Deze studie behandelt Romeinen 1 tot en met 3 en beschrijft de ongeschiktheid van ieder mens voor God. Paulus toont aan dat zowel de Jood als de heiden onder de zonde valt, ongeacht uiterlijke besnijdenis of het bezit van de wet. De uiterlijke besnijdenis heeft namelijk geen waarde zonder een innerlijke besnijdenis van het hart. Hoewel de mens leugenachtig en onrechtvaardig is, gebruikt God dit juist om Zijn trouw en rechtvaardigheid te demonstreren. Gods oordeel is uiteindelijk bedoeld als een rechtszetting, waarbij elke mond gestopt wordt en Zijn genade overwint.
📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst
“Wanneer God oordeelt, doet Hij dat in Zijn liefde en wanneer God oordeelt, zet Hij de dingen recht. Gods rechtszittingen zijn rechtszettingen.”
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- Introductie en Helikopterview van Romeinen 1 tot 3
- Besnijdenis en de Wet: Buitenkant Versus Binnenkant
- De Ware Jood en de Besnijdenis van het Hart
- Romeinen 3: het Voorrecht van de Jood
- Het Ongeloof van de Mens Versus Gods Betrouwbaarheid
- Gods Rechtvaardig Oordeel over Onze Onrechtvaardigheid
- Jood en Griek: Allen Zijn Onder de Zonde
- De Wet Stopt Elke Mond Onder Gods Rechtspraak
- Afronding en Vooruitblik Naar Romeinen 3:21
Introductie en Helikopterview van Romeinen 1 tot 3 ↑ hoofdstukken
Hartelijk welkom allemaal op deze ochtend waarin wij verder gaan met de bestudering van de Romeinenbrief. We zijn inmiddels al bij de zesde keer aanbeland en de vorige keer zijn we gebleven in het laatste gedeelte van Romeinen 2. Wat we nog moeten bespreken van Romeinen 2, zijn de laatste verzen vanaf vers 25. Achteraf dacht ik: dat had ik misschien toch beter de vorige keer kunnen doen, zeker omdat ik wat klachten kreeg dat ik zo vroeg klaar was. Dat gaat me nu zeker niet overkomen, heb ik besloten. Hoe zeg je dat? Maak je borst maar nat. Nee, we zien wel hoe ver we komen. We hebben geen haast, dus we doen het rustig aan. Ik heb wel een idee hoe ver ik wil komen, maar misschien blijkt dat te ambitieus; ik schat dat soms wat verkeerd in.
Wij bevinden ons in dat gedeelte, maar laat ik eerst even het geheugen opfrissen. Ik ga zo de verzen lezen die we de vorige keer besproken hebben — die lees ik dan alleen even voor — en dan gaan we weer verder met de bespreking van vers 25. Maar eerst even een opmerking over dit gedeelte in het algemeen. We gaan naar de 'helikopterview', zoals dat heet. Neem maar even afstand van de vers-voor-versbespreking van de Romeinenbrief en overzie het gedeelte waarin we nu zijn: dat is Romeinen 1 vanaf vers 17 zo ongeveer, tot en met Romeinen 3 vers 20. Daar zijn we nog niet, maar daar gaan we vandaag misschien wel komen, al durf ik dat echt niet met zekerheid te zeggen. In dat gedeelte van 1 vers 17 tot en met 3 vers 20 wordt de positie van de mens geschilderd. Dat zijn niet de meest vrolijke verzen van de brief, maar het is de donkere achtergrond, het contrast dat in de Romeinenbrief wordt neergezet en waartegen Paulus straks vanaf 3 vers 21 het heldere licht van het evangelie gaat laten schijnen.
Natuurlijk zijn we daar al een paar dingen van tegengekomen. Ik had het zojuist over 1 vers 17 tot 3 vers 20, maar in de eerste zestien verzen geeft Paulus een samenvatting van de brief: waar gaat deze brief over? Hij maakt zich bekend als de apostel Paulus, adresseert zijn brief aan de gelovigen in Rome en benoemt het onderwerp: het evangelie van God aangaande Zijn Zoon. Dat is de boodschap die in deze brief naar voren wordt gebracht en uitgebreid uit de doeken wordt gedaan. Systematisch zet Paulus de dingen uiteen. Maar wat hij eerst doet in de verzen vanaf 1 vers 17 — dat begint met: "Want de toorn van God wordt geopenbaard vanaf de hemel over alle goddeloosheid en ongerechtigheid van mensen die de waarheid in ongerechtigheid ten onder houden" — tot en met 3 vers 20, is het schilderen van de positie van de mens. Daarin komt eigenlijk elk soort mens aan de beurt: de seculiere mens, die wij wellicht onder de atheïsten zouden scharen, maar ook de afgoderij, het aanbidden van andere goden in het meervoud. En ook juist en vooral de hypocriete mens; specifieker nog de hypocriete godsdienstige mens, en nog specifieker de godsdienstige Jood.
In dat gedeelte over de Jood waren we zo'n beetje aangekomen. We hadden een aantal verzen besproken en vanaf vers 25 gaat dat gedeelte weer verder. Ik heb de vorige keer volgens mij ook gezegd dat ik ooit op een studiedag wilde spreken over Romeinen 3 vanaf vers 21, dus na dat gedeelte waarin Paulus die donkere achtergrond schildert. Destijds heb ik de verzen 1 vers 17 tot 3 vers 20 samengevat als de 'ongeschiktheidsverklaring van de mens'. Want dat is het eigenlijk. Het dieptepunt vind je dan in de laatste verzen vanaf Romeinen 3 vers 9, waar staat: "Niemand is rechtvaardig, ook niet één. Er is niemand die goed doet. Er is niemand die God zoekt," enzovoort. Nou, daar komen we vandaag misschien wel terecht, dus laten we snel gaan beginnen.
Tenminste, we beginnen met het terughalen van de verzen die we de vorige keer besproken hebben. Ook dit verwijst naar het voorgaande, maar we moeten ergens de draad oppakken. "Want," zo begint het, en daaraan zie je de verwijzing naar het voorgaande: "Want er is geen aanzien des persoons bij God. Want allen die zonder wet zondigden, zullen ook zonder wet verloren gaan; en allen die onder de wet zondigden, zullen door de wet geoordeeld worden. Want niet de hoorders van de wet zijn rechtvaardig bij God, maar de daders van de wet zullen gerechtvaardigd worden." Ik zei dat ik de verzen alleen zou lezen, maar ik moet er toch even bij zeggen dat bij Paulus een 'dader van de wet' niet degene is die de wet 'werkt'. Daar gaat hij nog uitgebreid op in in deze brief. Het gaat om iemand die de wet, de Torah... Ik zeg altijd: als je dat woord 'wet' leest, hebben wij al snel die calvinistische bril op waar we wellicht mee opgevoed zijn. Maar neem in plaats van 'wet' eens het woord 'Torah', wat het Hebreeuwse woord voor die wet is. Dat betekent 'onderwijzing' en dat heeft een heel andere klank. Bij Paulus is iemand een dader van de wet niet iemand die de wet werkt, maar iemand die de wet gelooft.
