vijf broden en twee visjes

In de evangeliën vinden we twee verschillende geschiedenissen die worden aangeduid met een wonderbare spijziging. De bekendste hiervan is die met de vijf broden en twee visjes. Uniek is dat deze geschiedenis in alle vier de evangelie beschrijvingen wordt vermeld.

In deze studie willen we de beschrijving zoals Johannes die geeft eens nader bezien. Dit blijkt niet zomaar een mooi verhaal of wonder te zijn, maar een teken met een betekenis.
En hoe zit het met de tweede wonderbare spijziging? Wat zijn de overeenkomsten en verschillen?

📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst

Samenvatting: De geschiedenis van de vijf broden en twee visjes wordt in deze studie besproken als een typologisch beeld van de huidige tijd. Na Zijn afwijzing in Jeruzalem wendt Jezus Zich tot de volkerenzee en neemt Hij plaats op een berg, wat wijst op Zijn huidige positie in de hemel. De vijfduizend mannen en de vijf broden spreken van de genade en het leven dat nu onder de natiën wordt uitgedeeld. De twaalf manden die overblijven, wijzen vooruit naar het toekomstige moment waarop Israël hersteld zal worden en leven zal ontvangen. Tot slot wordt er kort vooruitgeblikt naar de spijziging van de vierduizend, die de toekomstige wereldwijde zegen in het duizendjarig rijk symboliseert.

Besproken Schriftgedeelten: Johannes 2, Johannes 20, Mattheüs 15, Marcus 8, Psalmen 90, Johannes 6, Johannes 5, Openbaring 17, Psalmen 2, Mattheüs 12, Mattheüs 13, Psalmen 49, Psalmen 110, Kolossenzen 1, Kolossenzen 3, Leviticus 23, 1 Korinthe 5, 1 Korinthe 15, Efeze 3, Openbaring 17:15, Psalmen 23, Efeze 4:13, Openbaring 20:3, 2 Petrus 3, Zacharia 14, Johannes 4, Johannes 2:1, Johannes 1:29

“Jezus wordt afgewezen in Jeruzalem en wendt Zich tot de natiën, tot de volkerenzee. Hij gaat naar een hoge plaats op de berg en is daar gezeten met Zijn leerlingen, met het gezelschap dat Hij rondom Zich verzamelt.”

Inleiding: de Twee Wonderbare Spijzigingen ↑ hoofdstukken

Vijf broden en twee visjes inderdaad. Het is dat we al gezongen hebben, anders zou ik het kunnen zingen, al gelooft niemand dat waarschijnlijk. Maar dit is wel een van de liedjes die vanaf de basisschool toch ergens in mijn geheugen zijn blijven hangen. Ik heb ze van de week zitten tellen en ik kom niet verder dan drie liedjes. "Vijf broden en twee visjes nam een kleine jongen mee, die naar Jezus wilde luisteren aan de zee van Galilea." Dat is ook het enige couplet dat ik ken; er zullen ongetwijfeld meer zijn, maar ik heb het niet opgezocht. Maar zo zie je maar dat dit soort dingen toch kunnen blijven hangen.

Ja, de geschiedenis van... het is niet "vijf broodjes en twee vissen". Er zijn natuurlijk meerdere varianten, maar er staat echt: vijf broden en twee visjes. Dus dat heb ik dan maar overgenomen. Die geschiedenis wordt ook wel een wonderbare spijziging genoemd. Ik weet niet of iedereen dat weet, daarom vermeld ik het maar, maar we kennen in de Bijbel twee wonderbare spijzigingen.

Ik heb dat even in een dia gezet. De eerste is die u links ziet, de geschiedenis die wij gaan bespreken: vijf broden en twee visjes. Een wonderbare spijziging waarin vijfduizend mannen werden gevoed — de vrouwen en kinderen niet meegerekend — en er bleven twaalf manden over. Ton? Twaalf manden over, dus daar gaan we nog wat over zeggen natuurlijk, over die twaalf. Dit keer niet over indianen, maar over wat Ton net al naar voren bracht: het heeft iets met volwassenheid te maken. Dus met heerschappij. Daar komen we nog op.

Die andere wonderbare spijziging — ik heb de schriftgedeelten er trouwens onder gezet, dat komt zo nog wel aan bod — die betrof zeven broden en enkele visjes. Dat kunnen er ook twee geweest zijn. Hier werden vierduizend mannen gevoed, waarbij ook weer geldt dat de vrouwen en kinderen niet zijn meegerekend, en er bleven zeven manden over.

