In Mattheus 13 begint de Heer voor het eerst in gelijkenissen te spreken. De aanleiding hiervoor vinden we in het voorgaande hoofdstuk. Omdat Israël Hem als Messias verwerpt, wordt de prediking van een geopenbaard Koninkrijk dat nabij was gekomen, de verkondiging van een verborgen Koninkrijk. De gelijkenissen gaan dan ook over de verborgenheid van het Koninkrijk.
Er bestaan veel misverstanden over gelijkenissen. Mattheus 13 is een belangrijk gedeelte met betrekking tot het doel en de strekking ervan. Het is het enige Schriftgedeelte (samen met de parallelteksten in de andere evangeliën) waar uitgelegd wordt waar de gelijkenissen over gaan en waarom Jezus in gelijkenissen sprak. Wat Jezus erover zegt staat ook haaks op wat ‘men’ er meestal over zegt…
Plaats studie: Hendrik Ido Ambacht
Datum: 22 april 2018
📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst
“Een gelijkenis legt niets uit; een gelijkenis moet uitgelegd worden.”
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- Inleiding en Bijbellezing Mattheüs 13
- De Context: Jezus als de Komende Koning
- De Afwijzing van de Koning in Mattheüs 12
- Overzicht van de Acht Gelijkenissen in Mattheüs 13
- Symboliek: Jezus Verlaat het Huis Israël
- Waarom Spreekt Jezus in Gelijkenissen?
- De Verborgenheden van het Koninkrijk Der Hemelen
- Vervulling van Jesaja's Profetie: Ziende Niet Zien
- Uitleg Gelijkenis van de Zaaier: Zaad Langs de Weg
- Uitleg Gelijkenis van de Zaaier: Steenachtige Grond en Dorens
- De Gelijkenis van het Onkruid Tussen de Tarwe
- Categorisering van de Acht Gelijkenissen
- Uitleg van het Onkruid: de Akker Is de Wereld
- De Oogst: de Voleinding van Deze Aion
- Het Oordeel: Buiten het Toekomende Koninkrijk (gehenna)
- Gods Einddoel: Alles in Allen
Inleiding en Bijbellezing Mattheüs 13 ↑ hoofdstukken
We gaan het hebben over gelijkenissen. De aanleiding voor mij was dat ik het in eerste instantie wilde hebben over de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan. Ik dacht: dat is mooi om eens een keer te bespreken. Maar toen dook ik wat verder in de gelijkenissen en dat is toch een fascinerend onderwerp. Dus ik dacht: die houden jullie nog van me tegoed, die van de barmhartige Samaritaan. Ik dacht: we gaan eens wat meer gelijkenissen bespreken en dan is het eigenlijk het meest logische om te beginnen in Mattheüs 13, want daar vinden we de eerste gelijkenissen die door Jezus worden uitgesproken.
Laten we eerst een gedeelte lezen. Net deed dat ding het nog, even kijken... Ik lees het gewoon even voor; we lezen eerst een gedeelte uit Mattheüs 13.
Op die dag verliet Jezus het huis en ging bij de zee zitten. En veel menigten verzamelden zich om Hem heen, zodat Hij in een schip ging zitten en heel de menigte stond op de oever. En Hij sprak tot hen veel dingen door gelijkenissen. Hij zei: "Zie, een zaaier ging eropuit om te zaaien. En toen hij zaaide, viel een deel van het zaad langs de weg en de vogels kwamen en aten dat op. Een ander deel viel op steenachtige plaatsen, waar het niet veel aarde had, en het kwam meteen op doordat het geen diepte van aarde had. Maar toen de zon opgegaan was, verschroeide het en doordat het geen wortel had, verdorde het. Een ander deel viel tussen de dorens; de dorens kwamen op en verstikten het. Weer een ander deel viel in de goede aarde en gaf vrucht, het ene honderd-, het andere zestig- en een ander dertigvoudig. Wie oren heeft om te horen, laat hij horen."
En de discipelen kwamen naar Hem toe en zeiden tegen Hem: "Waarom spreekt U tot hen door gelijkenissen?" Hij antwoordde en zei tegen hen: "Omdat het u gegeven is de geheimenissen van het Koninkrijk van de hemelen te kennen, maar aan hen is het niet gegeven. Want wie heeft, aan hem zal gegeven worden en hij zal overvloedig hebben; maar wie niet heeft, van hem zal afgenomen worden zelfs wat hij heeft. Daarom spreek Ik tot hen door gelijkenissen, omdat zij niet zien, ook al zien zij, en niet horen, ook al horen zij, en ook niet begrijpen. En in hen wordt de profetie van Jesaja vervuld die zegt: 'Met het gehoor zult u horen, maar beslist niet begrijpen, en ziende zult u zien, maar beslist niet opmerken.' Want het hart van dit volk is vet geworden en ze hebben met de oren slecht gehoord en hun ogen hebben zij dichtgedaan, opdat zij niet op enig moment met de ogen zouden zien en met de oren horen en met het hart begrijpen en zij zich zouden bekeren en Ik hen zou genezen.
Maar uw ogen zijn zalig omdat zij zien en uw oren omdat ze horen. Want voorwaar, Ik zeg u dat veel profeten en rechtvaardigen verlangd hebben te zien wat u ziet, en ze hebben het niet gezien; en te horen wat u hoort, en ze hebben het niet gehoord."
Tot zover even. Dit is Mattheüs 13, en dan hebben we er natuurlijk al twaalf hoofdstukken op zitten in het Mattheüs-evangelie.
De Context: Jezus als de Komende Koning ↑ hoofdstukken
Ik wil kort even laten zien in wat voor context we dit hoofdstuk, Mattheüs 13, moeten plaatsen. Ik zal zo wat meer over het hoofdstuk zelf vertellen, maar het is belangrijk om te zien waarin we de context van Mattheüs 13 moeten plaatsen. Want de Heere Jezus ging opeens, 'out of the blue', in gelijkenissen spreken. Dat was natuurlijk de vraag: was daar wellicht een aanleiding voor? Kijk, in bijna alle handboeken vind je terug dat het Mattheüs-evangelie Jezus presenteert als de komende Koning. Er wordt hier beschreven: hier komt de Koning, de Messias waar het Joodse volk op wachtte.
Dat kan ik laten zien helemaal aan het begin van Mattheüs. Bijvoorbeeld in Mattheüs 3 vers 2. Daar gaat het in het voorgaande vers over Johannes de Doper. In die dagen kwam Johannes de Doper, hij trad dus op, en hij proclameerde, hij predikte in de woestijn van Judea. En hij zegt: "Bezin je" – "Bekeert u" staat in de meeste gangbare vertalingen. Het heeft met denken te maken; bezin je, want het Koninkrijk der hemelen is genaderd, is nabijgekomen. Dat is dus de voorloper van de Heere Jezus, Johannes. Zo wordt hij ook voorzegd; van hem wordt tevoren geprofeteerd dat hij zou komen. Bijvoorbeeld in Jesaja, dat hij de wegbereider was van de Heere Jezus. Bij de komst van een koning kwamen er vaak wegbereiders die zorgden dat de straten schoon waren en dat er aangekondigd werd dat de koning kwam, zodat de mensen zich daarop konden voorbereiden.
Nou, Johannes de Doper was zo'n wegbereider. Hij was de wegbereider van de komende Koning en hij predikte dan ook: "Bekeert u" of "Bezint u, want het Koninkrijk is nabijgekomen." En dus moest de Koning komen, want voor een Koninkrijk heb je wel een Koning nodig. Hier wordt het het Koninkrijk der hemelen genoemd in Mattheüs. In andere evangeliën heet het net weer wat anders, het Koninkrijk van God, of gewoon het Koninkrijk, en elders in de Schrift het Koninkrijk van Christus. Nu ken ik mensen die zeggen: als er iets anders gezegd wordt, wordt er ook wat anders bedoeld. Nou ja, ik geloof daar niet in. Ik geloof niet dat het allemaal verschillende koninkrijken zijn; ik geloof gewoon dat het de benaming is voor één en hetzelfde Koninkrijk.
Het is één Koninkrijk dat verschillende aspecten heeft. Dat het een Koninkrijk der hemelen is, betekent dat het geregeerd wordt vanuit de hemelen; dat is één aspect. Dat het het Koninkrijk van God is, is een ander aspect. Of het Koninkrijk van Christus, namelijk dat God dat Koninkrijk regeert door Christus. Maar er is natuurlijk maar één Koninkrijk. Het is juist het verhaal in de Schrift dat dat ene Koninkrijk al die andere koninkrijken zou tenietdoen en verpulveren. Denk aan dat beeld in het boek Daniël: goud, zilver, koper, ijzer en leem. Dat wordt allemaal door die ene steen – als je Daniël 2 niet kent, dan denk je: waar heeft hij het over? – maar het wordt allemaal door die ene steen verpulverd. En heel de aarde wordt ermee gevuld, staat er in Daniël 2. Die steen, die rots, dat is Christus. En ook daar staat dat dat Koninkrijk vanuit de hemel gevestigd zal worden.
