het zelf maar zien." En het volk antwoordde: "Zijn bloed zij op ons en op onze kinderen."
Ja, Pilatus die dacht zich hiermee daarvan af te maken. Maar het feit is gewoon dat hij wist dat hij iemand die onschuldig was ter dood bracht. Het was natuurlijk gewoon een politieke kwestie. Joden staan in de geschiedenis bekend als een opstandig volkje; er zijn heel wat opstanden geweest. Zit je nou naar rechts te kijken? Maar die gouverneur, die Pilatus, was er natuurlijk ook alles aan gelegen om de rust te bewaren. Want als er een of andere opstand zou uitbreken – dat lees je hier allemaal niet letterlijk, maar tussen de regels door natuurlijk wel – en als bij de keizer bekend zou worden dat hij het er niet zo goed van afbracht... zo gaat dat in de politiek. Dan word je aan de kant gezet en dan wordt de volgende op die positie gezet. Toch, Jens? Wat is er, jongen? Ja, doe maar even. Doe maar. Wat? Ja.
Dus het was ook echt een politieke aangelegenheid. En dat lees je... Je leest dat niet in Mattheüs, maar wel in andere evangeliën, dat Pilatus ook nog zoiets had van: Hij wordt beschuldigd als koning der Joden? Nou, dan weet ik nog een goede grap, dan stuur ik Hem naar de koning der Joden, namelijk naar Herodes. Want die had die titel, koning der Joden, en hij was – wat was zijn functie precies? Ik weet het niet eens meer precies, maar hij was koning over Juda, over die provincie van het Romeinse Rijk.
Maar hier wast hij zijn handen in onschuld, zeg maar, en hij zegt: "Jullie moeten het zelf maar zien." En dan antwoordt het volk: "Zijn bloed zij op ons en op onze kinderen." Er zijn later mensen geweest die hebben gezegd: "Nou, laten we dat eens in de praktijk gaan brengen." Volgens mij heeft Hitler ook dit soort teksten gebruikt om zijn doel te rechtvaardigen.
Barabbas: de Bevrijding van de 'zoon van de Vader' ↑ hoofdstukken
Dan laat hij aan hen Barabbas vrij, hij laat Jezus met een zweep slaan en hij levert Hem over om gekruisigd te worden. Nou, die Barabbas wordt dus vrijgelaten. Dat wordt echt uitvoerig beschreven, terwijl we verder eigenlijk niks over die man weten. Maar het wordt in alle vier de evangeliën genoemd, meen ik, dus het is wel belangrijk. Ik zei al: Barabbas betekent 'zoon van de vader'. Hij was een gevangene. De ene zoon komt vrij en de andere wordt gedood. Jezus is ook een Zoon van de Vader. Je zou ook kunnen zeggen: de ene zoon is vrij door de dood van de andere. Dat kan ik op verschillende manieren inkleuren als typologische illustratie, maar laat ik gewoon de breedste betekenis daarvan pakken. De Schrift zegt namelijk dat elk mens 'zoon van de vader' is.
Neem bijvoorbeeld Paulus in Handelingen 17, die geschiedenis van de onbekende God. Daar spreekt hij met filosofen, stoïcijnse en epicureïsche filosofen. Hele slimme, intelligente mensen waarschijnlijk. Maar je kent de geschiedenis: Paulus liep daar in de stad en het was een en al afgodsbeelden wat hij zag. Hij wist: als je zoveel goden hebt, dan ken je die ene God niet. Toen zag hij een sokkel met de tekst 'Voor de onbekende God'. Toen zei Paulus: "Nou, die ken ik en die verkondig ik jullie. Want dat is de God die de hemel gemaakt heeft en de aarde," enzovoort. En dan zegt hij tot ongelovigen – want dat waren ongelovigen met wie hij sprak: "In Hem leven wij, bewegen wij en zijn wij." Zoals ook sommige dichters van jullie hebben uitgesproken: "Want wij zijn ook van Zijn ras, van Zijn geslacht, van Zijn genus." Wij zijn ook van Zijn genen, zegt hij daar. Die dichters zeggen dat en Paulus bevestigt dat: ja, wij dan, die van Gods ras, van Gods geslacht, van Gods genus zijn. Paulus zegt hier dat elk mens uit het geslacht, uit het ras van God is. 'Ras' is tegenwoordig een beetje een lelijk woord natuurlijk, maar hij bedoelt: uit het geslacht van God.
