In deze tweede studie over de gelijkenissen in Mattheus 13 hebben we de gelijkenis van het mosterdzaad, zuurdeeg, de schat in de akker en de parel besproken. De gelijkenissen van het mosterdzaad en zuurdeeg handelen over dat wat de mens ’tot stand’ brengt. De gelijkenis van de schat in de akker en van de parel gaan over wat God doet.
Plaats studie: Hendrik Ido Ambacht
Datum: 6 mei 2018
📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst
“Kort en krachtig gezegd gaan de gelijkenissen over de verborgenheid van het koninkrijk.”
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- Introductie op de Gelijkenissen in Mattheüs 13
- Het Doel van Gelijkenissen: het Verborgen Koninkrijk
- Korte Opfrisser: de Gelijkenis van de Zaaier
- Korte Opfrisser: de Gelijkenis van het Onkruid
- De Gelijkenis van het Mosterdzaad
- De Mosterdboom als Beeld van Babel en Wereldse Macht
- De Gelijkenis van het Zuurdeeg
- Zuurdeeg als Beeld van Bederf en Valse Leer
- De Gelijkenis van de Schat in de Akker
- Israël als Gods Speciale Bezit (segula)
- De Schat Opgraven: de Openbaring van het Koninkrijk
- De Gelijkenis van de Parel
- De Parel als Veelkleurig Beeld van de Ecclesia
- Afsluiting en Vooruitblik op de Gelijkenis van het Visnet
Introductie op de Gelijkenissen in Mattheüs 13 ↑ hoofdstukken
Het thema is 'de gelijkenissen in Mattheüs 13'. Jullie zien daar een tweetje achter staan; dat betekent dat we het daar de vorige keer ook al over hebben gehad. Toen waren er iets minder mensen aanwezig. In Mattheüs 13 vinden we acht gelijkenissen en daarvan hebben we de vorige keer de eerste twee besproken. We hebben er dus nog zes te gaan, en ik denk zelfs dat we die vandaag ook niet alle zes gaan bespreken. Dat heeft nog wel wat meer tijd nodig.
Ik zal even laten zien welke het zijn. Misschien gaan er bij degenen die er wat minder bekend mee zijn toch wat belletjes rinkelen en lampjes branden. De eerste is die van de zaaier, dat is een heel bekende denk ik. Overigens is Mattheüs 13 de allereerste keer dat Jezus begon te spreken in gelijkenissen. Ik heb de vorige keer ook uitgelegd waarom Hij dat deed en wat het doel is van die gelijkenissen. Daar zal ik nog wel wat over zeggen, maar ik ga er natuurlijk niet nog een keer heel diep op in. Er valt nog veel meer over te zeggen, en zoals ik twee weken terug ook zei: al die dingen die hier nog over te zeggen zijn, die komen in de volgende studies wel aan de orde, omdat we het nog een paar keer over gelijkenissen gaan hebben.
Ik heb op internet zitten kijken of ik een compleet lijstje kon vinden van alle gelijkenissen. Er circuleren wel wat lijstjes, maar die verschillen allemaal van elkaar. Dat maakt het wat lastig. Het komt ook omdat het soms moeilijk te bepalen is of iets een gelijkenis is; het staat er niet overal bij. Sommige verhalen worden door de één wel gezien als een gelijkenis en door de ander weer niet, en dat maakt het wat lastig om exact vast te stellen of iets een gelijkenis is. We hebben wel de uitspraak van Jezus zelf. Volgens mij is het zelfs in dit hoofdstuk, in vers 34 van Mattheüs 13, waar staat: "Al deze dingen heeft Jezus tot de scharen gesproken door gelijkenissen en zonder gelijkenissen sprak Hij tot hen niet." Dat vinden we nog een paar keer in de evangeliën: dat Jezus alleen nog maar tot de mensen, tot de menigte, sprak in gelijkenissen.
De zaaier is de eerste, de tweede is die van het onkruid. De derde is het mosterdzaad, de gelijkenis van het mosterdzaad. De vierde is zuurdesem of zuurdeeg, dat hangt een beetje van de vertaling af. De vijfde is de schat in de akker, de zesde die van de parel en de zevende van het visnet. Ik denk dat de meeste van jullie dit toch niet helemaal onbekend voorkomt, omdat het natuurlijk dankbare verhalen zijn om kleurplaten van te maken, ze op te nemen in een kinderbijbel of ze te vertellen op de zondagsschool of waar dan ook.
En dan de achtste: die van de schriftgeleerde. Ik heb de vorige keer ook al gezegd dat die meestal niet erkend of herkend wordt, maar daar komen we dus nog wel op terug. Dat zal echter niet deze ochtend zijn. Die gelijkenissen heb ik gerubriceerd — althans, dat heb ik niet gedaan, zo worden ze ons aangediend. Dat gaat met name over hoe de gelijkenissen beginnen. Kijk, deze drie beginnen allemaal op dezelfde wijze en deze drie ook. En dit zijn wat meer op zichzelf staande gelijkenissen, hoewel dat ook niet helemaal waar is, want ze hebben natuurlijk ook alle acht met elkaar te maken. Maar daar heb ik de vorige keer wat meer over verteld.
Het Doel van Gelijkenissen: het Verborgen Koninkrijk ↑ hoofdstukken
Ik heb besproken wat het doel is van gelijkenissen en waarom Jezus in gelijkenissen sprak. En ik heb aangegeven – tenminste, we hebben dat in Mattheüs 13 zelf gelezen in de uitleg die meteen komt na de gelijkenis van de zaaier – dat Jezus aangeeft dat Hij in gelijkenissen ging spreken, niet om dingen duidelijk te maken voor de mensen, voor de menigte, maar juist om dingen te verbergen, zodat zij niet begrepen.
Meestal wordt er over gelijkenissen precies het tegenovergestelde verteld: dat het een gewoonte was in die tijd of in die streek om door middel van een voorbeeld dingen duidelijk te maken. Nou, die vlieger gaat niet op, want de discipelen komen naar Jezus toe en die zeggen ook: "Waarom spreekt U tot hen in gelijkenissen?" Dan is het antwoord van Jezus niet: "Nou, jullie weten toch dat het een gewoonte is dat we dat altijd doen?" Nee, Hij zegt: "Dat is omdat het júllie is gegeven de verborgenheid van het koninkrijk te kennen." Dus de verborgen dingen van het koninkrijk te kennen, maar aan hen, de scharen, aan de menigte, is het niet gegeven.
Dat het ook niet is om dingen duidelijk te maken, blijkt al uit het feit dat Jezus die gelijkenissen aan de discipelen – een klein groepje dus – gaat uitleggen. De gelijkenis van de zaaier legt Hij uit, daar hebben we het de vorige keer over gehad. En ook bij de gelijkenis van het onkruid komen de discipelen zelf aan Hem vragen: "Verklaar ons de gelijkenis van het onkruid." Een gelijkenis is dus geen verklaring, maar een gelijkenis behoéft een verklaring; een gelijkenis heeft een verklaring nodig. Gelijkenissen verbergen dus geestelijke waarheden, daar komt het eigenlijk op neer.
Kort en krachtig gezegd gaan de gelijkenissen over de verborgenheid van het koninkrijk. Of als ik het anders zeg: de gelijkenissen gaan over het verborgen koninkrijk. Of als ik het nóg anders zeg: de gelijkenissen gaan over de tijd dat het koninkrijk verborgen zou zijn. Israël verwachtte een geopenbaard koninkrijk, heel concreet, met een Messias die beloofd was in het Oude Testament, een Messias gezeten op de troon van David. Daar kunnen we natuurlijk tientallen, honderden profetieën van benoemen uit het Oude Testament: de Messias zou komen en Hij zou een koninkrijk vestigen vanuit Jeruzalem, en vanaf Jeruzalem, vanuit Israël, over de rest van de wereld.
Het is altijd het mooiste te demonstreren door middel van dat lied van Opwekking, geloof ik: "Vanaf de troon vestigt de Zoon Zijn heerschappij." Niet alleen over Jeruzalem en over Israël, maar over alle volken. Dat was beloofd en dat was ook de prediking in het begin, in de aanvang van de evangeliën: "Bekeert u, want het koninkrijk Gods," of "het koninkrijk der hemelen" zoals het in Mattheüs wordt genoemd, "dat koninkrijk is nabijgekomen."
Op het moment dat Jezus – lees Mattheüs 12 later maar eens door – op hele nadrukkelijke tegenstand en heel massief ongeloof stuit, met name van de leiders van het volk Israël, dan is die prediking dus niet meer: "Het koninkrijk is nabijgekomen, het koninkrijk zal spoedig komen en openbaar worden." Nee, dan is de boodschap: "Het koninkrijk zal verborgen worden." En daarom ging de Heere Jezus in gelijkenissen spreken. Dat staat er ook bij in Mattheüs 13, dat hebben we ook de vorige keer besproken: opdat zij zien en niet zien, en opdat zij zouden horen maar het niet begrijpen.