"Want wanneer natiën die de wet niet hebben, van nature de dingen van de wet doen, dan zijn dezen die de wet niet hebben, zichzelf een wet. Zij betonen dat het werk van de wet in hun hart geschreven is. Hun geweten getuigt mee en hun overwegingen tussen elkaar onderling beschuldigend of ook verdedigend, in de dag wanneer God het verborgene van de mensen zal oordelen, in overeenstemming met mijn evangelie door Jezus Christus." Ook Gods oordeel is evangelie. Wanneer God oordeelt, doet Hij dat in Zijn liefde en wanneer God oordeelt, zet Hij de dingen recht. Gods rechtszittingen zijn rechtszettingen.
"Zie, jij wordt Jood genoemd." Kijk, vanaf hier gaat het dus specifiek over de Jood. "Zie, jij wordt Jood genoemd en jij rust, jij steunt op de wet. En je beroemt je in God, en je kent de wil en je toetst de dingen die van belang zijn en je laat je onderrichten uit de wet. Bovendien heb je vertrouwen in jezelf dat je een gids bent van blinden, een licht voor hen die in duisternis zijn, een opvoeder van onverstandigen en een leraar van onmondigen, omdat jij in de wet de vormgeving van de kennis en van de waarheid hebt. Jij dan die een ander onderwijst, jij onderwijst jezelf niet?" In veel vertalingen staat hier een vraagteken: "Jij dan die anderen onderwijst, onderwijs jij jezelf niet?" Dan volgt er een retorische vraag: "Jij die proclameert dat men niet stelen mag, jij steelt? Jij die zegt dat je geen echtbreuk mag plegen, jij pleegt echtbreuk? Jij die gruwt van de afgoden, jij pleegt tempelroof? Jij die jezelf beroemt in de wet, jij onteert God door de overtreding van de wet? Zoals het geschreven staat: want vanwege jullie, Joodse volk, wordt de naam van God onder de natiën gelasterd." Tot hier hebben we het dus besproken en dan ga ik nu meteen verder in vers 25.
Besnijdenis en de Wet: Buitenkant Versus Binnenkant ↑ hoofdstukken
Want besnijdenis... goed lezen wat hier staat. Het is niet moeilijk, maar we moeten gewoon goed lezen wat er staat. Dat heeft verder ook niet zoveel toelichting nodig. Want besnijdenis heeft inderdaad nut in het geval dat je de wet praktiseert, de wet doet, de wet gelooft. Maar in het geval dat jij een overtreder van de wet bent, is jouw besnijdenis voorhuid geworden. Hier gaat het over het verschil tussen de Jood en de natiën. De Jood is de besnijdenis en de natiën zijn degenen die de voorhuid hebben; zij worden dus 'de voorhuid' genoemd. Dat is overigens ook een beetje denigrerend, want de Jood sprak zo over de natie: 'ja, de voorhuid'. In Efeze 2 lees je dat bijvoorbeeld: 'Jullie die voorheen...'. Als je het uit je hoofd wilt doen, dan lukt het niet altijd precies, maar er staat zoiets als: 'Jullie die voorhuid genoemd worden door hen die de besnijdenis genoemd worden in het vlees.' Dat is Efeze 2 vers 11. Dat was dus 'de voorhuid'; dat waren degenen die de voorhuid hadden.
Daarin klinkt ook al door dat het Joodse volk zich nogal beroemde op hun positie. Dat hebben we in Romeinen 2 ook gelezen: 'Jullie die je beroemen in de wet.' De Jood had allerlei voorrechten gekregen, daar komen we zo nog wel op, maar die voorrechten gaan zich tegen je keren als je jezelf beroemt. Bijvoorbeeld wanneer je de wet wel hebt, maar die wet zelf niet eens houdt of gelooft. Dan keert het zich tegen je. Besnijdenis heeft inderdaad nut in het geval dat je de wet praktiseert. Maar in het geval dat je een overtreder van de wet bent, is jouw besnijdenis voorhuid geworden. Als de buitenkant niet in overeenstemming is met de binnenkant, wat voor nut heeft dan die besnijdenis? Of zoals het in vers 13 stond over de daders van de wet: als je de wet hebt, maar geen dader van de wet bent, dan ben je als de natiën zonder wet.
In het geval dat de voorhuid de rechtsgevolgen of de rechtsuitingen van de wet onderhoudt, zal zijn voorhuid dan niet tot besnijdenis gerekend worden? Dit woord wordt in de Geschriftenvertaling vertaald met 'rechtvaardige eisen', maar je ziet dat 'eisen' eigenlijk licht gedrukt staat. Er staat dus eigenlijk het resultaat of de gevolgen van de rechtvaardigheid. Wat is een Nederlands woord daarvoor? Rechtsuitingen of rechtsgevolgen. In het geval dus dat de voorhuid de rechtsgevolgen of de rechtsuitingen van de wet onderhoudt, zal zijn voorhuid tot besnijdenis gerekend worden.
Er wordt eerst gezegd: degenen die besneden zijn maar de wet niet praktiseren, daarvan is de besnijdenis voorhuid geworden. Dan heeft die besnijdenis helemaal geen zin als de buitenkant niet in overeenstemming is met de binnenkant. Maar andersom is het zo dat als degenen uit de natiën, die de voorhuid hebben, van nature de dingen doen die de wet zegt, dan zal hun voorhuid tot besnijdenis gerekend worden. Ik moet altijd wel een beetje glimlachen als ik dat lees, de manier waarop Paulus dit naar voren brengt. Wanneer de natiën, die de wet niet hebben, van nature de dingen van de wet doen, dan zijn dezen zichzelf een wet.
Eerder heeft Paulus ook betoogd dat de mens van nature besef heeft dat er een God is. De mens heeft een geweten; dat hebben we gelezen. Hij heeft van nature kennis van goed en kwaad. Het Griekse woord voor geweten is opgebouwd uit twee woorden: 'samen' en 'weten'. Het geweten is een 'samen weten'. De mens heeft van nature een samen weten met God, namelijk het besef en de kennis dat er een God is. Dat wordt ook in de schepping gedemonstreerd; dat is Romeinen 1. De mens heeft besef dat er een God is, maar de mens heeft van nature ook besef van goed en kwaad. Dat heet het geweten. Met dat geweten kan van alles gebeuren: het kan besmet worden, dichtgebrand, of het kan zwak zijn. Maar van nature heeft de mens die kennis, zegt Paulus in dit gedeelte.
In het geval dat de voorhuid de rechtsuitingen of de gevolgen van de wet onderhoudt, zal die tot besnijdenis gerekend worden. En de van-nature-voorhuid die de wet volbrengt, zal jou oordelen, die door letter en besnijdenis een overtreder van de wet bent. Er zijn dus mensen uit de natiën die van nature voorhuid zijn, maar die de wet volbrengen. Dat is natuurlijk in de eerste plaats erkennen dat er een God is, en God als God verheerlijken en danken. De mens kijkt om zich heen in de schepping en beseft: hier ligt een ontwerp aan ten grondslag. Hoe weinig kennis een mens ook heeft, als hij om zich heen kijkt... het gaat er niet eens om of diegene het evangelie heeft gehoord. Ik denk dat er heel veel mensen in de wereldgeschiedenis zijn geweest die nooit het evangelie hebben gehoord, maar die om zich heen keken of omhoog keken en dachten: 'Er is een God.' Daar gaat het hier al over als je gewoon basaal leest wat er staat.