In Lukas 3 vind je een geslachtsregister van Christus en dat voert helemaal terug op Adam. En dan wordt er gezegd: "Adam, de zoon van God." Nou, Adam is ons aller vader; we zijn allemaal Adamieten en uit hem voortgekomen. Het hele menselijke ras, het hele mensdom, is 'zoon van de vader'. Hier wordt Barabbas vrijgelaten uit de gevangenis; hij wordt bevrijd, wat die gevangenis ook wezen mag. De dood wordt in de Bijbel voorgesteld als een gevangenis. Daar worden we van verlost, daar zal elk mens van worden verlost. Want gelijk allen in Adam sterven, zo zullen ook in Christus allen levend gemaakt worden. Dus Barabbas wordt hier bevrijd, of dat nu van de dood is of van de wet, want de wet wordt ook voorgesteld als een gevangenis. Deze Barabbas wordt hier bevrijd en dat gebeurt door de overlevering van de Heere Jezus, als een beeld van hoe heel de mensheid verlost zal worden. Bevrijd van gevangenis en slavernij.
Als ik het smaller toepas, dan zeg ik: hij is 'zoon van de vader'. Een vader had twee zonen... waar moet je dan aan denken? Ja, aan de gelijkenis van de verloren zoon. Een vader had twee zonen en de een werd in ieder geval bevrijd. Maar daar zijn die twee zonen de twee huizen van Israël. "Efraïm is Mijn eerstgeboren zoon," zegt de profetie. Dus het is natuurlijk ook smaller toepasbaar. Dan is het wel mooi om te lezen dat Barabbas een gevangene was. Want die andere zoon, Efraïm, die tien stammen, gingen in ballingschap. En ballingschap of verstrooiing wordt in de Bijbel vaak gevangenschap genoemd; het wordt vergeleken met een gevangenis. Als die ballingschap opgeheven wordt, staat er bijvoorbeeld: "Ik zal uw gevangenschap wenden" of "Ik zal jullie gevangenis omkeren". Hier is het de zoon van de vader, de gevangene, die bevrijd wordt door de dood van de andere zoon. Het is erg rijk aan betekenis en heeft meerdere toepassingen, als je het mij vraagt.
Dan laat hij aan hen Barabbas vrij en hij laat Jezus met een zweep slaan. "Geselen" staat dat in de meeste vertalingen. En hij levert Hem over om gekruisigd te worden. Ja, ik heb het idee dat dat geselen een soort routineklus was in die dagen, want dat lees je in Handelingen ook vaker. "Wat moeten we met die gevangene? Laten we eerst even geselen en daarna kijken we wel weer verder." Paulus is ook gegeseld, maar hier gebeurt het al met Jezus. Maar dat was ook al geprofeteerd door bijvoorbeeld Jesaja: "Hij is om onze overtredingen verwond, om onze ongerechtigheden verbrijzeld. De straf die ons de vrede aanbrengt was op Hem" – Zijn doodstraf – "en door Zijn striemen is er voor ons genezing gekomen." Jesaja 53.
Mantel, Kroon en Staf: Heidenen Erkennen de Koning Der Joden ↑ hoofdstukken
Dan nemen de soldaten van de gouverneur Jezus mee het hoofdkwartier in en zij verzamelden de gehele legerafdeling bij Hem. Ik kijk even op de klok, maar vooruit, ik heb nog een paar minuten. Jezus wordt dus, uit het oog van de Joden die daarbij waren binnengekomen, het praetorium mee ingenomen. Wat zich nu afspeelt is een Romeinse, een heidense aangelegenheid zou je kunnen zeggen. Ze kleden Hem uit, ze nemen Hem zijn heerlijkheid af en doen Hem een scharlakenrode mantel om. Ze vlechten een lauwerkrans van dorens en ze plaatsen die op Zijn hoofd en geven Hem een rietstok in Zijn rechterhand. Ze vallen vlak voor Hem op de knieën, ze bespotten Hem en ze zeggen: "Verheug je, Koning van de Joden."
Ik zat gisteren even te kijken, want in de andere evangeliën staat overal een purperen mantel. Hier staat scharlakenrood en het woord dat hier voor scharlaken staat, is ook echt scharlaken. Dat komt van de oorspronkelijke stof die wordt gewonnen uit een rupsje, de *coccinus*. Ik dacht eigenlijk altijd dat purper echt paars was, maar hoewel dat op zich waar is, neigt die kleur toch meer richting rood. Purper is een kostbaar pigment dat uit purperslakken gewonnen wordt en het kan variëren van rood tot violet. In het Engels is *purple* inderdaad de vertaling voor paars, dus ik dacht dat het een tegenspraak was met de andere evangeliën, maar scharlakenrood komt toch redelijk in de buurt.
