In deze Bijbelstudie wordt de verhouding tussen de wet en de belofte uitgelegd aan de hand van Galaten 3:1-18. Paulus roept uit: ‘O, onverstandige Galaten, wie heeft u betoverd?’ Er wordt stilgestaan bij de rechtvaardiging door geloof naar het voorbeeld van Abraham, en hoe de wet vierhonderddertig jaar later kwam zonder de eerdere belofte van God krachteloos te maken.
📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst
“Nee, Gods rechtvaardigheid is dat Hij recht doet aan Zijn beloften.”
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- Terugblik op Galaten 2 en de Wet
- Gecamoufleerde Wettische Rituelen in het Christendom
- Galaten 3:1 - Betoverd Door een Dwaalleer
- Galaten 3:2-5 - Begonnen in de Geest, Volbrengen in het Vlees?
- Galaten 3:6 - Abraham als Voorbeeld van Rechtvaardiging Door Geloof
- Galaten 3:7-8 - het Evangelie Werd Al aan Abraham Verkondigd
- Galaten 3:9-12 - de Vloek van de Wet Versus de Zegen van het Geloof
- Galaten 3:13-14 - Christus Kocht Ons Vrij van de Vloek
- Galaten 3:15 - het Verbond met Abraham Is Onveranderlijk
- Galaten 3:16 - het Zaad van Abraham Is Christus
- Galaten 3:17-18 - de Latere Wet Doet de Eerdere Belofte Niet Teniet
- Galaten 3:19 - Waartoe Dient Dan de Wet?
Terugblik op Galaten 2 en de Wet ↑ hoofdstukken
We gaan verder met de brief aan de Galaten. Wat ik eerst zal doen, is de verzen lezen die we de vorige keer besproken hebben. Niet de vorige keren – dat voert wat te ver – maar de vorige keer; dan denk ik dat we de draad wel weer kunnen oppakken. Dat was in Galaten 2. We zijn nu overigens straks aangekomen in Galaten 3, maar dit is nog Galaten 2. Daar staat in vers 15: "Wij van nature Joden en niet zondaars uit de natiën, wetende dat de mens niet gerechtvaardigd wordt uit werken van de wet, maar alleen door het geloof van Christus Jezus. Ook wij geloven in Christus Jezus, opdat wij gerechtvaardigd zullen worden uit het geloof van Christus en niet uit werken van de wet, aangezien uit werken van de wet niet alle vlees gerechtvaardigd zal worden."
Ik moet nog even iets zeggen over dat laatste gedeelte, want ik ben er de vorige keer nog niet eens op ingegaan. Ik zag dat pas toen ik deze dia maakte. Daar staat echt: "aangezien uit werken van de wet niet alle vlees gerechtvaardigd zal worden." In de meeste vertalingen staat geen "aangezien", maar: "want uit de werken van de wet zal geen vlees gerechtvaardigd worden." Dat is ongetwijfeld ook het idee, maar hier staat toch even tussen de regels door: "vanuit werken van de wet niet zal gerechtvaardigd worden alle vlees." Dus er staat echt dat woordje "alle": *pasa*. We kennen het ook wel van *panta*, *ta panta*, het al. En dat betekent echt "alle". Dus hier wordt tussen de regels door gezegd dat alle vlees gerechtvaardigd zal worden. Dat vind ik dan toch een van die mooie pareltjes die je hier weer tegenkomt. Volgens mij heb ik er de vorige keer niet op gewezen, dus ik dacht: dat moet ik dan toch nog even doen alsnog.
Uit werken van de wet zal geen vlees – of niet alle vlees – gerechtvaardigd worden. "Maar indien wij zoeken gerechtvaardigd te worden in Christus, werden wij zelf ook zondaars gevonden. Is dus Christus een bediende van de zonde? Moge het niet gebeuren! Want indien ik de dingen die ik afbreek weer opbouw, stel ik mijzelf tot overtreder. Want ik stierf door de wet voor de wet, opdat ik voor God zou leven. Met Christus ben ik meegekruisigd, maar ik leef; maar niet meer ik, maar Christus leeft in mij. En dat ik nu leef in het vlees, leef ik in geloof; in het geloof van de Zoon van God, die mij liefheeft en zichzelf ten behoeve van mij overleverde. Ik wijs de genade van God niet af, want indien er door de wet rechtvaardigheid is, stierf Christus dus zonder reden."
Nou, dat waren de verzen van de vorige keer. We zijn nu aangekomen in Galaten 3 vers 1. Nog even kort samenvattend: de Galaten werden onder de wet gebracht. Ik wilde zeggen "weer onder de wet gebracht", maar dat woordje "weer" kun je eigenlijk weglaten. De Galaten waren gelovigen uit de natiën en die wet is nooit aan de natiën gegeven, wat we overigens ook straks gaan zien in dit hoofdstuk 3. De wet was aan het Joodse volk gegeven. Zij werden als natiën nu door andere predikers dan Paulus onder die wet gebracht. Kijk, die wet is heilig, rechtvaardig en goed, maar om de wet op de natiën te plaatsen, dat is met recht misplaatst. Dat is daar nooit de bedoeling van geweest.
We hebben daar de vorige keer uitgebreid bij stilgestaan, ook vanuit dat hoofdstuk over het apostelconvent, die apostelvergadering in Handelingen. Nou ja, ik weet niet meer precies welk hoofdstuk dat is, maar ook daar wordt dat gezegd en daar is dat unaniem en officieel besloten door de apostelen. Petrus staat daarop en later ook Jakobus, als prominente apostel onder die twaalf, en die geven aan: de wet is een juk dat noch wij, noch onze vaderen hebben kunnen dragen. Dus ja, het is misplaatst om die wet op de natiën te leggen.
Deze lering, dat ook de natiën onder de wet zouden leven, is weliswaar 2000 jaar geleden geschreven, maar die is eigenlijk nog net zo actueel als toen. Je hebt nu ook weer een hele Messiaanse beweging die dat propageert: om die Joodse wetten na te leven, om die hoogtijden des Heren te houden, om de sabbat te houden, tot aan jezelf laten besnijden toe. Dus dat is weer in opkomst; niet slechts van de laatste jaren, maar van daarvoor al. Maar ook in het christendom – zeg maar het mainstream christendom, voor zover dat bestaat – ook daarin heeft men allerlei rituelen en gebruiken overgenomen uit de wet. Hoe zal ik dat zeggen?
Gecamoufleerde Wettische Rituelen in het Christendom ↑ hoofdstukken
Wat daar een beetje sneaky aan is, een beetje tricky — dat zijn allebei Engelse woorden, maar — is dat men het heeft gecamoufleerd; men heeft het aangepast. Ik zal een paar voorbeelden noemen. De besnijdenis heeft men veranderd in de kinderdoop. Dat staat gewoon in het formulier van de kerken: dat de kinderdoop in de plaats gekomen is van de besnijdenis. Men heeft daar zelfs een Bijbeltekst voor uit Colossenzen, waarin de besnijdenis en de doop in hetzelfde vers of in twee opeenvolgende verzen gebruikt worden. Maar er staat dat het gaat om een besnijdenis die zonder handen geschiedt. Het zijn geestelijke waarheden die Paulus daar naar voren brengt.
Ook die doop die hij daar noemt — het zijn de eerste verzen van Colossenzen, meen ik, rond vers 10 ongeveer — is een geestelijke doop. Er komt geen water aan te pas; het gaat om geestelijke waarheden. Wij zijn gedoopt in Christus, zegt hij bijvoorbeeld in Romeinen 6. In de brief aan de Galaten zegt hij het ook nog: jullie hebben Christus aangedaan, of iets dergelijks. Ik kan het nu natuurlijk zo gauw niet vinden, maar daar komen we nog op. Die doop, waar de doop in water een uitbeelding van is, is een vereenzelviging met, een éénwording met Christus. En de besnijdenis is een uitbeelding van opstanding. Het vlees wordt weggenomen en er wordt iets anders zichtbaar. Dat hoef ik niet uit te leggen, want we hebben het hier wel eens tamelijk uitgebreid over de besnijdenis gehad. Dat zijn allemaal geestelijke waarheden die Paulus in Colossenzen naar voren brengt.
Ik noem dat de kinderdoop in de plaats van de besnijdenis is gekomen, zoals men zegt. Maar denk ook aan de hoogtijden: Pesach en het Wekenfeest. We hebben nu een christelijke kalender met Pasen en Pinksteren. Het is gewoon overgenomen; men noemt het alleen iets anders. Vooral in de Rooms-Katholieke Kerk heb je natuurlijk een hele rite met geestelijken die allerlei gewaden aanhebben, zoals we in het Oude Testament de priesters hadden met hun gewaden. Dat is allemaal overgenomen, alleen men heeft het veranderd en daardoor is het gecamoufleerd. Om het met de woorden van Paulus te zeggen uit een van de brieven aan Timotheüs: het heeft een schijn van godsvrucht. Het lijkt er wel op, maar het is allemaal bedekt, aangepast en gecamoufleerd. Men heeft die gebruiken wel degelijk gewoon overgenomen.
