In Handelingen 7 maken we voor het eerst kennis met Saulus, die later Paulus zou heten. Hij wordt zichtbaar bij de steniging van Stefanus. De naam Stefanus betekent Kroon. Deze geschiedenis is illustratief voor de latere bediening van de apostel Paulus. Israël verwerpt na de kruisiging van Jezus van Nazareth ook (de prediking van) de opgewekte Christus. Wanneer Israël via haar leiders, afstand neemt van ‘Jezus met eer een heerlijkheid ge-kroon-d’, door Stefanus te stenigen, verschijnt Saulus. De positie van Israël wordt aan een volk gegeven, dat wel haar vruchten voortbrengt.
Plaats studie: Hendrik Ido Ambacht
Datum: 5 november 2017
📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst
“Deze geschiedenis van Stephanus is een plaatje, een type van hoe Israël het Evangelie verwierp.”
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- Introductie: Saulus en de Pauze in Gods Handelen
- Het Boek Handelingen: de Overgang van Israël Naar de Natiën
- De Aanstelling van Stephanus en Zijn Bediening
- Stephanus als Type van de Verheerlijkte Heere Jezus
- De Toespraak van Stephanus: een Geschiedenis van Verwerping
- De Kroon (stephanus) en de Opgewekte Christus
- De Woede van de Raad en het Visioen van Stephanus
- De Steniging van Stephanus en de Introductie van Saulus
- Kleding als Bijbels Symbool van Positie en het Koninkrijk
- De Laatste Woorden van Stephanus en de Genade voor Zijn Moordenaars
Introductie: Saulus en de Pauze in Gods Handelen ↑ hoofdstukken
Laten we maar gaan beginnen na deze ICT periculum. Voorlopig doet alles het, ook de achtergrondmuziek, dus we zullen verder niet te veel aanzetten. Ik wil het met jullie gaan hebben over Saulus. Gebruikelijk is het hier een beetje de gewoonte dat wanneer ik een Bijbelstudie geef, deze meestal uit twee delen bestaat met een pauze daartussen; twee keer drie kwartier ongeveer, soms wat minder na de pauze.
Ik was van plan om het deze ochtend over Saulus te hebben, beginnend bij de geschiedenis van Stephanus waar Saulus voor het eerst ten tonele verschijnt. Ik dacht dat ik na de pauze dan nog wel tijd over zou hebben om bijvoorbeeld naar Handelingen 9 te gaan, waar Paulus op weg is naar Damaskus en Saulus geroepen wordt en Paulus wordt – zo zou je het kunnen zeggen. Alleen, toen ik later mijn aantekeningen zat door te nemen, dacht ik: dat gaan we net niet halen, of het wordt een verschrikkelijk lange bijeenkomst. Dus ik denk dat ik het toch maar alleen bij deze geschiedenis in Handelingen 7 ga laten.
Mochten we straks in de pauze op de klok kijken en denken: "Als we een kwartiertje pauze houden, hebben we daarna nog tijd genoeg om naar Handelingen 9 te gaan," dan doe ik dat alsnog. Maar ik denk het niet. Wellicht dat ik, wanneer ik op de klok kijk en zo'n drie kwartier bezig ben, besluit om nog tien minuten of een kwartiertje door te gaan om het af te maken. Dan drinken we daarna met elkaar koffie en is er geen tweede helft, om het zo te zeggen. En zeker geen blessuretijd.
Laten we eerst... ja, dat is een goede. We hebben het over Saulus. Paulus werd pas de verpersoonlijking van die pauze die God ingelast heeft toen hij daadwerkelijk Paulus werd. Want 'Paulus' is afgeleid van een woord dat inderdaad 'pauze' betekent. Paulus staat dan ook model voor de onderbreking in de geschiedenis, of tenminste in het handelen van God met Israël. In die pauze, in die onderbreking, roept God zich een volk uit alle natiën, zonder onderscheid tussen Jood en heiden. Maar ook dat gaan we in deze geschiedenis terugzien, want deze Saulus was al een voorafschaduwing van Paulus, zou je kunnen zeggen.
Ik had de studie ook 'Saulus en Stephanus' kunnen noemen, of 'De steniging van Stephanus', maar de geschiedenis van Stephanus zoals die beschreven wordt in Handelingen 6 en 7 is wel wat uitgebreider dan wat ik vanmorgen voor het voetlicht wil brengen. Ik ga het deze ochtend nauwelijks hebben over de toespraak van Stephanus, al zal ik wel een paar dingen aanhalen. Handelingen 7 is een lang hoofdstuk met zestig verzen en het grootste deel daarvan beslaat de toespraak van Stephanus voordat hij gestenigd wordt. Pas bij die steniging komt Saulus ten tonele.
We vallen hier midden in het boek Handelingen, want ik ga zo naar Handelingen 6. Nog even: we hebben het in eerdere studies over die figuur van Paulus gehad. Daniël zei daar al iets over: de pauze waar hij model voor staat. De vorige keer, zo'n drie weken geleden, hebben we gesproken over hoe Paulus zelf zijn apostelschap, zijn bediening en zijn boodschap – zijn evangelie – naar voren brengt in Galaten 1 en 2. Zijn bediening stond los van de twaalf apostelen.
Toen hij werd geroepen, zoals we dat lezen in Handelingen 9 (waar ik de volgende keer waarschijnlijk wat dieper op in wil gaan), is hij niet te rade gegaan bij vlees en bloed. Hij is dus niet naar de twaalf gegaan, maar was vertrokken naar Sinaï, de berg Sinaï in Arabië. Daar is blijkbaar de Heer aan hem verschenen en heeft hem zijn boodschap, zijn apostelschap en zijn evangelie geopenbaard. Hij legt dan in Galaten 2 uit dat zij – de twaalf apostelen en Paulus – elkaar de hand hebben geschud: de rechterhand-gemeenschap. Ze hebben elkaar erkend in hun eigen bediening. Paulus was de apostel van de natiën – daar wordt het genoemd 'het evangelie van de voorhuid' – en de twaalf apostelen, waarbij Petrus de prominente figuur was, hadden het 'evangelie van de besnijdenis'. Een Joods evangelie, zou je kunnen zeggen.