Rood spreekt in de Bijbel van koningschap. Scharlaken spreekt soms ook van zonde — "al waren uw zonden als scharlaken" — maar purper is sowieso een mengkleur van blauw en rood. Rood is de kleur van de aarde; in de buurt van het Joodse land is de grond vaak rood, en Edom betekent volgens mij ook zoiets als rood. Blauw is de kleur van de hemel. De mengkleur tussen blauw en rood spreekt van de Middelaar tussen hemel en aarde. Dat is de Heer Jezus natuurlijk als Hogepriester, de positie van Middelaar tussen God en mensen.
Ze kleden Hem uit en doen Hem een scharlakenrode mantel om. Ze vlechten een lauwerkrans van dorens en geven Hem zo een soort kroon op Zijn hoofd, wat natuurlijk ook spreekt van koningschap. Ook krijgt Hij een rietstok in Zijn rechterhand. Ze vallen vlak voor Hem op de knieën, ze bespotten Hem en ze zeggen: "Verheug je" of "Gegroet, jij Koning van de Joden." Ze deden dit om te bespotten, dat staat er duidelijk. Maar als je het hele verhaal nu eens ontdoet van het gevoel dat dit oproept — want natuurlijk denk je: wat een rotzakken — en je leest heel objectief alleen de feiten, dan staat er dat ze Hem een scharlakenrode of purperen mantel omdeden die spreekt van koningschap en Hogepriesterschap.
Hij krijgt een kroon op Zijn hoofd. Het is een lauwerkrans van dorens en dorens zijn in de Schrift ook een uitbeelding van de wet. Je leest straks dat het kleed weer van Hem wordt afgedaan, maar je leest nergens dat die kroon eraf ging. Je vindt dan ook vaak afbeeldingen waarin de Heer Jezus op het kruis wordt getekend met die doornenkroon op Zijn hoofd. Dat zou heel goed kunnen, want in Colossenzen staat dat het handschrift dat tegen ons was, in inzettingen bestaande, aan het kruis is genageld. Die wet kwam daar ten einde en werd met Hem gekruisigd. Voor mij spreekt het ervan dat Hij de wet vervuld heeft door die kroon van dorens op Zijn hoofd te nemen.
Hij kreeg een rietstok in Zijn rechterhand. Een staf spreekt van koningschap en van opstanding. Riet spreekt ook van de waterkant, van de wateren van de volkeren. Waar ging die opstanding en die redding naartoe? Naar de natiën. Ze vallen voor Hem op de knieën en zeggen: "Verheug je, Koning van de Joden." Hier zijn het heidenen die de Koning van de Joden aanbidden. Ze bespotten Hem, dat weet ik wel, maar als je puur kijkt naar de feiten, buiten het oog van het Joodse Sanhedrin, zijn dit heidenen die Hem als het ware herkennen als Koning en Hogepriester. Want een mantel spreekt van heerlijkheid, koningschap en Hogepriesterschap. Het vlechten van de krans betekent ook dat het een goede constructie is; het zit goed in elkaar. De rietstok spreekt van de staf van koningschap en opstanding.
Ze bespuwden Hem, zij namen de rietstok en zij sloegen Hem op Zijn hoofd. Wanneer ze Hem bespot hebben, trekken ze de mantel uit, doen Hem Zijn eigen bovenkleding weer aan en leiden Hem weg om Hem te kruisigen. Nogmaals: ze bespuwden Hem en sloegen Hem op Zijn hoofd. Daarmee wezen ze Hem aan als Hoofd. Als ik het lees, probeer ik het te ontdoen van de emotie en te kijken naar wat het betekent. Het zijn heidenen die Hem aanwijzen als Hoofd. Natuurlijk doet dat niets af aan de letterlijke gebeurtenissen en hoe verschrikkelijk dit is geweest, maar toch dringen deze betekenissen zich op. Waarom zouden anders al die details over de mantel, de kroon en de staf vermeld staan? Ze trekken Hem de mantel uit, doen Zijn bovenkleding aan en leiden Hem weg om gekruisigd te worden. Dan komen we bij weer een andere wending in het verhaal, maar ik denk dat het goed is als we het hierbij gaan laten. De volgende keer gaan we verder bij dit vers, want we zijn nog lang niet aan het einde van het hoofdstuk.