de Romeinen brief (33) – 15:22-16:16

In deze studie wordt het slot van de Romeinenbrief behandeld, waarin Paulus terugblikt op zijn voltooide pionierswerk en zijn verlangen uitspreekt om de gelovigen in Rome te bezoeken op doorreis naar Spanje. Voordat hij naar Rome reist, brengt hij eerst een collecte naar Jeruzalem, wat uitbeeldt dat de natiën door het ongeloof van Israël geestelijk gezegend zijn en nu op hun beurt stoffelijk bijdragen. Daarna volgt een uitgebreide bespreking van de vele groeten uit Romeinen 16. Daarbij wordt de diepere betekenis van diverse Griekse persoonsnamen, het wezen van de ecclesia en de verzoenende gedachte achter de heilige kus uitgelegd.

📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst

Samenvatting: In deze studie wordt het slot van de Romeinenbrief behandeld, waarin Paulus terugblikt op zijn voltooide pionierswerk en zijn verlangen uitspreekt om de gelovigen in Rome te bezoeken op doorreis naar Spanje. Voordat hij naar Rome reist, brengt hij eerst een collecte naar Jeruzalem, wat uitbeeldt dat de natiën door het ongeloof van Israël geestelijk gezegend zijn en nu op hun beurt stoffelijk bijdragen. Daarna volgt een uitgebreide bespreking van de vele groeten uit Romeinen 16. Daarbij wordt de diepere betekenis van diverse Griekse persoonsnamen, het wezen van de ecclesia en de verzoenende gedachte achter de heilige kus uitgelegd.

Besproken Schriftgedeelten: Romeinen 1, Romeinen 3, Romeinen 5, Romeinen 8, Romeinen 11, Romeinen 15, Romeinen 16, 1 Korinthe 9, 1 Korinthe 16, Handelingen 18, Handelingen 19, Handelingen 20, Efeze 1, Psalmen 2

“God is geen vijand van de mens, de mens is dat wel van God, maar wij zijn al met God verzoend.”

Introductie en Lezing Romeinen 15 ↑ hoofdstukken

Een hele goede morgen allemaal. Goed om hier weer te zijn met elkaar en onze speurtocht te gaan vervolgen in de Romeinenbrief. We zijn zo'n beetje aangekomen in het staartje van de brief. De laatste hoofdstukken, hoofdstuk 15 en 16 – de brief kent zestien hoofdstukken. De vorige keer hebben we vanaf het einde van hoofdstuk 14 tot een heel groot deel van hoofdstuk 15 besproken. Ik lees nu even de verzen vanaf hoofdstuk 15 vers 1, die we de vorige keer dus al besproken hebben. Dan komen we vanzelf weer bij het vers waar we gebleven zijn; volgens mij is dat vers 22, maar dat zien we vanzelf.

En wij, de sterken, zijn verschuldigd de zwakten van de niet-sterken te dragen en niet onszelf te behagen. Laat eenieder van ons zijn naaste behagen, ten goede tot opbouw. Want ook Christus behaagt zichzelf niet, maar zoals er geschreven staat: "De smaadwoorden van hen die u smaden, vallen op mij." Want al wat er tevoren werd geschreven tot onze onderwijzing, werd geschreven opdat wij door het verduren en de bemoediging van de Schriften de hoop hebben. En de God van het verduren en van de bemoediging, moge Hij jullie geven hetzelfde gezind te zijn onder elkaar naar Christus Jezus, opdat jullie eendrachtig uit één mond de God en Vader van onze Heer Jezus Christus zullen verheerlijken.

Daarom, neem elkaar tot je, zoals ook Christus jullie tot zich nam tot heerlijkheid van God. Want ik zeg dat Christus een dienaar van de besnijdenis is geworden ten behoeve van de waarheid van God om de beloften van de vaderen te bevestigen, en dat de natiën ten behoeve van Zijn ontferming God verheerlijken, zoals er geschreven staat: "Daarom zal Ik u toejuichen onder de natiën en voor uw naam zal Ik muziek maken." En weer zegt hij: "Wees vrolijk, natiën, met Zijn volk." En weer zegt hij: "Lofprijs de Heer, alle natiën, en laten al de volken Hem prijzen." En weer zegt Jesaja: "Er zal zijn de wortel van Isaï, en Hij die opstaat om overste te zijn van de natiën; op Hem zullen de natiën hopen."

De God nu van de hoop, moge Hij jullie vervullen van alle vreugde en vrede in het geloven, om overvloedig te zijn in de hoop in kracht van heilige geest. Ik ben echter ook overtuigd van jullie, mijn broeders, dat jullie zelf ook bordevol van goedheid zijn, vervuld van alle kennis en in staat ook elkaar te attenderen. Ik schrijf echter deels gedurfder aan jullie, als jullie weer herinnerende, vanwege de genade die door God aan mij gegeven wordt, opdat ik een dienstverrichter van Christus Jezus zou zijn om onder de natiën een heilige dienst te verrichten van het evangelie van God, opdat de offergave van de natiën wel-aangenaam zal worden, geheiligd in heilige geest.

Ik heb dan roem in Christus Jezus in de dingen naar God toe, want ik zal niet durven van iets te spreken dan wat Christus door mij bewerkt tot gehoorzaamheid van de natiën, in woord en in werk, in kracht van tekenen en van wonderen, in kracht van geest van God, zodat ik vanaf Jeruzalem en omstreken tot aan Illyrië het evangelie van Christus vervuld heb. En ik stelde er zó een eer in om te evangeliseren waar Christus nog niet genoemd wordt, omdat ik niet op andermans fundament bouw. Maar zoals er geschreven staat: "Aan wie het niet werd verkondigd, zij zullen zien, en wie het niet hebben gehoord, zullen het begrijpen."

Daarom werd ik ook vele malen verhinderd naar jullie toe te komen, maar nu geen plaats meer overblijft in deze streken en omdat ik al vele jaren een verlangen heb om naar jullie toe te komen... Ja, dan gaat de zin nog verder in het volgende vers. Ik heb hem gelijk doorgelezen omdat je dat ook moet doen. Het is sowieso een brief, maar ook het eerste woord in deze zin geeft het al aan: de uiteenzetting gaat gewoon verder.

Paulus' Pionierswerk Voltooid en Verlangen Naar Rome ↑ hoofdstukken

"Daarom ben ik ook vele malen verhinderd naar jullie toe te komen," zegt Paulus. En dat is lang geleden. Ik moet van de week eens even opzoeken hoe lang het geleden is dat we met het bespreken van de Romeinenbrief begonnen zijn, want ik weet het niet meer uit het hoofd. De volgende keer sluiten we de Romeinenbrief af – tenminste, ik denk dat het zo zal gaan – en dan zal ik wel even kijken wanneer we daar precies mee begonnen zijn. Helemaal in Romeinen 1 had Paulus al gezegd dat hij er zo naar verlangde om die gelovigen in Rome te zien, om hen te ontmoeten en hen te bezoeken. Maar hij was tot dan toe verhinderd, zoals hij in hoofdstuk 1 al zei. Dat herhaalt hij hier natuurlijk: "Daarom werd ik ook vele malen verhinderd naar jullie toe te komen."

De verhindering zit hem hierin: Paulus zei hiervoor in vers 20 dat hij er een eer in stelde om het goede bericht te brengen, om te evangeliseren waar Christus nog niet genoemd werd, om niet op andermans fundament te bouwen. Hij onderbouwt dat nog eens met een schriftplaats uit de profeten: "Zoals er geschreven staat: aan wie het niet werd verkondigd, zij zullen zien; en wie het niet hebben gehoord, zullen het begrijpen." Daar hebben we het de vorige keer over gehad, dus dat zal ik nu niet te uitgebreid doen. In Rome was dus wel een ecclesia, een gemeente, maar die was in ieder geval niet tot stand gekomen door de prediking van Paulus. Paulus wilde daar wel graag naartoe, maar hij werd tot nu toe verhinderd omdat hij een pionier was en op plaatsen kwam waar anderen nog niet geëvangeliseerd hadden. Dat was zijn doel, en daarom werd hij verhinderd om naar hen toe te komen.