Dat is wel leuk. Als je nu verder nog niet over de betekenis van die geschiedenis zou spreken, dan zie je hier in ieder geval al dat hoe minder er is, hoe meer er overblijft. Dat is de eerste les die we kunnen trekken. En dan loop ik een beetje op de muziek vooruit, maar het laat zien dat genade — waar die vijf onder andere voor staat — altijd overvloedig is.

Maar die eerste wonderbare spijziging is redelijk uniek, want die vind je in alle vier de evangeliën. Natuurlijk zijn er ook andere gebeurtenissen die we in alle vier beschreven vinden, met name rond het lijden, het sterven aan het kruis en de opstanding van de Heer Jezus. Maar als het gaat om wonderen en tekenen, dan is dit, meen ik, het enige teken dat we in alle vier de evangeliën beschreven vinden. Dat geeft ook een bepaalde nadruk aan deze geschiedenis. Het lijkt me dan ook geen overbodige luxe om die eens te bespreken; als er zo’n nadruk op ligt, moeten we die ook eens nader bezien.

De andere spijziging vind je, voor de statistiek, alleen in Mattheüs 15 en Marcus 8. Je ziet dat ze, als je ze naast elkaar legt, vrij kort op elkaar volgen. Ik ga de geschiedenis bespreken vanuit Johannes, dus die heb ik wat geaccentueerd, met af en toe natuurlijk wat verwijzingen naar de andere evangeliën.

Het Johannes-evangelie: Tekenen en Verborgenheden ↑ hoofdstukken

Het evangelie van Johannes vangt zo'n beetje aan... Nou ja, dit is Johannes 2, dus ik zeg: het vangt zo'n beetje aan. Dit is nog in het begin van Johannes. Daar staat naar aanleiding van de bruiloft te Kana: "Dit begin van de tekenen doet Jezus te Kana in Galilea." En Hij maakt Zijn heerlijkheid openbaar en Zijn leerlingen geloven in Hem. Wat Jezus gedaan had in Johannes 2, is water in wijn veranderen. Dat was natuurlijk een wonder en dat was fijn voor die mensen op dat moment, dat er gewoon door kon worden gegaan met het drinken van wijn op die bruiloft. Maar er staat hier dat dit een teken is en dat Hij daarmee Zijn heerlijkheid openbaar maakte. Het wonder wat daar geschiedt — en dat geldt voor alle wonderen in de Schrift, maar laten we het nu even bij het evangelie van Johannes houden — voor al die wonderen geldt dat het ook tekenen zijn. Het betekent dus iets.

Kijk, we gaan straks naar de geschiedenis van de wonderbare spijziging. Dat is natuurlijk ook fijn dat die mensen te eten hadden, maar als ze een maaltijd hadden overgeslagen, waren ze ook niet doodgegaan. En als ik het nu — ik weet niet of ik dat mag zeggen, maar dan zal ik me vast excuseren — maar als ik het dan enigszins grof zeg, dan zeg ik: ja, ze zijn uiteindelijk toch allemaal doodgegaan. Dus echt veel geholpen heeft het op de lange termijn dan ook niet. Het gaat erom dat die wonderen die we in de Schrift, hier in Johannes vinden, tekenen zijn waarin de heerlijkheid van de Heer Jezus Christus gedemonstreerd wordt. In die tekenen maakt Hij Zijn heerlijkheid openbaar. Dat betekent dus dat die tekenen een betekenis hebben die verborgen is, want dat is het tegenovergestelde van openbaar maken.

Zo begint het Johannes-evangelie, maar zo eindigt het ook ongeveer. In Johannes 20 staat, na al die wonderen die in Johannes beschreven zijn (dat zijn er meen ik zeven of acht): "Jezus doet dan ook vele andere tekenen voor de ogen van Zijn leerlingen die niet geschreven zijn in dit boek." Oftewel, de Heer heeft in Zijn wandel op aarde nog veel meer van die tekenen gedaan. Maar deze dingen zijn geschreven opdat jullie zullen geloven dat Jezus de Christus is, de Zoon van God, en opdat jullie die geloven het aeonische of het eeuwige leven hebben in Zijn naam. Op de inhoud van dit vers ga ik nu verder niet in, maar ook hier staat weer dat het tekenen betreft die we in het Johannes-evangelie beschreven vinden. Daar begint het Johannes-evangelie mee en daar eindigt het zo ongeveer mee. Natuurlijk volgt hierna nog een hoofdstuk, dus ik zeg "zo ongeveer".