Kijk, wat die mensen hoorden van Jezus, die in een bootje vanaf de zee tot het land sprak, was een verhaal over hun zaaien. Ze hoorden een verhaal, maar ze begrepen niet waar dat echt over ging. Zo is het dus met al die gelijkenissen: ze hoorden een verhaal, een mooi verhaal, een mooie preek, maar waar het over ging, daar hadden ze geen flauw idee van. Aan de discipelen werd het uitgelegd en de Heere Jezus verklaarde ook die gelijkenissen aan hen. Soms staat de verklaring erbij, soms ook niet. Soms ligt het er duimendik bovenop, soms moeten we wat dieper graven.
Jezus demonstreerde dus dat het koninkrijk verborgen zou worden door Zijn doen en door Zijn spreken. Ik heb de vorige keer ook gezegd dat Jezus tot de scharen, tot de menigte, in gelijkenissen sprak opdat zij ziende niet zouden zien. Ze zagen wel, maar ze begrepen niet wat ze zagen. Wat ze zagen was dat Jezus vanaf het land in een bootje ging en vanaf de zee tot het land sprak. In type, in beeld, is dat een uitbeelding van de redding, of van de Messias die zich bevindt te midden van de volkeren – de zee, de volkerenzee – en spreekt tot het land, tot Israël.
Dat heeft verschillende toepassingen. Het is voor een Jood vreemd dat het woord van God in een andere taal tot hen zou komen dan in het Hebreeuws. En in onze tijd gebeurt dat: Christus te midden van de natiën, zoals Paulus zegt. Christus in uw natie, onder uw natie, en vanuit de natie komt het woord tot het Joodse volk. Dat wordt uitgebeeld doordat Jezus in dat bootje ging zitten op de zee en sprak tot het land: vanuit de volkerenzee tot het land.
Of neem alleen al het Nieuwe Testament. Wij hebben een Nederlandse vertaling, maar oorspronkelijk is dat, in tegenstelling tot het Oude Testament, in het Grieks geschreven. Dus ook door "belachelijke lippen" zou God tot het volk spreken, bijvoorbeeld in het Grieks of het Nederlands of Fries, of wat? Ja, Vlaams; dat klinkt ook belachelijk, daar ben ik het met je eens. Die talen klinken ook belachelijk. Ik bedoel, dat is voor ons ook zo: als je een Chinees of zo hoort praten, dan kun je daar geen touw aan vastknopen of er chocolade van maken, zoals ze dat zeggen. Maar Jezus demonstreert dat door Zijn doen, maar ook door Zijn spreken. Want ze zouden horende horen maar niet begrijpen, en ziende zien maar niet werkelijk zien. De eerste gelijkenis heb ik hiermee besproken.
Korte Opfrisser: de Gelijkenis van de Zaaier ↑ hoofdstukken
Ik ga er toch nog even kort doorheen als opfrisser en voor degenen die er toen niet bij waren. De eerste gelijkenis was die van de zaaier. We hebben toen gezien dat het dé zaaier is; zo staat het er ook echt. Er wordt specifiek gezegd: dé zaaier. Verderop in Mattheus 13 staat dat de zaaier, degene die zaait, de Zoon des mensen is. Dat is Christus, degene die de gelijkenis uitsprak. Hij spreekt het Woord van God, waar het zaad een beeld van is, en Hij spreekt dat uit.
We zagen dat het zaad voornamelijk terechtkomt op plaatsen waar het geen vrucht draagt. Het viel langs de weg en de vogels van de hemel kwamen en pikten het weg. Als uitbeelding wordt dit in Mattheus 13 gewoon uitgelegd: de boze komt en die rukt het weg. Die vogels zijn dus een beeld van de boze. Dat zeg ik nu even met nadruk, omdat we die vogels straks weer tegenkomen; dan zitten ze namelijk in een mosterdboom. Maar hier kwamen die vogels en pikten ze het weg.
Een ander deel van het zaad kwam op grond waar het slechts een dun laagje aarde had. Het kwam wel op, maar het verstikte snel. Weer een ander deel kwam tussen het onkruid terecht, tussen de dorens en de distels, en ook dat verstikte. Er wordt allemaal uitgelegd waar dat een uitbeelding van is: van de zorgvuldigheden van deze wereld, van deze aion en van de boze, zoals ik net al zei. Dat zaad dat snel opkomt maar geen vrucht draagt, is iemand die — zo zegt de uitleg in Mattheus 13 — snel enthousiast raakt, maar ook weer net zo snel niet meer enthousiast is over het Woord van God.
Er was ook een klein deel dat in goede aarde terechtkwam en dat dus wel vrucht droeg. Jezus legt uit dat dit een uitbeelding is van het woord van het Koninkrijk dat Hij bracht. 'Bekeert u, want het Koninkrijk is nabijgekomen.' Die boodschap had Hij verkondigd, net als onder andere Johannes de Doper. Maar die boodschap viel bij Israël niet in goede aarde. We gebruiken die uitdrukking soms nog steeds: het viel niet in goede aarde. Slechts een klein deel viel wel in goede aarde en dat zou vrucht dragen. Maar het merendeel viel niet in goede aarde, en dat is nou ook precies de reden dat Jezus in gelijkenissen begon te spreken. Ze accepteerden dat woord niet, ze accepteerden de komende Koning van dat Koninkrijk niet en ze accepteerden het woord dat Hij verkondigde niet. Dat is, in het heel kort, de gelijkenis van de zaaier.
Korte Opfrisser: de Gelijkenis van het Onkruid ↑ hoofdstukken
Daarna kwam de gelijkenis van het onkruid. Daar werd dus ook gezaaid. In eerste instantie werd daar ook weer tarwe gezaaid: goed zaad, goede planten. Maar daarna kwam ’s nachts — dat zie je ook op het plaatje — een vijand die onkruid zaaide. De nacht is een beeld van deze wereld; een volk dat in duisternis wandelt, zou een groot licht zien. Deze wereld is in duisternis, dus die duisternis is een beeld van de wereld waarin wij leven.
Door een vijand wordt er onkruid gezaaid. Het Griekse woord voor onkruid — ik weet niet eens of ik dat de vorige keer heb gezegd — is *zizanion*. In het Nederlands is dat 'dolik', een soort wilde tarwe. Het lijkt verschrikkelijk veel op tarwe, maar het is het niet. In de gelijkenis komen de knechten van de heer van die akker, die het goede zaad gezaaid heeft, naar hem toe. Ze zeggen tegen die heer: "Zullen we dat onkruid eruit trekken? Want we zien dat er onkruid is gezaaid, zullen we dat eruit trekken?" En dan zegt de heer van de akker: "Nee, laat ze samen opgroeien tot de oogst, omdat je anders met het onkruid ook de tarwe uittrekt." Want bij die wilde tarwe, die dolik, wordt pas bij de oogst openbaar wat het is; dan is het pas echt makkelijk te zien of het nu tarwe is of onkruid. Het ene draagt vrucht en het andere draagt geen vrucht. Het zijn eigenlijk gewoon losse flodders; er zit niets in die aar — ik weet ook niet of je dat dan aar mag noemen, maar jullie begrijpen wat ik bedoel.
Er staat dat de oogst, wanneer onkruid en tarwe verzameld worden, het einde is van de eeuw, van de *aion*. Het einde van deze tegenwoordige boze *aion*, dit boze tijdperk waarin het nacht en duister is. Aan het einde van deze *aion* zal er geoogst gaan worden en daarna vangt er een nieuwe *aion* aan: het begin van de duizend jaar. Er zijn zoveel benamingen voor: het Koninkrijk, het Koninkrijk der Hemelen, de duizend jaar waarin satan is gebonden. In ieder geval die duizend jaar waarin de Messias op de troon zit in Jeruzalem en Zijn koninkrijk regeert. Johan de Heer noemde dat het duizendjarig vrederijk, geloof ik. Dat is een tamelijk ingeburgerde term, net als het Messiaanse vrederijk. Het zijn termen die we niet zo letterlijk in de Bijbel vinden, maar ik gebruik ze toch maar omdat iedereen wel weet wat ermee bedoeld wordt.
Die wilde tarwe, die dolik, heeft dus een schijn van tarwe. Zoals we weten uit de vorige gelijkenis was de tarwe een beeld van het Woord, het beeld van het Woord van het Koninkrijk. Er wordt dus een ander woord gepredikt en verkondigd: een vals woord, maar wel een woord dat de schijn heeft. Paulus zegt volgens mij in een van de Timotheüsbrieven dat het gaat over religie: "Zij hebben een schijn van godsvrucht." Ze gebruiken de Bijbel, ze gebruiken de woorden, maar het is onvruchtbaar. Zo’n woord wordt er dus ook in die verborgenheid gepredikt, tussen het goede Woord en tussen de goede tarwe door.