Dan zegt hij: "Maar nu geen plaats meer overblijft in deze streken." In het voorgaande vertelde hij dat hij had geëvangeliseerd van Jeruzalem tot aan Illyrië. De streken van Illyrië liggen, voor zover ik het uit mijn hoofd weet, in de buurt van Noord-Griekenland en Albanië, nog boven Macedonië. Hij zegt dat er nu geen plaats meer overblijft in deze streken. Dat betekent dat Paulus een hele weg had afgelegd en eigenlijk geen plek meer kon vinden waar nog niet geëvangeliseerd was. Zijn pionierswerk zat erop. Daarom zegt hij: "Nu blijft er dus geen plaats meer over in deze streken, en omdat ik al vele jaren een verlangen heb om naar jullie toe te komen..."

We lezen straks het volgende vers, want daar gaat de zin natuurlijk verder, maar Paulus wilde zo graag naar Rome toe. Daar begon hij de brief mee en hij eindigt de brief er zo'n beetje mee. Dat heeft zijn reden, want we komen straks nog in hoofdstuk 16 waar hij de groeten gaat doen aan allerlei mensen. Hij noemt daar vele namen, dus hij kende daar heel veel mensen. Er zat ook familie van hem tussen. Het zijn allemaal namen die we eigenlijk in de Bijbel niet of nauwelijks terugvinden, dus er valt niet zo heel veel over te zeggen. Hoewel er mensen zijn die er wel veel over vertellen, denk ik altijd: hoe kom je aan die informatie? Het is altijd leuk als er ergens niets over gezegd wordt, dan kun je er zelf nog iets bij verzinnen en er veel over zeggen.

Maar Paulus is in Rome gekomen. Dat weten we als we een beetje Bijbelkennis hebben; we weten dat hij in Rome is gekomen, maar niet op de manier zoals hij zelf had bedacht. Hij wilde graag naar Rome en hij is daar uiteindelijk als gevangene terechtgekomen. Ik zeg hier 'gevangene van de keizer', maar hij noemt zichzelf ook gewoon 'gevangene van Christus Jezus'. Paulus wist wel wie de regie had; dat was niet de keizer. Maar Paulus beriep zich op de keizer en daarom ging hij naar Rome. Ik zal daar straks wat meer over zeggen en ik heb ook wat schriftplaatsen uit Handelingen bijgevoegd.

Nu lees ik deze zin nog een keer, althans de helft ervan, en dan lezen we gewoon verder in het volgende vers: "Daarom werd ik ook vele malen verhinderd naar jullie toe te komen. Maar nu geen plaats meer overblijft in deze streken en omdat ik al vele jaren een verlangen heb om naar jullie toe te komen, hoop ik zodra ik naar Spanje ga, wanneer ik langsreis, jullie gade te slaan. En door jullie daar voortgezonden te worden, wanneer ik eerst deels door jullie verzadigd zal worden." Dat is een hele mond vol, maar wat was het plan van Paulus? Wat was zijn bedoeling?

Paulus wilde naar Spanje reizen. Op het moment dat hij dit schrijft, is hij overigens onderweg naar Jeruzalem om daar iets te bezorgen, wat we straks ook nog zullen lezen. Hij had in Jeruzalem iets te brengen en hoopte vandaar naar Spanje te reizen en in Rome een tussenstop te maken. "Zodra ik naar Spanje ga, wanneer ik langsreis," dus op doorreis, hoopte hij hen gade te slaan, hen te zien en te bezoeken. En hij hoopte door de gelovigen in Rome "voortgezonden te worden". Paulus kon daar even op krachten komen, zijn brooddoos kon gevuld worden en dan kon hij verder naar Spanje. Misschien konden ze daar wel nieuwe schoenen voor hem kopen.

Wij pakken tegenwoordig gewoon het vliegtuig: je stapt in Tel Aviv in en je stapt in Barcelona of Madrid weer uit. Dat is een paar uur vliegen. Maar Paulus moest van Jeruzalem naar Spanje; dat was in die tijd een hele onderneming. Lopend, wellicht stukken varen over zee... het waren gevaarlijke reizen. Als hij dan in Rome een tussenstop maakte, kon hij daar even op krachten komen en de zaken aanvullen die hij nodig had. Hij zegt ook: "wanneer ik eerst deels door jullie verzadigd zal worden." De interlineair gebruikt het woord 'gelaafd', maar het heeft met vullen te maken; alles weer even aanvullen. Paulus zegt 'deels', want hij wilde die gelovigen in Rome zo graag zien. Hij had dat verlangen wel, maar hij was op doorreis, dus het was maar deels; hij kon daar immers maar even blijven. Hij hoopte deels verzadigd te worden, wat we straks zullen zien. Hij kende daar zoveel mensen, vandaar dat hij zo verlangde om daar terecht te komen.

De Collecte voor Jeruzalem: Geestelijke en Stoffelijke Zegen ↑ hoofdstukken

Paulus ging eerst naar Jeruzalem om de opbrengst van een collecte te brengen. Als je een beetje bekend bent met de brieven van Paulus, zoals de Korinthe-brieven, dan weet je dat hij een collecte aan het houden was onder de gelovigen uit de natiën voor de verarmde gelovigen in Jeruzalem. Hij schrijft: "En nu ga ik naar Jeruzalem om de heiligen te bedienen." Want Macedonië en Achaje – dat zijn die andere landstreken, allebei in het huidige Griekenland – hebben een welbehagen een zekere bijdrage te doen tot de armen van de heiligen in Jeruzalem.

Wat er aan de hand was, lees je ook in de Handelingen. De ecclesia, de gemeente van de gelovigen in Jeruzalem, was aan het verarmen en Paulus hield daarom een collecte onder de gelovigen uit de natiën. Hij noemt dat onder andere in de eerste en tweede Korinthe-brief en hij geeft daar ook aanwijzingen voor. Het was een vrijwillige collecte en die was zeker niet voor hemzelf. Paulus deed nooit een beroep op ondersteuning. Nooit. Hij nam wel ondersteuning aan als het hem werd aangeboden, maar hij claimde het niet. In 1 Korinthe 9 zegt hij trouwens dat hij zijn recht als apostel wel had kunnen doen gelden; dat hij het recht had om een beroep te doen op ondersteuning als afgevaardigde van Christus Jezus, maar dat hij dat nooit deed.

Dat deed hij omdat hij het evangelie 'om niet' wilde verkondigen. Bedoelt hij nu dat het evangelie een boodschap is die 'om niet' is, of bedoelt hij dat hij het gratis wilde verkondigen zonder daar iets tegenover te stellen? Je kunt het er allebei in lezen. Ik moet daarbij aan Inge denken, want haar stichting heet 'Evangelium om niet'. Zij geeft boekjes uit met studiemateriaal en dat doet ze 'om niet', ongetwijfeld naar aanleiding van dat vers in 1 Korinthe 9 waar Paulus zegt: "Opdat ik het evangelie om niet zou verkondigen." Dat heeft natuurlijk een dubbele bodem: het evangelie is een boodschap 'om niet' en Paulus stelde er een eer in om dat werk ook 'om niet' te doen, zodat zijn handelswijze in overeenstemming was met de boodschap die hij bracht. Schitterend vind ik dat.