Het Boek Handelingen: de Overgang van Israël Naar de Natiën ↑ hoofdstukken
We vallen hier midden in het boek Handelingen. Dat boek heet de Handelingen der Apostelen, maar het gaat voornamelijk over slechts twee apostelen, namelijk Petrus en Paulus. Zij zijn degenen die daar echt een hoofdrol in hebben. Je zou kunnen zeggen dat Handelingen beschrijft hoe het evangelie – hoe de redding – overging van Israël naar de natiën. Dat is in feite de beschrijving in het boek Handelingen.
In Handelingen 1 vers 6 wordt door de discipelen aan de Heere Jezus gevraagd, de opgewekte Heere die aan hen verscheen: "Heere, herstelt Gij in deze tijd het Koninkrijk voor Israël?" Dat is de vraag die in Handelingen beantwoord wordt. In het begin lijkt dat nog veelbelovend als je Handelingen 2 leest met de uitstorting van de Geest op de Pinksterdag, of Handelingen 3, waar Petrus een toespraak houdt en we de genezing van de lamme bij de Schone Poort zien.
Maar je ziet dat naarmate het boek Handelingen vordert en de tijd verstrijkt, Petrus als prominente onder de twaalf steeds meer naar de achtergrond verdwijnt en Paulus steeds meer op de voorgrond komt. Je zou dus kunnen zeggen dat Handelingen beschrijft hoe het van Petrus naar Paulus gaat, of van Israël naar de natiën. Een andere mooie typering is: van Jeruzalem naar Rome. Tegen de discipelen werd in Handelingen 1 immers door de Heere gezegd dat zij in Jeruzalem zouden blijven, maar het boek eindigt in Handelingen 28 met Paulus in Rome, in gevangenschap.
Je zou ook kunnen zeggen dat het beschrijft hoe het Koninkrijk – waarover de discipelen vroegen: "Heere, herstelt Gij in deze tijd het Koninkrijk?" – in plaats van geopenbaard, juist verborgen wordt. Ook dat beschrijft Handelingen, of misschien kun je beter zeggen dat het de weg beschrijft van het één naar het ander.
De eerste keer dat we Paulus tegenkomen in Handelingen, heet hij nog Saulus. Die namen zal ik af en toe wel door elkaar gaan halen, want dat heb je wel vaker met dat soort namen. Saulus werd later Paulus en we hebben het toch meestal over Paulus. Ik ben de laatste dagen met de kinderen bezig met de geschiedenis van Elia en Elisa; dat zijn ook van die twee die je zo makkelijk door elkaar haalt, zeker omdat ze bijna exact dezelfde dingen doen, met dezelfde tekenen en wonderen. Bij Paulus is dat wat makkelijker, want het gaat natuurlijk elke keer over dezelfde man. Alleen wordt hij gedurende een bepaalde tijd Saulus genoemd en daarna Paulus.
Over die namen hebben we het al eerder gehad. Ik begin een beetje door elkaar te halen waar ik wat gezegd heb, maar in de Bijbelstudie over de Romeinenbrief hebben we het in ieder geval de eerste keer uitgebreid over Paulus gehad. Toen heb ik ook gezegd dat sommigen menen dat Saulus zijn Joodse naam was en dat hij als Romein de naam Paulus had meegekregen. Je kunt zeggen dat Paulus een Jood was, dat zegt hij zelf ook, maar ik heb altijd het idee dat hij dat zelf probeert te vermijden. Hij zegt niet simpelweg: "Ik ben een Jood", maar hij zegt: "Nee, ik ben uit de stam van Benjamin." Dat is weliswaar ongeveer hetzelfde, maar hij zegt het toch anders.
Romein was hij wel degelijk, want op het moment dat het erop aankwam, beriep hij zich op de keizer, en dat kon je alleen doen als Romeins staatsburger. Dus daar valt nogal wat over te zeggen. Hij presenteert zich in ieder geval als de apostel van de natiën, als een apostel die onderdeel was van die natiën, en dat was hij natuurlijk als Romein. Hij zegt af en toe wel dat hij een Hebreeër uit de Hebreeën is, maar ook daar zegt hij niet gewoon: "Ik ben een Jood." Wanneer hij het over zijn opvoeding heeft, vertelt hij dat hij aan de voeten van Gamaliël is onderwezen. Maar hoewel hij een Hebreeër uit de Hebreeën is, uit de stam van Benjamin en naar de wet onberispelijk – zoals in Filippenzen 3 staat – zegt hij er meteen bij dat hij dat als "schade en drek" beschouwt, zoals de Statenvertaling zegt. Hij heeft het als vuilnis geacht om het zo samen te vatten; hij heeft het achter zich gelaten. Hoe hij zich later presenteert als Paulus, is als de apostel van de natiën, als heiden en als Romeins staatsburger. Maar dat is hij hier op dit punt in het verhaal nog niet.
De Aanstelling van Stephanus en Zijn Bediening ↑ hoofdstukken
In Handelingen 6 wil ik aanhaken bij vers 8. Daar is het eerste woord Stephanus – tenminste in de grondtekst staat daar Stephanus. Het is goed om heel kort even te zeggen wie deze Stephanus was. In het voorgaande deel van Handelingen 6 verschijnt hij op het toneel, deze Stephanus. Ik zal dat er even bij pakken. Daar speelt een kwestie dat de twaalf het blijkbaar nogal druk hadden. Ik zat het net even op te zoeken, daarom zoek ik de grondtekst erbij.
In de Statenvertaling staat dat de twaalf in vers 2 zeggen: "Het is niet behoorlijk dat wij het Woord Gods nalaten en de tafelen dienen." En dat staat hier ook in de grondtekst: het is niet behagend dat wij het Woord nalaten om te bedienen aan de tafels. Alsof ze een soort obers waren ofzo... Dat hoort er misschien niet zo bij, maar ik denk dat het wel duidelijk moet zijn wat hier bedoeld wordt.
Zij hadden natuurlijk als taak, als functie... Ze waren apostelen, dus ze waren afgevaardigden. Dat woord 'apostel' betekent een afgevaardigde. En de Heer Zelf had hen afgevaardigd om het evangelie van het koninkrijk te verkondigen aan Israël. En dat koninkrijk, zo was de gedachte, zou terstond gaan aanbreken: "Heer, herstelt U in deze tijd het koninkrijk aan Israël?"
Dus ja, als ik het dan even in mijn eigen woorden samenvat – en dat is iets minder tactisch dan hoe het hier staat: er was wel wat beters te doen dan broodjes uit te delen en een kopje thee. En een soepje inderdaad, aan weduwen. Dat is nuttig en dat moest ook gebeuren, alleen zij hadden een andere roeping. Laat ik het dan zo zeggen.