Nou, dat Koninkrijk was hier aanstaande, het was nabijgekomen. En Johannes de Doper predikte dat Koninkrijk. Wij zouden wellicht zeggen dat er duizend jaar nabij waren gekomen, maar Johannes de Doper had het boek Openbaring nog niet, dus die kon dat niet zeggen. Dat is Johannes de Doper. Nog één voorbeeld geef ik, ook een hoofdstuk verder, in Mattheüs 4 vers 17. Daar is het Jezus Zelf die hier begint te prediken en te zeggen: "Bekeert u, bezin je, want het Koninkrijk der hemelen is genaderd, is nabijgekomen." En de Heere Jezus, Hij was en Hij is nog steeds die komende Koning. Hier werd tegen het volk Israël gezegd: de Messias komt eraan. De Heere Jezus zei dat dat Koninkrijk nabijgekomen is.
Als Israël Hem had geaccepteerd als Koning – dat is hypothetisch, weten wij achteraf – en als ze zich inderdaad hadden bezonnen of bekeerd, hoe je dat ook wilt zeggen, dan was dat Koninkrijk gekomen. Het was nu nabij. Maar als ze Hem hadden geaccepteerd als hun Koning en als de Messias, of als ze hadden geloofd, dan zou dat Koninkrijk op aarde gevestigd worden. Dan zou de troon van David door de Zoon van David hersteld zijn geworden. Want die dynastie van David is afgebroken; er zat geen koning meer op de troon in Jeruzalem van het huis van David. Maar hier kwam de Zoon van David en Zijn verkondiging was dat het Koninkrijk nabijgekomen is. En zo wordt dat ons gepresenteerd in het begin van het boek Mattheüs en ook van de andere evangeliën.
De Afwijzing van de Koning in Mattheüs 12 ↑ hoofdstukken
Dan ga ik even naar Mattheüs 12, dan zijn we al bijna in hoofdstuk 13. Daar heb ik overigens geen dia van, maar dat doe ik even aan de hand van de Bijbel zelf. De meeste van u hebben een Bijbel bij zich en de anderen moeten even goed opletten. In Mattheüs 12 vinden we dat de Heere Jezus massief, of met nadruk, wordt afgewezen door het Joodse volk en met name door de leidslieden van dat volk. In vers 9 tot 21 vind je bijvoorbeeld de geschiedenis van de man met de dorre hand — een verschrompelde hand waar geen kracht in zat. De Heere Jezus geneest die man op de Sabbat en dat wordt Hem met name aangerekend dat Hij dat op een sabbat doet. Maar die man met die verschrompelde hand is een beeld van Israël. Israël was het volk waardoor God Zijn werk zou doen; een priesterlijk volk. Je zou kunnen zeggen: Zijn heilsarm, of — is dat een woord? — Zijn heilsorgaan. Dat woord heb ik wel eens gehoord, maar volgens mij is dat ook geen goed Nederlands. Maar de godsarm is datgene waardoor Hij Zijn werk doet, waardoor Hij de dingen tot stand brengt die Hij wil. En dat was Israël, Gods uitverkoren volk.
Maar die hand was verschrompeld; er zat geen kracht in, er zat geen leven in. Dat de hand hier genezen wordt op de Sabbat, is een beeld van die grote Sabbat: de zevende dag, maar dan van duizend jaar, die in de toekomst zal aanbreken. De duizend jaar waarin satan gebonden zal zijn en waarin dat Koninkrijk inderdaad gevestigd zal worden. Want we weten natuurlijk allemaal dat door de prediking aan het begin van Mattheüs het Koninkrijk nabij was gekomen, maar daar is iets gebeurd waardoor het niet openbaar werd. We weten allemaal waarom dat komt: omdat ze hun Messias verworpen en zelfs gedood hebben.
Denk bij die man met die dorre hand ook aan het dal van de dorre doodsbeenderen uit Ezechiel 37. Ezechiel ziet daar een visioen met dorre beenderen en daar gebeurt van alles mee, maar er wordt ook expliciet uitgelegd — misschien laat ik het straks nog wel even zien — dat die beenderen het huis van Israël zijn. Die dorre beenderen zijn het huis van Israël, een ongelovig Israël. In Ezechiel wordt beschreven dat daar inderdaad leven in gaat komen en dat het hersteld zal worden. In Mattheüs 12 vers 13 wordt die hand hersteld. Dat woord 'hersteld' vind je in het Nieuwe Testament een aantal keren met betrekking tot het Koninkrijk dat hersteld zou worden.
In Handelingen 1 vers 9 — ik doe dit vrij snel omdat ik het wel eens vaker gezegd heb — is de vraag: "Heere, herstelt U in deze tijd het Koninkrijk aan Israël?" Dat is de vraag van de discipelen aan Jezus na Zijn opstanding. Inmiddels was het zo dat het volk Hem niet geaccepteerd had, maar verworpen en gedood. Hij was opgewekt door God uit de doden en nu vroegen die discipelen: "Herstelt U in deze tijd het Koninkrijk aan Israël?" Inmiddels weten we dat dat niet gebeurd is. Doorheen het boek Handelingen zie je hoe de verkondiging van dat Koninkrijk naar de achtergrond verdwijnt. Petrus zegt nog in Handelingen 3 — dat is natuurlijk ook een begin van Handelingen: "Als jullie je bekeren, Israël, dan zal God Zijn Zoon, die Hij opgewekt heeft, vanuit de hemel terug laten keren en dan zal Hij alles herstellen." Herstellen; weer dat woord waarvan de profeten gesproken hebben. Ook ditzelfde woord. Maar die boodschap verdwijnt naar de achtergrond en de apostel Paulus komt in het boek Handelingen steeds meer op de voorgrond. Hij predikte dat Israël niet zou geloven en dat de redding naar de natiën ging.
Vervolgens wordt in Mattheüs 12, in vers 22 tot 37, een blinde en stomme man genezen. Hij is blind én stom. We hebben zojuist in Mattheüs 13 gelezen dat dit volk ziende niet zou zien en dat hun ogen toegestopt zouden worden. Hier wordt een blinde genezen. Israël was blind, verblind en ongelovig; daar is dit een beeld van. Stom waren ze natuurlijk ook, want de deugden van hun God die ze zouden verkondigen aan de volkeren — die priesterlijke taak — die hebben zij niet uitgeoefend. Waar het mij om gaat is de schare in vers 23. Zij zeggen: "Is deze soms de Zoon van David?" Het antwoord is: ja, dat is Hij. Maar de farizeeën die dit hoorden, zeiden: "Hij drijft de demonen slechts uit door Beëlzebul, de overste van de demonen." Het werk van God, wat God hier doet door Zijn Zoon, de Zoon van David, daar spreken ze tegen. Ze maken het nog een stapje erger door te zeggen dat het uit het rijk van de duisternis komt. Dat is zo'n grove leugen dat ze daarmee hun ongeloof demonstreren.
Lees dit hoofdstuk vanmiddag maar eens goed door. Het gaat toch regenen, begreep ik. Als de zon schijnt, ga je in de zon zitten, maar nu wordt het een beetje wisselvallig, geloof ik. In het laatste deel van het hoofdstuk komen ze naar Jezus toe en zeggen: "We willen wel een teken van U zien." Hij heeft net twee tekenen gedaan die ook vooruitwijzen naar het herstel van Israël, en dan komen ze naar Hem toe: "Ja, we willen van U wel een teken zien." In vers 38 zegt de Heere dat ze geen ander teken krijgen dan het teken van Jona de profeet. En nu gaan we naar Mattheüs 13, naar het gedeelte dat we net gelezen hebben. Ik hoop hiermee de context geschetst te hebben waarin die geheimenissen en gelijkenissen werden uitgesproken.
Overzicht van de Acht Gelijkenissen in Mattheüs 13 ↑ hoofdstukken
In Mattheüs, laat ik dat eerst nog even laten zien – dit kunnen jullie waarschijnlijk niet lezen – maar dit zijn de gelijkenissen van Mattheüs 13 op één pagina. Dat moest even, want ik wil het op één pagina zetten. Als je een Bijbel hebt, kun je dit ook vrij makkelijk zien. Kijk, zo’n laptop met zo’n softwareprogrammaatje en een PowerPoint is allemaal heel makkelijk, want je kunt snel springen. Alleen kun je daardoor natuurlijk het overzicht kwijtraken, omdat je telkens aan het inzoomen bent op één vers. Je laat één vers zien, terwijl je in een Bijbel ziet dat Mattheüs 13 inderdaad in het verband van Mattheüs 12 staat.
Ik heb hier Mattheüs 13 open liggen. Dan zie je ook kopjes erboven staan, waar je niet altijd veel aandacht aan moet besteden, maar dan zie je de gelijkenis van het zaad, waarom Jezus door gelijkenissen sprak en dan de verklaring van de gelijkenis van het zaad. Nou, enzovoort. Zo zie je heel snel een beetje de opbouw. Want hier wordt in deze zwarte letters de gelijkenis van het zaad weergegeven. Die wordt dan onderbroken door dit gedeelte. Dit heb ik overigens gewoon bijna één op één overgenomen van de website van de Herziene Statenvertaling. Er staat hier: "Waarom Jezus door gelijkenissen sprak." Dat zijn dus de kopjes van de Herziene Statenvertaling. Maar dan krijg je de uitleg van de gelijkenis van de zaaier.