Paulus zegt in het voorgaande gedeelte ook dat de wet van nature in hun harten geschreven is. De van-nature-voorhuid die de wet volbrengt, zal jou oordelen, Jood, die door letter en besnijdenis een overtreder van de wet bent. De letter is de wet; dat lezen we in 2 Korinthe 3. Daar staat: 'De letter doodt, maar de Geest maakt levend.' Dat zijn verzen die vaak verkeerd opgevat worden, maar lees 2 Korinthe 3 en je ziet dat het daar over de wet gaat, de letter in stenen gegrift, over die stenen tafelen van Mozes. De van-nature-voorhuid die de wet volbrengt, zal jou oordelen, die door letter en besnijdenis een overtreder van de wet bent. Die Jood had die letter van de wet ontvangen en het teken, de besnijdenis, maar in meerderheid heeft het Joodse volk zich niet aan de wet gehouden en de wet niet geloofd. Er zijn dus onder de natiën de 'van-nature-voorhuid' die de wet wel volbrengen, die God wel als God erkennen en danken. En Paulus zegt: de van-nature-voorhuid die de wet volbrengt, zal jou oordelen, die door letter en besnijdenis een overtreder van de wet bent.
De Ware Jood en de Besnijdenis van het Hart ↑ hoofdstukken
Want niet diegene is een Jood die het in het openbaar is. Dit gaat dus gewoon over de besnijdenis van het vlees; dat is min of meer openbaar. Over het algemeen zijn mensen netjes gekleed, dus daar zie je niet zoveel van, maar er zijn momenten dat het wel openbaar is. Daar gaat het hier natuurlijk over en dat staat hier ook: niet diegene is een Jood die het in het openbaar is. En als je dat nog niet begrijpt, volgt de parallelle zin: ook niet dat is besnijdenis wat openbaar is in het vlees. Dus dat stukje voorhuid dat weggehaald is. Paulus zegt: daar gaat het niet om.
Het gaat hier niet om — dat heb ik al eerder gezegd — dat binnen- en buitenkant met elkaar in overeenstemming zouden zijn. Dat is weer Romeinen 4, dus daar komen we nog op. Daar wordt van Abraham gesproken dat hij de besnijdenis ontving als een zegel van de rechtvaardigheid van het geloof. Abraham had de wet niet, daar gaan we het uitgebreid over hebben in Romeinen 4, maar Abraham geloofde God en het werd hem gerekend tot rechtvaardigheid. En wanneer was dat dan, zegt Paulus? In de voorhuid of toen hij al besneden was? Nou, toen had hij zijn voorhuid nog, om het maar zo te zeggen. Toen was hij dus nog onbesneden. Dus Abraham werd gerechtvaardigd door geloof terwijl hij nog de voorhuid had. En hij ontving de besnijdenis als bezegeling van de rechtvaardigheid van het geloof. Dus als een teken en als een zegel. Als een bezegeling, beter kan ik het niet zeggen volgens mij. Hij ontving een teken waar hij elke dag mee geconfronteerd werd. Hij kon elke dag het teken zien dat God hem gegeven had als bezegeling van de rechtvaardigheid van het geloof, die hij had ontvangen toen hij er nog anders uitzag op dat lichaamsdeel. Goed gezegd, hè?
Hier gaat het over de Jood. Niet diegene is een Jood die het in het openbaar is. Je kunt wel besneden zijn, maar dat maakt je nog geen Jood. Dat is wat Paulus hier eigenlijk zegt. Hij gaat hier dus dat begrip ‘Jood’ nader invullen; hij gaat dat specificeren. En ook niet dat is besnijdenis wat in het openbaar is, in het vlees. Want wanneer de buitenkant niet met de binnenkant in overeenstemming is... ik moet het andersom zeggen, ik zeg het elke keer verkeerd: wanneer de buitenkant niet in overeenstemming is met de binnenkant, dan is de besnijdenis een — hoe zeg je dat netjes? — een vertoon. Een vlag op een modderschuit. Een wassen neus, dat kan ook nog. Maar een vlag op een modderschuit, dat is ook een spreekwoord.
Vergelijk maar die uitdrukking die Jezus spreekt in Matthäus 23 tot de Joodse leidslieden; Hij noemt hen witgepleisterde graven. En dat doet Hij niet alleen omdat ze besneden waren, maar omdat het er aan de buitenkant allemaal mooi uitzag. Zij onderhielden de inzettingen van de wet, maar hun binnenste was als een graf zo dood. Hun binnenkant was niet in overeenstemming met de buitenkant. Want de besnijdenis is een uitbeelding van het vlees dat weggenomen is en nieuw leven dat openbaar wordt, en van opstanding — noem het allemaal maar op. Een onderwerp op zich natuurlijk, die besnijdenis. Maar van binnen waren zij dood. Dat heeft er ook in geresulteerd dat ze de Heer Jezus overgeleverd en gedood hebben. Maar zij waren dus witgepleisterde graven. Die graven zagen er mooi uit aan de buitenkant, mooi met witte kalk. Vooral als het zonnetje er mooi op staat, is het schitterend en dan wordt het licht nog weerkaatst ook. Maar een graf is aan de binnenkant dood door de doodsbeenderen, wilde ik zeggen. Maar dat heeft ook met Israël te maken overigens, dat is in Ezechiël 37. Of moet ik zeggen: hun keel is een geopend graf? Want dat zegt Paulus in Romeinen 3, maar als we verder gaan, komen we daar misschien nog op.
Niet diegene is een Jood die het in het openbaar is, en ook niet dat is besnijdenis wat openbaar is in het vlees, maar hij is een Jood die het in het verborgene is. Namelijk de besnijdenis van het hart, in geest en niet in letter. Over de besnijdenis van het hart spreekt Mozes al in Deuteronomium 10. Dat is geen nieuwe uitvinding van Paulus hier in Romeinen. Ook de profeten spreken erover, Jeremia 4 vers 4, en Paulus spreekt er ook over in 2 Korinthiërs 3. Ik ga dat allemaal nu niet opzoeken, maar ik zet het er wel bij voor degenen die dat eens na willen zoeken.
Wat Paulus hier doet, is dat hij eigenlijk verklaart wat die besnijdenis is. Dat doet hij ook weer een beetje in cryptische taal, maar de besnijdenis van het mannelijke lid is een uitbeelding van de besnijdenis van het hart. Bij dat mannelijke lid zou de voorhuid, het vlees, de bedekking weggenomen worden. Waar dat een beeld van is, is de bedekking die van het hart zou worden weggenomen, zodat het hart geopend wordt. En dit moet ik er ook bij zeggen: Paulus rekt het begrip ‘Jood’ niet op tot eenieder die besneden is van hart. Want zo wordt het ook wel eens gelezen, dat iedereen die dus besneden is van hart, om het zo te zeggen, een Jood is. Nee, Paulus zegt hier: de werkelijke Jood is niet degene die slechts besneden is in het openbaar en in het vlees, maar die dus ook besneden is van hart.
En een Jood is een God-lover. Dat woord Juda of Jehuda is afgeleid van een woord voor loven. Je leest ook wanneer Lea in Genesis 29 een zoon krijgt — niet haar eerste, maar geloof de vierde, Juda — dan noemt zij hem Juda en dan staat er ook bij: ‘opdat ik de HEERE zou loven’. Slechts die is een werkelijke Jood, namelijk een God-lover die ook besneden is van hart. Omdat je aan de buitenkant besneden bent, maakt je dat nog geen God-lover; daar zou het hart bij betrokken moeten zijn.