De Rooms-Katholieke Kerk vinden we misschien ver weg. Nou, dan neem ik de protestantse kerken waar je ook een dominee hebt en allerlei ambten. Ook daar spelen gewaden nog een rol. En misschien wel de belangrijkste: voor de sabbat in de plaats gekomen is de zondag. Ga zo maar door. Er zijn natuurlijk heel wat kerken waar op dit moment, zo ongeveer op zondagochtend, die wet ook voorgelezen wordt aan gelovigen, althans aan de natiën. Paulus zegt in deze brief dat dit misplaatst is.
In Galaten 3 begint dan wat men ook wel het leerstellige gedeelte noemt. Ik heb daar altijd een beetje bedenkingen bij, alsof die eerste hoofdstukken niet leerstellig zijn. Ik bedoel, als je de Galatenbrief gaat lezen, dan leer je toch al enorm veel van het apostelschap van Paulus wat hij in hoofdstuk 1 naar voren brengt. Denk aan de twee evangeliën die hij daar noemt: het evangelie van de voorhuid en het evangelie van de besnijdenis. En dat er overeenstemming was tussen Paulus en de twaalf; dat zij tot de besnijdenis zouden gaan en hij tot de natiën, tot de voorhuid. Dat vind ik ook behoorlijk leerstellig. Of het vers dat we net lazen: "Ik ben met Christus gekruisigd en ik leef, maar niet meer ik, maar Christus leeft in mij." Onze vereenzelviging, onze éénwording met Christus brengt hij daar ook naar voren. Dus ik heb altijd wat moeite met aanduidingen zoals: "nu begint het leerstellige gedeelte". Maar het is wel degelijk leerstellig wat we in hoofdstuk 3 gaan zien.
Wat we in hoofdstuk 3 gaan zien, is hoe Paulus vanuit de Schrift gaat uitleggen wat de tijdelijke plaats en functie van de wet is. Want je kunt nu wel zeggen: "O dwaze Galaten, wie heeft jullie betoverd?" Zij waren weer onder die wet gaan leven, maar nu moet Paulus ook wel uitleggen hoe dat dan zit. Blijkbaar was dat nodig, want ze wisten het blijkbaar niet meer, anders waren ze niet als natiën onder die wet gaan leven. Paulus legt hier in dit hoofdstuk uit dat de wet erbij gekomen is. Er was dus al iets: de belofte. Laat ik het maar meteen zeggen: God had een belofte gedaan en die belofte is nooit tenietgedaan. Paulus legt uit dat die wet ertussen gekomen is, ertussen geschoven. Een intermezzo, maar niet eens een intermezzo dat de plaats van de belofte innam. Die wet had een tijdelijke plaats, een tijdelijke functie en ook een beperkte reikwijdte: slechts voor het volk Israël. De besnijdenis... Nou, dan vangt Paulus aan in hoofdstuk 3.
Galaten 3:1 - Betoverd Door een Dwaalleer ↑ hoofdstukken
O dwaze Galaten, wie betovert jullie? Paulus had natuurlijk geen cursus evangelisatie gekregen in zijn evangelische gemeente, want dan had hij dit nooit gezegd. Maar er staat echt: dwaas. Wij zouden zeggen: stelletje gekken, waar zijn jullie nou helemaal mee bezig? Nou, dwazen, dat woord *anoētos* heeft met *noia*, met het denken te maken. Wij kennen dat van paranoia, wat 'ernaast denken' betekent. Nou, hier dachten zij niet, oftewel: als je niet denkt, dan ben je dwaas.
Dwaze Galaten, wie betovert jullie? En als je betoverd bent, dan doe je dingen eigenlijk zonder erbij na te denken. Iemand die onder hypnose is gebracht, bijvoorbeeld. In ieder geval word je gemanipuleerd. Hoe zeg je dat netjes? Nou, laat ik het wat minder netjes zeggen: je wordt gewoon besodemieterd. Als je betoverd bent, dan word je beduveld. Dat is een goeie. Dank u, Paulus, dank u. Besodemieterd knippen we eruit en we gaan voor beduveld. Ja, dan word je beduveld.
O dwaze Galaten, wie betovert jullie? Want, zo vervolgt Paulus, aan wie Jezus Christus tevoren voor de ogen als gekruisigd werd beschreven. Dan moet ik ook nog even zeggen: in de Statenvertaling staat er nog een hele zin bij: "Dat gij der waarheid niet zoudt gehoorzaam zijn." Dat schijnt niet in de oudste handschriften te staan. Het klopt natuurlijk helemaal dat zij niet meer aan de waarheid gehoorzaam waren, maar hier schijnt het niet te staan en men zegt dat dit geleend zal zijn uit een ander gedeelte. In Galaten 5 vers 7 staat het er wel zo ongeveer. Dus het zal wel daaruit overgenomen zijn. Maar het klopt als een bus: dat gij de waarheid niet meer zoudt gehoorzaam zijn. Daarom zegt Paulus dit ook. Maar voor nu sla ik dat dan even over.
Dwaze Galaten, wie betovert jullie, aan wie Jezus Christus tevoren voor de ogen als gekruisigd werd beschreven? Zij hadden de prediking van Paulus gehoord en Paulus had hun Christus Jezus als gekruisigd beschreven, of "geschilderd" zeggen andere vertalingen. Ook dit woord kennen we: grafisch. Dat heeft met schrijven te maken. Hoe het ook is, of je nou wilt zeggen geschilderd of beschreven, in ieder geval zal Paulus dat ongetwijfeld gedaan hebben. Hij heeft dat geschilderd aan de hand van beelden en typen. Paulus had hun gepredikt dat Christus Jezus was gekruisigd.
Ik pak de PowerPoint er even bij, want dat is makkelijker. In vers 20 staat dat wij met Christus zijn gekruisigd. Want wij zijn gedoopt in Christus; niet in water, maar we zijn in Christus gedoopt, zegt Paulus in Romeinen 6. En hier zegt hij: wij zijn samen met Hem gekruisigd. Wij hebben met Hem meegekruisigd. Wij zijn één met Hem geworden en wij delen dus in Zijn positie. Ik ben met Hem gekruisigd, maar, zegt Paulus: ik leef. Dus wij delen ook in Zijn opstanding, in het leven dat Hij heeft ontvangen. En zelfs nog veel meer, maar daar ging het dus om.
Zij waren dus door de wet, voor de wet gestorven, want zij waren samen met Christus gekruisigd. Nou, dat was door Paulus geschreven: aan wie Jezus Christus tevoren voor de ogen als gekruisigd werd beschreven. In al zijn brieven legt Paulus uit dat de kruisiging van de Heer Jezus Christus, en dat wij met Hem zijn gekruisigd, het einde betekent van de wet, van het vlees, zelfs van deze wereld. Dat staat in Galaten 6, dus daar komen we nog wel op. De wereld is voor ons gekruisigd en wij voor de wereld, zegt hij daar. Zelfs de hele oude schepping is voorbij, want God maakt iets nieuws. Ik zou dat allemaal zo kunnen laten zien, maar dat is nu niet het onderwerp. Maar dat betekent dat ene zinnetje: aan hen was tevoren geschreven door Paulus, Jezus Christus als gekruisigd.
Galaten 3:2-5 - Begonnen in de Geest, Volbrengen in het Vlees? ↑ hoofdstukken
"Ja, dit alleen wil ik van jullie leren," zegt hij dan. "Namen jullie de Geest in ontvangst uit werken van de wet of uit het horen van het geloof?" Er zit ook wel wat cynisme in, of sarcasme volgens mij. "Dit alleen wil ik van u leren. Onderwijzen jullie nu mij maar eens dan. Namen jullie de Geest in ontvangst uit werken van de wet of uit het horen van het geloof?" Dat is natuurlijk een retorische vraag. Zij waren heidenen, Paulus was daar gekomen en hij had Jezus Christus gepredikt, verkondigd, en zij geloofden dat. Ze hadden de Geest ontvangen. Paulus zegt: "Hebben jullie daarvoor gewerkt dan om die Geest te ontvangen? Hebben jullie die ontvangen uit het werken van de wet of hebben jullie gewoon de prediking gehoord en geloofden jullie die? Of hebben jullie die uit het horen van het geloof ontvangen?" Ze hadden de Geest, namelijk leven, ontvangen. Niet door daarvoor te werken, juist niet. Gewoon door geloof, door het horen van die boodschap.