We hebben net dit gedeelte gelezen: zwart, groen en zwart. Vervolgens krijgen we een nieuwe gelijkenis: "Het onkruid tussen de tarwe", in het rood. Maar ook die wordt hier onderbroken door de gelijkenis van het mosterdzaad en de gelijkenis van het zuurdeeg. Dat is deze paarse; het zijn maar drie verzen en twee gelijkenissen. Die gelijkenis van het onkruid tussen de tarwe wordt onderbroken door die twee gelijkenissen van het mosterdzaad en het zuurdeeg. Andersom: mosterdzaad en zuurdeeg. En dan komt de uitleg van de gelijkenis van het onkruid.
Vervolgens komen er nog een aantal gelijkenissen: de schat in de akker, de parel van grote waarde staat erachter, het visnet en de gelijkenis van de schriftgeleerde. Ik weet niet of jullie wel eens van die laatste hebben gehoord; daar kom ik nog op terug. Want ik geloof dat dit acht gelijkenissen zijn, terwijl men er meestal van uitgaat dat het er zeven zijn. Maar daar komen we nog op, want deze keer niet, maar ik wil de volgende keer gewoon verdergaan in Mattheüs 13 en die andere gelijkenissen ook bespreken. Ik denk dat dit hoofdstuk echt fundamenteel is als je het over gelijkenissen gaat hebben. Dat is logisch, want het is sowieso de eerste keer dat de Heere Jezus over gelijkenissen gaat spreken en het is de enige plek waar uitgelegd wordt waarom er in gelijkenissen wordt gesproken. Je vindt het ook in Marcus en Lukas, maar dan is het bij dezelfde gelegenheid. Mattheüs 13, en volgens mij is het Marcus 5 en Lucas 8 uit mijn hoofd... dat is de enige schriftplaats waarin uitgelegd wordt waarom de Heere in gelijkenissen sprak en ging spreken.
Nou, ik heb die context al een beetje aangegeven. Hij deed dat omdat Hij stuitte op afwijzing. Massieve afwijzing, nadrukkelijke afwijzing van het volk en met name van de leiders van het volk. Dan lees je "op die dag", want dat betekent dus dat we het voorgaande wel even in de picture moeten hebben. We moeten weten: welke dag was dat dan? Nou, op die dag toen Hij op die afwijzing stuitte, toen Hij werd afgewezen.
Symboliek: Jezus Verlaat het Huis Israël ↑ hoofdstukken
Op die dag verliet Jezus het huis en ging bij de zee zitten. Ik ga gelijk uitleggen wat hier gebeurt. Kijk, de Heere Jezus deed dit niet zomaar. In de boeken lees je soms dat het zo lekker klinkt als je vanaf het water naar het land spreekt, dat je dan geen microfoon nodig hebt en dat soort onzin... uitleg wilde ik zeggen. Het is misschien wel waar hoor, dat weet ik niet. We zouden het eigenlijk eens moeten uitproberen; als een van jullie een boot heeft, dan kunnen we op een zondag ergens naar een watertje gaan om het te testen. Maar het zou best waar kunnen zijn.
De Heere Jezus beeldt hier echter iets heel specifieks mee uit. We hebben het net gelezen. De Heere zegt immers dat Hij in gelijkenissen spreekt, opdat zij ziende niet zien en horende niet horen. Maar wat zien die mensen hier in eerste instantie? Ze zien dat Jezus het huis verliet en bij de zee ging zitten. Een grote menigte verzamelde zich om Hem heen, zodat Hij in een schip ging zitten, terwijl de hele menigte op de oever stond. Dat is wat ze zagen: Jezus in een bootje die Zijn verhaal vertelde.
Jezus ging echter uit het huis. Ik zou talloze schriftplaatsen aan kunnen halen om te laten zien dat het huis het huis van Israël is. Ik noemde net Ezechiël 37 al even, dus ik laat daar een voorbeeld van zien. In vers 11 lees ik uit de NBG: "Voorts zeide Hij tot mij: Mensenkind, deze beenderen, dat zijn het gehele huis Israëls." Het huis van Israël. Dat huis wat de Heere hier demonstratief verlaat, is een uitbeelding van het huis van Israël. De Heere zou dat huis namelijk verlaten en dat Koninkrijk zou op dat moment niet openbaar worden, zeg ik er meteen bij.
Hij ging bij de zee zitten. De zee wordt in de Bijbel vergeleken met de volkeren. Denk aan Psalm 2, waar het woeden van de volkeren wordt voorgesteld als het woeden van de zee. "Waarom woeden de natiën en bedenken de volkeren ijdelheid?" Dat is ook iets wat zich in de toekomst af zou spelen overigens. Laat ik hier ook een bewijs bij geven uit Openbaring 17 vers 15. Als u aantekeningen maakt, moet u het goed doen, want anders vindt u het niet terug. Daar staat: "De wateren die u zag, waarop de hoer gezeten is, zijn natiën, menigten, volken en talen." Dan heb je zo een paar synoniemen bij elkaar. De wateren, de zeeën, zijn een uitbeelding van de volkeren.
Jezus verliet dus het huis en ging bij de zee zitten. Dat is wat de scharen zagen; tenminste, zij zagen het wel, maar ze zagen het toch niet. "Opdat zij ziende niet zien", staat er in Mattheüs 13 vers 13. Het is een uitbeelding van de Heere die het huis Israël verlaat en Zich begeeft onder de natiën. Het is bovendien een uitbeelding van onze tijd, waarin redding en heil naar de natiën is gegaan zonder onderscheid. Er is geen specifieke plek meer voor het Joodse volk als uitverkoren volk; nee, God verzamelt Zich een volk uit de heidenen voor Zijn naam.
Veel menigten verzamelden zich om Hem heen, zodat Hij in een schip ging zitten en heel de menigte op de oever stond. Vanaf de zee wordt er gesproken tot het land. Vanuit de volkeren wordt er gesproken tot Israël, tot het land Israël. Zoals dat bijvoorbeeld in het Oude Testament al is voorzegd: "Ik zal door belachelijke lippen en door een andere tong tot dit volk spreken." Voor een Jood is het inderdaad belachelijk dat het Woord van God in een andere taal dan de Hebreeuwse taal gesproken zou worden. Die Hebreeuwse taal wordt immers ook wel de taal van God genoemd, de taal van de overzijde. Het hele Oude Testament is in het Hebreeuws geschreven.
"Ik zal door belachelijke lippen en een andere taal tot dit volk spreken." Daar zijn allerlei vervullingen van, bijvoorbeeld het spreken in tongen. En wat dacht u van het Nieuwe Testament dat in het Grieks is geschreven? Als een Jood kennis wil krijgen van Christus, dan moet hij de brieven van Paulus lezen. In deze tijd is die boodschap leidend. Dat is in het Grieks geschreven, dus God spreekt door "belachelijke lippen" tot dit volk, namelijk in het Grieks. Dat wordt hier uitgebeeld: Christus, de Heere Jezus, verlaat het huis en gaat bij de zee zitten op een bootje in de zee.
Ik laat nog één vers zien omdat dit ook de kernboodschap van Paulus is: Kolossenzen 1 vers 27. "Aan hen heeft God willen bekendmaken wat de rijkdom van de heerlijkheid van dit geheimenis is onder de natiën: Christus onder u, de hoop van de heerlijkheid." De zee is het beeld van de natiën, en hier zien we Christus onder u, oftewel Jezus op een bootje in de volkerenzee. Jezus in de zee is een uitbeelding van Christus onder de natiën. Overigens hebben de vertalers met elkaar afgesproken dat dit Griekse woordje 'en' gewoon 'in' betekent. Wij zijn in Christus en Christus is in ons. Maar de afspraak is dat als het gevolgd wordt door een meervoud, zoals 'natiën' of 'jullie', ze het vertalen met 'onder'. Christus te midden van de natiën; Christus onder de volkeren. Dat is wat God nu doet: Hij verzamelt Zich een volk uit de natiën voor Zijn naam. Dat wordt hier uitgebeeld in Mattheüs 13 vers 1 en 2. Daarna komt de gelijkenis van de zaaier, maar die sla ik nu even over. Die hebben we net gelezen en daar kom ik later nog wel op terug. Ik wil eerst bespreken wat er daarna gebeurt.
Waarom Spreekt Jezus in Gelijkenissen? ↑ hoofdstukken
We zagen net al die zwarte lettertjes die onderbroken werden door groen en dan weer zwart. Ik ga nu naar de tweede reeks zwarte lettertjes: vers 10 en volgende. Daarin wordt uitgelegd waarom de Heer Jezus in gelijkenissen gaat spreken. De discipelen kwamen namelijk naar Hem toe en vroegen: "Waarom spreekt U?" De discipelen waren netjes opgevoed; zij zeggen keurig "U". En de Heer Jezus zegt ook netjes "U" tegen hen. Dat is overigens iets typisch Nederlands; in het Grieks staat er gewoon "jij" of "je". Maar in de Statenvertaling wordt nog eerbiedig "U" gezegd. De discipelen kwamen naar Hem toe en zeiden: "Waarom spreekt U tot hen door gelijkenissen?"