Toen moest er dus omgezien worden naar zeven mannen met een goed getuigenis (vers 3) en wijze mannen die gesteld zouden worden over die zaak. En die mannen worden dan voorgesteld in vers 5. Eén daarvan is Stephanus. En ik maak me sterk dat u de rest niet kent, behalve Philippus. Want volgens mij kom je de rest ook nooit meer tegen, heb ik zo het idee. Philippus nog net hè, want die kennen we natuurlijk van het dopen van die Kamerling, of van het uitleggen van Jesaja 53, dat kun je ook zeggen. Maar beide.
En voor deze mannen... hebben we daar een woord voor? Zijn dat diakenen? Het Griekse woord in vers 1 is 'diakonia'; zij zouden de bediening doen. Dat zijn dus diakenen als we het op z’n Grieks zouden zeggen. Maar zij bedienden. Die Stephanus dus was vol van geloof en kracht, zo lees je in vers 8.
Stephanus als Type van de Verheerlijkte Heere Jezus ↑ hoofdstukken
Laat ik nog even één opmerking van tevoren plaatsen, want ik ga deze pericoop lezen en daar ga ik niet heel diep op in. Maar wat ik hier wil laten zien, is dat Stephanus een type is van Christus, van de Heere Jezus, met eer en heerlijkheid gekroond. Hij wordt hier geïntroduceerd in dit type. Wil even iemand de deur opendoen? Er staat een klein jongetje voor het raam. Hij is een beetje vroeg. Waarschijnlijk was hij niet meer thuis en keert hij nu onverrichte zaken weer terug. Ik denk niet dat hij hier komt zitten luisteren, maar je weet het nooit.
Deze Stephanus wordt hier geïntroduceerd en ik wil jullie laten zien dat hij op zijn minst echt een type is van de Heere Jezus. Als ik dit gedeelte wat ik nu ga lezen voor had gelezen en ik had de naam Stephanus weggelaten en aan het eind gevraagd over wie dit ging, dan denk ik dat jullie toch eerst hadden gezegd: "Nou, ik denk dat het over Jezus ging." Want lees maar met mij mee. Stephanus, vol van geloof en kracht, deed wonderen en grote tekenen onder het volk. Ik heb wat dia's voor de snelheid. Je leest bijvoorbeeld van Jezus in Lukas 2: "Jezus nam toe in wijsheid en in grootte en in genade bij God en de mensen." Dat wordt over de Heere gezegd.
Over Simson lees je ook dergelijke woorden, dat hij opgroeide en dat de Heere hem zegende. En dat op een gegeven moment de Geest des Heeren hem begon te drijven richting de Filistijnen. Simson is ook een type van de Heere Jezus, je leest dat dus vaker. Maar van de Heere Jezus lees je dat ook: Hij nam toe in wijsheid, in grootte en in genade bij God en de mensen. Ik weet wel dat het net even anders is dan wat je hierin leest over Stephanus, maar ook de Heere deed natuurlijk wonderen en grote tekenen onder het volk. Enkele keren ook buiten het volk, maar voornamelijk onder het volk. En Hij was natuurlijk ook vol van geloof en kracht. Geloof en vermogen, dat liet Hij wel zien door de wonderen die Hij deed. De zieken werden genezen en zelfs doden werden opgewekt. Nou, ook deze Stephanus was vol van geloof en kracht en hij deed wonderen en grote tekenen onder het volk. Is dit groot genoeg overigens, of moet dat wat... Dat is groot. Goeie ogen allemaal.
Vers 9: "En er stonden op sommigen die waren van de synagogen, genaamd de Libertijnen, de Cyreneeërs en de Alexandrijnen, en degenen die van Cilicië en Azië waren, en twisten met Stephanus." Ja, dat leest u natuurlijk ook van de Heere, dat gaat als een rode draad door de evangeliën. Die namen Libertijnen, Cyreneeërs en Alexandrijnen en al die moeilijke namen kom je daar wellicht niet tegen, maar het zijn wel telkens Farizeeën en schriftgeleerden die daadwerkelijk de confrontatie met Hem zoeken. Ik heb er maar eentje gepakt, Marcus 8 vers 11 — ik had wel dertig verzen kunnen laten zien denk ik: "De Farizeeën liepen uit en begonnen met Hem te redetwisten." Een hele lange discussie vind je bijvoorbeeld in Johannes 8, van de Heere met de Farizeeën en schriftgeleerden. Daar vallen echt harde woorden. Dat vinden we wel vaker, maar ook hier twisten zij met Stephanus. Ze discussiëren met hem.
In vers 10 staat: "Zij konden niet wederstaan de wijsheid en de geest door welke hij sprak." Maar dat is toch wat we van de Heere ook vinden in de evangeliën? Telkens als ze Hem verzochten of probeerden te vangen met bijvoorbeeld een strikvraag over een vrouw die met meerdere mannen was getrouwd... wie is haar man dan in de opstanding? En allemaal dat soort vragen waarop de Heere een haarscherp antwoord geeft, waarin Hij ze er ook op wijst: doordat jullie deze vraag stellen, laten jullie zien dat je zelf de Schriften niet kent. De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan is bijvoorbeeld ook een antwoord op een schriftgeleerde die tot Hem kwam om Hem lastige vragen te stellen of Hem te verzoeken. Dat vind je door heel de evangeliën heen. En ook dat antwoord was zo'n antwoord dat zij niet konden wederstaan. Ze konden de wijsheid en de geest door welke Hij sprak niet wederstaan.
Dat was ook al beloofd door de Heere aan de discipelen. De Heere had tegen ze gezegd: "Wanneer zij u overleveren, moet u niet bezorgd zijn over wat u spreken moet, want het zal u op dat moment gegeven worden wat u spreken moet." Dus de discipelen hadden gewoon de belofte: kom je in penibele omstandigheden, dan hoef je je niet druk te maken om wat je wilt zeggen of wat je zou moeten zeggen. Die woorden krijg je. Denk aan Mattheüs 10 vers 19 en Lukas 21 vers 15: "Want Ik zal u mond en wijsheid geven die al uw tegenstanders niet zullen kunnen weerspreken of weerstaan." Nou, dat vind je dus in vers 10 terug, waar staat dat zij de wijsheid en de geest door welke Stephanus sprak niet konden weerstaan.