Nog wat dingen in vogelvlucht over het Johannes-evangelie. Het Johannes-evangelie is nogal afwijkend van de andere drie evangeliën, in de zin van Mattheüs, Marcus en Lukas. Dat noemt men wel de synoptische evangeliën. "Synoptisch" is een Grieks woord en het betekent zoiets als "samengezien". Je kunt "syn" en "optisch" samen zien; je kunt die evangeliën en de beschrijvingen van de gebeurtenissen daarin heel makkelijk naast elkaar leggen. Ik heb in de boekenkast thuis een serie studiebijbels staan die ik ooit van mijn vader heb gehad — waarvoor nog dank. Dat was voor het digitale tijdperk, zeg maar, maar ik heb er nog steeds heel veel aan. Daar zit ook een deel bij dat "Synopsis" heet, en daarin legt men die evangeliën naast elkaar: Mattheüs, Marcus en Lukas.

Van die wonderbare spijziging is dat bijvoorbeeld in Johannes 6 en Mattheüs 15. Je hebt dan een kolom met Mattheüs, een kolom met Marcus en een kolom met Lukas, en dan wordt het telkens netjes naast elkaar gegeven. Heel soms zitten daar hiaten in, dat de een het wel beschrijft en de ander niet, maar dan zie je bij het Johannes-evangelie dat het bijna altijd leeg is. De dingen die Johannes vermeldt, worden vaak weer niet in de andere evangeliën vermeld. Het Johannes-evangelie wijkt dus nogal af. De bruiloft te Kana, waar we het net over hadden, noem ik dan ook maar weer als voorbeeld; die vind je niet in de andere evangeliën. Er zijn veel overeenkomsten tussen die drie, Mattheüs, Marcus en Lukas, maar algemeen aanvaard is ook wel dat Johannes zijn evangelie veel later schreef; in ieder geval later dan de andere drie.

We zullen in deze geschiedenis van de vijf broden en twee visjes zien dat we vele verborgen aanwijzingen vinden dat het Koninkrijk niet openbaar zou worden, maar verborgen. Die vind je ook wel in de andere evangeliën, maar in Johannes is dat wel heel duidelijk. Zeker met de kennis die wij hebben uit de brieven van Paulus. Paulus maakt de verborgenheid openbaar en hij maakt die bekend. Wij mogen die kennen. Ik denk eigenlijk — dat kan ik niet bewijzen, maar ik denk dat Johannes ook met Paulus had gesproken. Zoals wij nu de brieven van Paulus lezen, zo heeft hij... Hij had hem sowieso gesproken en hem ooit ook de rechterhand der gemeenschap gegeven, meen ik, dus ze kenden elkaar.

Ik denk ook dat Paulus zijn boodschap dat het Koninkrijk niet openbaar zou worden, maar verborgen, met Johannes besproken heeft. Toen Johannes zijn evangelie veel later schreef, heeft hij dit terugkijkend in allerlei gebeurtenissen herkend. Hij heeft dat daar ook beschreven en er enige nadruk op gelegd. Van Petrus lezen we bijvoorbeeld ook — en ik stel deze vraag, want Johannes heeft inmiddels net als Petrus de brieven van Paulus gelezen en hem gesproken; als je het mij vraagt is het een redelijk retorische vraag — van Petrus lezen we dat hij iets zegt over de wederkomst van Christus in het laatste hoofdstuk van zijn laatste brief. Hij zegt daar eigenlijk, refererend aan de profetie van Hosea, dat Israël hersteld zou worden na twee dagen, op de derde dag.

Dan haalt hij een Schriftplaats uit de psalmen aan, Psalm 90, waarin staat dat duizend jaar bij de Heere is als één dag en één dag als duizend jaar. Petrus zegt: "Nou, daar moeten we dus aan denken als het gaat om de wederkomst van de Heer." Dat het geen twee dagen zou duren, maar twee dagen van duizend jaar, en dat het Koninkrijk dus verborgen zou worden. Petrus zegt daar ook dat het het geduld van de Heer betreft — ik ga er verder nu niet op in — waarover ook Paulus in al zijn brieven schrijft. Blijkbaar had hij dus ook alle brieven van Paulus inmiddels gelezen toen hij dit schreef. En ja, waarom zou Johannes dat niet gedaan hebben? Nou ja, dat ter inleiding.