Dit is ook leuk: van wie de lof niet van mensen komt, maar van God. Dat is natuurlijk een woordspeling van Paulus, want Juda, Jood, is een lover of een prijzer. Hier staat dus: ‘van wie de lof niet van mensen komt, maar van God’. De echte Jood is dus degene die besneden is van hart. En die God-lover, die ontvangt lof van God. Ook in de toekomst, zullen we maar zeggen, bij de Bema of waar het ook maar is dat de mens zal verschijnen voor Gods troon. Van wie de lof niet van mensen komt, maar van God. Want met de buitenkant kun je wel lof van mensen krijgen, en dat lezen we natuurlijk ook, met name in de evangeliën. Daar zegt Jezus ook, volgens mij staat het ook in Matthäus 23: kijk maar goed naar die farizeeën en schriftgeleerden wat ze doen; zij onderhouden de wet en doe dat ook zo, maar doe niet naar hun werken. Dat zegt Hij, want Hij wist al dat de buitenkant niet in overeenstemming was met de binnenkant. Van wie de lof niet van mensen komt, maar van God.
Romeinen 3: het Voorrecht van de Jood ↑ hoofdstukken
En nu komen we in een nieuw hoofdstuk, Romeinen 3, maar de uiteenzetting gaat verder. Wat is dan het voorrecht van de Jood, of wat is het nut van de besnijdenis? Kijk, als de natiën die de wet niet hebben van nature de dingen van de wet doen, en als de werkelijke besnijdenis niet die van het vlees is maar die van het hart, ja, wat is dan nog het nut? Wat is dan het voorrecht van de Jood en wat is het nut van de besnijdenis? Dat is een vraag die als vanzelf op zou komen. En als hij niet bij ons opkomt, dan zorgt Paulus er wel voor dat hij wel opkomt. Want dan stelt hij hem zelf: wat is dan het voorrecht van de Jood of wat is het nut van de besnijdenis?
Veel. In elk opzicht. Er zijn vele voorrechten die de Jood heeft ontvangen. Paulus gaat ze hier niet allemaal noemen; hij noemt er maar één. Want eerst is het inderdaad zo dat aan hen de woorden van God werden toevertrouwd. Paulus gaat er later wel nog een aantal noemen, maar dat is pas in Romeinen 9. Hoe zat het ook alweer? De zoonstelling, de verbonden... voor zover het vlees aangaat is uit hen ook de Christus voortgekomen. Hij noemt daar volgens mij iets van zeven van die voorrechten, misschien acht. Daar komen we te zijner tijd nog op, maar hier benoemt hij er één. Veel, in elk opzicht, wordt in de eerste plaats dit genoemd: dat aan hen de woorden van God werden toevertrouwd.
Ja, alle Bijbelboeken, om het maar zo te zeggen — de hele Schrift, alle schriften — zijn door Joden geschreven of verzameld. Als u zegt: "Ja, maar Adam heeft het...", ik weet dat de schrijvers van Genesis — Adam, Noach, noem ze allemaal maar op — die kun je nog geen Joden noemen, toch? Nee, dat waren toen nog geen Joden, want zij waren nog niet uit Israël; Israël bestond toen nog niet. Maar die eerste vijf boeken zijn natuurlijk, zoals Leni zei, verzameld door Mozes. Mozes heeft die in ieder geval verzameld en geredigeerd, en daarom worden ze ook de boeken van Mozes genoemd. Maar alle Bijbelboeken zijn door Joden of hun voorvaderen geschreven of verzameld. En Gods Woord komt via Israël tot de natiën. Dat is de algemene regel. Israël zou een priesterlijk koninkrijk zijn en zij zouden de natiën de deugden des Heren verkondigen.
En ook nu hè, want ook Paulus was de apostel van de natiën, maar ook hij was een Jood. Dat zegt hij zelf ook op meerdere plaatsen. Dus zelfs in deze tijd, wanneer de boodschap van God naar de natiën gaat buiten Israël om — juist vanwege de val van Israël naar de natiën is gegaan — ook nu zou je nog kunnen zeggen dat het uiteindelijk toch via een Jood tot ons komt. De woorden van God werden aan het Joodse volk toevertrouwd en dat is in de eerste plaats het grote voorrecht dat de Jood heeft ontvangen.
Ja, wat moet ik daar nog meer over zeggen? Ik zit nog met een geschiedenis in mijn hoofd uit Exodus 15, met twaalf waterbronnen en zeventig palmbomen. Kennen jullie die? Israël kwam in Elim, daar waren twaalf waterbronnen en zeventig palmbomen. Dat is een beeld: water is altijd een beeld van het Woord van God, maar ook die bronnen; de twaalf zijn de bron van het Woord van God. En die zeventig palmbomen zijn een beeld van de zeventig volkeren die in Genesis 10 benoemd worden. Daar worden zeventig volkeren benoemd waaruit alle volkeren uiteindelijk ontstaan zijn. Nou, daar heb ik heel kort even een uitleg van die paar verzen in Exodus 15 gegeven voor de fijnproevers, maar dat zijn jullie allemaal natuurlijk.
Het Ongeloof van de Mens Versus Gods Betrouwbaarheid ↑ hoofdstukken
Want wat is het geval indien sommigen niet geloven? Zal hun ongeloof soms het geloof van God te niet doen? Ja, Paulus heeft het hier over sommigen die niet geloven. En dit is natuurlijk een eufemisme. Het was niet zo dat slechts sommigen niet geloofden; het merendeel geloofde niet. Maar het gaat erom: het geloof van de mens individueel, van een volk of van een groep, dat doet er niet toe. Zou dat ongeloof van de mens soms het geloof van God te niet doen?
In de interlineair staat hier 'betrouwbaarheid', maar je ziet dat *apistia* ongeloof is. Want *pistos* of *pistis*, of welke vorm van het woord dan ook, is gewoon geloof. Hier wordt hetzelfde woord gebruikt, dus geloof en ongeloof worden recht tegenover elkaar gezet. Wij zijn niet zo gewend om over 'het geloof van God' te spreken, daarom maken we er maar 'de betrouwbaarheid van God' van versus de onbetrouwbaarheid van de mens, of de trouw van God tegenover de ontrouw van de mens. Dat kan allemaal wel, maar er staat hier gewoon het woord voor geloof. 'Geloofwaardig' zou ook nog kunnen.
Het gaat hier over het ongeloof van Israël dat wordt gezet tegenover het geloof van God. God heeft beloften gedaan en God is rechtvaardig, dus Hij vervult Zijn beloften. Hij is vaardig om dat te doen; Hij is vaardig om recht te doen. Dat is Gods vaardigheid: dat Hij recht doet en dat Hij recht doet aan Zijn woord. Wanneer God beloften heeft gedaan, maar de mens — en hier zelfs een volk voor het merendeel — gelooft niet, zou dat ongeloof dan het geloof van God te niet doen? Zou dat betekenen dat God dan Zijn belofte niet vervult? Is het ongeloof van de mens sterker dan het geloof van God? Dat is eigenlijk wat hier wordt neergezet.
Er is niemand die zo in Zijn eigen woord gelooft als God Zelf. Als God spreekt, dan gebeurt het. 'Er zij licht' en er was licht. Maar ook als God beloften doet en gesproken heeft over de toekomst, ook dan zal het gebeuren. Er is niemand die zo goed weet dat Zijn woord betrouwbaar is als God Zelf. Niemand. God gelooft dus in Zijn eigen woord. Zal het ongeloof van Israël dan het geloof van God te niet doen?