Maar hij haalde dus wel geld op voor de heiligen, de verarmde heiligen in Jeruzalem. Dat lijkt gewoon een collecte – hij haalde geld op en ging dat brengen – maar als je de boodschap van de Schrift kent, van de profeten in de Hebreeuwse Bijbel, dan zie je meer. In het Oude Testament vind je de belofte dat via een gelovig Israël al de natiën gezegend zouden worden. Door de rijkdom van dat volk zou er zegen aan de natiën gegeven worden. Dat zal ook in de toekomst gebeuren; daar hebben we het in Romeinen 11 uitgebreid over gehad. Maar in het boek Handelingen zie je dat de twaalf apostelen met hun boodschap van het evangelie van de besnijdenis steeds meer naar de achtergrond verdwijnen. Jeruzalem verdwijnt naar de achtergrond en steeds meer op de voorgrond zie je de apostel Paulus komen met zijn evangelie van de voorhuid.

Als we daar dan een stad tegenover moeten stellen, tegenover Jeruzalem, dan is dat wellicht Rome. In ieder geval lezen we in Handelingen dat de redding tot de natiën gezonden werd. De dingen worden hier omgekeerd en daar is die collecte ook een uitbeelding van. Israël werd terzijde gesteld, Jeruzalem werd terzijde gesteld en de tempel zou ook binnen afzienbare tijd verdwijnen. Die ecclesia daar was al aan het verarmen. Wat er geestelijk gebeurde, wordt dus ook in het stoffelijke uitgedrukt. Redding zou naar de natiën gaan. Sterker nog, God zou – zoals we ook al in de profeten en in de Romeinenbrief zagen – door 'belachelijke lippen' tot dit volk spreken. Ook het geestelijke zou op een zeker moment vanuit de natiën tot hen komen.

Dat wordt ook uitgedrukt in die collecte. De rijkdom van Gods Woord en van Gods zegeningen zouden door de apostel Paulus vanuit de natiën tot hen gesproken worden. Hier gaat het over een collecte vanuit de natiën naar dat volk dat aan het verarmen was. Er wordt in het stoffelijke uitgedrukt wat er geestelijk ook aan de hand was. Paulus schrijft: "Want het schijnt hun goed en zij zijn hun schuldenaars." De natiën, de gelovigen uit Macedonië en Achaje, vonden het een goed idee; ze hadden er een welbehagen in om dit te doen. En Paulus zegt: "Zij zijn hun schuldenaars." De geestelijke rijkdom van Israël ging immers naar de natiën. Dat werd in Romeinen 11 ook uitgedrukt met die olijfboom, waarbij takken van de wilde olijf geënt worden op de edele olijf. De natiën krijgen deel aan de geestelijke zegeningen van Israël.

Paulus vervolgt: "Want indien de natiën deel hebben aan de geestelijke zaken van hen, zijn zij ook verschuldigd hen in de vleselijke zaken te bedienen." Wanneer de natiën deel krijgen aan de geestelijke rijkdommen van Israël, dan is het logisch dat de natiën bijdragen aan hun stoffelijke behoeften. Dat is helder; ik zou niet weten wat ik hier verder aan uit moet leggen. Blijkbaar hoefde hij dat die gelovigen in Macedonië en Achaje ook niet uit te leggen, want het scheen hun zelf goed toe.

"Wanneer ik dan dit volbreng en deze vrucht voor hen verzegel..." Paulus was onderweg met die collecte en hij noemt dat een 'vrucht'. Als hij die collecte veilig in Jeruzalem heeft gebracht, wil hij via de Romeinen vertrekken naar Spanje. Dat was zijn bedoeling. "En ik weet, als ik naar jullie toe kom, ik in volheid van zegen van Christus zal komen." Paulus was dus eerst onderweg vanuit Illyrië naar Jeruzalem, om daarna de reis naar Spanje te maken met een tussenstop, een 'pitstop', in Rome.

In de Volheid van Zegen Naar Rome ↑ hoofdstukken

Toen moest ik denken: wat bedoelt Paulus daar nou mee? Is dat zomaar een frase waar je wellicht makkelijk overheen leest? Hij zegt: "Ik weet dat als ik naar jullie toe kom..." Hij schrijft nu een brief. Daar staan al allerlei zaken in. Dat gaat over hoe zegen en rijkdom naar de natiën gingen en hoe het dan zit met Israël. Dat hebben we allemaal besproken. Maar hij zegt: "Ik weet dat als ik naar jullie toekom, ik in de volheid van de zegen van Christus zal komen."

En Paulus is in Rome terechtgekomen, dat lezen we in Handelingen. Alleen als gevangene. Maar wat heeft hij daar in die gevangenis gedaan? Paulus heeft in Rome gevangen gezeten. En wat weten we wat hij daar gedaan heeft? Hij heeft andere brieven geschreven. Welke brieven? In ieder geval de brief aan Efeze — wat wij de Efezebrief noemen — en de brief aan de Kolossenzen. Dat zijn de brieven waarin hij de meest verheven geestelijke waarheden uiteenzet. Dingen waar hij in de Romeinenbrief nauwelijks aan toekomt. Die vinden we in de Efezebrief wel beschreven.

Daar zit natuurlijk een bepaalde opbouw in, in die brieven. Maar Paulus noemt bepaalde dingen hoor, in de Romeinenbrief. Want daar hebben we het ook over gehad. Romeinen 8: dat wij samen lotbezitters zijn met Christus. Dus dat wij als gelovigen in Christus Jezus delen in alle beloften die aan Hem gegeven zijn. Dat we één lichaam met Hem zijn. Dat we aangesteld zullen worden tot zonen. Dat is allemaal Romeinen 8. Maar dat zet hij in de Efezebrief pas volledig open.

Daar komen we nu niet meer aan toe, maar aan het einde van Romeinen 16 geeft Paulus ook een vooruitblik daarnaartoe. In drie verzen schildert hij wat hij verder nog te melden heeft, om het maar even zo samen te vatten. Dus die laatste drie verzen van de Romeinenbrief zijn, laat ik het nuanceren, toch wel een van de mooiste gedeelten uit de Romeinenbrief. Ik zoek een goede uitdrukking daarvoor. Soms zeggen we: 'het venijn zit in de staart', maar hier is het natuurlijk niet het venijn. Het is niet zo dat die brief als een nachtkaars uitgaat. Een van de hoogtepunten zit juist nog in het staartje op het einde, laat ik het zomaar zeggen. "Last best" misschien wel, ja. De goede wijn voor het laatst bewaard, dat is ook wel mooi.

Maar Paulus wist het. Kijk, hij is hier aan het einde van de brief en toch zegt hij: "Ik weet dat als ik naar jullie toekom, ik in de volheid van de zegen van Christus zal komen." En ik denk dat hij ook heeft gedacht: "Ik heb ze nog meer te vertellen, ik heb ze echt nog veel meer te vertellen." En dat heeft hij gedaan, maar niet op de manier zoals hij bedacht had. Want hij was van plan om naar Spanje te gaan. We weten uit de Bijbelse geschiedenis niet of hij daar is aangekomen. Daar zijn natuurlijk allerlei speculaties over, maar vanuit het Bijbelse verslag weten we dat niet. Hij is in Rome terechtgekomen, maar op een andere manier en ook nog later dan hij zelf gepland had. Want op die reis naar Jeruzalem, toen hij daar uiteindelijk was, is hij gevangengenomen en heeft hij zich moeten beroepen op de keizer. En zo is hij als gevangene van de keizer in Rome terechtgekomen.

Geroepen tot Meestrijden in het Gebed ↑ hoofdstukken

Maar ik roep jullie op, broeders, door onze Heer Jezus Christus en door de liefde van de geest, om samen met mij te strijden in de gebeden tot God voor mij. Paulus vraagt hier specifiek dat hij uitgered mag worden van de ongezeglijken – de ongehoorzamen of weerspannigen, zeggen sommige vertalingen – in Judea. Paulus was onderweg naar Jeruzalem, maar hij zag daar tegenop. Dat blijkt wel uit wat hij hier zegt. Het was een strijd en hij zoekt medestrijders. Hij vraagt om ondersteuning: bid samen met mij om samen met hem te strijden in de gebeden tot God voor mij. "Ga naast mij staan," is zijn verzoek. Hij bidt dat hij verlost mag worden van de ongezeglijken in Judea.