Bij die oogst wordt het onkruid verzameld en verbrand. Het wordt in bossen verzameld. Ik struikelde even, want de Statenvertaling zegt zoiets als 'busselen'; dat zal oud-Nederlands zijn voor bossen. Het wordt in bossen verzameld en verbrand. De tarwe gaat naar de schuur; dat is een beeld van het Koninkrijk, de duizend jaar, het Messiaanse vrederijk, de toekomende eeuw, de toekomende *aion*. Het onkruid wordt verbrand; dat zal buiten het Koninkrijk geworpen worden, buiten de schuur, in Gehenna.
Daar moet ik nog wat bij zeggen, en misschien kom ik er later ook nog wel op terug bij de gelijkenis van het visnet. Daar wordt ook verzameld en dan wordt er ook scheiding gemaakt. Maar na de wegrukking, na wat men noemt de opname van de gemeente, zal het Koninkrijk ook weer gepredikt worden. Ik stel me zo voor zoals je dat ook in de evangeliën vindt: "Bekeert u, want het Koninkrijk is nabijgekomen." Als wij hier als gemeente, als *Ecclesia*, weg zijn, dan zal weer het Koninkrijk gepredikt worden. Bij de wegrukking worden gelovigen weggenomen; wij worden weggenomen bij de wegrukking, wij worden weggerukt. Maar als het Koninkrijk aanbreekt, is dat een zaak die hier op aarde zal plaatsvinden en openbaar zal worden. In dat Koninkrijk hier op aarde zullen straks slechts gelovigen ingaan. En dat betekent dat ongelovigen zullen worden weggenomen, en dat is dus dat onkruid. De tarwe wordt verzameld in de schuur, maar de ongelovigen zullen worden weggenomen; zij zullen het Koninkrijk hier op aarde niet beërven.
Het onkruid wordt verzameld en verbrand, en er zijn heel veel van die voorbeelden te noemen uit de gelijkenissen. Volgens mij heb ik het de vorige keer ook gezegd: een ander beeld van het Koninkrijk is de bruiloftszaal. Daar ga ik het ook nog wel een keer over hebben. Bij de aanvang van het Koninkrijk wordt er een nieuw verbond gesloten met Israël; dat zal een bruiloft zijn, dat wordt ook voorgesteld als een bruiloft. Je leest in een gelijkenis in Mattheüs 22 dat er in die bruiloftszaal iemand aanwezig is die niet het juiste bruiloftskleed aan heeft. Die wordt verwijderd uit die zaal; dat is een beeld van de ongelovige die verwijderd zal worden uit het Koninkrijk. Of kijk in Mattheüs 24, dat kennen jullie wellicht ook: er zullen er twee op de akker zijn, één zal weggenomen worden en eentje zal gelaten worden. Twee zullen malen in de molen, één zal weggenomen worden en de ander zal gelaten worden. Dat wegnemen gaat niet over de wegrukking, want die is in ieder geval enkele jaren daarvoor. Het gaat over ongelovigen die weggenomen zullen worden omdat het Koninkrijk aanbreekt. Misschien is dat nu nog wat raadselachtig voor degenen voor wie dit echt nieuw is, maar we komen het wel tegen in die gelijkenissen. We zijn dat tegengekomen in de gelijkenis van het onkruid. Die bruiloftszaal noemde ik net al uit Mattheüs 22, en ik denk niet dat ik er vandaag aan toekom, maar in de gelijkenis van het visnet wordt ook iets dergelijks gezegd.
Dit was nog een inleiding, we gaan nu naar de volgende gelijkenis: die van het mosterdzaad. Ik moest dat toch even zeggen voor degenen die hier de vorige keer niet waren; dat zijn er namelijk nogal wat. Om even onze aandacht te bepalen: dit is een woord van Jezus aan Israël, of de mensen die die tijd zullen meemaken. Het gaat vaak over land. Maar is het dan ook voor jezelf, voor de gelovigen in deze tijd? De gelijkenis van de zaaier heeft een eerste toepassing op het moment dat Jezus die gelijkenissen uitsprak tot het volk. Maar als je de gelijkenissen erbij pakt in de andere evangeliën, dan wordt er niet speciaal gezegd dat het zaad het 'woord van het Koninkrijk' is, maar wordt gewoon gezegd: het zaad is het Woord. Ik denk dus dat het ook wel wat algemenere toepassingen heeft. We hebben allemaal wel die ervaring dat je kunt zaaien, maar dat het niet altijd op de goede plek terechtkomt — en dan druk ik het zwak uit. Maar de gelijkenissen van het onkruid en ook die van bijvoorbeeld het visnet gaan specifiek over die overgang naar het Koninkrijk.
De Gelijkenis van het Mosterdzaad ↑ hoofdstukken
We gaan naar de gelijkenis van het mosterdzaad en deze bestaat uit slechts twee verzen. Een andere gelijkenis hield Hij hun voor en Hij zei: "Het Koninkrijk der hemelen is gelijk aan een mosterdzaad dat iemand nam en in zijn akker zaaide. Dat is wel het kleinste van al de zaden, maar als het opgegroeid is, is het het grootste van de tuingewassen en het wordt een boom, zodat de vogels in de lucht een nest komen maken in zijn takken."
Laten we bij dat mosterdzaad beginnen. Het Koninkrijk der hemelen is gelijk aan een mosterdzaad. Ik vind dat overigens wel grappig; dit is de Herziene Statenvertaling en daar hebben ze al die naamvallen, zoals 'Koninkrijk der hemelen' en 'het evangelie des koninkrijks', vertaald in hedendaags Nederlands, behalve dit soort termen die zo ingeburgerd zijn. Daar durven ze blijkbaar niet aan om daar 'Koninkrijk van de hemelen' van te maken, terwijl 'het evangelie des koninkrijks' wel 'het evangelie van het Koninkrijk' is geworden. Dat terzijde, dat soort dingen vallen me altijd op als ik dat lees.
Maar dat Koninkrijk is dus gelijk aan een mosterdzaad wat iemand nam en in zijn akker zaaide. Er komen in deze gelijkenis niet zo heel veel zaken voor die we niet eerder zijn tegengekomen; veel hebben we al eerder in het hoofdstuk gezien of zien we later in het hoofdstuk verklaard worden. Op een bepaald moment is het een kwestie van aanstippen wat we al weten, en wat we niet weten gaan we opzoeken.
Het mosterdzaad komt in Mattheüs maar een paar keer voor. Het staat in deze gelijkenis, die ook herhaald wordt in Marcus en Lucas, maar er is nog een bekende uitspraak die jullie denk ik ook wel kennen. Daar zegt de Heer Jezus tegen Zijn discipelen dat ze kleingelovig zijn. Het gaat over een maanzieke die ze niet konden genezen. Ze vragen aan Jezus hoe het komt dat zij dat niet konden, want ze hadden eerder wel zieken genezen. Jezus zegt dan dat het vanwege hun kleingeloof is: "Want voorwaar, Ik zeg tegen jullie: indien jullie geloof zouden hebben als een mosterdzaadje, dan zouden jullie tot deze berg zeggen: ga verder hier vandaan daarheen, en dan zou hij gaan. En niets zou voor jullie onmogelijk zijn."
Indien jullie geloof hebben als een mosterdzaadje. Waar is mosterdzaad dus een beeld van? Van geloof. Zo makkelijk is het. Op andere plaatsen staat dat ze tot die berg zouden zeggen dat hij in de zee geworpen moest worden. Over de zee hebben we het al gehad; die is in deze gelijkenissen een beeld van de volkeren. Een berg is een beeld van een koninkrijk. Dus als ze geloof hadden, zouden ze het Koninkrijk naar de volkeren brengen. Dat is een heel snelle verklaring van die uitspraak, waar natuurlijk nog veel meer over te zeggen valt.
Maar waarom wordt er een mosterdzaadje gekozen? Omdat het klein en onaanzienlijk is, maar tegelijkertijd ontzettend krachtig. Ik heb wel eens op de ingrediënten van een potje mosterd zitten kijken; er wordt van alles doorheen gegooid, maar als je puur alleen het mosterdzaadje zou nemen, heb je een fles water nodig om het weg te spoelen. Het is ontzettend krachtig. Het is dus iets heel kleins en onaanzienlijks, maar het bezit een enorme kracht. Dat is natuurlijk een geweldige uitbeelding van geloof: onaanzienlijk in deze wereld, maar ontzettend krachtig. Want als wij ons vertrouwen stellen op God, komt dat altijd uit. Wat Hij beloofd heeft, doet Hij, en dat is krachtig.