"Zo dwaas zijn jullie. Die beginnen in de Geest, nu volbrengen jullie in het vlees." De Statenvertaling zegt: "Zijn jullie zo dwaas, zijn jullie zo uitzinnig?" Daar staat een vraagteken. "Zijn jullie zo onverstandig?" Ik weet niet of het een vraag is, of een opmerking, of een conclusie. Kijk, als de vraag retorisch is, is het natuurlijk ook een conclusie. Want Paulus wist al dat het dwaas was, dat had hij immers al in vers 1 gezegd. Dus: "Zijn jullie zo dwaas?" of "Zo dwaas zijn jullie!" Die beginnen in de Geest, nu volbrengen jullie in het vlees.
Dit woordje "ondernemen", zo geeft de Schriftvertaling het weer. Als ik dat woord bekijk, hoe dat is opgebouwd, dan is dat uit twee woorden: een woordje "in" en een woordje "ontspringen". Dan vind ik de vertaling "ondernemen" nou niet echt heel sterk, als ik eerlijk ben. Dan sluit ik me liever aan bij de NBG en de Statenvertaling. Want "ontspringen", ja, dat is een begin. Dus beginnen jullie, zijn jullie begonnen in de Geest? En volbrengen jullie het nu in het vlees? Dat is natuurlijk ook de gedachte: het begin, het is ergens begonnen. Zoals Paulus ook zei in het vers hiervoor: "Dit alleen wil ik van jullie leren, namelijk de geestelijke ontvangst uit werken van de wet." Begon het zo? Uit werken van de wet? Of uit het horen van het geloof? Nou, uit het horen van het geloven natuurlijk.
En Paulus zegt: "Zo dwaas zijn jullie. Jullie beginnen in de Geest." Dat is geloven, dat is horen, dat is ontvangen. En nu volbrengen jullie, of jullie denken het te volbrengen — dat was natuurlijk het idee — nu volbrengen of volleindigen jullie het in het vlees. Dus zij hadden een woord gehoord, ze geloofden dat en ze hadden de Geest ontvangen, en nu dachten ze door zelf te moeten gaan werken het te moeten volleindigen, te moeten volbrengen. Door zelf goede werken te doen, de werken van de wet, dat je daardoor een rechtvaardig leven zou leiden. Paulus zegt dat dat natuurlijk een dwaas idee is. Dat je begonnen bent in de Geest en dat je nu uit een ander vaatje gaat tappen.
Ik had de vorige keer dat voorbeeld volgens mij met die kan, dus uit een ander vaatje tappen. We hadden het over het geloof van Christus: uit zijn geloof tot in ons geloof. Als een vat wat dan die glazen of bekers vol schenkt. En dan zou je kunnen zeggen: "Ook dat vat raakt toch leeg?" Nee, we kennen een verhaal uit de Bijbel waar het vaatje nooit leeg raakt. Zo’n vat is dat: het geloof van Christus. Hij vult ons uit zijn geloof tot in ons geloven. "Zijn jullie nou uit de Geest begonnen en volleindigen of volbrengen jullie nu in het vlees?" Denk je nu uit een ander vaatje te moeten tappen? Paulus zegt dat ze natuurlijk dwaas zijn. Dat zijn dingen, Geest en vlees, die in de Schrift ook recht tegenover elkaar staan. Het zijn tegenovergestelden, zoals ook wet en genade tegenovergestelden zijn. Zo dwaas zijn jullie die begonnen zijn in de Geest, nu volbrengen jullie in het vlees.
Nou ja, ik zou bijvoorbeeld naar Filippenzen 1 kunnen gaan, maar dat is denk ik ook zo'n tekst van een tegeltje: "Hij die in u een goed werk begonnen is, zal dat ook volleindigen tot op de dag van Christus." Het is niet zo dat Hij nu een goed werk in jullie begonnen is en dat jullie nu zelf aan de slag moeten om het te volleindigen. Nee, Hij die een goed werk in jullie begonnen is, zal dat ook volleindigen. Filippenzen 1 vers 6: tot op de dag van Christus. En Kolossenzen 2, waar staat: "Jullie zijn in Hem volmaakt." Dat is het uitgangspunt en dat is allemaal zijn werk. Dus: begonnen in de Geest en niet volleindigen of volbrengen in het vlees.
"Zoveel leden jullie voor de schijn, als het ook zeker voor de schijn is?" Ja, ook hier weer: is het nou met of zonder een vraagteken? NBG heeft hier ook een vraagteken staan, de Statenvertaling trouwens ook. Was het dan tevergeefs dat jullie zoveel hebben ondervonden of dat jullie zoveel hebben geleden? Ik bedoel, die Galaten, dat waren heidenen en uit deze brief leren we ook dat zij in eerste instantie afgodendienaars waren. Je weet, of anders weet je het niet, maar bij religie hoort vaak een cultuur. En het vergt wat van een mens om daar uit te stappen. Ik bedoel, onder ons zijn vast ook mensen die een bepaalde opvoeding hebben genoten en op een gegeven moment kom je met dingen in aanraking. Als je die gelooft, dan val je toch een beetje buiten de boot. En zo zal dat daar wellicht ook geweest zijn. Er was een hele cultus rondom die afgodendienst, afgodentempels en dergelijke. Maar als je niet meer naar die afgodentempels ging, dan was dat ook een stukje van het sociaal leven wat je daardoor miste. Hetzelfde geldt overigens voor degenen uit de Joden die tot geloof kwamen in de Heer Jezus Christus als Messias. Die stonden ook buiten de legerplaats, om het met de woorden van Hebreeën te noemen. En dat zijn allemaal dubbelzinnige termen wat dat betreft.
Dus zij hadden heel wat ondervonden of geleden. Paulus zegt: "Was dat dan tevergeefs?" Want als je religieus was en je wordt het weer... eigenlijk zegt hij hiervan: dan maakt het niet uit welke religie je gaat volgen, dan kan je net zo goed weer in die tempels gaan zitten. Dat zijn dan mijn woorden die ik erin leg, dus neem dat niet al te serieus. Hij zegt eigenlijk — en dat doet hij later in deze brief ook — hij stelt eigenlijk de afgodendienst gelijk voor die Galaten met een leven onder de wet. Want hij zegt later in hoofdstuk 4: "Jullie hielden dagen en feesten en jullie onderhielden de eerste beginselen van deze wereld, en nu keren jullie daar weer toe terug." Het is echt heel scherp wat hij daar zegt. Nou, was dat dan tevergeefs? "Nou, was het maar zo," zegt hij dan.
Dan vervolgt hij: "Hij dan die jullie de Geest verstrekt en machten onder jullie inwerkt, namen jullie de Geest in ontvangst uit werken van de wet of uit het horen van het geloof?" Eigenlijk is dit vers vrijwel gelijk aan vers 2, waar Paulus zegt: "Dit alleen wil ik van jullie leren. Hebben jullie de Geest ontvangen uit de werken van de wet of uit de prediking van het geloof?" Hier zegt hij hetzelfde in iets andere woorden. Hij dan die jullie de Geest verstrekt en machten of krachten onder jullie inwerkt: namen jullie de Geest in ontvangst uit werken van de wet of uit het horen van het geloof? Wat die machten en krachten dan zijn... Het Griekse woord is *dunamis*, dat kennen wij wel van de dynamo en dynamiet. Kracht. En men zegt dan vaak dat dat gaat over wonderen en tekenen. Ik weet het niet. Als ik dit woord zie, dan denk ik altijd aan deze schriftplaats, volgens mij is dat de Romeinenbrief. In dit vers.
Ik schaam mij niet voor het evangelie, voor het goede bericht, want het is Gods dynamis, Gods kracht tot redding voor ieder die gelooft. Eerst de Jood, maar ook voor de Griek. En hier wordt hetzelfde woord dynamis gebruikt: vermogen, macht, kracht. Als je die boodschap van het evangelie hoort, dan is dat kracht, power, want dat verandert een mens.
En bij die Galaten was dat wel gebleken. Het waren afgodendienaars en daar waren ze van genezen, om het zo te zeggen. Ik schaam mij niet voor het evangelie; het is Gods kracht, Gods macht tot redding voor eenieder die gelooft, eerst voor de Jood maar ook voor de Griek. Want Gods rechtvaardigheid wordt daarin onthuld: uit geloof tot geloof.
Dit is dus dat vers: "Uit geloof tot geloof." Uit Zijn geloof tot in ons geloof. Zoals geschreven staat: "De rechtvaardige zal uit geloof leven." Ik lees nog even verder, want dat komen we straks in Galaten 3 ook tegen: "De rechtvaardige zal uit geloof leven." Hij dan die jullie de Geest verstrekt en machten of krachten onder jullie inwerkt, namen jullie de Geest in ontvangst uit werken van de wet of uit het horen van het geloof? Retorisch natuurlijk, dat weten we inmiddels.