Gelijkenissen zijn een van de redenen dat ik hier eens bij stil wil staan. Er zijn maar weinig Bijbelse onderwerpen waar zoveel onzin over wordt gezegd als over gelijkenissen. Het is echt waar. Men zegt bijvoorbeeld dat het een gewoonte was in het Midden-Oosten in die dagen om door middel van verhalen over alledaagse dingen zaken duidelijk te maken. Dat wordt hier echter faliekant tegengesproken. Ten eerste komen de discipelen naar Jezus toe en vragen: "Waarom spreekt U tot hen door gelijkenissen?" Jezus zegt dan niet: "Jullie weten toch dat dit hier in het Midden-Oosten de gewoonte is?" Dat zegt Hij niet, want anders hadden de discipelen die vraag natuurlijk nooit gesteld. Ze hadden geen flauw idee waarom Hij dat deed. Het is dus geen gewoonte, en het is ook niet bedoeld om dingen duidelijk te maken. Daar kom ik straks nog op terug.
Dat woord gelijkenis... de Vertaling van de Schrift spreekt over vergelijkingsverhalen. Ik houd het woord "gelijkenissen" aan, omdat dit algemeen christelijk jargon is. Het Griekse woord voor gelijkenis is *parabolè*. Daar herkennen we natuurlijk ons woord "parabel" in. Is het nu parabel of parabool? Dat weet ik nooit precies, maar we houden het op parabel. Dit woord is opgebouwd uit twee delen: *para* betekent "naast" en *ballo* of *bolè* betekent "werpen". Je zet, stelt of gooit er dus iets naast. Een parabel is een vergelijkingsverhaal; je zet er iets naast om een beeld te creëren. Het wordt ook wel vertaald met vergelijkingsspreuk of vergelijkingsbeeld.
Ik maak even een sprongetje; het is vandaag wat veel en ik ga wat heen en weer omdat we een basis moeten leggen. Ik had eerst gedacht om de hele ochtend een soort inleiding op de gelijkenissen te houden, maar ik wilde ook graag wat specifieke gelijkenissen bespreken. Als we er de komende week of maandag nog een paar behandelen, zal ik ook nog wat uitstapjes maken naar het Oude Testament. Zo doen we het wat meer stapje voor stapje. Je kunt wel een lange inleiding houden, maar als je vanmorgen toevallig net even niet wakker was, heb je daar de komende weken en maanden niet veel aan. Daarom vond ik het beter om het een beetje te doseren.
Gelijkenissen vinden we niet alleen in het Nieuwe Testament. Het is ook niet de eerste keer dat er gelijkenissen worden uitgesproken in Mattheüs 13. Het is overigens best lastig te duiden wat nu precies een gelijkenis is. Een aantal keer worden verhalen expliciet gelijkenissen genoemd. We kennen echter allemaal de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan, maar daar staat niet bij dat het een gelijkenis is. We kennen ook het verhaal van de rijke man en de arme Lazarus; ik zeg dat het een gelijkenis is, maar dat staat er eveneens niet bij.
Ik ben nu naar Spreuken 1 vers 1 geklikt. Daar worden de spreuken van Salomo geïntroduceerd. Het Hebreeuwse woord *mashal* wordt daar vertaald met "spreekwoorden". Een spreekwoord is iets korts, zoals: "De appel valt niet ver van de boom." We weten allemaal wat dat betekent. Je kunt het geen gelijkenis noemen; het is een spreekwoord, waarschijnlijk omdat het wat korter is. Volgens mij zouden we, als we willen bepalen wat een gelijkenis is, eerst met elkaar moeten afspreken wat de definitie ervan is. Die definitie van een gelijkenis vind je echter niet zomaar in de Schrift.
Wat je wél in de Schrift vindt, is dat er op een gegeven moment wordt gezegd dat de Heer Jezus alleen nog maar tot hen sprak door gelijkenissen. Dat is natuurlijk een aanwijzing dat alle zinnebeeldige verhalen die Hij daarna spreekt, gelijkenissen waren. Neem nu dit woord *mashal*. In Ezechiël 17 laat ik daar een paar voorbeelden van zien. In de Statenvertaling en de NBG staat in Ezechiël 17 vers 2: "Mensenkind, geef een raadsel op en leg een gelijkenis voor aan het huis van Israël." Ook daar kom je dat woord *mashal* tegen. Pin me niet vast op mijn uitspraak, want ik heb geen flauw idee hoe je het precies uitspreekt, maar het is wel interessant in verband met de gelijkenis.
Op het Oude Testament kom ik wellicht later nog eens terug, want ook daar vind je dus gelijkenissen. Ik weet niet of u Richteren 9 kent; daar staat dat de bomen eens heengingen om een koning over zich te zalven. Er worden allerlei bomen naar voren gehaald die ze eventueel als koning zouden willen. Iedereen begrijpt natuurlijk dat dit geen historie is die letterlijk heeft plaatsgevonden, maar dat het een gelijkenis is. Er wordt ook in uitgelegd wat het betekent. Gelijkenissen vind je dus ook al in het Oude Testament. De scheidslijn tussen spreekwoorden en gelijkenissen heeft volgens mij hoofdzakelijk met de lengte te maken. Een spreekwoord zou je ook een gelijkenis kunnen noemen. Een gelijkenis een spreekwoord noemen wordt wat lastiger, omdat een spreekwoord natuurlijk vaak maar één zin of zinsdeel is.
Ik haak weer aan bij vers 10 van Mattheüs 13. De leerlingen, de discipelen, komen naar Jezus toe en vragen: "Waarom spreekt U tot hen door gelijkenissen?" En Hij antwoordde en zei tegen hen: "Omdat het u" – dat is een meervoud – "omdat het jullie gegeven is."
De Verborgenheden van het Koninkrijk Der Hemelen ↑ hoofdstukken
Het is jullie gegeven om de geheimenissen van het Koninkrijk der Hemelen te kennen, maar aan hen is het niet gegeven. Waar de Herziene Statenvertaling 'geheimenissen' heeft, daar heeft de oude Statenvertaling 'verborgenheden'. Dat is dus echt hetzelfde: geheimen, geheimenissen of verborgenheden. Het heeft allemaal wel iets in zich van waar het werkelijk over spreekt, namelijk de geheimenissen en verborgenheden van het Koninkrijk der Hemelen. De Heer Jezus zegt hier op de vraag: "Waarom spreekt U tot hen door gelijkenissen?" dat het de discipelen gegeven is om die verborgenheden van het Koninkrijk te kennen, maar aan de anderen is het niet gegeven.
Blijkbaar spreken die geheimenissen over de verborgenheid van het Koninkrijk. Dat zegt de Heer hier. Of, als je het meervoud wilt gebruiken, over bepaalde aspecten van de verborgenheden van het Koninkrijk der Hemelen of het Koninkrijk van God. Dat Koninkrijk zou dus niet openbaar worden, maar verborgen blijven. Wij kennen dat natuurlijk uit de brieven van Paulus, die ook spreekt van de verborgenheid en verborgenheden. Maar hier wordt dus al tegen de discipelen gezegd dat het hun gegeven is om de geheimen van het Koninkrijk der hemelen te kennen, terwijl dat voor hen – de schare – niet geldt.
De Heer begon in gelijkenissen te spreken op die dag dat duidelijk werd dat ze Hem niet zouden accepteren als Koning. Daardoor zou het Koninkrijk in eerste instantie geen geopenbaard Koninkrijk worden, maar een verborgen Koninkrijk. Over die periode dat het Koninkrijk verborgen zou zijn, daarover spreken de gelijkenissen; over de verborgenheid van dat Koninkrijk of de verborgenheden van het Koninkrijk van God. Dat Koninkrijk zou zich verbergen en niet openbaar worden. In de toekomst wordt het natuurlijk wel openbaar, namelijk in die duizend jaar wanneer de Zoon van David inderdaad zal regeren op de troon van David. Maar de tijd vanaf dat moment tot aan het geopenbaarde Koninkrijk is de periode van de verborgenheid van het Koninkrijk der Hemelen, en daarover spreken de gelijkenissen.
Dat inzicht werd aan de discipelen gegeven, maar aan de scharen werd gewoon een verhaaltje verteld. Zij stonden te kijken naar Jezus in Zijn schip terwijl Hij een verhaal vertelde, en ze hadden geen flauw idee waar Hij het over had. Ze vonden het waarschijnlijk wel een mooi verhaal, maar de Heer ging pas later aan de discipelen uitleggen wat die gelijkenis betekende. Daar kom ik straks, na de pauze, op terug. Hiermee hebben we meteen een ander misverstand getackeld: dat gelijkenissen dingen uitleggen. Een gelijkenis legt niets uit; een gelijkenis moet uitgelegd worden.