Paulus wist – hij hint er hier al naar, maar hij wist het zeker – dat hem daar gedoe en ellende stond te wachten. We lezen dat ook in Handelingen 20. Dat is het moment waarop de Romeinenbrief geschreven is; dat is redelijk goed aan te wijzen. Daar zegt hij: "En nu, zie, ik ga gebonden in de geest naar Jeruzalem." Hij kon niet anders. Hij wist dat God hem in Jeruzalem wilde hebben, maar hij zei ook: "Ik weet niet wat mij daar overkomen zal." Je zou kunnen zeggen: ga dan lekker niet, als je weet dat je daar ellende staat te wachten. Want dat zegt hij hier ook: "Behalve dat de Heilige Geest mij van stad tot stad betuigt en zegt dat er boeien en verdrukkingen wachten voor mij."

Paulus wist dus dat hem verdrukkingen, gevangenschap en boeien stonden te wachten. Dan zou je zeggen: pak dan direct de boot naar Rome als je daar zo graag naartoe wilt om op doorreis te gaan naar Spanje. Maar nee, hij was gebonden in de geest. Paulus wist: ik moet daar naartoe. Het was bindend voor hem. God wilde hem daar hebben, dus hij ging. Hij wist niet precies hoe het zou verlopen, maar dat er verdrukking op hem wachtte, dat wist hij. Je leest in Handelingen ook dat iemand dat op een gegeven moment demonstreert – ik ben zijn naam even kwijt, maar hij boeit zichzelf letterlijk om te laten zien dat hij een woord van God heeft doorgekregen dat Paulus boeien en verdrukkingen te wachten staan. Dat waren geen fijne vooruitzichten; het was geen vakantiereisje voor Paulus, maar hij wist dat het zo moest gaan.

Hij bidt dat hij uitgered mag worden van de ongezeglijken in Judea en dat zijn bediening voor Jeruzalem wel-aangenaam ontvangen wordt door de heiligen. Hij doelt hier weer op die vrucht, de collecte waarmee hij onderweg was. Blijkbaar twijfelde hij of die bediening wel aangenaam ontvangen zou worden. Het was niet zo dat hij daar alle vertrouwen in had, want het kon ook als een soort provocatie gezien worden. Als je het verslag in Handelingen leest, dan weet je dat Paulus niet zo lekker lag in Jeruzalem, om het maar eens genuanceerd te zeggen. Sowieso lag hij bij het Joodse volk niet lekker, want hij bracht een evangelie voor de onbesnedenen. Maar ook bij de Messiasbelijdende Joden – de gelovigen in Christus Jezus die daar waren – lag hij niet zo goed. Hij was dus niet gerust op dat goede gebaar van de collecte. Zou dat wel in goede aarde vallen? Het kon opgevat worden als een provocatie: "Wie zijn die heidenen dan, als ze denken dat ze ons geld moeten geven? Het zou toch andersom zijn? Die onbesnedenen zouden toch gezegend worden via Israël? Zo zou het toch altijd gaan? En hoezo kom jij hier dan met een collecte van die onbesnedenen?"

Maar zoals ik al zei, drukt dit natuurlijk uit dat de zegeningen die via Israël naar de natiën zouden gaan, nu werden omgekeerd. Door het ongeloof van Israël werden de natiën gezegend. Dat drukt die collecte uit en het is eigenlijk ook een uitbeelding van de bediening van Paulus. Paulus zei ook in Romeinen 11 dat hij zijn bediening verheerlijkt, opdat hij enigen uit hen mag redden. Hij wist dat het volk als volk niet tot bekering zou komen; dat wacht tot de toekomst. Dan zullen de natiën inderdaad gezegend worden via een bekeerd en gelovig Israël. Maar nu werden juist via het ongeloof van Israël de natiën gezegend. Sterker nog, God zou door "belachelijke lippen" tot dit volk spreken. Aan hen waren de woorden Gods toevertrouwd, zo lezen we in Romeinen 3. Dat was een van hun voorrechten. Maar op een zeker moment hebben ze hun priesterlijke functie niet vervuld. Het zou van hen afgenomen worden en God zou door andere talen tot dit volk spreken. Ook dat lezen we natuurlijk in het boek Handelingen.

Paulus spreekt de hoop uit dat zijn bediening aangenaam wordt ontvangen, "opdat ik in vreugde naar jullie toekomend door Gods wil samen met jullie zal uitrusten." Dat woord 'uitrusten' is prachtig. Er zit het woord 'pauze' in: *sunanapausomai*. Het voorvoegsel *sun* betekent 'samen', *ana* is 'opwaarts'. Samen opwaarts pauzeren, zo is het woord opgebouwd. Paulus wilde daar gaan uitrusten en krachten opdoen. De NBG zegt 'verkwikken'. Hoe dan? Omdat hij met de volheid van zegen tot hen zou komen. Samen omhooggericht zijn, dat geeft rust en vrede. "Opdat ik in vreugde naar jullie toekomend door Gods wil samen met jullie zal uitrusten. De God nu van de vrede is met jullie allen. Amen."

Het lijkt wel het einde van de brief, maar dat is het nog niet. Dit is trouwens geen wens; het staat niet in de aanvoegende wijs, zoals de meeste vertalingen weergeven, maar het is een vaststelling van een feit: de God van de vrede ís met jullie allen. Daar ging het in Romeinen 5 ook al over, over die vrede van God. Wij die gerechtvaardigd zijn uit geloof, hebben vrede met God door onze Heer Jezus Christus. Hier wordt God de "God van de vrede" genoemd. Eerder noemde hij Hem de "God van het verduren en van de bemoediging" en de "God van de hoop". En hier dus de God van de vrede. God is een God van hoop; Hij kent de toekomst en Hij weet dat wat Hij wil doen, Hij ook zal vervullen. Vandaar dat God vrede heeft. God heeft vrede met de dingen, daarom kunnen wij er ook vrede mee hebben. Daardoor kunnen wij verduren, en dat geeft bemoediging. In het volgende hoofdstuk, Romeinen 16, gaan we verder met het laatste deel van de brief.

Aanbeveling van Febe als Dienares en Voorstandster ↑ hoofdstukken

En daar gaat Paulus uitgebreid de groeten doen. Ik refereerde er net al even aan. Bij de meeste dingen kunnen we niet altijd uitgebreid stilstaan; ik zal straks wel uitleggen waarom. Maar laten we gewoon beginnen bij vers 1 en 2: "Ik beveel Febe, onze zuster, bij jullie aan, die ook een dienares is van de ecclesia in Kenchreeën, opdat jullie haar zullen ontvangen in de Heer op een wijze de heiligen waardig, en dat jullie haar bijstaan in wat voor zaak zij ook maar van jullie nodig heeft. Want zij werd een voorstandster van velen en van mij."

Deze Febe, daar komt de naam Phoebe nog vandaan. Die kennen wij in het Nederlands niet zozeer, maar dat is wel een naam die je in het Engels nogal eens tegenkomt. Dit was blijkbaar deze Febe. Het was een vrouw, een zuster. Er wordt als eerste een vrouw genoemd. Laat ik dat er ook maar even bij zeggen: Paulus heeft nou niet de reputatie dat hij zo vrouwenvriendelijk is, maar hij noemt hier als eerste een vrouw aan wie hij de groeten doet en hij beveelt haar aan. Hieruit wordt meestal geconcludeerd, en ik denk dat die conclusie wel terecht is, dat deze Febe de Romeinenbrief bezorgd heeft in Rome. Dit is dan ook meteen een aanbevelingsbrief voor haar. Zij kwam daar en dan is de vraag: "Wie ben jij dan?" Nou, zij heeft deze brief van Paulus bij zich en hij beveelt haar hierin aan. "Lees maar: Ik beveel Febe, onze zuster, bij jullie aan." Zij was een dienares in de ecclesia van Kenchreeën.