Jezus Keert Zich van Jeruzalem Naar de Volkenzee ↑ hoofdstukken

En dan gaan we gewoon eens naar die geschiedenis van de eerste wonderbare spijziging van de vijf broden en twee visjes. Ja, ik val midden in het boek natuurlijk: Johannes 6. Dan staat er: "Na deze dingen ging Jezus weg naar de overkant van de zee van Tiberias in Galilea." En "na deze dingen", dat is in ieder geval naar aanleiding van het voorgaande in Johannes 5, waar we lezen dat Jezus wordt afgewezen in Jeruzalem. Ik lees nu een kort gedeelte waaruit dat blijkt, maar lees het hele hoofdstuk thuis nog maar eens na.

Nou, daar zegt Jezus tot de leidslieden van het volk: "Onderzoek de Schriften." Die Schriften waarin zij zo – of zogenaamd zo – doorkneed waren. "Onderzoek de Schriften, die zijn het die van Mij getuigen." Oftewel: als jullie de Schriften zouden kennen, dan zouden jullie ook Mij herkennen en erkennen. "Maar jullie willen niet tot Mij komen, opdat jullie leven hebben." Ze aanvaarden Hem niet als de Messias, terwijl die Schriften waar zij dagelijks mee bezig waren juist degenen waren die van Hem getuigen. "Ik ben gekomen in de naam van Mijn Vader en jullie nemen Mij niet aan. Als er een ander komt in zijn eigen naam, die zullen jullie aannemen." Als je het mij vraagt, is dit een verwijzing naar de toekomst waarin iemand zal komen die zich als God zal laten vereren, waarover Paulus trouwens ook schrijft.

Maar het gaat me er nu even om: Hij werd afgewezen, niet aanvaard. En wat doet Jezus dan? "Na deze dingen ging Jezus weg naar de overkant van de zee van Tiberias in Galilea." Ik zei al: het is een teken, dus we gaan onder de oppervlakte kijken. De zee... Jezus vertrekt uit Jeruzalem, daar neemt Hij dus afstand van, en dan gaat Hij naar de zee. Nou, de zee is heel de Schrift door een beeld van de volkerenzee. Je vindt dat letterlijk in Openbaring 17. En bijvoorbeeld in Psalm 2 wordt gezegd: "Waarom woeden de volkeren en bedenken de natiën ijdelheid?", waarbij het woeden van de volkeren ook wordt voorgesteld als het woeden van de zee. Overigens spreekt de zee dus van de natiën, de volkeren. De Heer keert Zich af van Jeruzalem, van het Joodse volk dus, en Hij wendt Zich tot de zee, tot de volkerenzee. Hij gaat naar de overkant van de zee.

Overigens wordt die zee hier de Zee van Tiberias genoemd. Tiberias was ook een heiden, want het was een Romeinse keizer. Dus ook dat spreekt van de heidenen, van de natiën. Het staat hier dus als de Zee van Tiberias, maar die zee of dat meer had nogal wat namen. Ook de Zee of het Meer van Galilea trouwens. Galilea vinden we ook in het vers, maar daar kom ik straks nog op. Het wordt ook genoemd het meer van Kinnereth. Dat is Hebreeuws. In het Grieks is dat weer Gennesareth; dat vinden we dus terug in ons Griekse Nieuwe Testament. Maar Kinnereth is afgeleid van 'kinor' en dat betekent 'harp'. En dat meer – die zee of een meer, het is natuurlijk een binnenzee – wordt in de Schrift afwisselend een meer of een zee genoemd. Maar dat meer heeft dus ook de vorm van een harp.

En in de Psalmen vinden we een hele cryptische uitspraak: "Ik zal mijn oor uitstrekken tot een spreuk, ik zal mijn raadsel bij de harp openen." Je vindt in Matthäus 12 – ik weet niet of jullie het hoofdstuk kennen – ook een massieve afwijzing van de Heer Jezus. Dat zij Hem niet wilden als Messias, Hem niet herkenden als Messias. Een massale afwijzing. Het werk wat Hij deed – Hij geneest daar iemand – wordt dan zelfs toegeschreven aan de duivel of Beëlzebub, de overste van de demonen. Het werk wat Hij door God doet, wordt dus gewoon omgedraaid en toegeschreven aan de duivel en zijn demonen. Na die massieve afwijzing gaat de Heer in het volgende hoofdstuk, Matthäus 13 – dat hoofdstuk kennen jullie allemaal, want dat is het eerstvolgende moment – spreken in gelijkenissen.