Ik wil dat nog even laten zien aan de hand van het woord 'geheimenissen' of 'verborgenheden'. In het Grieks is dat *mysterion* of *mysteria*. Het eerste deel van dat woord, *muo*, betekent 'dichtdoen'. Het wordt dichtgedaan en gesloten. Het wordt dichtgedaan en bewaard; dat zegt dat woord 'geheimenis' of 'verborgenheid' in de elementen van het Grieks waaruit het is opgebouwd. Dichtdoen plus bewaren. Het is dus het tegenovergestelde van openbaren. Het Koninkrijk werd niet geopenbaard, maar het werd dichtgedaan en gesloten. Het werd verborgen, het werd geheim.
In Lukas 19 vers 11 vinden we daar een mooi voorbeeld van. De discipelen luisterden naar deze dingen en Jezus voegde er een vergelijkingsverhaal, een gelijkenis, aan toe. Dat deed Hij omdat Hij dicht bij Jeruzalem was en zij meenden dat het Koninkrijk van God — hier wordt het het Koninkrijk van God genoemd — ogenblikkelijk zou opdoemen. Terstond openbaar zou worden, zegt de NBG. Omdat zij dachten dat het Koninkrijk terstond openbaar zou worden, sprak de Heer een gelijkenis uit om te laten zien dat het juist verborgen zou worden. Die gelijkenissen spreken immers van dat verborgen Koninkrijk.
We moeten even een beetje temporiseren. Aan de discipelen werd het gegeven om die geheimen, die verborgenheden van het Koninkrijk te kennen, maar aan de scharen, aan de mensen, werd dat niet gegeven. Zij geloofden, en daarom werd het hen gegeven om die verborgenheden te kennen. Maar aan hen die niet geloven, werd het niet gegeven. In vers 18 en vanaf vers 36 lees je dat de gelijkenissen aan de discipelen werden uitgelegd. In vers 18 staat: "Luistert ú dan naar de gelijkenis van de zaaier", waarna de Heer de uitleg geeft. In vers 36 lees je dat Jezus de scharen van Zich gelaten had en naar huis ging. Zijn discipelen kwamen bij Hem en vroegen: "Verklaar ons de gelijkenis van het onkruid in de akker." Ook die gelijkenis gaat Hij dan uitleggen. We vinden niet elke gelijkenis in de Bijbel uitgelegd, maar wel een aantal. Doordat de Heer er een aantal uitlegt, worden we op het juiste spoor gezet en met dat gereedschap kunnen we ook de rest onderzoeken om die mysteries te ontrafelen.
Laten we nog even door het volgende vers heengaan: "Want wie heeft, aan hem zal gegeven worden en hij zal overvloed hebben. Maar wie niet heeft, ook wat hij heeft, zal hem ontnomen worden." Er wordt hier tot het volk gesproken. De discipelen 'hadden' en zij zouden overvloed krijgen. Zij hadden namelijk het Woord van het Koninkrijk. Dat was tot hen gepredikt, zowel tot de discipelen als tot de scharen. Wie heeft, die zal gegeven worden en hij zal overvloed hebben. Ze hadden het Woord van het Koninkrijk — daar gaat deze gelijkenis over. Ik loop nu een beetje vooruit op de uitleg na de pauze, want dat zaad is het Woord van het Koninkrijk. Dat staat er gewoon letterlijk. Wie dat Woord van het Koninkrijk heeft en het gelooft, die zal gegeven worden, zegt Jezus. Aan Zijn discipelen zou meer gegeven worden. En wat zou er dan gegeven worden? De verborgenheden, de geheimenissen. Zij zouden overvloed hebben doordat zij onderwezen zouden worden in die geheimenissen en verborgenheden van het Koninkrijk.
De mensen op de oever ontvingen dat niet; zij hoorden alleen een verhaal en kregen daar niet de uitleg bij. En wat staat er dan ook? "Wie niet heeft het Woord van het Koninkrijk, ook wat hij heeft zal hem ontnomen worden." Zij hadden de verwachting van een Koninkrijk en dat woord werd hun ontnomen. De boodschap was: "Bekeer u, want het Koninkrijk der hemelen is nabijgekomen." Die verwachting hadden ze, dat woord was hun gepredikt, maar het zou hen afgenomen worden. Dat Koninkrijk zou immers verborgen worden en zij zouden als Joods volk op dat moment in die verborgenheid geen specifieke rol spelen. Dat beeldt de Heer uit als Hij het huis uitgaat naar de zee: het Koninkrijk wordt niet openbaar, maar wordt verborgen en bevindt zich onder de natiën.
Vervulling van Jesaja's Profetie: Ziende Niet Zien ↑ hoofdstukken
Vers 13 moeten we altijd onthouden: "Daarom spreek Ik tot hen in gelijkenissen, omdat zij, terwijl ze aan het kijken zijn, het niet bekijken; omdat zij ziende niet zien en horende niet horen of begrijpen." Let op hè, daarom spreekt Hij tot hen in gelijkenissen. Ze zouden zien en toch niet zien.
Nou, wat zagen zij? Jezus nam afstand van het land en ging op de zee zitten, als beeld van het verlaten van het huis — het huis van Israël — en Zich begevend onder de volkeren, terwijl Hij spreekt tot het land Israël. En horende zouden zij horen, maar het niet begrijpen. Wat hoorden zij? Zij hoorden een verhaal over de zaaier en waar dat zaad terechtkwam, maar ze begrepen het niet. Ze begrepen het niet. Dat is dus ziende niet zien en horende niet horen.
En dan wordt daar nog aan toegevoegd wat Jesaja erover zegt, en dan wordt de profetie van Jesaja vervuld. Die zegt: "Met het gehoor zult gij horen en gij zult het geenszins verstaan; ziende zult gij zien en gij zult het geenszins opmerken." Jesaja had dat eeuwen daarvoor al voorzegd. Ik meen dat dit in Jesaja 6 staat, maar met een Bijbel met goede verwijzingen kom je daar wel uit. Daar wordt de profetie van Jesaja dus vervuld, die zegt: "Met het gehoor zult gij horen en gij zult het geenszins verstaan; ziende zult gij zien en gij zult het geenszins opmerken. Want het hart van dit volk is vet geworden" — log, zwaar — "en hun oren zijn hardhorend geworden."
Zie je? Die dove... Hij haalt dit aan uit Mattheüs 12. Dat was overigens geen dove, dat was een blinde en stomme. Maar we vinden ook nogal wat doven in de evangeliën die ook genezen worden. "Want het hart van dit volk is vet geworden, hun oren zijn hardhorend geworden. Hun ogen hebben zij toegesloten, opdat zij niet zien met hun ogen en met hun oren niet horen, met hun hart niet verstaan en zich bekeren en Ik hen zou genezen." In de toekomst zal dat volk genezen worden. Dat gebeurt op die Sabbat, en daarom genas de Heer dan ook bijna standaard die mensen op de Sabbat.
Dan wordt er nog gezegd tegen de discipelen in vers 16: "Maar jullie ogen zijn gelukkig omdat zij bekijken, en jullie oren omdat zij horen." Zij hoorden dus wel en zij geloofden ook; zij zagen en hoorden en ze geloofden. "Want voorwaar," of "Amen, Ik zeg tegen jullie: vele profeten en rechtvaardigen hebben begeerd waar te nemen wat jullie bekijken, en ze hebben het niet waargenomen; en te horen wat jullie horen, en ze hebben het niet gehoord."
Uitleg Gelijkenis van de Zaaier: Zaad Langs de Weg ↑ hoofdstukken
En dan volgt de uitleg van de gelijkenis van de zaaier. Maar dat doen we na de koffie. En nu wordt het makkelijk, want nu wordt de gelijkenis uitgelegd vanaf vers 18. De gelijkenis van de zaaier. Overigens staat dat niet zo in Mattheüs, maar volgens mij is het in Marcus 4 vers 13 – zoek dat nog maar eens na. Daar zegt de Heer tegen de discipelen, ik zeg het even met mijn eigen woorden: als je deze gelijkenis al niet begrepen hebt, hoe moet Ik jullie dan de andere gelijkenissen uitleggen? Het is dus wel handig als we deze begrijpen voordat we andere gelijkenissen gaan bespreken. Ik zal even kijken of ik dat zo snel kan vinden... ja, daar staat het in Marcus 4 vers 13: "En Hij zeide tot hen: Weet gij deze gelijkenis niet? Hoe zult gij dan alle gelijkenissen verstaan?" Daarmee wordt toch ook wel aangegeven dat dit een niet al te moeilijke gelijkenis moet zijn, en dat is het ook niet.
We gaan dus gewoon naar de uitleg. "Luistert u dan naar de gelijkenis van de zaaier. Als iemand het woord van het koninkrijk hoort en het niet begrijpt, dan komt de boze en rukt weg wat in zijn hart gezaaid was. Dat is hij bij wie langs de weg gezaaid is." In de grondtekst staat er overigens: "Hoor dan de gelijkenis van DE zaaier." Dat wil ik wel even laten zien. Hier staat in de vertalingen "een zaaier ging uit om te zaaien", maar er staat "DE zaaier". Overigens zijn de blauwe letters wat er letterlijk staat en de groene letters de NBG-vertaling, hoe zij dat weer hebben. Het is dus de zaaier. En de zaaier is volgens vers 37 – even spieken, daar staat de verklaring van de gelijkenis van het onkruid – "Hij antwoordde en zeide tot hen: Die het goede zaad zaait, is de Zoon des mensen." Dus de zaaier is de Zoon des mensen.