Febe betekent zoiets als 'stralend'. Kenchreeën ligt naast Korinthe; het is de oostelijke havenstad van Korinthe. Ik weet niet precies hoe dat zit, of het een aparte stad is of dat het bij Korinthe hoort, maar dat doet er ook niet zo heel veel toe. Zo weten we in ieder geval waar we haar op de kaart kunnen lokaliseren. Deze Febe wordt door Paulus aanbevolen als een dienares van de ecclesia in Kenchreeën, opdat de heiligen in Rome haar zullen ontvangen in de Heer op een waardige wijze en haar zullen bijstaan in alles wat zij nodig heeft. Paulus geeft haar alle ondersteuning die ze nodig heeft; hij staat als het ware voor haar garant, hij staat voor haar in.

Hij verklaart ook nog waarvoor: "Want zij werd een voorstandster." Sommige vertalingen zeggen 'beschermvrouw'. In het Grieks zit daar het woord pro in, *prostatis*. Het voorvoegsel *pro* betekent 'voor' en *statis* heeft natuurlijk met 'staan' te maken. Nu zit iedereen waarschijnlijk te denken: hoe komen ze dan aan het woord prostaat? Waar staat die dan voor? Nou, daar hebben we het bij de koffie wel over. Mensen die wat aan de prostaat hebben, die staan in ieder geval vaak voor hun wc. Maar dit is hier trouwens een vrouwelijk woord, *prostatis*, want het gaat over een vrouw. Dus laten we het over de mannelijke prostaat dan maar niet hebben.

Zij werd een voorstandster van velen. Zij heeft zich op de voorgrond gezet, al dan niet op verzoek, voor velen. En zo zegt Paulus: "en ook van mij." Er was blijkbaar een grote ondersteuning voor Paulus vanuit haar. Hoe dat precies zat — dat is met heel veel dingen in dit hoofdstuk zo — dat weten we eigenlijk niet zozeer. Maar zij werd een voorstandster van velen en van hem. Paulus is tamelijk uitgebreid over haar. Er zijn er bij in dit hoofdstuk die korter voor het voetlicht komen, maar hij had deze Febe hoog staan. Zij was een dienares van de ecclesia daar in Kenchreeën, maar ook een dienares van Paulus en van vele anderen.

Prisca, Aquila en de Ecclesia aan Huis ↑ hoofdstukken

Groet Prisca — of Priscilla wordt ze elders genoemd. En Aquila moet ik er weer bij zeggen; hier wordt de vrouw eerst genoemd. Groet Prisca en Aquila, mijn medewerkers in Christus Jezus. Laat ik eerst dit zeggen, want Paulus gaat een hele lijst groeten doen. Dat woord 'groeten' is opgebouwd uit 'gelijktijdig' en 'trekken'. Dus: gelijktijdig naar elkaar toe trekken. Dat noemen wij een omhelzing, of een 'hug' heet dat tegenwoordig natuurlijk. Maar zo is dat woord al opgebouwd. Het gaat dus niet zomaar om 'de groetjes', maar het is veel inniger. Groeten is gelijktijdig aantrekken, als een omhelzing.

Ik ken trouwens ook iemand die, als je hem een hand geeft, je ook naar zich toe trekt. Het is iemand die ik ken ergens uit het land. Ik ga zijn naam niet noemen, want dan achtervolgt dat mij straks en krijg ik mailtjes. Maar de eerste keer dat hij dat deed, stond ik met koffie in mijn andere hand. Dat kwam dus echt op mijn hand terecht. Toen ik dat eenmaal wist, ben ik ook gelijktijdig gaan trekken als hij me een hand gaf. Nou, onder de koffie vertel ik wel wie dat is; sommigen van jullie kennen hem ook. Misschien dat hij zelf contact met me opneemt als hij dit hoort. Ik weet niet of hij zelf doorheeft wat hij doet. Trump kan er trouwens ook wat van bij het handgeven. Ik heb Trump nog nooit de hand gegeven, maar ik zag het wel eens gebeuren en dat deed hij iedere keer. Dan dacht ik: tja... Maar kijk, dit is dus groeten.

Daarachter zit ook het idee van een omhelzing. Paulus heeft het straks nog over een 'heilige kus', want dat is natuurlijk ook een manier van groeten. In de Galatenbrief noemt hij bijvoorbeeld de 'rechterhand der gemeenschap'. Het drukt allemaal eenheid en gemeenschap uit. Een hand geven... ja, een tijdje mocht dat allemaal niet, maar we hebben ons daar niet al te veel aan gestoord natuurlijk. Maar kijk, dat groeten, die omhelzing, drukt natuurlijk eenheid uit. Je drukt de ander tegen je aan en daarmee druk je eenheid uit. Een kus is dat ook, en de 'rechterhand der gemeenschap' drukt natuurlijk evenzeer gemeenschap uit.

Prisca of Priscilla — ik noem hen nu gewoon even zoals het hier staat: Prisca en Aquila. Er was een Ecclesia bij hen aan huis. Paulus noemt hen 'mijn medewerkers in Christus Jezus'. Voor Paulus is dit een erg belangrijk stel geweest. Zij kwamen oorspronkelijk uit Rome en van Rome zijn ze naar Korinthe gegaan; dat lees je in 1 Korinthe 16. Daar staat: 'een Ecclesia bij hen aan huis'. In Handelingen lees je dat Paulus uit Athene vertrok en in Korinthe aankwam. Daar vindt hij een zekere Jood, genaamd Aquila, Pontisch van afkomst, die onlangs uit Italië gekomen was, en Priscilla — hier heet ze dus Priscilla — zijn vrouw. Hoezo dan? Nou, omdat Claudius had voorgeschreven dat alle Joden uit Rome moesten vertrekken. Daarom waren zij in Korinthe terechtgekomen.

Omdat hij van hetzelfde handwerk was, bleef Paulus bij hen en werkte hij met hen samen, want zij waren tentenmakers van beroep. Paulus vond hen daar en trok bij hen in. Zo ontstond er een hechte band: samenwerkers, medewerkers in Christus Jezus. En dat dus ook nog eens omdat ze hetzelfde handwerk uitoefenden. Ze waren allemaal tentenmakers, waar natuurlijk ook weer een typologische betekenis achter zit, maar daar hebben we het een andere keer al over gehad. Prisca en Aquila zijn vervolgens met Paulus meegereisd naar Efeze. Je leest ook dat zij een grote kennis hadden van de Schriften. Zij zetten namelijk aan ene Apollos 'de weg van God nauwkeuriger uiteen'. Ik zeg wel 'ene Apollos', maar dat is natuurlijk de Apollos die we ook terugvinden in de Korinthebrief. Volgens mij stond die Apollos in de synagoge in Handelingen 18. Prisca en Aquila hoorden hem daar spreken. Omdat zij medewerkers van Paulus waren, wisten zij meer. Ze dachten: die moeten we even bijspijkeren, die heeft een update nodig. En dus hebben ze hem de weg van God nauwkeuriger uitgelegd.