Vers 11: "Toen maakten zij mannen uit die zeiden: Wij hebben hem horen spreken lasterlijke woorden tegen Mozes en God. En zij beroerden het volk en de ouderlingen en de schriftgeleerden; en hem aanvallende grepen zij hem en leidden hem voor de raad." Dit woord kennen we; de raad die hier vertaald is in de Statenvertaling is het Sanhedrin. Ze leidden hem voor het Sanhedrin en dat was natuurlijk de Joodse raad.
Vers 13 lees ik ook nog even mee: "En zij stelden valse getuigen die zeiden: Deze mens houdt niet op lasterlijke woorden te spreken tegen deze heilige plaats en de wet." Het lijkt wel een exacte kopie van wat we vinden in de evangeliën. Bijvoorbeeld in Mattheüs 26: "De overpriesters en de oudsten en heel de Raad zochten een valse getuigenverklaring tegen Jezus, zodat zij Hem zouden kunnen doden, maar zij vonden niets. En hoewel er vele valse getuigen gekomen waren, vonden zij niets. Maar tenslotte kwamen er twee valse getuigen die zeiden: Deze heeft gezegd: Ik kan de tempel van God afbreken en hem in drie dagen opbouwen." Nou, dat wordt hier ook aangehaald in vers 14. Daar staat: "Want wij hebben hem, Stephanus, horen zeggen dat deze Jezus de Nazarener deze plaats zal verbreken en dat hij de zeden veranderen zal die ons Mozes overgeleverd heeft."
Zelfs de geschiedenis van Stephanus wordt dus in relatie gebracht met de geschiedenis van de Heere. Ook dat verbreken van die plaats, van de tempel. Dat was een uitspraak van de Heere Jezus, die had gezegd dat als zij de tempel — namelijk Zijn lichaam — zouden verbreken, Hij die na drie dagen weer zou oprichten. Die overeenkomsten stapelen zich op als je dat leest. Het is een perfecte samenvatting, een beschrijving zoals we de situatie met de Heere Jezus terugvinden in de evangeliën. Je kunt ze zo naast elkaar leggen en de vinkjes zetten bij de overeenkomsten.
En allen die in de raad zaten, vers 15, allen die in het Sanhedrin zaten, hielden de ogen op hem en zagen zijn aangezicht als het aangezicht van een engel. Er was dus wel degelijk iets aan de hand. Ik denk ook dat hij het aangezicht van een engel had, het aangezicht van een geestelijk wezen, en dat dit ook vooruitwijst. Dus niet naar Jezus van Nazareth zoals Hij hier op aarde wandelde, maar dat Stephanus daarin een beeld is van de opgewekte Christus.
De Toespraak van Stephanus: een Geschiedenis van Verwerping ↑ hoofdstukken
Dan volgt de hele toespraak van Stephanus. Zoals ik al zei, is deze toespraak erg lang, maar ik haal er een paar verzen uit. Wat Stephanus in deze toespraak naar voren brengt, is – kort samengevat – hun ongehoorzaamheid aan Mozes, aan de wet en aan de Schriften die zij zelf hadden. Het verwijt dat Stephanus krijgt, lezen we in vers 13 bij de valse getuigen: "Deze mens houdt niet op lasterlijke woorden te spreken tegen deze heilige plaats en de wet." Men deed het voorkomen alsof Stephanus het Woord veronachtzaamde, wat men de Heere natuurlijk ook al in de schoenen wilde schuiven. Maar Stephanus laat hun juist zien dat zij zelf, als leidslieden van het Joodse volk, niet naar dat Woord luisteren, niet naar de Tenach en de wet, en dus ook niet naar Mozes, die het oude verbond representeert.
Hij geeft een paar voorbeelden uit de geschiedenis van Israël. Eigenlijk zegt hij: "Jullie doen precies hetzelfde als jullie voorvaderen hebben gedaan: niet luisteren naar Gods Woord en niet luisteren naar Mozes." Diezelfde Mozes op wie zij zich nota bene beroepen. In Johannes 8 komt dat volgens mij ook voor, waar ze zeggen dat ze zonen van Mozes zijn. Stephanus laat hier echter zien: "Jullie beroepen je wel op Mozes, maar jullie luisteren niet naar hem." En dat is altijd al zo geweest, de hele geschiedenis van het Joodse volk door.
In vers 27 gaat het bijvoorbeeld over de twee mannen in de tijd van Mozes. Nadat Mozes die Egyptenaar doodsloeg, spreekt hij twee mannen aan. Dan staat er in vers 27 dat degene die zijn naaste ongelijk deed, hem verstootte en zei: "Wie heeft u tot een overste en rechter over ons gesteld?" Oftewel, Mozes dient zich hier aan als de verlosser, maar het eerste wat hij te horen krijgt is: "Wie denk jij wel dat je bent? Wie heeft jou als overste over ons gesteld?" Hij wordt direct aan de kant geschoven.
In vers 35 zijn we weer een stukje verder in de geschiedenis: "Deze Mozes, welke zij verloochend hadden door te zeggen: Wie heeft u tot een overste en rechter gesteld? Deze, zeg ik, heeft God tot een overste en verlosser gezonden door de hand van de engel die hem verschenen was in het doornenbos." Het gaat hier dus weer over Mozes. Hij werd ook verworpen, net zoals de Heere Jezus werd verworpen door Zijn volk. In vers 39 lezen we dat hun vaders Mozes niet wilden gehoorzamen, maar hem verwierpen. Zij keerden met hun hart zelfs wederom terug naar Egypte.
En dan lees je verder in vers 40 dat zij tegen Aäron zeiden: "Maak ons goden die vóór ons uit gaan, want wat deze Mozes aangaat, die ons uit het land Egypte geleid heeft, wij weten niet wat hem overkomen is." Mozes was nog maar net de berg op en dat was voor hen al genoeg om te zeggen: "Doe ons dan maar wat anders." Telkens opnieuw lees je in de geschiedenis van Israël dat zij Mozes verwierpen – diezelfde Mozes op wie het Joodse volk in het Nieuwe Testament zich altijd beroept.