Hij gaat zaaien en Hij zaait het woord van het koninkrijk. Want er staat: "als iemand het woord van het koninkrijk hoort en het niet begrijpt, dan komt de boze en rukt weg wat in zijn hart gezaaid was. Dat is hij bij wie langs de weg gezaaid is." Ik heb de verzen van de gelijkenis zelf hier even geprojecteerd bij de uitleg, want daar stond: "toen hij zaaide, viel een deel van het zaad langs de weg en de vogels kwamen en aten het op." Dat is dus een beeld van iemand die het woord van het koninkrijk hoort en het niet begrijpt; dan komt de boze en rukt weg wat in zijn hart gezaaid was. Oftewel: die vogels zijn een beeld van de boze. Zo makkelijk is het.
Dat zaad is een beeld van het woord van het koninkrijk. Als je het in andere evangeliën opzoekt, in Marcus en Lucas, dan wordt het of "het woord" genoemd of "het woord van God". Hier heet het "het woord van het koninkrijk". In eerste instantie is dat het woord dat de Heer Jezus en Johannes de Doper spraken tot het volk van Israël: het woord van het koninkrijk van "bezin jullie, bekeer je, want het koninkrijk der hemelen is nabijgekomen". Dat is het woord van het koninkrijk. Als ze dat zouden horen en niet begrijpen, dan komt de boze en die rukt weg wat in hun hart gezaaid was. De boze is natuurlijk de duivel, de satan, de regeerder van deze boze aion, want wij leven in een boze aion. En die vogels zijn daar een beeld van.
Ik noem nog een paar plekken waar we vogels tegenkomen in de Bijbel. Ja, raven zijn dat, de raven die Elia eten kwamen brengen, maar dat is een beeld van dood en opstanding. De allereerste keer is bij Abram in Genesis 15. Hij wil een offer brengen en hij moet telkens de vogels wegjagen omdat ze dat vlees wat hij wilde offeren wilden wegnemen. Of denk aan Jozef met de schenker en de bakker. Die bakker had een mand op zijn hoofd en wie kwamen daar om dat brood – het beeld van het woord van God – te roven? De vogelen des hemels. Ik heb er nog één gevonden in Daniël 4, waar Nebukadnezar een droom heeft. Hij droomt van een boom die uitgroeit over heel de aarde tot aan het einde der aarde en de vogelen des hemels nestelen zich in die boom. Daniël legt dan uit aan Nebukadnezar: die boom, dat ben jij en jouw koninkrijk. En blijkbaar voelden de vogelen des hemels zich erg thuis in die boom. Ik haal dat even aan omdat we de volgende keer ook bij de gelijkenis van het mosterdzaad komen, wat uitgroeit tot een enorme boom waarin de vogelen des hemels zich nestelen. Gelijkenissen worden vaak heel positief uitgelegd, terwijl ze een negatieve strekking hebben, maar daarover de volgende keer meer. Dat zijn in ieder geval een paar schriftplaatsen waar we die vogels ook tegenkomen.
Dat is dus hij bij wie langs de weg gezaaid is. Die wegen, dat zie je op het plaatje, dat is geen asfalt. Nee, dat zijn platgestampte, platgetreden paden. Dat is een beeld van de traditie, de platgetreden paden waar iedereen loopt, dus lopen wij daar ook. Degenen die het woord van het koninkrijk hoorden, primair in de tijd van de Heer Jezus, waren een natie levend onder de wet. Het waren juist de leidslieden, de farizeeën en schriftgeleerden, die de traditie en overleveringen van mensen volgden en ook bepaalden. Het waren juist diegenen die niet geloofden. Hun hart was platgestampt, hard, verhard. Daardoor waren ze niet ontvankelijk voor dat zaad, namelijk het woord van God, het woord van het koninkrijk. Zo'n weg is gewoon een beeld van de platgetreden paden. Dat loopt lekker makkelijk, want iedereen loopt daar. "Kom dan niet met wat anders, want dat leert onze kerk niet," of "onze dominee denkt er anders over." Tradities en overleveringen van mensen maken een mens niet ontvankelijk voor het woord. Als je de traditie van mensen volgt, dan heeft het woord geen ingang. Voordat er iets mee kan gebeuren, is de boze er al en die rukt het weg. Langs de weg, ja, daar landt het woord dus niet. Toen niet en nu ook niet. Op het plaatje valt het ook op de weg. Zullen we eens kijken hoe het er echt staat? "Die naast de weg gezaaid wordt."
Uitleg Gelijkenis van de Zaaier: Steenachtige Grond en Dorens ↑ hoofdstukken
Maar bij wie op steenachtige grond gezaaid is... dat is de volgende groep. In het volgende vers zien we dat ook. De volgende plek die benoemd wordt waar zaad terechtkomt, is de steenachtige grond. Dat is hij die het Woord hoort en dat meteen met vreugde ontvangt. Hij heeft echter geen wortel in zichzelf, maar hij is iemand van het ogenblik. En als er verdrukking of vervolging komt omwille van het Woord, struikelt hij meteen. Dit is ook iets wat je in de evangeliën leest. De Heer Jezus had eerst veel volgelingen, maar op een gegeven moment — in Johannes 6 bijvoorbeeld — lees je dat Hij een toespraak houdt en bepaalde dingen zegt waardoor sommigen zeggen: "Deze reden is hard." En dan zijn er discipelen, veel discipelen staat er — dat woord leerlingen of discipelen — er zijn veel leerlingen die Hem op dat moment verlaten vanwege wat Hij daar naar voren brengt.
Ook bij Paulus vind je dat terug; hij zegt op een gegeven moment ook: "Ze hebben mij allen verlaten." Hier gaat het over dat Woord bij mensen die het weliswaar met vreugde ontvangen, maar het is niet blijvend. Het is van het ogenblik, van het moment. Dat is dat Woord dat gezaaid wordt op steenachtige plaatsen, waar weliswaar een dun laagje aarde overheen ligt, maar waar het uiteindelijk geen vrucht brengt.
En bij wie in de dorens gezaaid is, dat is hij die het Woord hoort. Maar de zorgen van deze aion, staat er letterlijk — de vertaling zegt meestal "wereld". De zorgen, de bezorgdheid van deze aion en de verleiding van de rijkdom verstikken het Woord, en het wordt onvruchtbaar. De zorgvuldigheden of de bezorgdheid, de zorgen van deze aion; dat waar men zich in deze tegenwoordige boze aion, zoals de Bijbel dat noemt, in dit tijdperk allemaal druk om maakt. Primair is dat natuurlijk: hoe komen we aan ons eten en drinken? Maar je kunt ook denken aan de gedachte dat het helemaal misgaat met deze wereld.
En ja, de verleiding van de rijkdom staat er natuurlijk ook. Dat waar men zich in deze aion druk om maakt — weet ik veel, politiek, status, enzovoorts — dat kan het Woord verstikken. Als je je hart daarop hebt gezet of als je rijk wilt zijn, de verleiding van de rijkdom, dan verstikt dat het Woord. De Bijbel zegt overigens nooit iets negatiefs over rijk zijn op zichzelf. De Bijbel zegt nooit iets afkeurends over rijk zijn, maar wel over de begeerte om rijk te willen zijn en het streven daarnaar. Als je daar je hart op hebt gezet, dan verstikt dat het Woord en het wordt onvruchtbaar.
Bij wie in de goede aarde gezaaid is, dat is hij die het Woord hoort en begrijpt. Je moet het dus horen en begrijpen, en dan draagt het vrucht. Bij wie in de goede aarde gezaaid is, dat is hij die het Woord hoort en begrijpt, die ook vrucht draagt en voortbrengt: de één honderd-, de ander zestig- en de ander dertigvoudig. Het draagt dus pas vrucht bij wie hoort en begrijpt. We zouden wellicht zeggen dat het moet landen in het hart, en dan gaat het pas vrucht dragen. Ik ga nog even naar de volgende gelijkenis. Over die honderd-, zestig- en dertigvoudige opbrengst hebben we het misschien nog wel een keer, maar ik wil nu even iets meer tempo maken om de volgende gelijkenis te bespreken.
De Gelijkenis van het Onkruid Tussen de Tarwe ↑ hoofdstukken
Dat is de gelijkenis van het onkruid. Er zijn maar een paar verzen, maar deze ligt in het verlengde van de vorige gelijkenis, want ook hier wordt gezaaid.