En gelijkenissen zijn, in tegenstelling tot wat we op de zondagsschool geleerd hebben, niet om dingen te verduidelijken maar juist om dingen te verbergen. De Heer gaat daar spreken in gelijkenissen en dan komen de discipelen later naar Hem toe en vragen: "Waarom spreekt U tot hen in gelijkenissen?" Dan zegt Hij niet: "Nou, dat doe ik om de dingen te verduidelijken zodat iedereen het snapt." Hij zegt juist: "Nee, dat doe ik om dingen te verbergen, want aan jullie is het wel gegeven om die verborgenheden te kennen." En Hij legt het dan ook uit aan Zijn discipelen. Als de gelijkenis de uitleg zou zijn, dan hoeft de Heer dit niet uit te leggen, maar dat doet Hij wel.

Ik geloof dat hier in Psalm 49 de verwijzing ligt naar die verborgenheden, naar de gelijkenissen die de Heer ging spreken. En daar lees je ook dat de Heer van het land afging, in een bootje stapte op de zee, en ook dat was bij dit meer van Kinnereth. Ook daar verlaat Hij demonstratief het land en wendt Hij Zich tot de zee. En wat gaat Hij dan doen? Dan gaat Hij in verborgenheden spreken over het feit dat het Koninkrijk verborgen zou worden. Dat was bij de Zee van Tiberias, of het meer van Kinnereth, of het meer van Gennesareth, of de Zee van Galilea – hoe je het maar wilt noemen, want het heeft nogal wat namen. "Ik zal mijn oor uitstrekken tot een spreuk, ik zal mijn raadsel – verborgenheden en raadselen – bij de harp openen."

Overigens staat al in Matthäus 13 dat het gedaan werd omdat het volk, hoewel zij hoorden, niet zouden horen, en ook ziende niet zouden zien. Ze zagen wat de Heer deed, maar ze begrepen het niet. Ik parafraseer het even, maar wat deed de Heer? Hij stapte vanaf het land in een bootje op de zee. Hij keerde Zich van het land af en ging naar de zee; Hij keerde Zich van het land Israël af en ging naar de volken. Dat wordt daar gedemonstreerd. Er wordt gezegd dat ze wel wat zagen gebeuren, maar ze begrepen het niet.

Nou, hier gebeurt iets soortgelijks. "Na deze dingen ging Jezus weg naar de overkant van de zee van Tiberias in Galilea." Hij keert Zich af van Jeruzalem en wendt Zich tot de zee, de Zee van Tiberias in Galilea. Nou, Galilea – dat zie je hier op het kaartje – was een Romeinse provincie. Maar het wordt in de Bijbel ook genoemd, zelfs in het Oude Testament maar ook later in het Nieuwe Testament: Galilea der heidenen. Galilea van de natiën letterlijk, maar in de vertaling meestal Galilea der heidenen. Waarom dat zo is, kun je opzoeken op internet, dat heeft met allerlei veroveringen te maken en deportaties van volken. Er woonden nogal wat heidenen in dat Galilea. Maar het gaat me er nu even om: het is Galilea der heidenen. Dus Jezus keert Zich af van Jeruzalem en alles wat we daarna vinden beschrijft in type, in beeldspraak, dat Hij Zich wendt tot de volkeren, tot de natiën.

"Na deze dingen ging Jezus weg naar de overkant van de zee." Als dat er alleen had gestaan, hadden we al genoeg geweten. In Openbaring 17 vers 15 staat het ook. Ook Tiberias spreekt van de natiën en Galilea spreekt over de heidenen, de natiën. Dus ik zeg altijd: als je de één mist, dan heb je de ander nog wel. Maar laten we verder gaan. "Een grote menigte volgde Hem, omdat zij de tekenen zagen die Hij deed aan de zieken." In de andere evangeliën lees je dat zij Hem volgden uit de steden, de woestijn in. En de woestijn is ook een beeld van onze tijd. Er is schaarste. Er is wel water, maar dan moet je wel weten waar de bron is. Een ander beeld: deze wereld leeft in duisternis...