Galaten 3:6 - Abraham als Voorbeeld van Rechtvaardiging Door Geloof ↑ hoofdstukken
In vers 6 komen we bij het gedeelte waar staat dat Abraham God gelooft en dat het hem tot rechtvaardigheid wordt gerekend. Paulus gaat nu aan de hand van het voorbeeld van Abraham uitleggen dat die wet maar een tijdelijk iets was. De wet had een tijdelijke functie en eigenlijk een hele beperkte, niet alleen reikwijdte, maar ook een begin- en einddatum. Hij gaat daarmee terug naar de tijd vóór de wet. Abraham leefde immers al 430 jaar voordat die wet zelfs maar gegeven werd. Dat verzin ik niet, dat staat ook in Galaten 3, dus daar komen we vanzelf op. Paulus zegt eigenlijk: "Joh, als die wet nou zo belangrijk is..." Hij gaat laten zien dat de functie en reikwijdte van de wet inderdaad tijdelijk en beperkt zijn, en hij voert daar Abraham voor op als voorbeeld.
Dat is overigens niet de enige keer in de brieven van Paulus dat hij dat doet. Hij doet dat ook in Hebreeën – al mag ik dat eigenlijk niet zo zeggen, want officieel is het geen brief van Paulus; althans, het staat niet in de brief zelf dat deze van hem is. Maar een ander duidelijk voorbeeld is Romeinen 4, waar ik graag even naartoe wil gaan. In Romeinen 4 haalt Paulus Abraham eveneens aan als voorbeeld. Abraham leefde voordat de wet kwam, voordat die wet ook zelfs maar gegeven werd. Eigenlijk zou u thuis dat hele hoofdstuk eens goed door moeten nemen, want heel Romeinen 4 gaat over Abraham. Er staat ontzettend veel in wat we in de Galatenbrief ook tegenkomen, maar het vult elkaar natuurlijk ook aan. Het is goed om die dingen naast elkaar te leggen.
In Romeinen zagen we net al het vers uit Romeinen 1 vers 17 en 18 dat ik aanhaalde: dat de rechtvaardige uit geloof zal leven. Daar gaat de Romeinenbrief over, en ook daar wordt Abraham opgevoerd als voorbeeld. Paulus zegt in Romeinen 4 vers 1 – en ik lees dat vers door, waarbij ik er ook een aantal heb weggelaten, wat te zien is aan de haakjes; ik heb geprobeerd de hoofdzinnen eruit te halen: "Wat zullen wij dan uitspreken, dat Abraham onze voorvader naar het vlees heeft verkregen? Want als Abraham gerechtvaardigd werd uit werken, dan heeft hij roem, maar niet naar God toe, niet bij God." Ook hier zien we dus hetzelfde onderwerp: worden we gerechtvaardigd uit werken van de wet of door geloof? Nou, als Abraham gerechtvaardigd werd uit werken, zou hij roem hebben, maar Paulus zegt: "Niet naar God." Want wat zegt de Schrift? "Abraham nu gelooft God en het wordt hem gerekend tot rechtvaardigheid." Zijn geloof werd hem dus gerekend tot rechtvaardigheid.
Dat is een refrein dat je vindt in Genesis, waar de geschiedenis van Abraham wordt beschreven. Abraham werd naar buiten gestuurd – in Genesis 15 is dat – en God zei: "Ga eens naar buiten en kijk omhoog naar de sterren." Abraham deed dat en tegen hem werd gezegd: "Zo zal jouw zaad zijn." En dan staat er: "En Abraham geloofde God." Hij beaamde dat, staat er in het Hebreeuws. Dat rekende God hem tot rechtvaardigheid. Abraham was rechtvaardig omdat hij God geloofde. Niet omdat hij iets dééd, want voor wat God hem vertelde, kon hij niets doen. Hij was namelijk onvruchtbaar, hij was inmiddels 'verstorven'. Dat lezen we ook in Romeinen 4: zijn lichaam was niet meer in staat om voort te brengen. God zei: "Ga naar buiten, kijk naar de hemel en tel de sterren als je ze tellen kunt. Zo zal jouw zaad zijn, zo zal jouw nageslacht zijn." Abraham wist: "Oké, mijn lichaam zegt 'error', dat lukt me niet meer." Maar God zei: "Ja, dat gaat gebeuren." En dat geloofde Abraham. Dat geloof wordt hem gerekend tot rechtvaardigheid.
In vers 4 staat vervolgens: "Nu wordt de werker het loon niet toegerekend overeenkomstig gunst, maar overeenkomstig schuld." Als je ergens voor werkt, dan verdien je loon; dat is de gedachte hier. Als wij voor een baas werken – dat doe ik ook – dan heb ik recht op dat loon wat we zijn overeengekomen. Bij de wet is het overigens ook nog zo dat waar de mens tekortschiet, hij schuld opbouwt. Daar werkt het dus de andere kant op. Maar aan hem die niet werkt... vers 5: "Aan Abraham wordt het geloof tot rechtvaardigheid toegerekend." Hoe werd het hem dan toegerekend? In de besnijdenis zijnde, of in de voorhuid? En dan staat er: niet in de besnijdenis, maar in de voorhuid. Aan Abraham waren beloften gedaan, en pas later kwam die wet. Onder die wet was de besnijdenis een ritueel, maar aan Abraham werden beloften gedaan toen hij de voorhuid nog had. Abraham is later wel besneden – ook dat staat in Romeinen 4, inclusief de reden waarom: dat het als een zegel, een bevestiging, was van de belofte van God. Maar hij ontving het niet op voorwaarde dat hij zich zou laten besnijden. Nee, aan Abraham werd zijn geloof gerekend tot rechtvaardigheid en hij hoefde zich niet te besnijden om een rechtvaardige te zijn. Dat is de gedachte.
Hoe werd het hem dan toegerekend? In de besnijdenis of in de voorhuid? Niet in de besnijdenis, maar in de voorhuid. Zoals ook wij in de voorhuid zijn, de natiën. Dat is gewoon een technische term voor de natiën; ook in Galaten 2 zijn we dat tegengekomen: de voorhuid. Ook aan ons wordt die gerechtigheid toegerekend. Want niet door de wet is de belofte aan Abraham of aan zijn zaad dat hij lotbezitter of erfgenaam van de wereld zal zijn, maar door rechtvaardigheid van geloof. Het is geloof waardoor Abraham een rechtvaardige was. Want indien zij die vanuit de wet lotbezitters zijn, dan is het geloof leeggemaakt of ijdel, en is de belofte buiten werking gesteld.
Dat woord 'lotbezitters'... als iets jouw lotsdeel is, dan ontvang je dat door de toewerping van het lot. Het wordt je als lotsdeel toebedeeld, het valt je in de schoot. Daar heeft een mens geen invloed op. Sterker nog, in Spreuken staat een mooi vers – laat ik dat er even bij halen, Spreuken 16 vers 33 meen ik: "Het lot wordt in de schoot geworpen, maar elke beslissing daarvan is van de Heer." Elke beslissing daarvan is van Yahweh. Hij bepaalt het lot. Hij bepaalt ook wat ons lot is. Dat zou ons rust moeten geven: Hij bepaalt ons lot. Wij kunnen in ons lot rusten. Dat heeft te maken met de dingen die je meemaakt in je leven, ja, maar ook met de grote dingen zoals we in Galaten 2 zagen: dat ik samen met Christus gekruisigd ben en ik leef. Dat wij samen met Hem leven, dat we samen met Hem opgewekt zijn, samen met Hem gezet zijn in de hemel en delen in Zijn positie, ook in die toekomende aeonen waarin Hij zal regeren over hemel en aarde. Ook dat is ons als lot toebedeeld. Daarin zijn wij lotbezitters. Dat hebben wij als lotbezit ontvangen. Dat is natuurlijk niet ons eigen werk, maar dat is wat Hij ons in de schoot heeft geworpen, om het met de woorden van Spreuken te zeggen.
Indien zij die vanuit de wet lotbezitters zijn – of erfgenamen, voor mij apart, maar bij dat woord 'erfgenaam' of 'erfdeel' denken wij altijd aan dat er eerst iemand dood moet zijn voordat de erfenis verdeeld wordt, maar dat is hier niet het idee; we hebben het wel vaker over dat woord gehad – indien zij die vanuit de wet lotbezitters zijn, dan is het geloof leeggemaakt. Dan heeft geloof geen functie en is de belofte buiten werking gesteld. Want de wet bewerkt boosheid; waar nu geen wet is, daar is ook geen overtreding. Dat laat ik even voor wat het is, maar Paulus zegt dat dus ook hier in Romeinen 4.