Moge het niet gebeuren! 'Dat zij verre', zal de Statenvertaling wel hebben. 'Volstrekt niet', zegt de NBG dan. Maar laat het echter zo zijn: God is waarachtig en ieder mens een leugenaar. Je zou dat in het Nederlands zo kunnen laten beklinken: God is waar, echter elk mens een leugenaar. Of: God is waarachtig, elk mens leugenachtig. We zijn nog een beetje poëtisch bezig geweest ook, want dat rijmt mooi natuurlijk. In de absolute zin is God waarachtig, maar daartegenover is de mens leugenachtig. God is waar, elk mens een leugenaar.
Natuurlijk zijn er ook mensen die wel eens de waarheid spreken. Er zijn ook mensen die van mijn part vaak de waarheid spreken. Die vind je overigens in bepaalde beroepsgroepen weer niet; in de politiek is dat altijd lastig zoeken bijvoorbeeld. Daar hebben we het onder de koffie wel weer over. Maar het gaat er hier om dat geen mens onder alle omstandigheden altijd de waarheid spreekt. Dat maakt de mens in de absolute zin van het woord leugenachtig. Daarentegen is God in de absolute zin waarachtig. Alles wat God zegt, gebeurt. Lees Genesis 1: God sprak en het was er. Maar ook, God zij dank, met betrekking tot de toekomst: alles wat Hij voorzegt, gaat gebeuren. Dat is onze hoop, daar hebben wij onze verwachting op gesteld. Dank Hem dat we dat nu al mogen zien. Ook de hele leugen, de waarheid die in ongerechtigheid ten onder wordt gehouden — Romeinen 1 vers 18 — dat komt allemaal aan het licht. God gaat het allemaal rechtzetten, dat heeft Hij beloofd. Alles wat nu krom en verdraaid is, wordt rechtgemaakt. Deze hele schepping zal Hij terugbrengen bij Hem, maar daar gaat het verderop in Romeinen pas over, dus laat ik niet te ver afdwalen.
Moge het niet gebeuren, maar laat het echter zijn: God is waarachtig en ieder mens leugenachtig. Zoals er geschreven staat: "Zodat ook u gerechtvaardigd wordt in uw woorden en u zal overwinnen wanneer u geoordeeld wordt." Dit is een citaat uit Psalm 51 vers 6. Dat gaat over David toen de profeet Nathan tot hem kwam nadat hij bij Batsheba had gelegen — heb ik het ook weer netjes gezegd. Die profeet vertelt hem dan een gelijkenis. Kennen jullie dat? "U bent die man!" Want David hoort dat verhaal aan en zegt dat die man waarover het gaat, gedood moet worden. Dan zegt de profeet: "Jij bent die man." Ook daar werd rechtgesproken, om het zo te zeggen.
Maar zoals er geschreven staat: "Zodat ook u gerechtvaardigd wordt in uw woorden en u zal overwinnen wanneer u geoordeeld wordt." De Statenvertaling en de NBG hebben hier "wanneer gij oordeelt". Dat is dus actief, dat God actief oordeelt. We hebben het er eerder over gehad bij "ik schaam mij niet voor het evangelie": dat is in het Grieks een middenvorm. Die kennen wij in het Nederlands niet, maar dat is een vorm die zowel actief als passief weergegeven kan worden; het heeft beide in zich. Je kunt het vertalen als "wanneer u oordeelt", maar ook als "wanneer u geoordeeld wordt". Het klopt beide.
Wanneer God namelijk gaat oordelen, wanneer Hij de dingen recht gaat zetten, dan zullen ook degenen die geoordeeld worden tot de erkenning komen dat wat God doet en wat Hij zegt, recht is. Zij zullen erkennen dat God rechtvaardig is en dat Zijn woorden recht zijn. Zij zullen tot de erkenning komen dat wat God gesproken heeft, waar is. Als God oordeelt, zal elk mens oordelen dat Hij rechtvaardig is en dat Zijn woord de waarheid is. De waarheid zal aan het licht komen en de verborgen dingen van het hart zullen worden ontdekt.
Gods Rechtvaardig Oordeel over Onze Onrechtvaardigheid ↑ hoofdstukken
Maar indien onze onrechtvaardigheid Gods rechtvaardigheid staaft, wat zullen wij zeggen? Toch niet dat God, die de toorn opbrengt of boosheid opbrengt, onrechtvaardig is? Ik zeg dit naar de mens. Kijk, wat hier naar voren wordt gebracht, is dat juist door de onrechtvaardigheid van de mens Gods rechtvaardigheid aan het licht komt. Die twee staan in contrast. Dus indien onze onrechtvaardigheid Gods rechtvaardigheid staaft... En dat woord 'staven' wordt ook wel vertaald met bekrachtigen of bevestigen. Onze onrechtvaardigheid bevestigt Gods rechtvaardigheid.
Ik had eigenlijk zo’n overzichtje uit de interlineair even moeten weergeven, maar daar had ik geen ruimte meer voor in deze dia. Maar het wordt ook vertaald in de NBG met aanbevelen en aanprijzen. Indien onze onrechtvaardigheid Gods rechtvaardigheid aanprijst of aanbeveelt, ja, in het licht zet, wat zullen wij dan zeggen? Toch niet dat God, die de toorn opbrengt, onrechtvaardig is?
Over dat woord 'toorn' had ik het de vorige keer nog even. De Schriftwoordvertaling (SW) en de Concordant Version, dat is een Engelstalige vertaling, die hebben hier 'verontwaardiging'. Dus God laat Zijn – hoe je het ook wilt vertalen – Zijn toorn, Zijn boosheid of Zijn verontwaardiging blijken over de onrechtvaardigheid van de mens. Hij laat merken, om dat woord 'verontwaardiging' dan heel letterlijk te nemen, dat onrechtvaardigheid niet waardig is. Onrechtvaardigheid is niet rechtvaardigheid; dat woordje 'on-' zegt het al.
Maar indien onze onrechtvaardigheid Gods rechtvaardigheid staaft, wat zullen wij dan zeggen? Toch niet dat God die toorn of boosheid opbrengt onrechtvaardig is. Paulus zegt: ik zeg dit naar de mens, dus even menselijkerwijs gesproken. Dan komt hij weer: Moge het niet gebeuren! Dat zij verre, volstrekt niet. Absoluut niet. Want hoe zal God anders de wereld oordelen? Hoe zal God anders rechtvaardig oordelen over onrechtvaardigheid? God is rechtvaardig en Hij oordeelt over onrechtvaardigheid. En dat doet Hij door Zijn toorn, Zijn boosheid of Zijn verontwaardiging te demonstreren over die onrechtvaardigheid. Zo zet God de dingen recht.
Jullie kennen de tegenstelling wel, hè? Als je zegt dat God liefde is en je zegt dat in de godsdienst, dan hoor je vaak: 'Ja, maar Hij is ook rechtvaardig', alsof God schizofreen is en het ene iets heel anders is dan het ander. Nee, God is liefde én Hij is rechtvaardig. Dat betekent dat Zijn rechtvaardigheid ook een uiting is van Zijn liefde. Als God boosheid of toorn of verontwaardiging brengt over onrechtvaardigheid, dan doet Hij dat uit liefde, namelijk om die onrechtvaardigheid recht te zetten. Onrecht wordt rechtgezet en dat is Gods oordeel: een gericht om de dingen recht te zetten.