Later zijn zij blijkbaar weer teruggekeerd naar Rome, want Paulus groet hen hier. Hij zegt: 'Groet Prisca en Aquila, mijn medewerkers in Christus Jezus.' Ook daar is er weer een Ecclesia bij hen aan huis. Het waren 'bezige bijtjes', zouden wij zeggen. Paulus noemt hen niet voor niets medewerkers in Christus Jezus. Hij schrijft: 'Groet Prisca en Aquila, mijn medewerkers in Christus Jezus, die ten behoeve van mijn ziel hun nek hebben uitgestoken. Niet alleen ik ben hen dankbaar, maar ook alle Ecclesia's van de natiën.' Hoe dat precies zat, weten wij niet. Wij gebruiken die uitdrukking ook wel: 'iemand heeft zijn nek uitgestoken'. Zij hadden blijkbaar hun leven gewaagd voor Paulus, of in elk geval voor het evangelie. Ten behoeve van zijn ziel hadden ze hun nek uitgestoken en Paulus was hen daar zeer dankbaar voor. Wat het precies was, weten we niet, maar destijds wist men het wel, want alle Ecclesia's van de natiën waren hen dankbaar. Het moet dus te maken hebben gehad met de bediening van Paulus en het was indertijd algemeen bekend, ook al weten wij de details nu niet meer.

Ik lees verder: 'En groet de Ecclesia bij hen aan huis.' Ja, er is dus een Ecclesia bij hen aan huis. Dat zien we voortdurend in de brieven, vooral aan het einde als Paulus de groeten doet: een Ecclesia hier, een Ecclesia daar. Maar die Ecclesia's zijn altijd bij mensen aan huis. En wij maar verschil maken tussen huisgemeenten en kerken. Tenminste, wij niet, maar 'dat waren dan huisgemeenten', zegt men dan. Men kwam gewoon samen in huis; dat was de Ecclesia. Het was geen instituut. Dit is trouwens in Rome, hè? Dat is wel interessant. Later is dat hele samenkomen natuurlijk geïnstitutionaliseerd. Er is een instituut van gemaakt, een organisatie. En bij een organisatie moet er leiding worden gegeven door synodes en weet ik veel hoe al die instellingen heten. Maar deze mensen kwamen gewoon samen in huis. Er waren gelovigen en die hadden de behoefte om bij elkaar te komen. Waar doen we dat dan? Laten we dat gewoon in huis doen. Waar anders? Er waren immers geen kerkgebouwen; die bestonden nog niet. Dat heeft men pas later bedacht. Ik denk dat het voor hen zo normaal was dat ze er niet eens bij nadachten. Nee, natuurlijk dachten ze daar niet bij na.

En toen kwam die keizer Constantijn? Ja, precies. Maar kijk, wat betreft de Ecclesia: ik kan er nu niet te diep op ingaan. Misschien moet ik daar nog eens wat over schrijven op mijn website. Ik heb het vaker gezegd: 'Ecclesia' wordt meestal vertaald met 'gemeente'. Sommigen zeggen 'de gemeente' of 'de kerk'. Maar dat zijn van die woorden die een bepaalde bijklank hebben. Dan denk ik: ja, maar wélke gemeente dan? Is dat de evangelische gemeente, de pinkstergemeente of de baptistengemeente? Over kerken hoeven we het al helemaal niet te hebben, zoveel als er daarvan zijn. Daarom gebruik ik liever dat woord Ecclesia. Ecclesia betekent 'dat wat uitgeroepen is'. Maar niet alleen uitgeroepen, het wordt ook vergaderd. Wat is de Ecclesia? Nou, dat is daar waar gelovigen samenkomen rondom het Hoofd. Mensen die zich geroepen voelen en bijeen vergaderd worden. Daarom heeft de interlineair ook 'uitgeroepen vergadering'. Zij worden bijeengeroepen en vergaderd rondom het Hoofd, dus rondom Zijn Woord. Dat is de Ecclesia.

En dan zegt men: moet die dan compleet zijn? Nou, het deel vertegenwoordigt het geheel. Dus overal waar gelovigen samenkomen, is dat de ecclesia.

En ja, dat voert nu misschien wat ver, maar als je Handelingen 19 leest, dan is dat een van de plaatsen waar dat woord ecclesia wordt gebruikt, terwijl het niet gaat over deze ecclesia waar Paulus het hier over heeft, de ecclesia van het lichaam van Christus. Daar ontstaat een oproer door Paulus' prediking. Zoals bijna standaard ontstaat er een oproer, en dan verzamelt de ecclesia, de volksvergadering van de stad — volgens mij is het Efeze — zich in het theater. Altijd met politiek hè, dat verzamelt zich in een theater. Maar dat is ook theater. Maar dat is echt zo. Ze verzamelen zich daar in het theater van Efeze en daar is dan op dat moment de ecclesia bijeen, maar dat wordt daar dan niet vertaald met gemeente, maar met de volksvergadering.

Het is de hoogste bestuurlijke instantie. In de stad Efeze was dat dus de volksvergadering, die werd daar verzameld in dat theater. En dat Griekse woord wordt ook gebruikt voor de ecclesia, het lichaam van Christus. Ja, hoezo dan? Nou, omdat het een vergadering van Zijn volk is. Zij worden verzameld, uitgeroepen en verzameld.

Maar het zegt ons hier ook iets over de toekomst, want het is een bestuurlijk orgaan, een organisme. En wij zijn met Christus gezet over alles, zegt Efeze 1. Boven alles, over alles. Boven alle overheid, macht en autoriteit die genoemd wordt. En wij als Zijn lichaam, de ecclesia die Zijn lichaam is — dat is ook Efeze 1 vers 20, 21 en 22 — zijn samen met Hem gesteld over alles.

Zien we dat nu? Nee, want Hij eist die positie nog niet op. Maar wanneer Hij dat zal doen, zullen wij daar ook in delen en over deze hele schepping regeren, deze hele schepping besturen. Dus daar verwijst het woord ecclesia ook naar. Het geeft ons ook een blik op de toekomst, wanneer wat nu verborgen is, geopenbaard zal worden.

Dit gezegd hebbende denk ik: dat zeg ik wel heel kort nu allemaal. Misschien moet ik daar inderdaad eens wat aandacht aan besteden in een aparte studie of een blogje of zo. Maar voor nu moet ik het maar even daarbij laten en gewoon verder lezen.

Betekenisvolle Namen en Groeten in Rome ↑ hoofdstukken

Groet de ecclesia bij hen aan huis, groet Epenetus, mijn geliefde, die de eersteling is van Asia voor Christus. Hij komt alleen hier voor, die Epenetus. Of Epenetus, hoe zeg je dat? Het betekent geprijzenswaardig, dus dat is een mooie naam. Veel meer dan de betekenis van die naam kan ik er niet over zeggen, maar wel dat Paulus hem noemt als "mijn geliefde", dus daar was ook een zeer nauwe band. Hij was de eersteling van Azië voor Christus, of de eersteling van Azië in Christus – tot in die staat, tot in Christus. Hij zal daar in dat gebied de eerste zijn geweest die – wij zouden zeggen – tot geloof gekomen is in de Heer Jezus Christus. Hij was blijkbaar de eerste die Paulus daar bereikt had met het evangelie en vandaar dat hij een eersteling is van Asia voor Christus.

Groet Maria, die veel voor jullie zwoegt. De Textus Receptus – dat is het handschrift waarop de vertaling die voor ons staat is gebaseerd – heeft hier "voor ons", maar de meeste handschriften hebben "voor jullie". Maar wie die Maria dan is... In het Hebreeuws is het Miriam. Wie dat dan precies is? Ik heb geen idee. Er zijn nogal wat Maria's als je die naam gaat opzoeken in het Nieuwe Testament. Alleen al rond de dood en opstanding van de Heer Jezus Christus kom je er vele tegen. Dat is nogal een opgave om ze allemaal te plaatsen: wie is wie? Dus ik zou hier ook niet weten welke Maria dat is, mocht het al een bekende Maria zijn.