Als rechtvaardiging door de werken van de wet zou zijn, dan is de belofte tenietgedaan. Want God had Abraham beloften gedaan, en wat Paulus juist uiteenzet in Romeinen 4, maar met name in Galaten 3, is dat toen de wet kwam, deze niet in de plaats van de beloften is gekomen. Door de komst van de wet is de belofte, zoals die aan Abraham is gegeven, niet tenietgedaan.
Terug naar Galaten 3: "Zoals Abraham God gelooft en het hem tot rechtvaardigheid wordt gerekend." Weet dus dat zij die uit het geloof zijn, zonen van Abraham zijn. Wie gelooft is een zoon, wat wil zeggen: een erfgenaam van Abraham. Wie gelooft, deelt dus in de zegeningen van Abraham. Dat houdt onder andere in dat God geloof rekent tot rechtvaardigheid.
Maar Paulus gaat straks nog verder in Galaten 3. Hij legt uit dat we niet alleen in de zegeningen van Abraham delen, maar ook in het zaad van Abraham. Hij zegt dat het zaad van Abraham ten diepste niet Izak is, maar Christus. Wij zijn dus erfgenamen; wij zijn als het ware 'in Abraham', om het met de woorden van het Nieuwe Testament te zeggen. Wij zijn zonen van Abraham, erfgenamen van Abraham. Maar als wij in Abraham zijn, en uit Abraham komt het zaad van Abraham voort – en Paulus legt uit dat dit zaad Christus is – dan zijn wij ook erfgenamen van Christus. We zijn in Christus, zoals het Nieuwe Testament dat ook zegt.
Wie gelooft, deelt dus in de zegeningen van Abraham. Abraham wordt in het Nieuwe Testament talloze keren als voorbeeld gebruikt en komt vaak ter sprake. Bijvoorbeeld omdat de Joden in de tijd van Jezus claimden dat zij zonen van Abraham waren. Dat zien we in Johannes 8, een lang hoofdstuk met een uitvoerige discussie tussen de Joden, hun leidslieden en Jezus.
Jezus was daar bijzonder scherp, want Hij stuitte op ongeloof. De Heer zegt daar zelf: "Jullie vader is niet Abraham, maar jullie vader is de duivel." Dat zegt de Heer in deze verzen ook. De Joden en de Joodse leidslieden antwoordden Hem: "Onze vader is Abraham." Dan antwoordt Jezus hen: "Indien jullie kinderen van Abraham zouden zijn, dan zouden jullie de werken van Abraham doen."
Maar wat zijn de werken van Abraham? Dat hij geloofde in de beloften. Hij geloofde God, en dat werd hem gerekend tot rechtvaardigheid. Deze leidslieden echter geloven niet in Degene die God gezonden heeft. Zij doen daar dus niet de werken van Abraham. Lees dat hoofdstuk maar eens na; het gaat daar hart tegen hart. Jezus gebruikt inderdaad zeer scherpe woorden: "Jullie vader is niet Abraham, jullie vader is de duivel."
Weet dus dat zij die uit het geloof zijn, zonen van Abraham zijn. Ik stel voor dat we hier even pauzeren voordat we naar het volgende vers gaan. We blijven bij vers 7, waar we gebleven waren. Dit vers hadden we al besproken, dus ik lees het alleen nog even: "Weet dus dat zij die uit het geloof zijn, zonen en erfgenamen van Abraham zijn."
Galaten 3:7-8 - het Evangelie Werd Al aan Abraham Verkondigd ↑ hoofdstukken
En de Schrift, die tevoren waarneemt en ziet dat God de natiën uit geloof rechtvaardigt, brengt tevoren een goed bericht aan Abraham: "In jou zullen al de natiën gezegend worden." Letterlijk staat hier dat aan Abraham van tevoren geëvangeliseerd is. In het Grieks is dat één woord: *pro-evangelisato*. Dat "pro" is "vóór" en het andere heeft met het evangelie te maken. Hier staat dus dat aan Abraham werd geëvangeliseerd, of ik moet eigenlijk zeggen: dat er ál aan Abraham werd geëvangeliseerd.
Wij zeggen het nu heel generaliserend, maar wij denken bij evangelie of evangeliseren natuurlijk al snel aan het Nieuwe Testament. Daar hebben we immers ook de evangeliebeschrijvingen. Maar hier staat dat er al aan Abraham – dus dat is al in Genesis – werd geëvangeliseerd. Nou, wat werd aan hem geëvangeliseerd? "Abraham, in jou zullen al de natiën inbesloten gezegend worden." Dat alle natiën in Abraham gezegend zouden worden, was voor Abraham een goed bericht, een evangelie. Want evangelie betekent gewoon "goed bericht". Zo staat het dan ook in die vertaling van de Geschriften letterlijk vertaald. Evangelie is eigenlijk gewoon het Griekse woord.
Abraham was echter kinderloos en hij was "verstorven", zoals er in Romeinen 4 staat. Zijn lichaam was niet meer in staat om leven voort te brengen; hij was verstorven. Ook bij Sara ging het niet meer naar de wijze der vrouwen; ook zij was onvruchtbaar. Ze waren beiden verstorven en niet in staat om leven voort te brengen. En aan die kinderloze Abraham, die niet in staat was om leven voort te brengen, werd beloofd: "In jou zullen alle natiën gezegend worden." Nou, dat was een goed bericht. Dat was evangelie. Dus aan Abraham werd geëvangeliseerd.
Dat is ook een mooi detail: Abraham betekent "vader van vele volkeren". Hij werd honderd jaar oud, maar hij was verstorven en niet in staat om leven voort te brengen. Er staat in Romeinen 4 dat hij zijn eigen lichaam aanzag, maar dat niet in acht heeft genomen. Hij geloofde in God die het hem beloofd had. Dus hij zag zijn lichaam aan en hij zei: "Ja, hier moet ik het niet van hebben, maar God heeft het beloofd, dus gaat het gebeuren." Een naam heeft bij ons vaak wat minder betekenis, het moet vooral lekker klinken en zo, maar zijn naam betekende dus "vader van vele volkeren". Er zit natuurlijk wel humor in: als Sara hem riep voor het eten, dan riep ze eigenlijk: "Vader van vele volkeren, we gaan eten!" of "Kom je naar bed?".
Wat God aan Abram beloofd had, was dat uit een verstorvene leven zou worden voortgebracht. Laat ik dat vers er toch maar even bij pakken, want ik heb hier een notitie gemaakt. Ik wist zo snel niet welk vers het was, maar nu weet ik het wel: dat is Romeinen 4 vers 19. "Hij was niet zwak in het geloof en hij beschouwt zijn eigen lichaam, dat reeds verstorven was (want hij was ongeveer honderd jaar oud), en ook de versterving van Sara's moederscheut. Maar aan de belofte van God werd niet getwijfeld in ongeloof, maar hij kreeg energie en kracht in het geloven en hij geeft heerlijkheid aan God." Hoe gaf hij heerlijkheid aan God? Nou, door God te geloven op Zijn woord. Niet door iets te doen, want Abraham kon helemaal niks doen. Daar gaat de Galatenbrief ook over. Hij geloofde God op Zijn woord. Wil je heerlijkheid geven aan God? Geloof Hem dan. Dat is tot Zijn heerlijkheid, want God maakt Zijn beloften waar.
Ja, en de Schrift die tevoren waarneemt en ziet dat God de natiën uit geloof rechtvaardigt, brengt dus tevoren een evangelie, een goed bericht aan Abraham: "In jou zullen alle natiën inbesloten gezegend worden." Leven uit de dood zou worden voortgebracht in Abraham. Maar dat is natuurlijk ook het evangelie. Uit Abraham kwam voort – ik zei het voor de pauze ook al – het zaad van Abraham. Oppervlakkig gezien is dat Izak, maar ten diepste (dat gaan we straks nog wel zien in Galaten 3) is het zaad van Abraham Christus. Het spreekt van Christus. Hij is natuurlijk opgewekt uit de dood en brengt leven voort, en dat is het evangelie. Dat vinden we allemaal al verborgen – of eigenlijk is het nauwelijks verborgen – in die geschiedenissen van Abraham. Dat wordt hier door Paulus bekendgemaakt.
"In jou zullen alle natiën gezegend worden", zodat zij die uit het geloof zijn, gezegend worden samen met de gelovige Abraham. Zoals wij samen met Christus gezegend worden, zo wordt hier gezegd dat wij gezegend worden samen met de gelovige Abraham, want uit hem zou de Messias voortkomen. Zo vangt Mattheüs 1 volgens mij ook aan: dat de Here Jezus de Zoon van David is, maar ook de Zoon van Abraham. David heeft met het koningschap te maken, maar Abraham met de belofte.