Dan staat er: een andere gelijkenis hield Hij hun voor. Hij zei: "Het Koninkrijk van de hemelen is gelijk aan iemand die goed zaad zaaide in zijn akker. Maar toen de mensen sliepen, kwam zijn vijand en zaaide onkruid tussen de tarwe en ging weg. Toen het gewas opkwam en vrucht voortbracht, kwam ook het onkruid tevoorschijn. De dienaren van de heer des huizes gingen naar hem toe en zeiden: 'Heer, hebt u niet goed zaad in uw akker gezaaid? Waar komt dan dit onkruid vandaan?' En hij zei tegen hen: 'Een vijandig mens heeft dat gedaan.' De dienaren zeiden tegen hem: 'Wilt u dan dat wij erheen gaan en het verzamelen?' Maar hij zei: 'Nee, omdat u bij het verzamelen van het onkruid niet misschien tegelijk ook de tarwe zelf uittrekt. Laat ze allebei samen tot de oogst opgroeien. En in de oogsttijd zal ik tegen de maaiers zeggen: verzamel eerst het onkruid, bind het in bossen om het te verbranden, maar breng de tarwe bijeen in mijn schuur.'"
Eerst even dit, voordat we verder gaan.
Categorisering van de Acht Gelijkenissen ↑ hoofdstukken
In Mattheüs 13 hebben we acht gelijkenissen, zoals ik al zei. De eerste hebben we gehad: de gelijkenis van de zaaier. Dan volgt de gelijkenis van het onkruid. Daarna krijg je die van het mosterdzaad, het zuurdesem, de schat in de akker, de parel, het visnet en de schriftgeleerde. Deze gelijkenissen kun je categoriseren. De gelijkenis van de zaaier staat enigszins op zichzelf. De volgende drie — het onkruid, het mosterdzaad en het zuurdesem — beginnen allemaal met eenzelfde inleiding: "Een andere gelijkenis hield Hij hun voor: Het Koninkrijk der hemelen is gelijk aan...". Doordat ze alle drie zo beginnen, weet je dat ze iets met elkaar te maken moeten hebben.
De volgende drie — de schat in de akker, de parel en het visnet — beginnen allemaal met: "Wederom is het Koninkrijk der hemelen gelijk aan...". Dat is overigens uit de Statenvertaling, geloof ik, wat ik hier geprojecteerd heb. In een andere vertaling zal het net iets anders zijn, maar het gaat me erom dat je die gelijkenissen kunt categoriseren door de manier waarop ze beginnen. En dan de laatste: de schriftgeleerde. Daar staat: "Daarom...", in verband met het voorgaande. Dan volgt de gelijkenis, dat is geloof ik maar één vers: "Daarom, iedere schriftgeleerde, in het Koninkrijk der hemelen onderwezen, is gelijk aan een heer des huizes die uit zijn schat nieuwe en oude dingen voorbrengt." Dat is de hele gelijkenis. Daar komen we nog wel op, maar je kunt die gelijkenissen dus categoriseren.
De eerste gelijkenis heeft niet echt een positieve strekking, maar ook geen negatieve. Je vindt beide aspecten daar wel in terug. Dus ik heb gezegd: nou ja, algemeen neutraal. De groep van het onkruid, het mosterdzaad en het zuurdesem heeft echter een echt negatieve strekking. Dat is wat er verkeerd gaat. Mosterdzaadjes horen bijvoorbeeld geen bomen te worden, maar gewoon struiken. En als de vogels van de hemel zich daar thuis voelen, dan is er iets mis. Maar daar komen we de volgende keer nog wel op; deze hebben dus een negatieve strekking.
De schat in de akker, de parel en het visnet hebben een positieve strekking. Dat is wat God doet. En de schriftgeleerde is dan weer een algemene, neutrale gelijkenis. Alleen al als je die structuur zo neerzet, dan weet je al: als je er zeven hebt, moet er ook nog een achtste zijn. Kijk maar naar deze groepen: je hebt er één, dan drie, dan weer drie, en wat zou er dan volgen? Dat spiegelt zich dus weer aan het eind. En die achtste staat er ook, alleen wordt die op de een of andere manier maar zelden erkend en herkend.
De gelijkenis van het onkruid hebben we gelezen. Die is ook niet moeilijk, want die wordt ook uitgelegd. Ik had net al dat diaatje laten zien natuurlijk. De gelijkenis van het onkruid wordt eventjes onderbroken door de gelijkenis van het mosterdzaad en het zuurdesem. Dat heb ik laten zien op die dia met al die kleurtjes. Die staat vanmiddag ook op mijn website, dus als u dat nog eens terug wilt zien, dan kan dat. We gaan nu gewoon even naar de uitleg in Mattheüs 13, vanaf vers 36.
Uitleg van het Onkruid: de Akker Is de Wereld ↑ hoofdstukken
Toen Jezus de menigte had laten weggaan, ging Hij het huis binnen. Hij verliet eerst Zijn huis en gaat nu een ander huis binnen. We kennen in de Schrift het Huis van Israël, maar ook de Gemeente. De Ecclesia wordt vergeleken met een huis of met een tempel, een gebouw. Volgens mij staat er letterlijk zoiets als 'woonplaats', maar dat is natuurlijk een huis, een woonhuis. Hij ging dus van het ene huis naar het andere huis, zou je kunnen zeggen. Het is niet moeilijk om daar een beeld in te zien van onze tijd: de overgang van Israël naar het huis van de Ecclesia.
Toen Jezus de menigte had laten weggaan en in het huis was gegaan, kwamen Zijn discipelen bij Hem en zeiden: "Verklaar ons de gelijkenis van het onkruid op de akker." Ik zeg dat nog maar weer eens: de gelijkenissen moeten blijkbaar toegelicht worden en zijn niet een toelichting op zich. Ze zijn niet een uitleg, maar ze behoeven een uitleg, namelijk omdat daar zaken in verborgen zitten en in verborgen worden. Die geheimen worden maar aan sommigen uitgelegd, aan degenen die die uitleg willen ontvangen.
Op de vraag van de discipelen om de gelijkenis van het onkruid op de akker te verklaren, antwoordde Hij: "Hij die het goede zaad zaait, is de Zoon des mensen." Hier is het dus weer de Zoon des mensen die gezaaid heeft, en dat is in de gelijkenis van de zaaier ook het geval. De akker is de wereld, zo simpel is het. God zaait via de Zoon des mensen Zijn zaad, Zijn Woord, in deze wereld.
Overigens is het belangrijk om te weten dat de akker de wereld is, want ook verderop in Mattheüs 13 komen we nog een gelijkenis tegen met een akker, namelijk de schat in de akker. Ik zei al even in een zijlijntje dat er veel onzin wordt gezegd over gelijkenissen. Als je kijkt naar de gelijkenis van de schat in de akker, dan zegt men vaak: "Wij zijn die man en die schat is Christus, en wij moeten er alles voor over hebben om die schat te pakken te krijgen." Maar wat er in die gelijkenis gebeurt, is dat die man heengaat, alles verkoopt wat hij heeft en die akker koopt. Wij kopen de wereld niet. Dat lukt zelfs Bill Gates niet — of is dat inmiddels niet meer de rijkste? Ik loop wat achter op dat gebied. Maar de akker is de wereld, dus die man met die schat in de akker, dat zijn wij in ieder geval niet.
De akker is de wereld. Het goede zaad zijn de kinderen van het Koninkrijk. Dat was net natuurlijk ook al zo in de gelijkenis van de zaaier; daar was het zaad datgene wat vrucht voortbracht. Dat is het Woord van God, het Woord van het Koninkrijk dat vrucht voortbrengt. Hier wordt dat goede zaad gezaaid in de akker en die akker is de wereld. Het goede zaad zijn de kinderen van het Koninkrijk.
Het onkruid zijn de kinderen van de boze. Er was immers een vijand die onkruid zaaide tussen de tarwe en daarna wegging. Daar groeit dus zowel tarwe als onkruid. Dat woord voor onkruid is 'zizanion', wat hier weergegeven wordt met onkruid of giftig onkruid. Dat schijnt een soort wilde tarwe te zijn die ontzettend lijkt op normale tarwe, alleen draagt het geen vrucht. Het lijkt als twee druppels water op tarwe. Dit zizanion lijkt dus als twee druppels water op normale tarwe, alleen draagt het geen goede vrucht. En de vrucht die het draagt is giftig; 'giftig onkruid' staat er dan ook. Dat zijn dus de zonen van de boze, de kinderen van de boze.
De vijand die het gezaaid heeft, is de duivel. Die vijand kwam en zaaide het verkeerde zaad. Die vijand is dus de duivel, in het Grieks de 'diabolos'. Dat is letterlijk vertaald: degene die alles door elkaar werpt, die de dingen door elkaar gooit. Hier gooit hij dus slecht zaad tussen het goede zaad. De vijand die het gezaaid heeft is de diabolos, de duivel.
De Oogst: de Voleinding van Deze Aion ↑ hoofdstukken
De oogst is de voleinding van de aion. "Van de wereld", zeggen de vertalingen, maar dat is het niet; dat is de vertaling van het Griekse woord aion. Op zich is het natuurlijk al een studie om die aion waar het hier over gaat in het kader van de aionen te plaatsen. Want een aion is een tijdperk. Ik zei al: wij leven in deze tegenwoordige boze aion waarin de boze regeert. In deze boze aion regeert dus de duivel, de boze. Maar deze aion zal voleindigd worden; dit tijdperk zal voleindigd worden en dan vindt er een oogst plaats. Wanneer deze aion voleindigd wordt, zal er een nieuwe aion aanbreken.