Groet Andronikus en Junias, mijn verwanten, dus dat is familie van Paulus, en mijn medekrijgsgevangenen, mannen van betekenis onder de apostelen, onder de afgevaardigden, die reeds vóór mij in Christus werden. Zij waren dus eerder dan Paulus geroepen, ook eerder dan Paulus afgevaardigd als apostel. Want wij kennen de twaalf apostelen en Paulus, maar er waren er nog wel wat meer. Onder andere Barnabas, maar zelfs in de evangeliën worden er al zeventig genoemd, geloof ik. Maar ze hadden dus met Paulus gevangen gezeten. Nou, en welke gevangenschap dat is, ook dat weten we niet, want Paulus heeft diverse keren gevangen gezeten. Paulus zegt in de Tweede Korintiërsbrief tegen de Korintiërs: "Ja, jullie zijn nogal van het opscheppen. Nou, als ik dan op moest scheppen, daar komt-ie dan." En dan zegt hij onder andere: "Nou, ik heb in gevangenissen gezeten, veel vaker dan jullie in ieder geval." Daar pocht Paulus dan mee. De Korintiërs pochten natuurlijk met andere dingen, maar Paulus pochte dan met zijn schipbreuken en dergelijke. Hij zei: "Jullie zijn opgeblazen en jullie hebben wat te bluffen en te pochen, en dat zal ik dan ook eens doen." En dan noemt hij een heel rijtje, waaronder "in gevangenissen veel, veel vaker". "Daar overtref ik jullie," zei hij. Andronikus – "andro" betekent man of mannelijk, en "nikos" of "nikè" betekent overwinning. Dus: man van overwinning. Junias is jong of jeugdig. Veel meer valt er niet over te zeggen over die namen, daarom geef ik jullie ook maar de betekenis zodat ik in ieder geval iets erover kan zeggen. Maar ze hebben wel allemaal mooie namen hoor, deze mensen. Groet Andronikus en Junias, mijn verwanten. Dus het was familie van Paulus. Maar hoe dan precies? Geen idee. Ik kom er straks nog meer tegen. En mijn medekrijgsgevangenen, mannen van betekenis onder de afgevaardigden die reeds vóór mij in Christus werden. Ze waren dus eerder in Christus. Hieruit kun je natuurlijk ook afleiden dat wat wij in Handelingen lezen qua verslag over Paulus maar zeer beknopt is. Er was veel meer, en dat weten we uit dit soort verzen. Ik bedoel, Paulus had familie in Rome en daar had hij samen mee gevangen gezeten. Hoe zit dat dan allemaal? Dat weten we niet.

Groet Ampliatus, mijn geliefde in de Heer. Ook weer heel innig: mijn geliefde in de Heer. Groet Urbanus – nou, die kennen we ook natuurlijk, Urbanus... die Belg. Maar Ampliatus betekent vermeerderd of ruim. Een versterker heet in het Engels geloof ik ook een amplifier. Toch Jos? Ja, zie je. Jos is meer van beeld dan van geluid geloof ik, toch? Maar dat betekent dus vermeerderd of ruim. Urbanus betekent zoiets als "van of uit de stad". Urban, urbanisering, dat betekent zoiets als verstedelijking geloof ik. Maar die kwam dus uit de stad, was blijkbaar een stedeling. Stachys is ook een mooie naam en betekent korenaar. Laten we het niet over de korenaren gaan hebben, maar het zijn mooie namen allemaal. In ieder geval: Ampliatus, mijn geliefde in de Heer; Urbanus, onze medewerker in Christus, dus ook een nauw betrokkene bij de dienst van Paulus; en ook weer mijn geliefde Stachys. Maar verder komen we deze naam in de Bijbel niet tegen.

Groet Apelles, die in Christus wel beproefd is. Groet degenen uit de kring van Aristobulus. De naam Apelles betekent zoiets als "geroepen". Maar wij kennen "een appel doen op", dat is een beroep doen op. Dus misschien heeft het ook wel die betekenis; geroepen en beroepen ligt natuurlijk niet zo ver uit elkaar. Hij was in ieder geval in Christus wel beproefd, hij had blijkbaar een test doorstaan. Maar in wat voor zin? Verdrukking, gevangenschap, een opdracht? Dat weten we niet. Hij was in ieder geval wel beproefd, dus hij had de test goed doorstaan. Aristobulus is ook een mooie: voortreffelijke raadgever. En de Studiebijbel – ik geef het door voor wat het waard is – haalt dat natuurlijk uit de ongewijde geschiedenis. Niet uit de Schrift, want er zijn natuurlijk nog meer boeken geschreven, zoals die van de geschiedschrijver Flavius Jozefus. Hij heeft heel wat geschreven over de tijd waarin dit zich afspeelt. Ik weet niet of ze het in de Studiebijbel daaruit hebben, maar zij zeggen dat het mogelijk de kleinzoon van Herodes de Grote is en een broer van Herodes Agrippa I. Dat waren Romeinse heersers, maar het waren wel Joden met het Romeins burgerschap. Paulus was natuurlijk ook een Jood met Romeins burgerschap. Hoe is hij daaraan gekomen? Hij noemt allerlei familie daar in Rome, dus het ligt wel voor de hand dat... Of deze mensen uit de kring van Aristobulus ook familie waren, weet ik niet. Dat zegt hij er in ieder geval niet bij. Maar men zegt in andere geschriften dat het mogelijk de kleinzoon van Herodes de Grote en een broer van Herodes Agrippa I was. Nou ja, voor wat het waard is.

Groet Herodion, mijn verwant. Dat is waarschijnlijk ook iemand uit die Herodes-familie, het geslacht van Herodes. Want Herodes was niet zijn voornaam, dat was een familienaam. Herodion betekent heldhaftig. Als ze zichzelf een naam geven, dan heten ze geen Shlemiel ofzo. Dat is ook Joods natuurlijk. Groet hen die behoren tot de kring van Narcissus, die in de Heer zijn. Narcissus... ik weet niet of dat een mooie naam is. Die kennen wij voornamelijk – ik zeg wij, voor mij was dat die god die verliefd werd op zijn eigen spiegelbeeld. Daar komt het woord narcist vandaan. Ja, die bloemen zullen wel lekker ruiken dan, denk ik. Narcissus. Ook weer de Studiebijbel, die zegt dat dit mogelijk de schatrijke raadsheer van keizer Claudius was. Die god zal het niet geweest zijn die verliefd werd op zijn eigen spiegelbeeld, maar blijkbaar was daar ook een kring. Of dat dan een gelovige was die een bepaalde kring rond zich heen had.

Of dat het een ongelovige, schatrijke raadsheer was van keizer Claudius die een hele hofhouding had, waar zich dan gelovigen in bevonden; ja, dat zou ook nog kunnen. Dat weten we dus ook niet. Dus als je dit leest en er wat over gaat zeggen, is het natuurlijk allemaal gissen, dus dat zeg ik er maar nadrukkelijk bij.

Goed, daar komen we. Groet Tryfena en Tryfosa, die zwoegen in de Heer. Groet Persis, de geliefde, die veel zwoegt in de Heer. Ook weer vrouwen trouwens, drie stuks op een rij. En Tryfena en Tryfosa, dat betekent hetzelfde; dat zijn gewoon andere weergaven van hetzelfde woord. Het betekent iets als "weelderig". En Persis is "de Perzische", maar Persis kennen we natuurlijk ook als *Peres* in het Hebreeuws: "de breuk". Of we daar veel betekenis aan moeten geven, dat weet ik niet, aan die namen. Maar zij wordt in ieder geval, die Persis, genoemd "de Geliefde". En van alle drie wordt gezegd dat zij veel zwoegen in de Heer. Dus Paulus waardeerde hun werk blijkbaar.