Het Koninkrijk der hemelen is dus gelijk aan een mosterdzaad dat iemand nam. Volgens mij staat er gewoon letterlijk 'een mens'. Laten we dat nakijken: ja, 'dat een mens neemt'. Die mens hebben we in de vorige gelijkenissen ook gezien en dat was de Zoon des mensen, dat was Christus. De Zoon des mensen heeft dus geloof, en dat wordt hier uitgebeeld door een mens die een mosterdzaad in zijn akker zaaide. Wat was die akker ook alweer? De akker is de wereld, zo wordt in vers 38 letterlijk uitgelegd. Dus als hier een paar gelijkenissen bij elkaar staan en er komt een paar keer een akker in voor, waarvan er één wordt uitgelegd als de wereld, dan weten wij dat het ook in deze gelijkenis de wereld is.
Het Koninkrijk is gelijk aan een mosterdzaad dat de Zoon des mensen nam en in Zijn akker, in de wereld, zaaide. Hij zaaide dat geloof, dat mosterdzaad, in deze wereld. Dat werd gezaaid; het is onaanzienlijk, maar ontzettend krachtig. En dan staat er: "Dat is wel het kleinste van al de zaden, maar als het opgegroeid is, is het het grootste van de tuingewassen — de moeskruiden zegt de Statenvertaling — en het wordt een boom, zodat de vogels in de lucht een nest komen maken in zijn takken."
Dat mosterdzaad groeit op en wordt een boom. Dit is geen biologieles, daar had ik op school ook al moeite mee, maar we weten dat mosterd van nature geen boom is. Het is ook niet de bedoeling dat het een boom wordt. Als het wel een boom wordt, dan is het blijkbaar doorgeschoten. Dan is het een gedrocht geworden, iets wat het niet zou moeten zijn. Mosterdzaad is het kleinste van al de zaden, dus klein en krachtig, maar hier is het doorgeschoten en doorgegroeid tot een boom. Mosterd wordt normaal een struik van misschien een meter of anderhalve meter hoog. Als het dan een boom wordt, is dat blijkbaar niet de aard van de mosterd; dan is het ontaard. Het is niet de bedoeling dat mosterd een boom wordt.
En dat blijkt ook wel, want er staat achter: "zodat de vogelen des hemels een nest komen maken in zijn takken". De vogelen des hemels nestelen in de takken van die mosterdboom; ze voelen zich er erg thuis. We hebben het de vorige keer gehad over die zaaier en over het zaad dat gezaaid werd. In vers 19 staat dat de vogelen des hemels dat zaad kwamen wegpikken en dat dit een beeld is van de boze die het woord van het Koninkrijk wegrukt bij iemand die het niet begrijpt. De vogelen des hemels zijn dus een beeld van de boze.
En dat is ook hier het geval; dat verandert niet. Ik ken nogal wat plaatsen in de Schrift waar die vogelen des hemels beschreven worden. Denk aan het offer van Abraham in Genesis 15. Abraham wil offeren, hij heeft de stukken vlees gedeeld en de rest van de nacht is hij bezig om de vogels weg te jagen omdat ze het wilden wegpikken. Of denk aan Jozef met de dromen van de schenker en de bakker. De bakker had een korf op zijn hoofd en de vogelen des hemels kwamen het baksel uit de bovenste korf wegvreten. We weten hoe het met de bakker afgelopen is: niet goed, maar met de schenker wel. Dat is natuurlijk ook een teken en een beeld. Die vogelen des hemels zijn de uitbeelding van de boze, en zij nestelen zich in deze mosterdboom die in de wereld een onnatuurlijk aanzien heeft gekregen.
Het Koninkrijk der hemelen zou klein beginnen, maar dat zou uitmonden en uitgroeien in een monsterachtige boom. In een grote boom met takken; een godsdienst met allerlei vertakkingen in de wereld, waar de boze zich blijkbaar ontzettend thuis voelt. Dat is niet mijn uitleg, dat is wat de Schrift ervan zegt. Het is dus een organisatie, een religie met macht. Ook politieke macht, vertakkingen en verstrengelingen in deze wereld.
Ik weet nog dat mijn ouders vroeger altijd naar het journaal keken – en nog steeds geloof ik, dat kunnen ze zelf bevestigen. Ik heb me als kind altijd verbaasd dat als er iets in de Rooms-Katholieke Kerk aan de hand was, dat dit een van de hoofdpunten van het nieuws was. Van het journaal. En volgens mij is dat nog steeds zo. Ik zit jou aan te kijken, maar dat weet jij natuurlijk ook niet. Maar ik heb me als kind altijd afgevraagd waarom het nou zo belangrijk is wat er in die kerk gebeurt, want het stond voor mij nogal ver van mijn bed. Blijkbaar heeft het dus invloed in de wereld. Als er daar iets gebeurt, dan is dat het vermelden waard.
Ik noem nu even de Rooms-Katholieke Kerk, want dat staat natuurlijk lekker ver van ons af, denk ik. Hoop ik, wilde ik zeggen, maar dat slik ik nog even in. Want ja, weet je, dat kun je ook over andere kerken zeggen. Politieke macht, politieke partijen, christelijke politiek; ze hebben allemaal hun vertakkingen in de wereld. Daar is die mosterdboom een beeld van. Het begon klein en krachtig, het Woord wordt gezaaid, maar het groeide uit tot een monsterachtige boom waarin de boze zich prima thuis voelt. Nu is er nog steeds zo’n boom.
De Mosterdboom als Beeld van Babel en Wereldse Macht ↑ hoofdstukken
Laat ik even jullie Bijbelkennis testen. Het is geen makkelijke vraag, maar ik ga jullie helpen: in Daniël vinden we zo’n boom. Daniël heeft natuurlijk heel bekende gedeeltes, bijvoorbeeld over dat beeld van Nebukadnezar met dat gouden hoofd en zo. Maar hier gaat het ook over Nebukadnezar die een droom had gehad en geen flauw idee had wat die betekende. Als laatste haalde hij dan maar Daniël erbij. Dat begrijp ik nooit, dat hij er niet als eerste bij werd gehaald. Hij had zijn visitekaartje toch al afgegeven, zou je zeggen, met die droom van dat gouden hoofd en die zilveren borst.
Toen zei Nebukadnezar tegen zijn wijzen: "Ik wil dat jullie zeggen wat ik gedroomd heb en het dan uitleggen." Nou, dat konden ze niet. Ze zeiden: "Vertel ons die droom, dan leggen we hem uit." Daar trapte Nebukadnezar niet in. En toen kwam ten laatste ook Daniël, en die legde uit waar dat allemaal van sprak. Maar hier had koning Nebukadnezar ook een visioen gehad. En dit is het visioen: "De visioenen die op mijn bed voor ogen kwamen, waren deze: Ik keek toe en zie, een boom midden op de aarde. Groot was zijn hoogte."
Mooi, midden op de aarde. Wij zouden zeggen: "Nou fijn, groot, midden op de aarde." Net als de boom midden in de hof, in het begin van Genesis. De boom werd groot en sterk, zijn hoogte reikte tot aan de hemel – allemaal heel immens – en hij was te zien tot aan het einde van heel de aarde. Dat was een grote boom. Zijn loof was prachtig, zijn vruchten waren talrijk; er zat voedsel aan voor allen. Onder hem vonden de dieren van het veld schaduw en de vogelen des hemels verbleven in zijn takken. Hier heb je weer die vogelen des hemels.
Ik sla de rest van het hoofdstuk even over – lees dat zelf ook nog maar eens na – want Daniël gaat het uitleggen: "De boom die u gezien hebt, o koning, die groot en sterk was geworden, wiens hoogte reikte tot aan de hemel en die te zien was over heel de aarde; wiens loof prachtig was en zijn vruchten talrijk, waarin voedsel zat voor allen, waaronder de dieren van het veld verbleven en waarin de vogels in de lucht nestelden in zijn takken... dat bent u, o koning! U bent groot en sterk bent geworden, want uw grootheid is zo toegenomen dat zij reikt tot aan de hemel en uw heerschappij reikt tot het einde van de aarde."
Die boom is dus een beeld van Nebukadnezar, maar ook van het koninkrijk van Nebukadnezar. Net zoals Daniël in Daniël 2 zei: "U bent dat gouden hoofd." En als je daarna de uitleg leest over zilver, koper, ijzer en leem, dan staat er gewoon uitgelegd dat het opeenvolgende koninkrijken zijn na het koninkrijk van Nebukadnezar. Nou, hier is die boom dus een uitbeelding van Babel. Het koninkrijk van Babel. Dat is niet positief. En daarin voelen die vogelen des hemels zich dus thuis: in het koninkrijk van Babel. En als het Koninkrijk der hemelen overeenkomsten gaat vertonen met het koninkrijk van Babel, dan voelen de vogelen des hemels zich daar dus ook in thuis.