Dat woord 'oordelen' is het Griekse woord *krino*. Er zijn woorden die wij kennen in het Nederlands die daarvan zijn afgeleid, zoals crisis. We horen elke dag het woord crisis en we worden ook al gewaarschuwd voor komende crisissen. Of is het dan crises? Maar ook het woord kritiek komt daarvandaan. Wanneer de waarheid aan het licht komt, dat is Gods oordeel. Hij brengt de waarheid aan het licht en het verborgene komt in de openbaarheid. Dan brengt God de mens in crisis. En dan komt er dus ook verdrukking en benauwdheid over elk mens die het kwade bewerkt, zegt Romeinen 2. Dat waren de beginverzen van Romeinen 2 die we een paar keer geleden besproken hebben. God zal dat onrecht onder kritiek stellen, want de waarheid komt aan het licht en de mens zal daarmee geconfronteerd worden. Ja, en dat zal verdrukking en benauwdheid brengen over degene die het kwade bewerkt.
Moge het niet gebeuren! Hoe zal God anders de wereld oordelen? Maar indien de waarheid van God in mijn leugen overvloedig is tot Zijn heerlijkheid, waarom word ik dan nog als zondaar geoordeeld? Kijk, de mens die de waarheid niet spreekt, is een leugenaar, maar is dus ook een doelmisser. Want we zouden de waarheid spreken, dat weet iedereen, dat weet een kind zelfs. Je zou de waarheid spreken. Ook dat is het geweten, dat is van nature meegegeven. Maar ja, als God dan die leugen en dat onrecht gebruikt tot Zijn heerlijkheid, waarom word ik dan nog als zondaar geoordeeld? Paulus brengt die vraag hier naar voren.
De mens is een doelmisser, maar God gebruikt dat doelmissen toch tot Zijn heerlijkheid. Daarmee is God juist geen doelmisser, want Hij gebruikt het voor Zijn doel. God bereikt juist Zijn doel door onze doelmissingen. Ja, zegt Paulus, maar waarom word ik dan nog als zondaar geoordeeld? Dat is een vraag die hij opwerpt omdat zijn opponenten dat naar voren brachten en hij gaat er nog over verder in het volgende vers. God demonstreert Zijn rechtvaardigheid, Zijn waarheid, Zijn genade, Zijn liefde, Zijn leven en Zijn kracht juist in en door onze tekortkomingen. Daarmee is en blijft de mens een zondaar. Het is niet onze heerlijkheid dat wij zondaren zijn, maar God gebruikt het wel tot Zijn heerlijkheid en dat is Zijn eer.
Maar indien de waarheid van God in mijn leugen overvloedig is tot Zijn heerlijkheid, waarom word ik dan nog als zondaar geoordeeld? En het is toch niet zoals wij worden gelasterd en sommigen suggereren dat wij zeggen dat wij het kwade zullen doen opdat het goede eruit voortkomt? Het oordeel over dezen is terecht.
Hier zie je een inkijkje in het leven van Paulus en wat er over hem rondzong. Paulus leerde dat God alles doet meewerken ten goede. Dus alles, dat is dus ook het kwaad. God gebruikt onze leugen, dus het kwaad en het onrecht, tot Zijn heerlijkheid. God doet alles meewerken ten goede, dat is Romeinen 8:28, zo zegt hij dat daar. Dus ook kwaad en zonde. Maar Paulus leert ook – en daar gaan we het ook uitgebreid over hebben, met name in Romeinen 6 – dat wij niet in de zonde zouden blijven. Wij zijn zelfs dood voor de zonde. Hij zegt: wanneer wij met Christus gestorven zijn en met Hem opgewekt, dan zijn we dood voor de zonde, maar we leven met Hem. Hoe zouden wij dan in de zonde blijven?
Van Paulus werd dus gezegd, dat zegt hij: het is toch niet zoals wij worden gelasterd. Sommigen suggereren dat wij zeggen... dat werd van hem beweerd. Nou, dan kunnen we dus het kwade maar doen, want God keert het toch ten goede. Dat werd dus van Paulus gezegd dat hij dat leerde en ja, dat is natuurlijk een misverstand. Maar het heeft wel enige logica. Ik denk dat sommigen van ons deze tegenwerping ook weleens hebben gekregen. Dus gefeliciteerd, dan ben je in uitstekend gezelschap, want van Paulus werd dat ook gezegd.
Als God de Schepper is van het kwaad en als God alles doet meewerken ten goede, en Hij dus ook het kwaad een plek geeft in Zijn plan... en we zijn dood voor de zonde en levend voor God... 'O nou, dan kan je zomaar zondigen.' Ik heb het vaak gehoord, hè? Nee, want Paulus legt in Romeinen 6 uit dat als je dood bent voor de zonde, het niet logisch is dat je daarin blijft. Maar het werd dus wel van hem beweerd dat we het kwade zouden doen opdat het goede eruit voortkomt. Nee, de mens is een zondaar als hij het kwade doet en we zouden dat kwade ook niet doen.
En het is Gods eer dat Hij dat kwade toch ten goede gebruikt. Jullie zullen het me niet vaak zien doen, maar ik wil hierbij eens een lied aanhalen. Dit lied heb ik ooit geleerd op de basisschool, denk ik, of op de zondagsschool. Mijn zondagsschool heette Timotheüs. Daar ben ik later nog eens achter gekomen toen ik een fotoboek erbij pakte. Leuk hè, Timotheüs, de leerling van Paulus. Ik had toen geen flauw idee natuurlijk, maar dat ik ook nog eens een leerling van Paulus zou willen worden...
Dit is dat lied over 'Jozef zoekt zijn grote broers'. En dit is couplet 5, wat ook niet voor niks is, denk ik. Die hele geschiedenis van Jozef: hij wordt in de put geworpen door zijn broers, hij wordt verkocht naar Egypte en in Egypte overkomt hem nog allerlei onrecht. Eerst in het huis van Potifar met die vrouw en vervolgens wordt hij in de gevangenis gegooid. Allemaal kwaad, allemaal onrecht.
En kun je dan zeggen... Kijk, uiteindelijk staat hier in het versje: als Jozef verhoogd wordt aan het hof van de Farao en zelfs een zegen wordt voor het huis van Jakob, dan heeft God alles omgekeerd. Het kwade is dan ten goede gekeerd. Het kwade is ook in duigen gevallen. De tegenstander die kwaad had bewerkt jegens Jozef... al dat kwade valt in duigen, want het is allemaal omgekeerd. En zo houdt God dus, door Jozefs hand, juist dat volk van Israël in stand.
Maar kun je dan zeggen: "Ja, die broers van Jozef hebben het goed gedaan, want zij hebben het kwade bewerkt omdat het goede daaruit voortkwam"? Nee. Het is Gods eer dat Hij dat kwade ten goede keert en dat Hij alles omkeert. Nou, tot zover het lied. Maar ja, dat liedje over Jozef... het is zo simpel, maar zo mooi. En vooral dit couplet, vind ik.