Zodat zij die uit het geloof zijn, gezegend worden. Dus waar is de zegen? Nou, die is in het geloof. Geloof is het middel waardoor God rechtvaardigt. Het is het kanaal waardoor Hij iemand rechtvaardigt. Hij opent ons de ogen en wij geloven, en dat is het kanaal waardoor Hij ons rechtvaardigt. Want geloof is geen werk van ons; ook dat is Zijn werk. Zegen staat overigens altijd tegenover vloek; dat zijn elkaars tegenovergestelden. En hier staat dus dat zij die uit het geloof zijn, gezegend worden samen met de gelovige Abraham.
Galaten 3:9-12 - de Vloek van de Wet Versus de Zegen van het Geloof ↑ hoofdstukken
Want allen die uit de werken van de wet zijn, zijn onder de vloek. Dus hier staat zegen ook weer tegenover de vloek, en de zegen is in geloof. "Zijn jullie in de geest begonnen? Volbrengen jullie nu in het vlees?" zei Paulus. Hier gaat het ook over: allen die uit de werken van de wet zijn, zijn onder de vloek.
Onder de wet ontbreekt dus de zegen. Want een mens komt altijd tekort en de wet veroordeelt de zondaar. Dus daar is geen zegen; dat is de vloekzijde. Allen die uit de werken van de wet zijn, zijn onder de vloek, want er staat geschreven: "Vervloekt is eenieder die niet blijft in alles wat er geschreven is in de boekenrol van de wet om dat te doen."
De wet veroordeelt de zondaar, maar God — we zagen dat in Romeinen 4 vers 5, meen ik — rechtvaardigt de goddeloze om niet. En hier staat ook: "Vervloekt is eenieder die niet blijft in alles wat er geschreven is in het boek van de wet om dat te doen." Want onder de wet komt de mens altijd tekort en daardoor is het een vloek. Daarom is het een zegen dat wij niet onder die wet zijn.
Volgens mij heb ik de vorige keer dat vers aangehaald uit Galaten 5 vers 3. In het begin van Galaten 5 staat dat ieder die zich laat besnijden — zegt Paulus tegen die Galaten — schuldig is de hele wet te doen. Dus je kunt wel je best gaan doen en onder die wet gaan leven, maar of je nu heel veel of een heel klein beetje tekort komt: als je onder de wet leeft, ben je verplicht de hele wet te doen. Schuld is verplichting. Dus ieder die zich laat besnijden, of wat dan ook — want besnijdenis fungeert hier als containerbegrip voor de wet — ieder die dat doet, is schuldig de hele wet te doen.
En daardoor is vervloekt eenieder die niet blijft in alles wat er geschreven is in het boek van de wet om dat te doen. En dat er in de wet niemand bij God gerechtvaardigd wordt, is duidelijk. Dat mag wel ongeveer duidelijk zijn, denk ik. Toch gaat Paulus nog een paar hoofdstukken door over dit onderwerp, hoor. Maar ja, het is duidelijk. Er staat: "Dat er in de wet niemand bij God gerechtvaardigd wordt, is duidelijk." Want de rechtvaardige zal uit geloof leven. De rechtvaardige zal niet de wet doen of de werken van de wet proberen te doen. Nee, de rechtvaardige zal uit geloof leven.
Er is overigens een citaat uit Habakuk. Dat de rechtvaardige uit geloof zal leven, wordt in het Nieuwe Testament een aantal keren aangehaald. In Romeinen 1 vers 17 gaat het over het evangelie: het evangelie is Gods kracht tot redding voor ieder die gelooft. Want Gods rechtvaardigheid wordt daarin onthuld, geopenbaard. In het evangelie wordt Gods rechtvaardigheid geopenbaard.
Dat moet ik ook altijd even zeggen als het gaat over Gods rechtvaardigheid of Gods gerechtigheid. Dat is niet wat God eist — dat is de algemene theologie: dat Gods rechtvaardigheid inhoudt dat Hij recht eist van de mens. Nee, Gods rechtvaardigheid is dat Hij recht doet aan Zijn beloften. Gods gerechtigheid en Gods rechtvaardigheid zijn inwisselbare begrippen, synoniemen. "Gods rechtvaardigheid wordt in het evangelie onthuld", staat hier. Het wordt daarin geopenbaard.
Uit geloof tot geloof, zoals geschreven staat: "De rechtvaardige zal uit geloof leven." Over dat "uit geloof tot geloof" heb ik het al gehad, maar ik heb ook altijd de neiging om "Rechtvaardige" hier met een hoofdletter te zien. De Rechtvaardige zal uit geloof leven. Nou, dat heeft Hij gedaan. Over Zijn geloof hadden we het de vorige keer; uit het geloof van Christus worden wij gerechtvaardigd. En daarom zouden wij ook uit dat geloof leven: geloof in Hem.
Ja, dat er in de wet niemand bij God gerechtvaardigd wordt, is duidelijk, want de rechtvaardige zal uit geloof leven. En dat is wat God rekent tot rechtvaardigheid: geloof. Maar de wet is niet uit geloof, maar wie ze doet, zal daarin leven. "Wie deze dingen doet, zal door dezelve leven", zegt de Statenvertaling. Dat is natuurlijk de oppervlakkige toepassing van de wet: dat men de wet zou doen en daarin zou leven. Nou, dat is een "mission impossible", om het zo te zeggen. Want de mens komt tekort. Het vlees komt tekort. De wet is weliswaar heilig, rechtvaardig en goed, maar de mens op wie hij gelegd is, kan dat niet.
Wordt er toch nog gezongen? Dat wilde ik nog zeggen. Toch zit er in de wet ook een diepere laag. Paulus is daar hier nog niet aan toe, maar in Galaten 4 — ik haal het nu alleen aan, we komen daar nog op — zegt hij dit tegen die Galaten: "Zeg mij, jullie die onder de wet willen zijn, luisteren jullie niet naar de wet?" Oppervlakkig gezien luisterden ze wel naar de wet, want ze wilden weer de hoogtijden en feesten houden, dagen, maanden en jaren, en zich laten besnijden. In die zin luisterden ze naar de wet. Maar wat Paulus hier gaat doen, is onderwijzen dat er in die wet een diepere betekenis ligt.
Hij gaat vervolgens aan de hand van de geschiedenis in het Oude Testament met Hagar en Sara, Izak en Ismaël uitleggen en onderwijzen dat er onder die wet een diepere betekenis ligt. Sara en Hagar, Izak en Ismaël zijn uitbeeldingen van geestelijke dingen. Daarom zegt hij: "Jullie willen zo graag onder die wet zijn, maar luisteren jullie wel echt naar die wet?" Nou, dat deden zij dus niet. Maar Paulus gaat hier laten zien dat die wet wel degelijk ook voor ons is, als onderwijzing. Maar daar komen we, zoals gezegd, nog op. Hier gaat Paulus nog niet zo ver. De wet is niet uit geloof, maar wie ze doet, zal daardoor leven.
Galaten 3:13-14 - Christus Kocht Ons Vrij van de Vloek ↑ hoofdstukken
Christus koopt ons vanuit de vloek van de wet door voor onze vloek te worden. Want er staat geschreven: vervloekt is een ieder die op een hout gehangen wordt. Even een intermissie. Fem, dat gaan we niet doen. Nee, omdat je als je... Gewoon even nee, en ik leg het hier straks uit. Anders zit jij straks ook in het gips, en dat zie ik niet zo zitten. Zo krijgen we het altijd weer terug. Ik vind het wel leuk. Het klopt wel, maar...
Christus koopt ons vanuit de vloek van de wet door voor onze vloek te worden. Want er staat geschreven: vervloekt is een ieder die aan een hout gehangen wordt. Hij koopt ons uit. Wij zijn duur gekocht, zegt Paulus. In bijvoorbeeld 1 Korinthiërs 6 vers 20, maar ook in 1 Korinthiërs 7 vers 23. Voor een prijs werden jullie gekocht; jullie zijn duur gekocht, zegt de Statenvertaling hier. Word geen slaven van mensen. Dat is overigens ook wat er bij die Galaten aan de hand was. Dit is dan Korinthe, maar ik wil laten zien dat die dingen in al Paulus' brieven naar voren komen. Maar hier zegt hij: jullie zijn duur gekocht, voor een prijs worden jullie gekocht. Word geen slaven van mensen.
Hij heeft ons gekocht. Wij zijn gekocht en betaald, dus we zijn ook Zijn eigendom, rechtmatig. Zoals in een van de Timotheüs-brieven, daar zegt hij dat Hij Zijn ziel, Zijn leven, heeft gegeven tot een losprijs voor allen. Om allen te kopen namelijk. Ja, Hij droeg de vloek door aan het hout te gaan, door aan het kruis te gaan. En Hij droeg de vloek en stierf dus ook als onschuldige. Dat ook nog eens natuurlijk.