Hoe dat dan allemaal in de praktijk in elkaar zit? Daar kan ik natuurlijk voorbeelden van noemen, maar dat ga ik niet doen. Nou, ik zal er toch één noemen. Wat deed men in Babel als eerste? Genesis vertelt het: een torenbouw. Nou, een beetje kerk heeft natuurlijk een goede toren. Ja, dat klinkt heel lelijk, maar zo werkt het wel een beetje. Dat is maar één dingetje; er zijn natuurlijk veel meer en daar zijn al wat specifiekere en belangrijkere dingen over te zeggen. Maar we doen nu Bijbelstudie, dus... "Daar staat wel een haan op," wordt er gezegd. Ja, daar staat wel een haantje op, ja. Dat is wel mooi: vroeg opstaan in de morgen.
Als die vogelen dat dus ook doen in een mosterdboom – zich nestelen in die takken – en die mosterdboom is een beeld van het Koninkrijk der hemelen, dan is er dus iets misgegaan. Net als met het onkruid. Iets "misgegaan" tussen aanhalingstekens, want uiteindelijk gaat er niets mis; ook dat past natuurlijk allemaal in Gods plan. Maar het is wel iets wat doorgeschoten is, wat niet de aard is van mosterd. Ontaard dus. Net als met het onkruid dat tussen de tarwe werd gezaaid; dan zouden wij zeggen: "Dat is ook niet de bedoeling." En ook het zuurdeeg, maar daar kom ik straks natuurlijk op. Dat wat gezaaid werd – geloof – werd een doorgeschoten boom met takken en vertakkingen in deze wereld. En het zijn de vogelen des hemels die zich daarin thuis voelen.
De Gelijkenis van het Zuurdeeg ↑ hoofdstukken
De volgende gelijkenis is die van het zuurdeeg, de gelijkenis van het zuurdeeg of de gelijkenis van het zuurdesem. Dit is de derde in de reeks, drie gelijkenissen met een negatieve strekking, en deze is nog korter; het is slechts één vers. Een andere gelijkenis sprak Hij tot hen: het Koninkrijk der hemelen is gelijk aan zuurdeeg, dat een vrouw nam en in drie maten meel verborg, totdat het helemaal doorzuurd was.
Ik heb die gelijkenissen gecategoriseerd, zoals ik al eerder aangaf, omdat ze allemaal op dezelfde manier beginnen. "Een andere gelijkenis hield Hij hen voor", zoals dat in de Statenvertaling staat. Straks komen we bij drie andere gelijkenissen en daar staat telkens: "Wederom is het Koninkrijk der hemelen gelijk aan". Dus alleen al aan het begin van de gelijkenis kun je ze categoriseren, maar natuurlijk ook op hun betekenis. Deze gelijkenis heeft dus hetzelfde principe en een negatieve strekking.
Zuurdeeg, zuurdesem of gist wordt gebruikt om brood te laten rijzen, om het te doen opzwellen. Van oudsher was gist of zuurdeeg, naar ik heb begrepen, deeg van gisteren; oud, bedorven deeg. Het was eigenlijk het oude dat ingebracht wordt in het nieuwe, en daar zit natuurlijk een luchtje aan als dat gebeurt. Daardoor verzuurt het brood. Ik heb ook begrepen dat zuurdeeg of zuurdesem een schimmel is. Nou, dat klinkt ook al smakelijk voor vanmiddag; daar moet je niet te veel bij nadenken. Maar zodra je zuurdeeg of zuurdesem inbrengt, dan slaat het bederf toe. Dat is het eigenlijk, want ongezuurd brood kun je ontzettend lang bewaren, maar zodra je zuurdesem, zuurdeeg of gist erin gaat brengen, dan kun je erop wachten: dan is het niet lang meer houdbaar. Daar hebben we tegenwoordig natuurlijk wel dingen op gevonden door er allerlei andere troep in te gooien die het weer wat langer houdbaar maakt, maar van oorsprong is het zo dat wanneer je brood bakt zonder allerlei toevoegingen, het snel oud brood is.
Het zit ook in de lucht, hè? Het ontstaat vanzelf door de lucht en bacteriën. Dat is sowieso het geval met zuurstof. Wij ademen dat in en anders gaan we dood, maar tegelijkertijd gaat bijna alles ten verderve vanwege diezelfde zuurstof. Iets gaat roesten omdat er zuurstof bij komt. Dus hoe positief zuurstof ook lijkt, zo positief is dat zuur in de Schrift natuurlijk niet.
Zuurdeeg als Beeld van Bederf en Valse Leer ↑ hoofdstukken
Zuurdeeg inbrengen is dus eigenlijk bederf inbrengen. We komen het woord zuurdeeg of zuurdesem nauwelijks tegen in de Bijbel; alleen in deze gelijkenissen en in een specifieke uitspraak van Jezus die we een paar keer tegenkomen. In Mattheus 16 zegt Jezus tegen Zijn discipelen — ik val midden in het gedeelte in — 'Kijk uit en wees op uw hoede voor het zuurdeeg van de Farizeeën en de Sadduceeën.' De discipelen spraken erover met elkaar en zeiden: 'Dit zegt Hij vast omdat we geen brood hebben meegenomen.'
Dan zegt Jezus tegen hen: 'Jullie zijn bij de spijziging van de vijfduizend en de vierduizend geweest. Zijn jullie nu nog zo kleingelovig dat je het erover hebt dat we geen brood bij ons hebben?' Hij had immers uit vijf broden en twee vissen een hele menigte te eten gegeven. Duizenden mensen! In vers 11 vraagt Hij: 'Waarom ziet u niet in dat Ik niet tot u over brood gesproken heb?' Maar Hij had wel over zuurdeeg gesproken. Dat zuurdeeg is dus ergens een type of een beeld van. Waarom zagen zij niet in dat Hij het niet over fysiek brood had toen Hij zei dat ze op hun hoede moesten zijn voor het zuurdeeg van de Farizeeën en de Sadduceeën? Toen begrepen zij eindelijk dat Hij niet gezegd had dat zij op hun hoede moesten zijn voor het zuurdeeg van het brood, maar voor datgene waar zuurdeeg een type van is: namelijk voor het onderwijs van de Farizeeën en de Sadduceeën.
Zuurdesem of zuurdeeg, dat wat bederf brengt, is dus een beeld van de leer en het onderwijs van de Farizeeën en de Sadduceeën. De Here Jezus lag continu met die lieden in de clinch, dus daar blijkt ook wel uit dat wat zij leerden niet naar de Schrift was. Maar het staat hier gewoon: het gaat niet over het zuurdeeg van brood, maar over het onderwijs, het onderricht en de leer van de Farizeeën en de Sadduceeën. Daar is zuurdeeg een beeld van: van valse leer.
Als ik een concordantie erbij pak en naar de Schriftplaatsen kijk waar het woord voorkomt, dan zie je dat het maar een paar keer vermeld wordt. Hier lees je bijvoorbeeld: 'Kijk uit voor het zuurdeeg van de Farizeeën en het zuurdeeg van Herodes.' Ik ga nu geen uitgebreide uiteenzetting geven over die verschillende leringen, maar we weten uit de Schriften dat de Sadduceeën niet in de opstanding geloofden. De Farizeeën waren wat wij 'orthodox' zouden noemen; zij hielden vast aan de overleveringen van de vaderen, van mensen. En Herodes liet zich aanleunen dat hij degene was die de beloften over de Messias vervulde; hij wilde het koninkrijk tot stand brengen via politieke wegen. We hadden het net al even over christelijke politiek, maar je zou ook dichter bij huis kunnen kijken naar het zionisme: dat is natuurlijk ook een beweging die idealen tot stand wil brengen door middel van politiek.
In Galaten 5 staat: 'Een klein beetje zuurdeeg doorzuurt het hele deeg.' De Galatenbrief gaat erover dat de Galaten waren vervallen van de genade. Wat zij weer predikten, was de wet. Er waren dwaalleraars onder hen die zeiden: 'Ja, je bent nu wel gered, maar als je echt rechtvaardig wilt leven, dan moet je je wel laten besnijden. Dat is het enige: even laten besnijden.' Maar Paulus zegt: 'Helemaal niet.' Een klein beetje van dat zuurdeeg, een klein beetje valse leer of vals onderwijs, doorzuurt het hele deeg.
Even terug naar de gelijkenis: 'Het Koninkrijk der hemelen is gelijk aan zuurdeeg, dat een vrouw nam.' Dat een vrouw nam. Een vrouw is in de Schriften vaak een beeld van de schepping of een beeld van Israël. In Hosea moest de profeet met een hoer trouwen als uitbeelding van het volk Israël — ik heb dat gelukkig niet zelf verzonnen. De vrouw heeft vaak een negatieve strekking in de Schriften als zij iets eigenmachtig doet. De vrouw als beeld van de schepping of van Israël nam dus zuurdeeg: valse leer.