Jood en Griek: Allen Zijn Onder de Zonde ↑ hoofdstukken
Wat dan? Hebben wij iets voor? Volstrekt niet, want wij beschuldigen tevoren zowel Joden als Grieken dat zij allen onder de zonde zijn. De Jood heeft voorrechten, dit in de eerste plaats: hun zijn de woorden Gods toevertrouwd. Maar allen zijn onder de zonde, zowel Joden als Grieken. Dus wat dat betreft zitten allen in hetzelfde schuitje. Zoals er geschreven staat: "Niemand is rechtvaardig, zelfs niet één. Er is niemand die begrijpt of die verstandig is. Er is niemand die op zoek is naar God, naar de God. Er is niemand die God zoekt." Want nu volgen een aantal citaten uit de Tanakh, wat wij noemen het Oude Testament, de Hebreeuwse Bijbel.
Paulus gaat deze verklaring dus geven: we beschuldigen tevoren zowel Joden als Grieken dat ze allen onder de zonde zijn. Nou, de natiën zijn al aan de beurt gekomen in Romeinen 1, heel uitgebreid. En dit gedeelte gaat nog steeds specifiek over die Jood. Maar Paulus zegt: "Allen zijn onder de zonde, niemand uitgezonderd." Zoals er geschreven staat: "Er is niemand rechtvaardig, zelfs niet één. Er is niemand die begrijpt of verstandig is. Er is niemand die op zoek is naar God." Allen wijken zij af. Allemaal onder de zonde, allen wijken zij af. Tegelijkertijd werden zij onbruikbaar. "Er is niemand die geschiktheid doet", of hoe staat het er in andere vertalingen? Die goed doet. Dit woord "geschiktheid" wordt vaak vertaald met goedertierenheid of vriendelijkheid. Maar je ziet dat nogal in de Griekse weergave. Dat woord... nou, ik zal het niet zeggen, maar dit woord en dat woord hebben verwantschappen. Dus als dit onbruikbaar is of ongeschikt, dan is dit geschikt of bruikbaar. Dat wordt dan vertaald met goedheid of goedertierenheid.
In Psalm 14 vers 3, waaruit dit een aanhaling is, gaat het ook over dat de mens verderfelijk is of bederfelijk. Dat betekent gewoon dat de mens vergankelijk is. Dus ja, je kunt daar niets van verwachten. Dus: "Allen wijken zij af, tegelijkertijd werden zij onbruikbaar of ongeschikt. Er is niemand die geschiktheid doet, zelfs niet één." En dat woord "geschiktheid", als het in verband met God wordt gebruikt, dan wordt het vaak vertaald met Zijn goedertierenheid. Maar ook Zijn geschiktheid: dat Hij ook de dingen schikt, plaatst, in Zijn goedheid. En de mens is ongeschikt, onbruikbaar.
"Hun keel is een geopend graf, met hun tongen plegen zij bedrog. Addergif, slangengif is onder hun lippen, hun mond is boordevol vloek en bitterheid." Ook dit zijn weer aanhalingen uit de Psalmen. Ik zoek ze nu niet allemaal op, ik ga een beetje snel door deze verzen heen, want het is niet zo'n vrolijk gedeelte natuurlijk. Kijk, hier wordt natuurlijk echt heel zwart-wit gesproken over de mensheid. Dat moet ik er nog bij zeggen. Er worden geen nuances aangebracht; dit is gewoon een zwart-witweergave. Grijstinten worden niet gebruikt. Natuurlijk zijn er mensen die wel eens... er zijn gelukkig mensen die wel goed doen. Er zijn mensen die wel rechtvaardigheid doen en er zijn zelfs mensen die God zoeken. Maar dan is het door God gegeven. Dus alles wat hier gezegd wordt, is zwart-wit. En het is ten diepste een zwart-wit plaatje van waar de mens toe in staat is. Waar elk mens, allen, niemand uitgezonderd, toe in staat is.
En hoe de mens daarin acteert, is van zoveel dingen afhankelijk: van waar word je geboren, hoe word je opgevoed, in welke positie word je gesteld. Ik zeg maar wat: macht corrompeert, dat weten we allemaal. Dus wat is jouw plek? Nou, uiteindelijk, als je de mens maar onder genoeg druk zet of in de juiste – tussen aanhalingstekens – positie, dan is dit wat er uiteindelijk uit voortkomt. Een keel is een geopend graf. De positie van de mens. "Een keel is een geopend graf, met hun tong plegen zij bedrog, slangengif of addergif is onder hun lippen. Hun mond is boordevol vloek en bitterheid."
Dus hier gaat het over keel, tong, lippen en mond. Dat is het eerste wat genoemd wordt in verband met de mens. Het woord en de expressie die eruit komt is natuurlijk een expressie van wat er in het hart is. Nou, dat wordt hier beschreven en dat is niet best. Zoek deze verzen maar eens op. Ook Jakobus spreekt over de tong. Ik kijk even naar de tijd, ik zoek het even op en dan lees ik het voor uit Jakobus 3: "Wij struikelen allen in velen." Dus wij struikelen allemaal veel. "Indien iemand in woorden niet struikelt, die is een volmaakt man." Dit is de Statenvertaling overigens. "Indien iemand in woorden niet struikelt, die is een volmaakt man, machtig om ook het gehele lichaam in toom te houden." Dus wie de tong bedwingt, bedwingt het hele lichaam. Dat is wat Jakobus zegt.
En dan noemt hij een voorbeeld: "Ziet, wij leggen de paarden tomen in de monden, opdat zij ons zouden gehoorzamen en wij leiden daarmee hun gehele lichaam om." De mond, de tong leidt het hele lichaam en Jakobus geeft daarmee het voorbeeld van een paard. Maar ook: "Ziet ook de schepen, hoewel zij zo groot zijn en van harde winden gedreven, ze worden omgewend van een zeer klein roer, waarheen ook de begeerte van de stuurder het wil." Waarheen de stuurder ook maar wil, hij trekt aan dat roer, wat relatief heel klein is in vergelijking met dat schip. Alzo ook de tong: een klein lid, het roemt nochtans grote dingen. "Ziet, een klein vuur, hoe grote hoop hout het aansteekt. De tong is ook een vuur", nou, enzovoorts. Dus die tong is als het roer van een schip: het leidt het hele lichaam. Wie de tong in bedwang houdt, die houdt het hele lichaam in bedwang. Dat kleine lichaam zelf. Maar daar gaat het hier over: keel, tong, lippen en mond.
Heb je er thuis last van met de kip? Nou, een paar muizen misschien. Dat zou kunnen. Nu zeg ik iets wat jij helemaal niet weet? Nee. Sta je daar verbaasd over dan? Ik niet hoor. Ja, nee, ik weet echt niet. Ik zit hier niet omdat ik denk dat ik alles weet. Nee, nee. Het ging over kleine dingen. Ga maar lekker door. Oké. Lees dat gedeelte in Jakobus nog maar eens, het is mooi hoe Jakobus dat daar uiteenzet.
Maar nu gaat het van de tong naar de voeten, dan gaat het natuurlijk over de wandel. "Hun voeten zijn scherp om bloed te vergieten. Verwoesting en ellende zijn op hun wegen en de weg van de vrede kennen zij niet." Nou, dit komt uit Spreuken en Jesaja. Maar voeten en wegen: de mens laat een spoor van vernieling achter. Dat is eigenlijk wat hier gezegd wordt. Daar waar hij zijn voeten zet, laat hij een spoor van dood en verderf of een spoor van vernieling achter.