Op precies dezelfde wijze hadden zij ook de Heere verworpen, Die door God als verlosser, overste en rechter was aangesteld. En hier doen ze nu precies hetzelfde met Stephanus; ook hij zal worden verworpen. Stephanus is hierin een beeld van de Heere Jezus Christus. De boodschap is dus dat zij altijd degenen verwerpen die God heeft aangesteld, of het nu om 'degene' met een kleine letter gaat of 'Degene' met een hoofdletter. Ze hebben Mozes verworpen en ze hebben Jezus van Nazareth verworpen.
Wat het volk ook zal doen – onder leiding van hun leidslieden, zoals Handelingen beschrijft – is het verwerpen van de Christus. Ze verwierpen Mozes, ze verwierpen Jezus, en ze verwerpen de Christus. Daarmee bedoel ik dat zij de mens Jezus van Nazareth gekruisigd hebben en Hem daarmee hebben verworpen, maar ook toen later het evangelie van de opgewekte Christus aan hen werd gepredikt, bleven zij in die verwerping. Dat vind je natuurlijk in Handelingen: de prediking van de opgewekte Christus, Die nu in de hemel is, maar zou terugkeren wanneer het volk zich als volk zou bekeren. Ook Die zullen zij verwerpen. Dat is wat in dit gedeelte van de toespraak van Stephanus wordt geïllustreerd en uitgebeeld.
De Kroon (stephanus) en de Opgewekte Christus ↑ hoofdstukken
De verwerping van Stephanus is een uitbeelding van de verwerping door het Joodse volk, van Israël, dat als volk de opgewekte Christus verwerpt. Stephanus betekent namelijk 'kroon'. En wie worden er gekroond? Dat zijn meestal koningen. De Heer Jezus presenteerde Zich als de komende Koning van het Koninkrijk der Hemelen, maar die Koning, die Messias, hebben zij verworpen. Daarvan hebben zij gezegd: "Die willen wij niet."
Dat is wat anders dan de mens Jezus van Nazareth verwerpen. Je zou kunnen zeggen dat zij Hem daarna opnieuw verworpen hebben, alleen dan als de opgewekte Christus. Dat wordt geïllustreerd in Stephanus; zijn naam betekent kroon. Stephanus is een uitbeelding van Jezus, met eer en heerlijkheid gekroond. Dat is een schriftplaats uit Hebreeën 2. Het gaat daar niet over Jezus van Nazareth; laat ik het eerst even lezen: "U hebt hem voor korte tijd minder gemaakt dan de engelen." Dat gaat over Zijn vernedering. Hij kwam hier op aarde in de gestalte van een dienstknecht, van een slaaf, zegt Filippenzen 2, en Hij is de mensen gelijk geworden. Oftewel, daarin is Hij onder de engelen gesteld. "U hebt hem voor korte tijd minder gemaakt dan de engelen, maar met heerlijkheid en eer hebt u hem gekroond."
In Filippenzen 2, waar ik net even tussenheen en -weer aan het springen was, staat dat Hij de gestalte van een dienstknecht, van een slaaf aannam. Hier in Hebreeën staat: "korte tijd minder gemaakt dan de engelen" en "met heerlijkheid en eer hebt u hem gekroond". Filippenzen 2 zegt dat Hij de Naam heeft gekregen boven alle namen. Het gaat namelijk over Zijn verheerlijking. Een verheerlijking gaat altijd over opstanding. Als de Heer ons verlost, dan zal Hij ons vernederd lichaam veranderen; dan zullen we namelijk een nieuw en verheerlijkt lichaam krijgen. Is dat een geheimenis, Fem? Ga maar in. Ik denk niet dat er een pauze komt, dus ga maar je ding doen. Ja? We roepen hier weleens dat de koffie er is.
"U hebt hem voor korte tijd minder gemaakt dan de engelen, met heerlijkheid en eer hebt u hem gekroond." Daar leg ik nu even de nadruk op: gekroond. In Zijn opstanding is de Heer Jezus met eer en heerlijkheid gekroond. En dan staat er in vers 9 — ik sla even één vers over in Hebreeën 2 — "maar wij zien Jezus". Met geestelijke ogen natuurlijk. "Wij zien Jezus met heerlijkheid en eer gekroond." In dat kronen zie je dus dat woordje *stephanos* terug. Dat is gewoon de naam van Stephanus. "U hebt hem met eer en heerlijkheid gekroond" en "wij zien Jezus met heerlijkheid en eer gekroond". Jezus met heerlijkheid en eer gekroond, dat is de opgewekte, dat is de Christus.
Datzelfde woord — althans het werkwoord van Stephanus, dus het werkwoord 'stefanussen' — is in het Grieks 'kronen'. Maar het is dus ook een naam, de naam van Stephanus, en dat betekent zoiets als de kroon of gekroond. Daarin is hij dus de uitbeelding van Jezus met heerlijkheid en eer gekroond, en dus van de opgewekte Christus. Die Stephanus houdt hier, als uitbeelding van Jezus met eer en heerlijkheid gekroond, een vlammende toespraak bij zijn executie, om het zo maar te noemen. Daar komt Saulus dan ten tonele.
Laten we even aanhaken in vers 51; we maken een sprongetje. Handelingen 7 vers 51 is dat inmiddels. Daar zegt Stephanus als samenvatting van zijn toespraak: "Gij hardnekkigen en onbesnedenen van hart en oren, gij wederstaat altijd de Heilige Geest; gelijk uw vaders, alzo ook gij." Zie je, dat is de samenvatting van de toespraak van Stephanus. Ze hebben de Heilige Geest altijd weerstaan. Of de Geest nu via Mozes sprak of via profeten — want dat lees je in het volgende vers — altijd hebben zij die Geest weerstaan. Ze hebben altijd met de Heilige Geest gebotst. Zoals er bijvoorbeeld in Romeinen 9 staat dat zij zich hebben gestoten — dat is botsen — aan de steen des aanstoots. Toen Hij kwam, de beloofde Messias, voldeed Hij niet aan hun denkbeelden en daar hebben ze zich aan gestoten, gebotst. Ze waren hardnekkig; dat betekent dat als je een harde nek hebt, die lastig buigt. Ze wilden zich niet onderwerpen, zich niet vernederen onder het Woord van God. En ze waren onbesneden — niet in het vlees, maar natuurlijk geestelijk onbesneden van hart en oren. Dat betekent dat er een bedekking over hun hart en oren lag waardoor ze niet hoorden, niet wilden horen, en waardoor hun harten gesloten waren.