Verborgen op de Berg: een Typologisch Beeld van Onze Tijd ↑ hoofdstukken

En Jezus ging de berg op en Hij zat daar met Zijn leerlingen. Hij heeft Zich afgekeerd van Jeruzalem naar de zee, naar de natiën. En waar is de Heer nu? Welnu, Hij is in een hoge plaats. Nadat Hij Jeruzalem verlaten heeft, gaat Jezus opwaarts en Hij is gezeten in een hoge plaats.

Als we de brieven van Paulus kennen – maar dat staat onder andere ook al in Psalm 110 – dan lezen we daar dat de Heer gezeten is aan Gods rechterhand in de hemel. Dat heeft God ook tot de Messias gesproken: "Zit aan Mijn rechterhand." Totdat – want het heeft een "totdat". Maar deze geschiedenis gaat over die periode waarin de Heer gezeten is in een hoge plaats.

Hij zit daar met Zijn leerlingen, met Zijn discipelen. En wat doet de Heer in die hoge plaats? Hij verzamelt Zijn intimi, zoals ik het maar even genoemd heb, rondom Zich. Of moet ik zeggen: Hij verzamelt Zijn ecclesia of Zijn lichaam. Maar daar spreekt het van. Jezus ging de berg op en Hij zat daar met Zijn leerlingen.

Het is een uitbeelding van de huidige tijd. Hij heeft Jeruzalem verlaten en Zich afgekeerd van de Joden. Het Joodse volk staat terzijde en Hij heeft Zich tot de natiën gewend. En nu is het: Christus onder jullie natiën, Kolossensen 1. En waar is de Heer? Gezeten in een hoge plaats en gezeten daar met Zijn leerlingen. Want ons leven is met Christus verborgen in God en daarom zoeken wij de dingen die boven zijn. Dat is overigens uit Kolossensen 3.

Het Ware Paaslam en de Dag van de Eerstelingsschoof ↑ hoofdstukken

En Pesach, het feest van de Joden, was nabij. Dat is ook interessant, want als we de Schrift een beetje kennen, zouden we zeggen: maar dat is toch een hoogtijd? Een van de hoogtijden van JAHWEH? Leviticus 23 beschrijft de hoogtijden van JAHWEH, waaronder Pesach. Oorspronkelijk was het een van de hoogtijden van JAHWEH, maar ook hier wordt afstand genomen van het Jodendom: Pesach, het feest van de Joden, was nabij. Want het ware Paaslam was gekomen; Hij was bij hen in huis, om het zo te zeggen.

De hoogtijden van JAHWEH beschrijven dat het volk op de tiende Nisan een paaslam in huis moest nemen, natuurlijk als uitbeelding van de Heer Jezus Christus. En nu was het Paaslam in huis, in het huis Israëls, en zij herkenden Hem niet. Ik denk dat er daarom ook gezegd wordt: het feest van de Joden was nabij. Er had ook gewoon kunnen staan: Pesach was nabij, of: een van de hoogtijden van JAHWEH was nabij. Maar dat staat er niet; er staat dat het feest van de Joden nabij was. Dat maakt die wonderbare spijziging hier meteen tot een Pesach-maaltijd.

Ik zei net al: op 10 Nisan werd er een paaslam in huis genomen. Dat werd geslacht in de avond van de 14e. En de Heer stierf ook op die 14e. Op het moment dat de lammeren werden geslacht, stierf de Heer. Want Hij is de vooruitwijzing naar het ware Paaslam. Zo noemt Paulus Hem onder andere in 1 Korinthiërs 5. Dus het feest van Pascha, of het Pascha zelf, spreekt typologisch van de dood en opstanding van de Heer Jezus Christus. Het is een voorafschaduwing van Hem die komen zou. Dat lam werd geslacht op de 14e. De 15e is ook nog een van de hoogtijden van JAHWEH, als je Leviticus 23 leest; dat is de eerste dag dat Hij in het graf was. Daar verwijst die dag naar.

Daarna werd de dag van de eerstelingsschoof gevierd, en dat was de dag dat Christus opstond. Hij is de Eersteling. Paulus zegt dat trouwens op meerdere plaatsen, onder andere in 1 Korinthiërs 15: de Eersteling Christus. Hij is de Eersteling, en die dag van de eerstelingsschoof is de dag dat die eerstelingsschoof voor de priester bewogen werd. Het is een uitbeelding van de opstanding van Christus. Dat valt allemaal in die dagen, in dat feest van Pesach. Het is allemaal een verwijzing naar de dood en opstanding van de Heer Jezus Christus.