Nou, vervloekt is een ieder die op een hout gehangen wordt. Ook dat komt overigens uit de wet, uit Deuteronomium meen ik. Deuteronomium 21 vers 23 staat er in mijn Bijbel met tekstverwijzingen bij, dus dat zal het wel zijn dan. Hij koopt ons uit vanuit de vloek van de wet, door voor onze vloek te worden, opdat de zegen van Abraham tot de natiën zou komen in Jezus Christus, opdat wij de belofte van de Geest in ontvangst zullen nemen door het geloof.
De zegen van Abraham, daar gaat het hier over. Dat is wat we een paar verzen eerder zagen: dat alle natiën in Abraham gezegend zouden worden. Er staat overigens niet dat in jou uit alle natiën een enkeling gezegend zal worden. Nee, in jou zullen alle natiën gezegend worden. Dus ook dat is alweer universeel.
Iemand merkt op: "Ja, maar zijn het dus eigenlijk de nakomelingen van hem en worden alleen die dan gezegend of...?" Oké. Dan denk je dat het zo is. Dan denk je dat het zo is? Ja, nog steeds? Nee. Dat wist ik, dat was een retorische vraag. Maar dit gaat natuurlijk ook over dat de zegen van Abraham tot de natiën zou komen. Alle natiën zouden in hem gezegend worden. Maar ten diepste is dat in zijn zaad, hetwelk is Christus. Maar dat staat hier ook: in Jezus Christus. De zegen van Abraham zou tot de natiën komen in Jezus Christus. Dat staat hier al. Wij zouden de belofte van de Geest bij de natiën in ontvangst nemen door het geloof.
De zegen van Abraham is dat alle natiën gezegend zouden worden en dat God geloven rekent tot gerechtigheid. Dus uit het geloof van Jezus Christus tot in ons geloof. Wij ontvangen die beloofde Geest, de Geest van de belofte, de belofte van de Geest; die ontvangen wij dan ook door geloof. En wat Paulus hier uiteenzet, is dat die beloften niet teniet worden gedaan door de komst van de wet. Aan Abraham waren beloften gedaan, en die beloften zijn nog steeds geldig, om het zo te zeggen. Die zijn nog steeds van kracht en de komst van de wet heeft die beloften niet tenietgedaan. En dat zegt hij hier ook.
Galaten 3:15 - het Verbond met Abraham Is Onveranderlijk ↑ hoofdstukken
Broeders, ik zeg dit naar de mens, naar de mens gesproken zouden wij zeggen. Ik zeg dit naar de mens: net zoals een verbond van een mens dat bekrachtigd is, niemand wijst het af of wijzigt het. Een verbond, een contract, dat kun je niet zomaar wijzigen.
Het gaat hier over het Abrahamitisch verbond, zo noemen ze dat wel eens. Dat vind je nergens zo in de Bijbel. Of hoe gaat dat bekende lied? "Het verbond van Abraham, Zijn vriend, bevestigt Hij van kind tot kind." We hadden het er net over: dat wordt toch gezongen bij de kinderdoop ofzo? Ja.
Maar een verbond is vast. Dat lezen we overigens ook in Hebreeën, meen ik. Een verbond is vast en onveranderlijk, en God heeft beloften gedaan aan Abraham. Paulus zegt dat het bij een menselijk verbond al zo is dat, wanneer het bekrachtigd is, het niet wordt gewijzigd. Of beide partijen moeten het openbreken en het daarmee eens zijn, maar anders wijst niemand het af of wijzigt het.
Nou, zo is het dus ook met het verbond dat God gaf aan Abraham. De beloften die God deed aan Abraham worden door de wet niet tenietgedaan. En God gaf ver voor die wet, 430 jaar voor die wet, die belofte al aan Abraham. Broeders, ik zeg dit naar de mens, net zoals een verbond van een mens dat bekrachtigd is: niemand wijst het af of wijzigt het. Nu gaat Paulus weer een steekje dieper en hij zegt:
Galaten 3:16 - het Zaad van Abraham Is Christus ↑ hoofdstukken
Nu werden aan Abram de beloften uitgesproken en aan zijn zaad. Hij zegt niet: "En aan zijn zaden", als over velen, maar als over één: "En aan jouw zaad", dat wil zeggen: Christus. Dus Paulus geeft ons hier wel een lesje begrijpend lezen. En ja, als je het niet netjes zou zeggen, zou je zeggen dat Paulus wel een letterzifter is. Want hij zegt: je moet wel goed lezen. Aan Abram werd de belofte uitgesproken en aan zijn zaad. En hij zegt niet... het is geen meervoud, zegt Paulus. Nee, de belofte is aan Abram gedaan en aan zijn zaad. Wij denken bij het zaad van Abram wellicht in de eerste plaats aan Izak, maar hij zegt: "Nee, aan Abraham en jouw zaad." En dat wil zeggen Christus.
Christus is het zaad van Abraham. Christus is de uiteindelijke erfgenaam van de belofte aan Abraham, en in Hem worden al die beloften vervuld. Ja, welke belofte dan? Nou, die we al eerder zagen: "In jou zullen alle natiën gezegend worden." Dus dat zijn echt niet alleen de nakomelingen van Sem. Nee, dat zijn al de natiën, zoals we dat eerder zagen.
Kijk naar zijn zaad... Ik heb een paar schriftplaatsen uit Genesis waar gesproken wordt over Abram en zijn zaad. Ik had gewoon één van die teksten opgezocht en toen keek ik naar de tekstverwijzingen. En dan zoek je die andere tekstverwijzingen op, dan vind je weer nieuwe, en dan wordt het een soort cirkel met heel veel teksten. Dus het is echt een terugkerend refrein in Genesis. Maar ik heb er een paar waar dit staat: Yahweh, de Heer verschijnt aan Abram — toen nog Abram — en Hij zegt: "Aan jouw zaad geef Ik dit land." En hij bouwt daar een altaar voor Yahweh die aan hem verscheen.
Een hoofdstuk verder, want al het land dat jij ziet — Abram moest om zich heen kijken — daar zei God tegen hem: "Al het land dat jij ziet geef Ik aan jou en aan jouw zaad tot aan de aeon." En: "Ik vermeerder jouw zaad als de sterren van de hemelen en Ik geef aan jouw zaad al deze landen. En zij zullen gezegend worden in jouw zaad, alle natiën van de aarde." En als je dit leest in Genesis — want daarom laat ik er ook een paar zien — dan zou je natuurlijk denken dat het gaat over Izak en de nakomelingen. Maar nee, dit gaat ten diepste allemaal over Christus. Dat zegt Paulus in Galaten 3. Al die schriftplaatsen waar een belofte wordt gedaan aan Abram en zijn zaad, daar zegt Paulus van: "Ja, dat staat niet 'en zijn zaden' als van velen." Maar het is enkelvoud, het is aan zijn zaad, hetwelk is Christus.
En al die beloften die aan Abram gedaan zijn... Abram heeft als vreemdeling gewoond in dat land. In tenten heeft hij gewoond; hij heeft nooit een plek gekocht of zich daar definitief gevestigd, behalve een graf voor Sara, meen ik. Maar voor de rest heeft hij niets gekocht. Hij verkeerde daar als vreemdeling en bijwoner, meldt de Hebreeënbrief. Hem waren beloften gedaan en hij wist: "Ik ontvang dat land toch wel." En hem waren beloften gedaan en hij geloofde God. Maar ten diepste worden al die beloften vervuld in het zaad van Abram, hetwelk is Christus. Hij zal al die landen ontvangen, en niet alleen de landen. Daarom gaat het hier ook over de sterren des hemels. Hij zal regeren, het zaad van Abraham, Christus, over hemel en aarde.
Van Abraham? Ja, ja. En dan ga je een claim leggen natuurlijk op een... Ja, dat wordt ook gedaan natuurlijk. En daarom is daar ook in die regio de ruzie tussen de zonen van Abraham, om het zo te zeggen. Want het zaad van Abraham, als je dat oppervlakkig beschouwt, is dat dan Izak? En weer andere volken zeggen: "Nee, dat is Ismael." Dus het is een broedertwist die nog steeds voortduurt. Maar ook dat wordt op niet al te lange termijn allemaal opgelost. En wij stellen ons vertrouwen in het Zaad, met de hoofdletter: het zaad van Abraham, hetwelk is Christus. Dus wat daar ook gebeurt in het Midden-Oosten, het komt allemaal goed, maar wel op zijn tijd. En aan jouw zaad, dat wil zeggen: Christus. Dit heb ik al eerder aangehaald en dit zeg ik ook nu.