Zuurdeeg is trouwens ook iets wat de boel opblaast. Het wordt er niet zwaarder van; het krijgt meer volume, maar het gewicht blijft hetzelfde. Paulus spreekt in zijn brieven ook over mensen die 'opgeblazen' zijn. De mens doet dat sowieso graag; hij blaast zichzelf op om groter te lijken dan hij is, maar het is allemaal gebakken lucht. Dat is wat zuurdesem tot stand brengt.
Die vrouw verborg dat zuurdeeg in drie maten meel. Zover ik weet, komen we die 'drie maten meel' nog maar één keer tegen in de Schrift, namelijk in Genesis 18. Daar verschijnt de HEERE aan Abraham bij de eiken van Mamre. Abraham haast zich naar de tent, naar Sara, en zegt: 'Haast je, kneed drie maten meelbloem en maak er koeken van.' Hier zijn die drie maten meel datgene wat voor de HEERE bestemd is. Het Koninkrijk der hemelen is dus gelijk aan een zuurdeeg dat een vrouw nam en verborg in dat wat voor de Here bestemd is. Het werd er stiekem en 'sneaky' aan toegevoegd.
Als je kijkt naar 'meel' in de concordantie, dan kom je dat ook tegen bij Elia en de weduwe van Sarfat. Of denk aan Elisa en de profetenschool. Ze waren soep aan het koken, maar er waren verkeerde dingen in de pot gegooid, van een wilde wijnstok of iets dergelijks. Ze riepen uit: 'Man Gods, de dood is in de pot!' Elisa had misschien geen verstand van koken, maar wel van typologie. Hij gooide wat meel in die pot en toen kon men het weer eten. Meel is een uitbeelding van het Woord van God; het is waar brood van gemaakt wordt. Brood is een beeld van Christus, of zelfs van de gemeente. Paulus zegt over de maaltijd: 'Omdat het één brood is, zijn wij, die velen zijn, één lichaam, want wij allen hebben deel aan het ene brood.'
Hier is echter een vrouw die zuurdeeg inbrengt in de drie maten meel. Ze brengt het oude in het nieuwe, zoals het Oude Verbond gemengd werd met de nieuwe dingen. Genade mengen met een beetje wet: dat is een beetje zuurdeeg toevoegen. Ze verbergt het stiekem.
Tot slot, voordat we gaan pauzeren: wij leven in de verborgenheid van het Koninkrijk. Het Koninkrijk is nu verborgen. Maar Paulus spreekt in 2 Thessalonicenzen 2 ook over de verborgenheid van de wetteloosheid. Als het gaat over de figuur van de eindtijd, de wetteloze, dan staat er: 'Want het geheimenis — of de verborgenheid — van de wetteloosheid is nu al werkzaam.' Het is nu al in het verborgene aan het werk.
Die wetteloze zal te zijner tijd verschijnen en openbaar worden. Maar nu is dat de verborgenheid van de ongerechtigheid – zoals andere handschriften het verwoorden. Dat is nu al werkzaam. Dat is dat zuurdeeg, of die vogels des hemels in die mosterdboom.
We vinden ook andere uitspraken hierover in 2 Korinthiërs 11. Satan doet zich voor als een engel des lichts, en niet als een briesende leeuw. Die briesende leeuw staat ook al in de Schrift, maar dat gaat niet over onze tijd. Hij doet zich nu voor als een engel des lichts. En weet je wat daarachter staat? Is het ook niet bijzonder dat zijn dienaren zich voordoen als dienaren van de gerechtigheid? Denk daar maar eens over na.
Zijn dienaren lopen dus met een Bijbel in de hand en – ik wil maar zeggen – met een mooi kleed aan. Zo’n priesterlijk kleed... Nee, dat hoeft ook niet per se, maar we kennen ze wel. Dat werkt dus in het verborgen. Ze doen zich voor als dienaren van het licht. Wees daarom op je hoede. Het is als die mosterdboom: het lijkt heel wat, maar het deugt niet.
Nou ja, dat was het zuurdeeg. De oude mens wordt ook zo voorgesteld. Wat is zuurdeeg eigenlijk? Het is een beeld van bederf. Als laatste opmerking: die mosterdboom is natuurlijk echt het aanzien, de buitenkant, en dat zuurdeeg is wat er binnenin gebeurt. Dat is meer verborgen.
De volgende gelijkenis behandelen wij na de pauze: de schat in de akker. Dus kunnen we nu eindelijk koek eten, jongens?
De Gelijkenis van de Schat in de Akker ↑ hoofdstukken
Wij gaan verder met de gelijkenis van de schat in de akker. Deze behoort tot een nieuwe reeks van drie gelijkenissen: de schat in de akker, de parel en het visnet. De vorige reeks van drie had een negatieve strekking; dat is wat de mens ervan maakt, wat de mens doet door zuurdeeg te verbergen en mosterdbomen te creëren. Maar de schat in de akker en de parel gaan over wat God doet.
We lezen deze gelijkenis gewoon. Het zijn hele korte gelijkenissen en het wordt ook steeds makkelijker, want ook hier hebben we weer te maken met een akker. Het Koninkrijk der hemelen is ook gelijk aan een schat in de akker verborgen, die iemand vond en verborg. En van blijdschap daarover gaat hij heen en verkoopt alles wat hij heeft en koopt die akker.
Bij de vorige gelijkenissen ben ik niet ingegaan op de traditionele uitleg en wat men er meestal over zegt. Bij de mosterdboom zegt men bijvoorbeeld dat dit het Koninkrijk van God is dat heel groot moet worden in de wereld. Dat onderschrijft alleen maar mijn uitleg van hoe ik dat in de Schrift zie. En hier bij deze gelijkenis zegt men vaak: wij zijn die mens, de schat is Christus en wij moeten alles verkopen om Hem te volgen. Dat wordt vaak gezegd.
Laten we gewoon bij het begin beginnen. Er staat weer "iemand", maar volgens mij staat er gewoon "een mens", anthrōpos. We hebben al gezien wie die mens is: dat is de Zoon des mensen, Christus Zelf. De akker is de wereld. Volgens de traditionele uitleg zouden wij alles moeten verkopen om die wereld te bemachtigen als wij die mens zijn, toch? Maar dat klopt dus niet, want dan zouden we de wereld moeten kopen om de schat – Christus – te bemachtigen.
De akker is de wereld, dat staat gewoon in vers 38. Voor degenen die meeschrijven: in vers 37 staat dat Hij die het goede zaad zaait, de Zoon des mensen is. Die zaaier is de Zoon des mensen, die mens is de Zoon des mensen en de akker is de wereld.
De schat is... meestal is een schat een vrouw, hè? In dit geval is het Israël. Israël wordt ook vaak voorgesteld als een vrouw, dus ook als een schat of een schatje, maar het is hier natuurlijk een wat andere schat. De schat is Israël. In Exodus 19 vers 5 staat: "Indien jullie nu zullen luisteren naar mijn stem en jullie mijn verbond in acht nemen..." Dit zegt God, Yahweh, tot Israël. "...dan zullen jullie van mij zijn, een speciaal bezit boven alle volken, want de gehele aarde is van mij."
Israël als Gods Speciale Bezit (segula) ↑ hoofdstukken
Dit woord 'speciaal bezit', *segula*, komt een aantal keren voor in de Schrift. In Psalm 135 vers 4 wordt ditzelfde woord gebruikt. Ik klik het even aan en pak de MBG erbij: "Want de HEERE heeft Zich Jakob verkoren, Israël tot Zijn eigendom." Dat speciale bezit, dat speciale eigendom, dat is Jakob, maar de andere naam van Jakob is Israël. En als het over Jakob gaat, gaat het ook over Israël. De HEERE heeft Zich Jakob verkoren, Israël tot Zijn eigendom. In Exodus 19 stond: "Jullie zullen van Mij zijn een speciaal bezit boven alle volkeren, want de hele aarde is van Mij." En het volgende vers, dat ik volgens mij de vorige keer ook nog heb aangehaald, zegt: "Jullie zullen Mij een koninkrijk van priesters zijn, een heilig volk, apart gezet." Dit zijn de woorden die Mozes tot de Israëlieten spreken moest.