Er zouden ongezuurde broden gegeten worden. Nu zeg ik niet dat de wonderbare spijziging letterlijk uit ongezuurd brood bestond, maar in beeld is het dat natuurlijk wel. Het is een Pesach-maaltijd, een maaltijd ter ere van de Heer Jezus Christus en van Zijn opstanding op de dag van de eerstelingsschoof.

Jezus heft dan de ogen op en ziet dat er een grote menigte naar Hem toe komt. Hij zegt tot Filippus: "Waarvandaan zullen wij broden kopen, zodat dezen kunnen eten?" Maar dit zei Hij om hem te beproeven, want Zelf wist Hij wat Hij zou doen. De Heer wist dus wat er zou gebeuren. Filippus antwoordt Hem: "Tweehonderd denariën brood is voor hen niet voldoende, als ieder een klein beetje zou krijgen." Een denarius is een dagloon, dat vind je elders in de Schrift. Hoeveel dat dan precies is, dat weet ik niet, maar het doet er ook niet toe. Het gaat om het getal dat ervoor staat.

Of het nu gaat om twintig jaar of 2000 el, of twee dagen van duizend jaar; ook dit is weer een verwijzing naar onze huidige tijd. Die twee dagen van duizend jaar waarin Christus verborgen is op de berg met Zijn intimi, en waarin Hij Zijn intimi rondom Zich verzamelt. Het Joodse volk staat terzijde en Hij bevindt Zich nu onder de natiën.

Dat is wel leuk, want ik zat eens te zoeken wat zo'n denarius nou precies is, en toen vond ik op Wikipedia dat het woord denarius komt van 'denarius nummus', wat 'munteenheid van tien' betekent. De waarde was aanvankelijk tien as. Nou, wat tien as precies is, weet ik niet; het zal niet veel zijn als het as is. Maar 'do the math', zoals de Engelsen zeggen: 200 keer 10, dan kom je toch op die 2000 uit. Dus als je niet via die 'twee' van de 'tweehonderd' komt, dan kom je er uiteindelijk op deze manier toch aan. Dat vond ik wel een mooie bevestiging. Tweehonderd denariën brood is voor hen niet voldoende, als ieder een klein beetje zal krijgen.

De Geestelijke Betekenis van Vijf Gerstebroden en Twee Visjes ↑ hoofdstukken

Eén van zijn leerlingen, Andreas, de broer van Simon Petrus, zegt tegen Hem: "Hier is een jongetje dat vijf gerstebroden heeft en twee visjes." Maar wat betekent dit voor zovelen? Ja, dat is natuurlijk de vraag. Mijn vraag is ook weer een raadsel, een verwijzing naar de verborgenheid. Als je het niet gelooft, moet je het aan Simson vragen; het raadsel van Simson. Maar daar hebben we het een andere keer wel weer over.

Hier is dus een jongetje dat vijf gerstebroden heeft en twee visjes. Laten we het eerst over die gerst hebben. Dat verwijst naar de dag van de eerstelingsschoof, waar ik zojuist al even naar verwees. Want de dag van de eerstelingsschoof was de dag dat de eerste halmen werden binnengehaald. Ze werden bij elkaar gebonden en dat was dan een schoof. De rest van de oogst was nog niet rijp, maar er waren eerstelingen en die werden verzameld. Dat was de dag van de eerstelingsschoof van de gersteoogst; de tarweoogst kwam later. Dus de gerst verwijst naar die dag van de eerstelingsschoof, en dat is de dag waarop Christus is opgestaan.

Hier is een jongetje dat vijf gerstebroden heeft. Vijf. We zitten al een beetje in de getallen, maar Tom had de toon natuurlijk al een beetje gezet, dus daar was ik heel blij mee. Vijf, dat weten we denk ik allemaal, spreekt van genade. Als ik het nog nauwkeuriger zeg – maar dan zou ik het veel breder uit moeten leggen – dan spreekt het van de verborgenheid. Daar kom ik zo nog wel op terug. Het getal vier spreekt van de zichtbare dingen. We kennen in de Schrift de vier winden der aarde, de zichtbare dingen der aarde en de vier hoeken van de aarde. Het getal vier spreekt van de zichtbare, aardse dingen. Maar het getal vijf ligt daar vlakbij – je moet een beetje gevoel hebben voor typologie – en dat spreekt van verborgen dingen. Daarom zeggen wij: genade. Want deze verborgenheid is een huishouding van genade, zo noemt Paulus dat in Efesiërs 3. Dus vijf gerstebroden spreken van genade, van de dag van de eerstelingsschoof en van de opstanding van Christus.