De tegenwoordige boze aion zal verwisseld worden voor de toekomende aion. Dat is de aion waarin het Koninkrijk geopenbaard en gevestigd zal worden; waarin Christus, de Zoon van David, op de troon van David zal zitten en Zijn Koninkrijk zal uitbreiden over heel deze wereld. Dan is deze boosaardige aion ten einde. De boze wordt dan gebonden voor duizend jaar en in de put gegooid, zoals we lezen in Openbaring 21. Dat is wat Johannes de Heer, geloof ik, het duizendjarig vrederijk noemde. Dat is geen Bijbelse term, maar het is af en toe goed om te gebruiken, want bijna iedereen weet wel wat er dan bedoeld wordt.
Deze aion zal beëindigd worden en er zal een nieuwe aion aanbreken. De boze zal gebonden worden en dan zal het Koninkrijk van Christus waar het hier over gaat — het Koninkrijk der hemelen — geopenbaard zijn. In de voleinding van die aion zal onkruid en tarwe gescheiden worden, om bij de beeldspraak te blijven. Bij de voltooiing of de voleinding van deze boze aion begint de toekomende aion. Dat is het Koninkrijk, het Koninkrijk van de hemel.
In dat Koninkrijk, hier op aarde... Het is niet helemaal volledig wat ik zeg, maar het zal hier op aarde gestalte krijgen. Tegelijkertijd is er natuurlijk ook een hemels aspect aan het Koninkrijk. Maar in dat Koninkrijk zullen alleen gelovigen binnengaan. In het Koninkrijk van Christus, straks hier op aarde, zullen alleen gelovigen ingaan. De ongelovigen, de niet-gelovigen, zullen worden verwijderd en dat wordt hier in beeld beschreven.
De vijand die het gezaaid heeft, is de duivel. Die heeft dus onkruid gezaaid tussen de tarwe. De oogst is de voleinding van de aion en de maaiers zijn de engelen. Zoals dan het onkruid verzameld en met vuur verbrand wordt, zo zal het ook zijn bij de voleinding van deze aion. De Zoon des mensen zal Zijn engelen — Zijn boodschappers — uitzenden en zij zullen uit Zijn Koninkrijk alle struikelblokken verzamelen. "Alle valstrikken", staat er geloof ik in een andere vertaling. En ook hen die de wetteloosheid doen, want zij zullen het Koninkrijk niet binnengaan. Zij zullen dat Koninkrijk van Christus op aarde niet beërven; zij zullen dat niet binnengaan. De Zoon des mensen zal Zijn engelen uitzenden; zij zullen uit Zijn Koninkrijk alle struikelblokken en hen die de wetteloosheid doen verzamelen, en zij zullen hen in de vurige oven werpen. Daar zal gejammer zijn en tandengeknars.
Het Oordeel: Buiten het Toekomende Koninkrijk (gehenna) ↑ hoofdstukken
Aan het einde van deze aion, deze boze aion, zal God deze boze aion verwisselen voor de toekomende aion. Maar deze aion zal beëindigd worden doordat deze wereld gericht en gezuiverd wordt. Geen ongelovige gaat het koninkrijk binnen. Daarom vind je bijvoorbeeld ook een gelijkenis over de koninklijke bruiloft, want ook die bruiloft is een beeld van het nieuwe verbond en van het komende koninkrijk. In die gelijkenis zit er op een gegeven moment iemand in de zaal die niet de juiste kleding aanheeft, en die wordt eruit gehaald. Want ongelovigen komen niet in het koninkrijk.
Hier wordt gezegd dat alle struikelblokken uit het koninkrijk verzameld zullen worden, samen met hen die de wetteloosheid doen; zij zullen hen in de vurige oven werpen. Dat zal ongetwijfeld een beeld zijn van de poel van vuur. In ieder geval zal dat buiten het koninkrijk zijn. Daar zal gejammer zijn en tandengeknars. Dan zullen de rechtvaardigen stralen als de zon. Christus is de zon, de Zon der gerechtigheid. In Mattheüs 24 wordt het koninkrijk voorgesteld als de zomer; de zomer die nabij is. Dan zullen de rechtvaardigen stralen als de zon in het koninkrijk van hun Vader. Wie oren heeft om te horen, laat hij horen.
In de gelijkenis wordt dat onkruid dus verzameld en in bossen gebonden om het te verbranden. Dat is een uitbeelding van de poel van vuur, maar de tarwe wordt bijeengebracht in de schuur. En hier is de schuur weer een beeld van het koninkrijk. Het zijn gelijkenissen, dus we komen een bruiloft tegen, we komen een schuur tegen, we komen nog een wijngaard tegen, enzovoorts — het zijn allemaal beelden van dat koninkrijk. En zodra dat koninkrijk genoemd wordt, houdt de gelijkenis op. Wij krijgen hier geen kijkje in de schuur. Wij krijgen in de gelijkenissen geen kijkje in de bruiloftszaal, of nou ja, nog net even omdat er snel iemand uit verwijderd moet worden. Over de bruiloft zelf lees je wel in de Schrift, maar niet in de gelijkenissen, omdat gelijkenissen spreken van het verborgen koninkrijk.
Zodra de tarwe in dit beeld bijeenverzameld is in de schuur, is het koninkrijk aangebroken en wordt het openbaar. Zodra het nieuwe verbond, dat huwelijksverbond, wordt gesloten, wordt het koninkrijk openbaar. Dat vind je dus niet in de gelijkenissen; daarom houden gelijkenissen soms nogal abrupt op. De vurige oven is een beeld van Gehenna. Dat gejammer en tandengeknars vind je in meer gelijkenissen terug, dus daar kom ik nog wel eens op terug. Zij zullen buiten het koninkrijk zijn, in Gehenna inderdaad — het dal van Hinnom. En dus buiten het koninkrijk.
De gelijkenissen spreken over de tijd dat het koninkrijk verborgen is. Hier gaat het natuurlijk echt over de voleinding van die verborgenheid van deze aion, de voleinding van de aion. Die verborgenheid zal beëindigd worden wanneer het koninkrijk openbaar wordt, maar dat geopenbaarde koninkrijk vind je niet in de gelijkenissen. Daar gaan de gelijkenissen simpelweg niet over. Elke keer als je denkt: 'Nou, dit is het einde van de gelijkenis', dan is dat zo ongeveer het punt voordat het koninkrijk aanvangt. Als je het hebt over die schat in de akker: de man in de gelijkenis koopt die akker. Wat hij vervolgens met die schat gedaan heeft? Dat vind je niet in de gelijkenis, want dan gaat het niet meer over verborgenheden.
Daar wilde ik dan mee eindigen, omdat deze gelijkenis gaat over de voleinding van de aion en de openbaring van het koninkrijk. Daar zullen ongelovigen niet binnengaan; zij zullen zich bevinden in Gehenna, buiten het koninkrijk, en later ook in de poel van vuur. Maar dat is natuurlijk niet het einde, dat wil ik toch nog benadrukken, al gaan de gelijkenissen daar verder niet over.
Gods Einddoel: Alles in Allen ↑ hoofdstukken
Maar aan het einde – dit is Paulus in 1 Korinthe 15 – aan het einde van de levendmakingen, wanneer de laatste vijand, de dood, tenietgedaan wordt. De poel des vuurs wordt in de Schrift de tweede dood genoemd. Dan staat er: daarna het einde, wanneer Hij het Koninkrijk overdraagt aan God de Vader, wanneer Hij alle overheid en alle autoriteit en macht teniet zal doen. Want Hij moet heersen totdat Hij al Zijn vijanden onder Zijn voeten heeft geplaatst.
De laatste vijand, de dood, wordt buiten werking gesteld en tenietgedaan. Dus ook die tweede dood, die poel des vuurs, zal helemaal aan het einde tenietgedaan en buiten werking gesteld worden. Want Hij onderschikt alles onder Zijn voeten. Maar wanneer Hij zegt dat alles onderschikt is, is het duidelijk dat Hij uitgezonderd is Die alles aan Hem onderschikt. En wanneer alles aan Hem onderschikt zal zijn, dan zal ook de Zoon Zelf onderschikt worden aan Hem Die alles aan Hem onderschikte, opdat God zal zijn: alles in allen.
Dat geldt ook voor degenen die in Gehenna komen, zij die in de poel des vuurs komen. God gaat allen die in Adam sterven ook levend maken. Zoals in Adam allen sterven, zo zullen in Christus allen levend gemaakt worden. En dat einddoel van God zal zijn: alles in allen.
We vinden in de gelijkenissen inderdaad vaak heenwijzingen naar oordeel, naar Gehenna en naar een plaats buiten het Koninkrijk. We horen termen als geween en tandengeknars. Maar Paulus ziet gelukkig verder en wij mogen die boodschap ook kennen. De gelijkenissen zijn gegaan over het Koninkrijk en de verborgenheden van het Koninkrijk, de periode waarin het Koninkrijk verborgen is. Nou, daar wilde ik het voor deze ochtend maar bij laten. Dan gaan we de volgende keer verder met de andere gelijkenissen in Mattheus 13.