Om de betekenis van dit woord nog scherper te krijgen, pak ik een andere schriftplaats erbij, hier in de kantlijn: 1 Kronieken 29 vers 3. We hebben het over de verborgenheden van het Koninkrijk en hier gaat het over koning David die tot zijn zoon Salomo spreekt. David was degene die de tempel niet mocht bouwen; dat zou zijn zoon doen, de zoon van David, met een kleine 'z'. Die zoon van David, Salomo, is natuurlijk weer een type van dé Zoon van David, de Vredevorst, want Salomo betekent 'vrede'. Hier zegt David: "Maar nu schenk ik nog bovendien, uit liefde voor het huis van mijn God, van wat ik aan goud en zilver bezit, aan het huis van mijn God, behalve wat ik voor het heiligdom al gereed heb gelegd."
Hoe wordt het hier vertaald als ik de MBG weglaat? David schenkt uit zijn 'speciaal bezit', *segula*. Het is datzelfde woord. Hij haalde uit zijn eigen speciale bezit een deel en dat werd apart gezet en geschonken voor het huis van God. Dat *segula* is dus het speciale bezit van de koning, hier het persoonlijke bezit van koning David. In de Studiebijbel bij Exodus 19 vers 5 of 6 staat dat *segula* in het Oude Testament wordt gebruikt om er de bijzondere bezitting van de koning mee aan te geven, zoals goud, zilver of kroonjuwelen. Dat is die *segula*: de schat van de koning.
Het Koninkrijk der hemelen is gelijk aan een schat die in de akker verborgen was, die een mens vond en verborg. Er staat: "een mens vond hem". Van blijdschap gaat hij heen, verkoopt alles wat hij heeft en hij koopt die akker. Dat doet hij om die schat te bemachtigen, om die schat tot zijn eigendom te maken. Het gaat hier over het Koninkrijk der hemelen en over de Koning van dat Koninkrijk. De 'mens', de Zoon des mensen, is de Koning van dat Koninkrijk die hier die schat verwerft, dat speciale bezit. Dat is dus die *segula* in het Hebreeuws. In 1 Kronieken 29 is het heel concreet het bezit van de koning, maar in bijna alle andere verzen waar het woord voorkomt, gaat het altijd over Israël. Dat speciale bezit is het bezit van God Zelf, en dat is Israël. Zoals in Psalm 135: Israël is het speciale bezit, de schat van God. Israël is Zijn eigendom.
Die schat werd verborgen. De meesten van jullie kennen de brieven van Paulus natuurlijk al een beetje, maar hier staat dat die schat verborgen werd in de akker. "Hij vond hem en hij verborg hem." Maar ik moet bij het begin beginnen: de gelijkenis zegt dat het Koninkrijk gelijk is aan een schat die in de akker verbóregen was. Hij was dus al verborgen in de akker. Als je kijkt naar het begin van Israël, dan zie je dat ze verborgen waren in de wereld, namelijk in Egypte, waar God hen uit heeft geroepen. Maar in ieder geval vond Hij die schat. En wat deed Hij ermee? Hij verborg die schat weer. De Heer vond Israël en verborg Israël opnieuw. Christus vond Israël in deze wereld, Hij verborg het en Hij verborg ook Zichzelf.
Kijk maar in Deuteronomium, waar gesproken wordt over de zegen of de vloek die Israël zou treffen. In die hoofdstukken wordt een aantal keren gezegd dat God Zijn aangezicht voor Israël zou verbergen: "Dan zal Mijn toorn op die dag tegen hen ontbranden, Ik zal hen verlaten en Mijn aangezicht voor hen verbergen. Ik zal Mijn aangezicht op die dag zeker verbergen, vanwege al het kwaad dat het gedaan heeft, want het heeft zich tot andere goden gekeerd." In de gelijkenis van de schat in de akker wordt die schat dus ook weer verborgen. Hij wordt gevonden en meteen daarna weer verborgen.
Wij zijn bij 'de verborgenheid' wellicht gewend om direct aan Paulus te denken, maar de verborgenheid heeft net zo goed een toepassing op Israël. De aanleiding voor het feit dat wij nu in de tijd van de verborgenheid leven en dat Paulus verborgenheden bekendmaakte, is juist dat God Zijn aangezicht heeft verborgen voor Israël. Sinds God Zijn aangezicht verbergt voor Israël en Israël 'niet-Mijn-volk' is, *Lo-Ammi*, roept God Zich een volk uit de heidenen voor Zijn Naam. Dat doet Hij in deze tijd, de tijd van het verborgen Koninkrijk, waarin het Koninkrijk zelf verborgen is.
Paulus vraagt in Romeinen 11: "Hebben zij gestruikeld opdat zij vallen zouden?" Israël is gestruikeld en daarop verborg God Zijn aangezicht voor hen. Maar dan zegt Paulus een paar verzen verder: "Hun verwerping" – ofwel het feit dat God Israël verborg – "is de verzoening van de wereld." En wat lezen we hier in deze gelijkenis? De schat werd weer verborgen en van blijdschap daarover gaat hij heen, verkoopt alles wat hij heeft en kocht de akker. Hij kocht de hele wereld. Hun verwerping, het feit dat God Israël verborg en die schat weer wegstopte, betekende de verzoening van de wereld. Hij kocht niet alleen die schat, Hij kocht meteen de hele akker. Daar gaat die gelijkenis naar mijn inziens over.
Het Koninkrijk der hemelen is dus gelijk aan een schat, in de akker verborgen, die iemand vond en weer verborg. En van blijdschap daarover ging hij heen en kocht hij niet alleen de schat, maar de hele akker. Hij kocht deze wereld. Hoe staat dat in 1 Timotheüs 2? "Die Zichzelf gegeven heeft tot een losprijs voor allen." Hij kocht alles, en zo had Hij ook meteen de schat.
Ik weet niet of u daar wel eens bij stilgestaan heeft, maar als je deze gelijkenis leest, vraag je je toch af: wat gebeurt er nu verder met die schat? Wat heeft die man er uiteindelijk mee gedaan? Logischerwijs zou hij hem op een gegeven moment weer op moeten graven, toch? Alleen, het opgraven van de schat valt buiten het bestek van het verborgen Koninkrijk, en daarom staat dat niet in deze gelijkenis. De gelijkenissen gaan specifiek over de verborgenheden van het Koninkrijk. Ze gaan over wat er in de periode van de verborgenheid gebeurt, de tijd dat het Koninkrijk verborgen is.
De Schat Opgraven: de Openbaring van het Koninkrijk ↑ hoofdstukken
En zodra de schat opgegraven wordt, zodra Israël – laat ik het dan zo zeggen – zodra Israël opgegraven wordt, dan wordt het koninkrijk openbaar. Dat is dan het beeld van het opgraven van de schat. Maar daar gaan de gelijkenissen niet over. En dat vind je continu bevestigd. Wij vragen ons misschien wel eens af, of dat zouden we ons in elk geval af moeten vragen als we een gelijkenis lezen: hoe gaat het nou verder? Die tarwe komt in de schuur, maar wat gebeurt er dan met die tarwe? Wat gebeurt daar in die schuur? Wat gaan ze met die tarwe doen? Het staat er niet bij. Want dat is de openbaring van het Koninkrijk. De gelijkenissen gaan daar niet over, over de openbaring van het Koninkrijk. Heel soms wordt ons net een inkijkje gegeven, bijvoorbeeld in die bruiloftszaal waar die man al zit met dat verkeerde bruiloftskleed aan. Dat lees je dan wel, maar die man wordt verwijderd. Maar de bruiloft zelf dan? Mogen we daar niets van weten? Nee, want dat is de openbaring van het Koninkrijk. Daar gaan de gelijkenissen niet over.
En hier, ja, die schat... Zodra die opgegraven wordt, dan wordt het Koninkrijk openbaar. Daar gaan wel profetieën over, over het feit dat Israël opgegraven wordt. Ik heb er eentje: Ezechiël 37. Dat is geen gelijkenis, maar wel een visioen van het dal van de dorre doodsbeenderen. Ik heb deze tekst expres genomen omdat hij ons bekend is; ik heb er de vorige keer ook al een vers uit aangehaald. Daar krijgt de profeet Ezechiël een visioen van een dal met allemaal beenderen, en dan wordt er gevraagd: "Zullen deze beenderen herleven?" Ezechiël zegt dan: "Ik weet het niet, U weet het, Heere."
En dan komt er vlees op die beenderen. Die beenderen komen bij elkaar, er komt vlees op, en dan wordt er gezegd dat er nog geen geest in is. Verderop wordt gezegd dat die beenderen het ganse huis Israëls voorstellen. Er zou dus een periode komen dat het huis Israël weer bij elkaar kwam, maar er staat dan dat er nog geen geest in is. Het is wel een lichaam, maar er was nog geen geest in. De geest is het leven, en mijn vraag is: is dat niet gewoon een beeld van de huidige ongelovige Joodse staat? De ongelovige Joodse staat. Maar in de toekomst zal daar inderdaad de geest in komen en dan zal het leven.