En dan vers 52: "Wie van de profeten hebben uw vaders niet vervolgd? En zij hebben gedood degenen die tevoren verkondigd hebben de komst van de Rechtvaardige, van welke gijlieden nu verraders en moordenaars geworden zijn." Ja, dat zijn natuurlijk keiharde woorden. Maar wat Stephanus hier zegt, is dat het volk in het verleden en het heden altijd degenen heeft vervolgd die profeteerden van de komst van dé Rechtvaardige. De Rechtvaardige is natuurlijk de Heer Jezus. Maar degenen die Zijn komst profeteerden, die werden al vervolgd, en nu hebben ze de Rechtvaardige Zelf overgeleverd aan de Romeinen en vermoord, of laten vermoorden. "En gij," vers 53, "jullie die de wet ontvangen hebben door bestellingen van engelen, jullie hebben ze zelf niet gehouden." Ze beriepen zich op de wet, ze beriepen zich op Mozes, maar ze waren daar niet aan onderworpen. Het Sanhedrin, de Raad, was daar niet aan onderworpen.
De Woede van de Raad en het Visioen van Stephanus ↑ hoofdstukken
Als zij nu dit hoorden, barstten hun harten. In de interlineair staat dat zij pijnlijk getroffen werden in hun harten. En zij knersten met de tanden tegen hem, een uitdrukking van woede.
En dan staat er: "Maar hij, Stephanus..." Hij, vol van geloof, vol zijnde van de Heilige Geest en de ogen houdend naar de hemel, zag de heerlijkheid van God en Jezus staande ter rechterhand. We hoorden al dat hij vol was van geloof, maar hij, vol zijnde van de Heilige Geest, hield de ogen naar de hemel gericht. Hij zag de heerlijkheid van God. Hij zag Jezus met eer en heerlijkheid gekroond. Hij zag de heerlijkheid van God en volgens mij is dit ook weer zo’n voorbeeldje van "en" wat je zou kunnen lezen als "namelijk". Ik zeg altijd dat het makkelijkste voorbeeld is: denk aan "onze God en Vader". Dat zijn er geen twee, laat staan drie. Dat zijn er geen twee, maar dat is onze God, namelijk onze Vader, of onze God en Hij is ook onze Vader.
Nou, hier gaat het over Stephanus die, vol zijnde van de Heilige Geest en de ogen houdend naar de hemel, de heerlijkheid van God zag, namelijk Jezus staande ter rechterhand Gods. Hij zag dus de opgestane Heer. Hij zag de Heer staande aan de rechterhand van God. Hij zag de opgewekte Christus, hij zag Jezus met eer en heerlijkheid gekroond. Stephanus — de kroon — zag Jezus met eer en heerlijkheid gekroond en hij zei: "Zie, ik zie de hemel geopend en de Zoon des mensen staande ter rechterhand Gods."
Dat "staande", ja, dat betekent natuurlijk in de eerste plaats dat Hij daar stond. Hij was namelijk opgestaan. Hij die gekruisigd was en gedood door dit volk. Door — nou ja, wellicht dat dezelfde mensen die hierbij waren een paar jaar eerder hadden geroepen: "Kruisig Hem!" Die Jezus, die zij gekruisigd hadden, die had God opgewekt en Die zag Stephanus, de gekroonde, staande ter rechterhand Gods.
Maar zij, roepende met grote stemmen, stopten hun oren en vielen eendrachtig op hem aan. Ja, zoals ik al zei: zoals ze eerst wellicht geroepen hebben: "Kruisig Hem, kruisig Hem!" Ook dat was natuurlijk eendrachtig, als uit één mond. Kijk, ook hier zie je weer dat je dat soort parallellen met de geschiedenis van de Heere Jezus heel makkelijk kunt leggen. Het gaat nog verder. Zij riepen met grote stemmen, stopten hun oren, vielen eendrachtig op hem aan en wierpen hem de stad uit.
Ze wierpen hem de stad uit. En van de Heere lezen we dat Hij buiten de poort heeft geleden. Hebreeën 13 vers 12 is dat. Volgens mij had ik daar nog een dia van. In vers 12 lees je dat de Heere Jezus buiten de poort heeft geleden. En dan staat er in vers 13 ook: "Laten wij dan naar Hem uitgaan buiten de legerplaats en Zijn smaad dragen." Hij is verworpen toen Hij hier op aarde was, de Heere Jezus. Door Hem te kruisigen, en ook dat gebeurde buiten de legerplaats, buiten de poort, buiten de stad.
Maar als wij nu tot Hem uitgaan, ja, ook dan kom je, net als Hij toen verworpen werd door buiten het godsdienstig centrum te staan, ook als je Hem nu kent en als je Zijn Woord kent, over het algemeen buiten het godsdienstig centrum te staan. Tenminste, dat is in ieder geval mijn ervaring. En ik weet niet of sommigen van jullie die ervaring ook hebben. Ik ken heel veel mensen die dat soort ervaringen hebben. Wanneer je staat op Gods Woord, wanneer je gelooft in Zijn woorden, wanneer je je daardoor laat leiden, wanneer je alleen zegt: "Er staat geschreven, dat geloof ik en de rest leg ik naast me neer." Nou, dan kom je er buiten te staan. Dat gold toen en dat geldt nu nog steeds. Dat zijn gewoon algemene waarheden.
Zij wierpen hem de stad uit en stenigden hem. Alsof de geschiedenis zich herhaalt, alleen dit keer geen kruis maar een steniging. Ook buiten de poort. En dan is hij daar eindelijk.
De Steniging van Stephanus en de Introductie van Saulus ↑ hoofdstukken
En de getuigen legden hun klederen af aan de voeten van de jongeling genaamd Saulus. Dit is de allereerste keer dat we hem in de Schrift tegenkomen: deze Saulus. En wat gebeurt er? De leidslieden van het volk, het Sanhedrin, stenigen Stephanus dood. Stephanus is hier een beeld van Jezus, met eer en heerlijkheid gekroond, de opgewekte Christus.
Je zou kunnen zeggen dat dit een officiële daad is van de godsdienstige elite, van de leidslieden van het volk. Het is een officiële daad waarin ze laten zien: wij verwerpen Hem ook nu. Wij hebben niet alleen Jezus van Nazareth gekruisigd, wij verwerpen ook de opgewekte Christus. En die wordt hier, buiten de stad, gestenigd en gedood.