Groet Rufus, de uitverkorene in de Heer. Nou, elke gelovige is een uitverkorene, dus daar moet ook iets bijzonders mee aan de hand zijn met deze Rufus; dat hij tot een bepaalde taak of iets dergelijks was uitverkoren. En zijn moeder en de mijne. Eerst even over die Rufus: dat betekent "rode". Wij zouden zeggen "die rooie" of "vuurtoren". "De rode" heb ik het maar netjes weergegeven. We hadden vroeger een jongen op school met rood haar, die heette dan ook "die rooie" of "die vuurtoren". Misschien was het zijn naam, of zijn bijnaam; misschien dat hij dat haar meteen bij de geboorte had en ze zeiden: "Laten we hem dan maar Rufus noemen."

Maar in de evangeliën vind je dat Simon van Cyrene de vader was van een Alexander en Rufus. Dus als dit dezelfde Rufus is, dan moet dat het geweest zijn, en dan was Simon van Cyrene zijn vader. Maar Paulus zegt er iets achter: "en zijn moeder en de mijne." Dat vertaalt men meestal — ik heb niet eens in de Statenvertaling gekeken wat die hebben — ze zeggen "en zijn moeder en de mijne", maar dan vind je vaak ook in de uitleg: "Ja, die was als een moeder voor Paulus." Maar ik zou niet weten waarom we het niet gewoon letterlijk moeten lezen: dat het blijkbaar de moeder van Paulus was. En als ik het invul, is Rufus uit een eerder huwelijk geboren en uit een later huwelijk Paulus waarschijnlijk. En dat zij dus broers waren, of halfbroers noemen wij dat dan. Maar ze hadden in ieder geval dezelfde moeder.

Groet Asynkritus, Flegon, Hermes, Patrobas, Hermas en de broeders die met hen zijn. Asynkritus betekent "niet te vergelijken". Als je een beetje Grieks kent, dan kun je het zelf invullen: *a* is "niet", *syn* is "samen" en *kritos* is "beoordelen". Dus: samen niet te beoordelen, oftewel niet te vergelijken. Flegon is "branden", "verhit". Hermes kennen we uit de Handelingen; dat is ook zo'n Romeinse godheid, of de Griekse versie van een Romeinse godheid. Ik weet niet precies wie wie is, maar Hermes is in ieder geval Mercurius. Patrobas betekent zoiets als "vaderlijk", denkt men. En Hermas is gewoon een andere variant van de naam Hermes. Maar dat was blijkbaar ook weer een kring of een groep, want Paulus zegt: "en de broeders die met hen zijn."

Groet Filologus en Julia, Nereus en zijn zuster en Olympas en alle heiligen met hen. Filologus, dat is echt een mooie naam; dat is een "liefhebber van het woord". *Philo* en *Logos*, de Logos. Dus ja, dat is een beetje Grieks. Herken je sommige namen ook? Julia is ook een mooie naam, nietwaar Arten en Caroline? Dat betekent "jong" en "jeugdig" tenminste, dat is wat mijn namenboek zei. Of dat altijd zo zal blijven is de vraag, maar kijk: dat "jong en jeugdig" staat natuurlijk ook voor een nieuwe generatie. En Paulus noemt de "nieuwe mens". Die nieuwe mens, zoals hij die noemt, daar gebruikt hij ergens anders ook een ander woord voor "nieuw". Dan zou het eigenlijk vertaald moeten worden met "de jonge mens". Dus het spreekt ook van een nieuwe generatie, dat "jong en jeugdig". Ook in zekere zin weer dood en opstanding.

Nereus: "licht", "lamp". "Uw woord is een..." Vandaar dat hij waarschijnlijk samen met Filologus wordt genoemd. "Uw woord is een licht op mijn pad." Olympas: "geschenk van Olympus". En alle heiligen met hen; daar waren er dus ook nog meer. Paulus kort het af en toe maar af, zo van: doe hun de groet en de rest ook die daarbij horen. Dit is volgens mij het laatste vers dat ik bespreek.

De Heilige Kus en Verzoening ↑ hoofdstukken

Het is ook de hoogste tijd, zie ik. Groet elkaar in een heilige kus. Alle ecclesia's van Christus groeten jullie. En ook dat woord 'kus', de opbouw daarvan... Ik had het net over die groet, die omhelzing, maar een kus is opgebouwd uit het woord *philēmati*. Ook daar zien we weer dat *philō*: liefhebben of houden van, veel houden van, en daar het resultaat van. Dat drukt dus uit: waarom groeten wij elkaar, maar ook: waarom kussen wij elkaar?

Dat doen we omdat wij de liefde van God kennen. Wij kennen de liefde van God en wij weten dat wij die liefde met elkaar delen, en daarom hebben we ook de ander lief. Ook al hebben we naar het vlees niets met elkaar – dat kan – of weinig, laat ik het nuanceren; toch weten we dat ook die ander door God geliefd is. Vandaar dat we elkaar mogen groeten met een heilige kus, of die hand, wat je voorkeur maar heeft. Sommigen doen het alle drie, heb ik gemerkt.

Kijk, de gewoonte was daar natuurlijk om elkaar te groeten met een kus, maar Paulus zegt: "Groet elkaar in of met een heilige kus." Wij zijn heilig en apart gezet. Dat zijn we allemaal individueel. God heeft ons geroepen en daarmee ook apart gezet. In die zin zijn wij dus 'appartelingen', maar ook heiligen. "Groet elkaar in een kus van liefde," zegt Petrus. Die heilige kus kom je vaker tegen in de brieven van Paulus, maar Petrus noemt het: "Groet elkaar in een kus van liefde." Het is dus een beetje dubbelop natuurlijk, want een kus zou sowieso liefde uitdrukken, zegt het woord.

In de psalmen vind je ook die uitdrukking: "Kust de Zoon." Psalm 2 is een psalm die we nog eens een keer moeten bespreken. Ik ben bijna klaar met de Romeinenbrief, dus ik krijg nu wel wat ruimte om losse onderwerpen te gaan bespreken in het nieuwe jaar. De zetting van Psalm 2 is dat de Messias op de troon in Jeruzalem zit. Hij is Koning over een bekeerd Israël en al die natiën zullen ondergeschikt worden. Dan is het advies aan die natiën: "Kust de Zoon, opdat Hij niet toorne," zo staat er.

Paulus zou zeggen: "Wees verzoend met God." Ook zo’n woord: ver-zoen-d. Want ook die zoen drukt dat uit. God is geen vijand van de mens, de mens is dat wel van God, maar wij zijn al met God verzoend. De oproep van Paulus is dan ook – zo staat het in de vertaling: "Laat u met God verzoenen." Wees verzoend met God. God is geen vijand, en wij zouden dat ook niet moeten zijn. Wij mogen uit die verzoening leven en die oproep doet Paulus dan ook. Dat was zijn evangelie. Dat drukt die kus, die verzoening enzovoorts, allemaal uit.

Paulus zegt: "Al de ecclesia's van Christus groeten jullie." Hij had er nogal wat gesticht – wil ik niet zeggen – maar er waren er velen tot stand gekomen door de prediking van de apostel Paulus. Daar werden blijkbaar allerlei groeten overgebracht.

Ik stop hier. De volgende keer hebben we nog een vers of tien te bespreken. Ook daarin zitten nog groeten die de Romeinen in Rome krijgen, onder andere van Timotheüs in vers 21 en nog wat anderen die we dan zullen bespreken. Bij dat laatste gedeelte van de Romeinenbrief, vers 25 tot en met 27, hoop ik de volgende keer wat langer stil te staan. Het zijn echt geweldige verzen en Paulus heeft het daar over de verborgenheid. Daar moeten we dus even het vergrootglas op gaan leggen. Maar dat doen we niet nu, maar de volgende keer.

📖 Serie: de Romeinen brief
Deel 33 van 34