Profeteer daarom en zeg tegen hen: "Zo zegt de Heere HEERE: Zie, Ik zal uw graven openen." Israël wordt nu gezien als zijnde in het graf, dood, maar ze zullen opgegraven worden. "Ik zal u uit uw graven doen oprijzen, Mijn volk, en Ik zal u brengen in het land van Israël." Dit is echt, en lees Ezechiël 37 maar na: dit gaat echt niet over wat er nu momenteel gebeurt, dat er inderdaad een deel, een klein deel van het Joodse volk daar is verzameld binnen een klein stukje van die beloofde grenzen die het beloofde land zou hebben.
"Maar dan zult u weten dat Ik de HEERE ben." Dan zullen ze dat weten. "Dan zult u weten dat Ik de HEERE ben als Ik uw graven open en als Ik u uit uw graven doe oprijzen, Mijn volk." Kijk, en dan is de verborgenheid voorbij, want dan zal het volk inderdaad een priesterlijk koninkrijk zijn met de Messias op de troon. En dan zullen ze daarvoor de naam des Heeren aanroepen. Dan zullen ze ook de geest ontvangen. Maar ze zullen opgegraven worden; dat beeld wordt gebruikt, uit de natiën. Uit alle volkeren zullen ze opgegraven worden en trekken naar het land. Dat is eigenlijk een beeld van dood en opstanding. Dat zal in de toekomst plaatsvinden, maar dat is dus de openbaring van het Koninkrijk. Dat is het opgraven van de schat uit de akker. Israël wordt uit de akker opgegraven. Nou, er zijn verschillende beelden voor: een schat in de akker, en hier is het dat God Israël uit hun graven zal doen oprijzen. Daar is natuurlijk nog veel meer over te zeggen, maar ik wil er nog één gelijkenis bij bespreken.
De Gelijkenis van de Parel ↑ hoofdstukken
En dan komen we bij de gelijkenis van de parel. Deze is ook kort: "Ook is het Koninkrijk der hemelen gelijk aan een koopman die mooie parels zoekt. Toen hij één parel van grote waarde gevonden had, ging hij heen, verkocht alles wat hij had en kocht hem." Einde gelijkenis. Je zou je nu af kunnen vragen: wat is er dan van die parel geworden? Het heeft sowieso natuurlijk overeenkomst met de schat in de akker, en daarom worden deze twee gelijkenissen vaak bij elkaar gecategoriseerd. De grote overeenkomst is dat er sprake is van een mens; hier staat dan een koopman, maar er staat ook weer 'een mens'. Een mens, een koopman. Ja, het is een koopman, maar er staat wel 'een mens'. We vinden hier dus weer diezelfde mens terug die we in de eerdere gelijkenissen tegenkwamen.
Om het plaatje wat meer kleur te geven: de mens is de Zoon des mensen en Hij zoekt mooie parels. Hij verkoopt alles wat Hij heeft. Dat is de uitbeelding en de overeenkomst met die andere gelijkenis van de schat; daar verkocht de mens immers ook alles wat hij had. Dat zijn de grote overeenkomsten: een mens die alles verkocht wat hij bezat, een mens die optreedt als koopman.
Over parels staat in de Bijbel eigenlijk maar heel weinig. We lezen erover in Openbaring; volgens mij is er zelfs een lied van gemaakt: "Lichtstad met uw paarlen poorten". In de beschrijving van de poorten van het hemelse Jeruzalem worden allerlei edelstenen genoemd, en dus ook de parel. We kennen natuurlijk ook de uitspraak uit de Bijbel: "Gooi het heilige niet voor de honden en werp uw parels niet voor de zwijnen." Honden en zwijnen zijn in die context geen complimenteuze aanduidingen, maar het zijn natuurlijk verwijzingen naar de heidenen.
Ik wil echter niet te diep op al die uitspraken ingaan, maar liever een paar dingen noemen die specifiek van toepassing zijn op een parel. Allereerst wordt een parel gevonden in de zee. Over die zee hebben we het al even gehad bij het eerste vers van dit hoofdstuk. De zee spreekt van de volkeren; Openbaring 17 vers 15 zegt immers: "De wateren die u hebt gezien, zijn volken, natiescharen en tongentalen." Het woeden van de zee wordt ook in Psalm 2 vergeleken met het woeden van de naties en de volkeren. Die parel wordt dus gevonden in de zee, in de volkerenzee.
Een parel komt tot stand doordat er iets binnendringt in een oester. Er dringt iets die oester binnen en die oester gaat vervolgens parelmoer aanmaken. Om zichzelf te beschermen, maakt hij parelmoer aan en daar komt steeds een laagje bij; zo ontstaat uiteindelijk een parel. Die parel komt dus tot stand door het lijden van de oester. Wij rekenen er echter op dat het lijden van deze tegenwoordige tijd niet opweegt tegen de heerlijkheid die aan ons voorgesteld wordt, zoals Paulus zegt in Romeinen 8. Bovendien komt zo'n parel tot stand in het verborgene: op de bodem van de zee en dan ook nog eens binnenin een schelp. Er wordt van de buitenkant niets van gezien; het proces vindt volledig in het verborgene plaats.
De Parel als Veelkleurig Beeld van de Ecclesia ↑ hoofdstukken
Dat is toch een schitterend beeld van de gemeente, van de Ecclesia, van het lichaam van Christus. In het verborgenen komt het tot stand, zonder aanzien in deze wereld. Niet vele edelen, niet vele machtigen, zegt Paulus in 1 Korinthiërs 1. En dat gaat door lijden, want het is van lijden tot heerlijkheid.
Een parel is rond, een beeld van onvergankelijkheid. Dat is als een wiel, het rad der wedergeboorte zeg maar. Maar rond is een nooit eindigende cirkel. Een parel is ook rond, een beeld van onvergankelijkheid. Wat ook mooi is: de parel komt tot stand in een oester. Een oester bestaat uit twee delen, twee helften. De gemeente komt tot stand tussen de eerste en de tweede komst van Christus. In de Schrift wordt dat ook wel een onderbreking genoemd. Die parel komt tot stand tijdens die onderbreking.
Een parel is wit, tenminste wat wij zien is wit, en ik heb begrepen dat wit sowieso een samenstelling is van de zeven kleuren van de regenboog. Ze zeggen ook van parels — je kunt het allemaal nazoeken op Wikipedia en andere websites — dat als het licht op een parel valt, je een hele kleurenschakering ziet; dan zie je alle kleuren. Laten we eens kijken wat Paulus daarover zegt. In Efeziërs 3 vers 10 spreekt Paulus: "opdat nu door middel van de uitgeroepen vergadering" — dit woord wordt meestal vertaald met gemeente, de Ecclesia — "opdat nu door middel van de uitgeroepen vergadering aan de overheden en de autoriteiten onder de hemel of in de hemel, de veelzijdige wijsheid van God bekendgemaakt zal worden."
Veel vertalingen hebben hier "veelkleurige", de veelkleurige wijsheid van God. Dit woord betekent zoiets als bont, veel en gevarieerd. De NBG heeft hier bijvoorbeeld de veelkleurige wijsheid van God. Denk ook aan Jozef, waar we het in de pauze even over hadden — wie was dat ook alweer? — die een veelkleurige mantel had, een jas of een mantel met veel kleuren. Nou, in die parel, die wit is — wat al een beeld is van reinheid — en rond is — een beeld van onvergankelijkheid — zie je alle kleuren als het licht erop valt. Dat is een beeld van de Ecclesia, van de veelkleurige wijsheid van God.
Daar valt nog wel wat meer over te zeggen, dingen die me nu ook niet meer te binnen schieten denk ik, maar een parel is ook ondeelbaar. Je hebt een parel of je hebt geen parel, want als je hem probeert te verdelen, maak je hem kapot en valt hij in allerlei stukjes. Een diamant kun je nog slijpen, daar kun je van alles mee doen, maar dat kan niet met een parel. Een parel is een eenheid, net zoals het lichaam van Christus één is. Er zijn wel vele leden, zegt Paulus, maar wij zijn allen één in Christus. Dus die eenheid kan niet gebroken worden.
Afsluiting en Vooruitblik op de Gelijkenis van het Visnet ↑ hoofdstukken
Volgens mij gaan we het hierbij laten, want de volgende gelijkenis is de gelijkenis van het visnet. En die is wat uitgebreider; die telt zelfs al vier verzen. Dus daar wil ik wat langer bij stilstaan.
Ik wil die gelijkenis namelijk ook naast de gelijkenis van het onkruid leggen. Niet dat ik direct wil zeggen dat het weer net iets gecompliceerder is, maar ik wil er in ieder geval wat meer tijd voor nemen om die te bespreken. En als ik op de klok kijk, dan is het ook wel tijd om te gaan stoppen.