En dan lees je dat zij hun klederen aflegden aan de voeten van een jongeling genaamd Saulus. Waar Paulus een type van is, daar hebben we het natuurlijk uitgebreid over gehad. Maar hier werden klederen weggelegd; de getuigen deden de bovenkleding weg, zoals je dat in de Interlineair kunt volgen. Als je kijkt hoe dat woord is opgebouwd, betekent het: wegdoen vanaf plaatsen. Wegdoen, of moet ik zeggen: terzijde stellen? Dat is ook een mooie. Ze legden die klederen tezijde, ze stelden die klederen terzijde.
Als je weet waar kleding in de Schrift een beeld van is, dan zie je ook dat dit illustratief is voor de bediening die deze Saulus later zou krijgen als Paulus. Want Paulus is een type, een uitbeelding. Zijn boodschap was dat al, maar hij is in zijn doen en laten vaak ook nog eens een type, een uitbeelding van Israël dat terzijde is gesteld. Dat is ook zijn boodschap, bijvoorbeeld in de Romeinenbrief: dat Israël terzijde is gesteld en dat de redding naar de natiën gegaan is. God zal in de toekomst de draad weer oppakken met Zijn handelen met het volk Israël, maar nu, in deze pauze, verzamelt God Zich een volk uit de natiën voor Zijn Naam. Nou, kleding...
Kleding als Bijbels Symbool van Positie en het Koninkrijk ↑ hoofdstukken
Deze klederen die hier aan de voeten van Saulus worden gelegd, is een uitbeelding van heerlijkheid, een uitbeelding van een positie. Wij herkennen soms mensen ook aan hun kleding. Ik werk zelf in een ziekenhuis en daar hebben dokters jassen, verplegend personeel heeft weer een ander jasje en dan heb je ook nog facilitair personeel die soms ook weer kleding aanhebben. De beveiliging heeft kleding en jij herkent mensen aan hun kleding. Dat is dus hun positie; hun heerlijkheid zou je het ook kunnen noemen. De een verschilt in de heerlijkheid van de ander, maar om dat onderscheid aan te tonen, hebben ze juist een bepaalde kleding. Dat spreekt dus van de heerlijkheid, van positie. En hier wordt de positie van Israël terzijde gesteld en gelegd aan de voeten van Saulus, die later Paulus zou zijn. Dat is natuurlijk illustratief voor de positie van Israël die van hen weggenomen wordt en naar de natiën gaat, waar Paulus later apostel van zou zijn. Apostel van de natiën.
Ik heb heel veel voorbeelden vanuit de Schrift om te laten zien dat ik het niet bedacht heb dat kleding een uitbeelding is van positie of heerlijkheid. Elia en Elisa had ik het al over, dus dat zit bij mij een beetje bovenop. In 1 Koningen 19 had Elia wat met die mantel, dat weten we wel denk ik. Later kwam Johannes de Doper ook ten tonele met een dergelijke mantel. In 1 Koningen 19 gaat het eigenlijk over iets soortgelijks: over Elia en Elisa en hoe Elia zijn positie overdraagt aan Elisa. Want dan lezen we in 1 Koningen 19 vers 19: "Zo ging hij vandaar en vond Elisa, de zoon van Safat, terwijl deze aan het ploegen was met twaalf jukken runderen voor zich uit; en hijzelf was bij het twaalfde. Elia ging bij hem voorbij en wierp zijn mantel op hem." Hij vertelde daarmee eigenlijk: "Nou ja, hier krijg je mijn jas; nu neem jij mijn functie over." Dit gaat over de roeping van Elisa. Daarna stond hij op, nadat hij afscheid had genomen van zijn familie, volgde Elia na en diende hem.
Die twee zijn nog even samen opgetrokken, maar dan lees je in 2 Koningen 2 weer over die mantel. Toen nam Elia zijn mantel, wond hem samen en sloeg op het water. Het werd herwaarts en derwaarts verdeeld en zij beiden gingen over op het droge. Dit zijn overigens de wateren van de Jordaan. Die hebben wel vaker de neiging om droog te vallen als je er met een staf op slaat, of met een mantel blijkbaar. Ik weet eigenlijk niet eens of Jozua er met iets op sloeg, maar dat zijn van die geschiedenissen die je soms een beetje door elkaar haalt, zoals Mozes bij de Schelfzee. Het gebeurt dus met die mantel en ze steken de Jordaan over, wat een beeld is van het gaan door de dood. In vers 13 lees je dat Elisa vervolgens alleen komt te staan. Hij heeft Elia achtergelaten; die wordt daar weggenomen door een vurig paard en wagen. Elisa pakt dan de mantel van Elia op die van hem afgevallen was, keerde terug en stond aan de oever van de Jordaan. Hij nam de mantel van Elia, sloeg het water en riep: "Waar is Yahweh, de God van Elia?" Hij sloeg het water, het werd herwaarts verdeeld en Elisa ging erdoor. Hij doet precies hetzelfde op de terugweg. Elia en Elisa doen vaak dezelfde dingen en hun namen lijken op elkaar, omdat Elisa die positie als profeet van God overneemt. Beiden worden zij 'man Gods' genoemd. Dat wordt geïllustreerd in die mantel.
We hadden het over kleding en de mantel die een uitbeelding is van de heerlijkheid en van de positie. Daar heb ik nog wel meer voorbeelden van. De geestelijke wapenrusting in Efeze 6 is ook zoiets. Daar wordt een borstharnas aangetrokken, en er is sprake van schoenen en een helm. Dat gaat ook allemaal over 'staan', over een positie. Dat wordt vaak uitgelegd als een strijd die wij moeten voeren, maar die wapenrusting is kleding die bedoeld is om te beschermen en om te blijven staan in je positie. Daar gaat Efeze 6 over. Niet over de strijd aangaan en erop losslaan, maar over blijven staan op de belofte van God, blijven staan op het Woord van God. Daartoe dient die kleding en ook de wapens. Het zijn afweerwapens. Het is bovendien de wapenrusting van God Zelf. Als je het opzoekt in Jesaja, dan zie je dat de wapenrusting die Paulus aanhaalt in Efeze 6, komt uit Jesaja. Daar wordt gezegd dat het God Zelf is die die wapenrusting aantrekt. Die wapenrusting die wij hebben is dus ook een beeld van positie.