"Er is geen vrees voor God voor hun ogen." Dit is natuurlijk de basis van al het voorgaande. Want zo staat het in de Spreuken en in de Psalmen: "De vrees van JAHWEH, de vreze des Heren, is het begin van wijsheid." En er zijn nogal wat variaties. Volgens mij heb ik vorige keer ook een woord uit Spreuken aangehaald, dat de vrees van JAHWEH de bron of de springader van leven is. Daar begint het allemaal en dat is ook wat Romeinen 1 naar voren bracht. Dat God... zo zegt Paulus dat in Romeinen 1 vers 21: "God als God verheerlijken en danken." Dat is de vrees van JAHWEH en dat is het begin van wijsheid. Zoals Paulus ook naar voren brengt in Romeinen 1 dat alles wat beredeneerd wordt zonder die basis, zonder dat fundament van de vreze, dat het doodlopende wegen zijn. En vandaar ook hier: "Er is geen vrees voor God voor hun ogen." Ja.
De Wet Stopt Elke Mond Onder Gods Rechtspraak ↑ hoofdstukken
Dit is ook een interessant vers, want Paulus haalt hier allemaal schriftgedeelten uit de wet aan. Hij zegt: "Nu weten wij dat de wet bij alles wat zij zegt, tot hen spreekt die onder de wet zijn." Oftewel de Jood, die zich beroemde op de wet, die steunde op de wet en die zich daarop verhief met de gedachte: "Wij hebben immers de wet." Degenen die de natiën denigrerend 'de voorhuid' noemden, hebben in hun eigen Torah en hun eigen onderwijzing al deze dingen staan: dat de mens gewoon niet deugt – om het zo even samen te vatten – en dat allen onder de zonde zijn. Dus ook zijzelf.
Paulus verklaart het nog maar eens. Hij zegt: "Ik heb hier wat citaten uit de wet gegeven en we weten dat de wet bij alles wat ze zegt, juist tot hen spreekt die onder de wet zijn, opdat elke mond gestopt wordt en de gehele wereld onder de rechtspraak van God komt." Dat de wereld onder de zonde is, was al duidelijk vanuit Romeinen 1, en dat was voor de Jood ook wel duidelijk; daardoor keken zij immers denigrerend op de natiën neer. Maar ook de Jood die op de wet steunt, is dus inbegrepen. Allen zijn onder de zonde. De wet spreekt tot hen die onder de wet zijn, opdat elke mond gestopt wordt en de gehele wereld onder de rechtspraak van God komt.
Dit woord 'rechtspraak' is het woord *hupodikos*. Dat is opgebouwd uit twee woorden: 'onder' plus 'recht'. Dat wordt nogal eens verschillend weergegeven in de vertalingen. In de Statenvertaling staat: "opdat de gehele wereld voor God verdoemelijk zij." De Herziening Statenvertaling zegt "doemwaardig". Maar verdoemen is, als je dat opzoekt – dat heb ik lang geleden wel eens gedaan – in de christelijke theologie eigenlijk dat de mens voor altijd zal branden in de hel. Dat God het grootste deel van de mensen altijd van Hem weg doet; die zijn dan 'verdoemd'. Maar dat staat hier niet. Er staat dat de gehele wereld onder de rechtspraak van God komt. Dat is niet om te verdoemen, maar om recht te spreken.
Dat is wat hier gewoon staat, en dat hebben we in die eerste tweeënhalf hoofdstukken van Romeinen al verschillende keren gezien. God gaat rechtspreken, God gaat rechtzetten. Hij gaat oordelen, en Zijn oordelen zijn gerichten. Zijn rechtszitting is een 'rechtszetting'. De hele wereld komt dus onder het recht van God. Dat is Zijn vaardigheid; Hij is vaardig in het recht. Rechtvaardigheid is dus Zijn vaardigheid om de dingen weer recht te zetten. De hele wereld wordt gericht, en Paulus zei al in hoofdstuk 2 vers 16: "naar mijn evangelie", naar mijn goede bericht. Dus ook Gods oordeel is een goed bericht. Elke mond wordt gestopt en de hele wereld komt onder de rechtspraak van God; niemand is daarvan uitgezonderd.
Omdat uit werken van de wet geen enkel vlees voor Hem gerechtvaardigd zal worden, want door de wet is het besef van zonde. Dus ook degene die steunt op de wet en zijn eigen rechtvaardigheid zoekt op te richten – dat is ook een Romein overigens – zou moeten weten wat Paulus hier naar voren brengt: dat uit werken van de wet geen enkel vlees voor Hem gerechtvaardigd zal worden. De wet is gegeven aan Israël, en die voorgaande citaten zijn dus bedoeld om ook Israël, het Joodse volk, de mond te stoppen. Niemand wordt gerechtvaardigd uit de werken van de wet. Door de wet, zegt Paulus, is er besef van zonde. Juist door die wet komt er extra besef van zonde. Paulus zegt in Romeinen 7 zelfs: "Als ik de wet niet had, dan had ik niet eens geweten dat begeerte zonde zou zijn: gij zult niet begeren." Daar komen we nog op. In Romeinen 5 zegt Paulus het nog sterker: dat de wet is gegeven opdat de zonde zou toenemen. Want waar de zonde toeneemt, daar is de genade veel meer overvloedig. Dat heeft allemaal met contrast te maken. Daar waar de zonde toeneemt, is de genade altijd overvloedig. En daar gaan we het de volgende keer over hebben.
Afronding en Vooruitblik Naar Romeinen 3:21 ↑ hoofdstukken
Ben ik dan toch aangekomen in dit vers? Romeinen 3 vers 21 begint met ‘maar nu’. En dat is echt de grote ommekeer in het betoog van Paulus. Hij heeft hier nogal... ik zei al, het zijn geen verzen waar je vrolijk van wordt. Maar Paulus heeft de donkere achtergrond gegeven en daartegen gaat hij het licht demonstreren. En ook die donkere achtergrond behoort tot Gods plan en Zijn bedoeling. God gebruikt de zonde en het onrecht tot Zijn eer. Daar gaan we het de volgende keer verder over hebben.
Ik wil afsluiten met woorden uit Romeinen die jullie allemaal kennen. Dat lijkt me een mooie afsluiting van dit gedeelte, om te beseffen: want uit Hem en door Hem en tot Hem zijn alle dingen. Ook dat allen onder de zonde zijn, allen opgesloten zijn in ongehoorzaamheid en ongezeggelijkheid – het past allemaal in Gods plan. Dank Hem dat Hij ons dat in Zich geeft en dat wij dat mogen weten. Hem zij daarvoor ook de heerlijkheid, want Hij gaat dat allemaal gebruiken tot Zijn heerlijkheid. Amen.
Volgende week ben ik in Den Haag, ook om te spreken uit Gods Woord; niet voor andere dingen. Laat daar geen misverstand over bestaan. Dan is Fred hier degene die wat gaat delen. De zondag daarna ben ik hier wel, maar dan zit ik op een van de stoelen waar jullie nu ook op zitten, en dan is André hier om het Woord met ons te delen. Dat is de agenda voor de komende twee weken. Op zondag 24 oktober zal ik hier weer zitten en dan zullen we verdergaan met Romeinen 3 vers 21. Dat hebben we zo aardig gepland, dacht ik.