Galaten 3:17-18 - de Latere Wet Doet de Eerdere Belofte Niet Teniet ↑ hoofdstukken
Paulus zegt dat de wet, die na vierhonderddertig jaar gekomen is, een verbond dat tevoren door God bekrachtigd is niet ongeldig maakt. Volgens mij hoef ik daar nu niets meer van uit te leggen; dat hebben we nu een aantal keren gezien en aangehaald. Die wet maakt een verbond dat tevoren door God bekrachtigd is dus niet ongeldig, zodat de belofte buiten werking gesteld zou worden. Beloften blijven geldig. Dat is wat Paulus hier zegt en daar gaat het natuurlijk allemaal om.
Eerst waren er de beloften. Dat is ook nog zoiets, hè? "In jouw zaad, Abraham, zullen alle geslachten, alle natiën van de aardbodem gezegend worden." Dat is de belofte. Boem. Alle natiën van de aarde. Toen kwam de wet. Eén natie, dus tegenover alle natiën. Die wet was er maar voor één volk, terwijl de beloften voor alle natiën waren. Maar God heeft die wet erbij gegeven met een bepaald doel. Die wet is erbij gekomen en ertussen geschoven, maar die doet de belofte niet teniet; het is niet gegeven zodat de belofte buiten werking gesteld zou worden. Die wet is aan één volk gegeven om de belofte voor alle natiën te zijn. Daar hoort dat ene volk dus ook bij; alle natiën zijn alle natiën.
Die wet is voor één volk, en daar zou ik nog heel cynisch over kunnen zijn. Daar heeft het christendom natuurlijk ook iets op gevonden: door de wet op zondagochtend gewoon voor te lezen en te doen alsof dat ook voor ons is. Ik wijs altijd op de eerste zin als men die wet voor gaat lezen: "Ik ben de HEER, ik ben Yahweh uw God, die u uit Egypteland uitgeleid heeft, uit het diensthuis, uit de slavernij." Dat werd gezegd vanaf de berg Sinaï tot het volk dat daar was, het volk Israël. En dat wordt dan aan de natiën voorgelezen. Je zit hier onder de natiën in de kerk en dat wordt aan jou voorgelezen; dan zou er toch een lichtje moeten gaan branden. Is dat dan voor ons? Was ik daar ook bij die berg? "Het is beeldspraak," hoor ik dan. Nou, dan heb ik ook een mooie: "Ik ben Yahweh uw God, die u uit..." Ik stotter ervan, want zo vaak hoor ik het gelukkig niet. "Ik ben Yahweh uw God, die u uit Egypteland, uit het diensthuis uitgeleid heeft." Oké, dat is symbolisch of figuurlijk taalgebruik, dat heb ik ook wel eens gehoord. Dan zeg ik: waar staat die slavernij dan voor? Die slavernij is een uitbeelding van de wet. Dus als je uit die slavernij geleid bent, dan haal je het ook al uit je hoofd om die wet voor te lezen.
Maar daar gaat echt die hele brief aan de Galaten over. Hoe dan ook, Paulus zei net al: het is duidelijk. Het moet nu wel duidelijk zijn dat we niet onder die wet leven of gesteld zijn. Die was voor slechts één volkje, en ook nog eens voor een bepaalde tijd. We kunnen nu niet meer heel Galaten 3 bespreken, maar de volgende keer gaan we daar gewoon verder. Paulus zegt daar: de wet is een pedagoog, een tuchtmeester geweest tot op Christus. Dus vanaf Mozes tot op Christus, en dat was ook het einde van de wet. Dat was ook het doel van de wet. Ja, daar gaat hij ook nog onorthodoxe dingen over zeggen in dit hoofdstuk. Maar ik wil nog even één vers verder gaan en kijken wat vers 19 zegt over waartoe de wet dan gegeven is. Maar eerst nog even vers 18.
"Indien het lotbezit" — de erfenis, het lotsdeel — "uit de wet is, dan is het niet meer uit de belofte." Als wij zouden ontvangen wat God ons wil geven uit de wet, dan is het niet meer uit de belofte. En het lotbezit is delen in het lot van het zaad van Abraham. Eén met Christus delen in Zijn lot. Wij hebben in Hem het lotsdeel — ik weet niet precies hoe het in de Efezebrief staat, maar wij hebben het in Hem ontvangen. Want indien het lotbezit uit de wet is, dan is het niet meer uit belofte. En juist door een belofte heeft God aan Abraham Zijn gunst bewezen. Ik heb hier voor mezelf een verwijzing naar Galaten 3 vers 29 staan, aan het einde van het hoofdstuk. Ik weet niet meer precies waarom, o ja: "Indien jullie van Christus zijn, dan zijn jullie zaad van Abraham." Hij is het zaad van Abraham, maar wanneer wij van Christus zijn — wanneer Hij onze ogen heeft geopend, wanneer Hij ons de Geest heeft gegeven, wanneer wij geloven en dus van Christus zijn — dan zijn jullie zaad van Abraham en naar de belofte lotbezitters of erfgenamen. Dan delen wij in Zijn lot, in Zijn lotbezit.
Want indien het lotbezit — het lotsdeel, de erfenis van mijn part — uit de wet is, dan is het niet meer uit de belofte. Ik liet net al zien dat God het lot bepaalt. Dan is het niet meer uit de belofte, en juist door de belofte heeft God aan Abraham Zijn gunst bewezen. Als het lotbezit uit de wet is, is het niet meer uit de belofte, maar het is natuurlijk ook vice versa: als het lotbezit uit de belofte is, dan is het dus niet uit de wet. Nou, dat had Paulus hier wel duidelijk gemaakt. "En juist door een belofte heeft God aan Abraham Zijn gunst bewezen." In de Statenvertaling staat dat wel mooi; er staat hier het woord *kecharistai*. *Charis* is genade, dat heeft met genade en vreugde te maken. De Statenvertaling heeft vertaald: "door de belofte genadig geschonken", wat overigens volgens mij ook een prima vertaling is. Ja, laat ik dan het volgende vers nog even lezen als cliffhanger, want het is de hoogste tijd. Nou, ik heb nog één minuut, zie ik.
Galaten 3:19 - Waartoe Dient Dan de Wet? ↑ hoofdstukken
Wat is dan de wet? Wat is het doel van de wet? Waartoe is de wet gegeven? Paulus heeft hier uiteengezet dat God een belofte heeft gedaan aan Abraham en dat de wet die belofte niet tenietdoet. Het is niet zo dat door de wet de beloften aan de kant zijn geschoven en dat nu de wet geldend is. Nee, die wet is erbij gekomen; er staat dat zij werd toegevoegd. We zagen al dat de wet de belofte niet tenietdoet; de beloften blijven geldig.
Wat is dan het doel van die wet? Paulus zegt: "Ter wille van de overtredingen werd zij toegevoegd." Dat is precies het tegenovergestelde van wat altijd geleerd wordt. Men zegt doorgaans dat de mens een wet nodig heeft zodat hij minder zondigt, maar Paulus zegt hier dat de wet werd toegevoegd ter wille van de overtredingen. Oftewel: het werkte de overtredingen juist in de hand. Waar geen wet is, is ook geen overtreding, zegt Paulus in de Romeinenbrief. De wet is juist de prikkel van de zonde.
Iedereen die kinderen heeft, weet dat het zo werkt. Zet een pot snoep op tafel en zeg: "Ik loop even naar boven, maar je mag geen snoep pakken." Als je geluk hebt, doet het kind het inderdaad niet, maar het is wel maar met één ding bezig: dat snoep op die tafel, want dat mag niet. Dat is wat de wet doet in de mens: het prikkelt de zonde, het activeert de zonde.
De NBG zegt: "om de overtredingen te doen blijken is de wet daarbij gegeven", maar dat staat er echt niet. Er staat: "ter wille van de overtredingen." Als ik iets ter wille van iets doe, dan is het om datgene waar het over gaat te bevorderen. Als ik ter wille van jullie iets doe, dan doe ik dat om jullie iets te geven, zodat iets toeneemt. "Ter wille van de overtredingen werd zij toegevoegd" betekent dat de wet juist is gegeven om de zonde te doen toenemen. Dat is nogal onorthodox, maar Paulus zegt dat daar waar de overtreding toeneemt, de genade veel meer overvloedig is. Hoe meer overtreding, hoe meer genade. Dat lezen we ook in de Romeinenbrief.
Wat is dan het doel van de wet? Ter wille van de overtredingen werd zij toegevoegd totdat het zaad zou komen aan wie Hij het heeft beloofd. Dat zaad is Christus. Paulus zet hier verder uiteen dat de wet is gegeven tot op Christus. Daar gaan we de volgende keer uitgebreider mee verder. Dan vervolgen we de studie bij dit vers, vers 19, en dan zal ik ook laten zien dat dit niet de enige schriftplaats is waar dit staat; ook in de Romeinenbrief komen we dat tegen. Voor nu laten we het hierbij.