Ik zou Simson nog kunnen noemen, die dertig man versloeg, hun klederen afnam en die gaf aan degenen die het raadsel verklaard hadden. Dat is ook mooi: een raadsel is een geheimenis, een verborgenheid, die werd ontfutseld aan de vrouw, een beeld van Israël. En koning Saul had natuurlijk ook iets met mantels bij David. Laten we die even opzoeken in 1 Samuël 15. David werd altijd achterna gezeten door Saul. David had kunnen roepen: "Saul, Saul, wat vervolg je mij?", maar dat deed David niet. Dat was de Heer Zelf vanuit de hemel die tot Saulus riep: "Saul, Saul, wat vervolg je mij?" Saul de Benjaminiet was uit de stam van Benjamin, en Saulus was dat ook. In 1 Samuël 15 vers 25 had Saul Gods bevel en woorden overtreden. Hij had tegen de Amalekieten gevochten en God had gezegd dat hij de hele buit moest verbannen. Dat had hij niet gedaan. Hij had daar vrome redenen voor, want hij wilde offers brengen aan God, maar daarmee had hij niet geluisterd en zich niet onderworpen aan Gods Woord. Toen kwam Samuël hem aanzeggen dat hij, omdat hij zich niet onderwierp aan God, geen koning meer zou zijn en dat een ander koning zou worden: David. Dan zegt Saul in vers 25: "Nu dan, vergeef mij toch mijn zonde en keer met mij terug, dat ik de Heere aanbidde." Maar Samuël zei tot Saul: "Ik zal met u niet terugkeren, omdat gij het woord des Heren verworpen hebt."
"En omdat gij het woord des HEEREN verworpen hebt, zo heeft de HEERE u verworpen, dat gij geen koning over Israël zult zijn." Als Samuel zich omkeerde om weg te gaan, greep Saul een slip van zijn mantel en die scheurde. Toen zei Samuel tot hem: "De HEERE heeft heden het koninkrijk van Israël van u afgescheurd en het aan uw naaste gegeven, die beter is dan gij."
Zie je, hier is dus een uitbeelding van het koninkrijk. Zoals die slip werd afgescheurd van die mantel – later gebeurde dat nog een keer door David bij Saul – maar zoals die slip afscheurde van die mantel, toen zei Samuel tot hem: "Jahweh heeft heden het koninkrijk van Israël van u afgescheurd." Dus die mantel die daar scheurde, dat is een uitbeelding van het koninkrijk van Saul dat afgescheurd zou worden en aan zijn naaste gegeven zou worden.
Nou, het koninkrijk. Hier is een uitbeelding van het koninkrijk. Ik zei al: van positie, van heerlijkheid. Maar dat is het in Handelingen 7 ook. Het koninkrijk zou van Israël weggenomen worden en aan een ander volk gegeven worden dat haar vruchten wel opbrengt. Dat haal ik uit een gelijkenis ergens in de evangeliën. Maar zoals het koninkrijk van het Joodse volk werd afgenomen... de Heer had al gezegd: "Dat zal aan een ander volk gegeven worden dat haar vruchten wel opbrengt."
Nou, 1 Koningen 10, dat vind ik ook nog een mooie... of is het 1 Koningen 11? Nee, het is 1 Koningen 11. 1 Koningen 11 vers 29. Hier gaat het over Salomo, waaraan God beloofd had: "Als je Mij dient, dan zal het koninkrijk... er zullen altijd nakomelingen van jou op de troon zitten. Maar als je Mij niet dient, dan zal Ik ook dat koninkrijk verdelen." En we weten dat toen Salomo oud was, hij nogal wat vrouwen had die andere goden dienden. Hij deed daar zelf op een gegeven moment aan mee; dat kun je lezen in deze voorgaande hoofdstukken.
Je mag hier lezen in vers 29: "Het geschiedde nu in die tijd, toen Jerobeam uit Jeruzalem wegging, dat de profeet Ahia, de Siloniet, hem op de weg vond; en hij had zich een nieuw kleed aangedaan." Ook weer een nieuw kleed, een nieuwe mantel. "En toen zij beiden alleen op het veld waren, greep Ahia het nieuwe kleed dat hij aan had, en hij scheurde het in twaalf stukken."
En dan komt de uitleg. Hij zei tot Jerobeam: "Neem voor u tien stukken, want zo zegt de HEERE, de God van Israël: Zie, Ik zal het koninkrijk uit de hand van Salomo scheuren en u tien stammen geven. Maar één stam zal hij hebben, omwille van Mijn knecht David." Nou, enzovoorts.
Dus hier wordt het koninkrijk van Israël verdeeld in twee koninkrijken, namelijk Juda en Israël. Of het tweestammenrijk en het tienstammenrijk; Juda en het tienstammenrijk, dat later ook wel Efraïm genoemd wordt. Maar ook hier is dat kleed dus een uitbeelding van dat hele koninkrijk dat verdeeld wordt.
Nou, dat lijken me voorbeelden genoeg. "...genaamd Saulus." De heerlijkheid gaat van Israël, van het Joodse volk, naar de apostel van de natiën. Naar de natiën dus.
De Laatste Woorden van Stephanus en de Genade voor Zijn Moordenaars ↑ hoofdstukken
En zij stenigden Stephanus, terwijl hij aanriep en zei: "Heere Jezus, ontvang mijn geest." Dat is Stephanus die de Heere aanroept. Ja, ook dit vinden we natuurlijk terug bij de Heere Jezus. Jezus riep met luide stem en zei: "Vader, in Uw handen beveel Ik Mijn geest." En toen Hij dat gezegd had, gaf Hij de geest.
En vallende op de knieën – vers 60 – riep Stephanus met een grote stem: "Heere, reken hun deze zonde niet toe!" En als hij dat gezegd had, ontsliep hij. Ja, ik had er eigenlijk geen punt van hoeven maken, ik heb het wel gedaan, maar jullie herkennen dat natuurlijk ook. Want Jezus zei: "Vader, vergeef het hun, want zij weten niet wat zij doen."
De overeenkomsten dringen zich op. Deze geschiedenis van Stephanus is een plaatje, een type van hoe Israël het Evangelie verwierp. Hoe Israël de opgewekte Christus verwierp, Jezus die met eer en heerlijkheid gekroond is. De "kroon" – Stephanus – we zien hoe zij hem verwierpen en hoe de redding naar de natiën gaat. Hoe het heil naar de natiën gaat. En daar wilde ik het dan toch maar bij laten.