Vijf gerstebroden dus, en twee visjes. Vissen horen natuurlijk bij de zee. Die vissen komen uit de zee, dat hoeven we niet uit te leggen, toch? Ook dat spreekt van de natiën; die vissen die uit de zee komen. Ik noemde al Openbaring 17 vers 15, waar staat dat de wateren en de zeeën een beeld zijn van de natiën. Het zijn er twee. Als je het mij vraagt, is ook dat weer een verwijzing naar die tweeduizend jaar, maar ook naar de Ecclesia, waarin die verzameling is van Jood en heiden. Of het dubbele deel van de eersteling; dat is ook dubbel, het zijn er ook twee. Het spreekt, als je het mij vraagt, allemaal over deze tijd, de huidige tijd waarin wij leven: Christus onder de natiën.

Dan komen we bij de astronomie of astrologie... ik weet niet precies of ik het goed zeg. Ik hoor hier twee verschillende suggesties: de een zegt astronomie, de ander astrologie. Laten we het erop houden dat we voor één van de twee kiezen. 'Nomos' heeft te maken met wet of normen. Wij leven nu in het vissentijdperk. Die twee visjes zijn een beeld van onze tijd. Overigens staat dat vissentijdperk op het punt over te gaan in een ander tijdperk: het tijdperk van Aquarius. Daar heb je ook liedjes over trouwens, maar dat is de Waterman. En die Waterman is weer een beeld van de Messias, Die Zijn Geest, Zijn Woord en Zijn water uit zal storten over alle vlees.

Dus ook in de sterren is dit terug te vinden. Ik kan dat hier wel zeggen, maar er zijn natuurlijk genoeg kringen waarin men zegt: "Ja, maar dat is occult." Nee, die sterrenbeelden en alles wat ermee samenhangt horen bij Zijn schepping. Hij heeft de sterren gemaakt en Hij kent ze bij name. Die sterrenbeelden worden ook met een aantal namen genoemd in de Schrift. Hij heeft ze gemaakt. Wij leven in dat vissentijdperk en die twee visjes zijn een beeld van onze tijd.

Leven en Overvloed: het Voeden van de Vijfduizend ↑ hoofdstukken

En Jezus zei: "Laat de mensen gaan zitten." Ze kregen een positie van rust. Ook wij zijn gezeten — ik nu even niet, maar jullie wel — en wij zitten aan Zijn voeten, zoals Maria daar ooit zat, en wij luisteren naar Zijn woord. Wij luisteren naar wat Hij te zeggen heeft. Die mensen gingen ook zitten, als uitbeelding van een positie van rust. In Marcus en Lucas staat er nog bij dat het was in groepen van — daar komt die vijf weer — vijftig en ook honderd. Honderd is twee keer vijftig. Over die honderd heb ik vorige week op een andere plaats nog gezegd dat dit spreekt van de vervulling van de belofte. Met wie had ik het daar net over? Abraham, Isaak en Ismaël... en met Inge, geloof ik, maar die is er niet. Abraham kreeg Isaak toen hij honderd jaar oud was; toen werden de beloften aan hem vervuld. Honderd spreekt dus van de vervulling van de belofte. Overigens is het wel leuk dat bij de kruising van de Heere Jezus de eerste die Hem herkende als Zoon van God — "Waarlijk, deze was Gods Zoon" — een heiden was, en dat was een hoofdman over honderd. Dat is ook een leuke, zoek die maar eens op. En Obadja verborg honderd profeten in groepen van vijftig in een spelonk voor Izebel. Zou dat ook iets te maken hebben met de tijd waarin wij leven? Izebel, degene die tot afgoderij verleidt, een mens van de wetteloosheid... Nou ja, voor de fijnproevers zeg maar — en misschien zijn jullie dat allemaal: laat de mensen gaan zitten.

Die mensen krijgen dus een positie van rust. Dan staat er ook nog: "Er was veel gras op die plaats." Kijk, als het nou gaat om het praktische nut van zo'n geschiedenis, dan zijn dit allemaal opmerkingen waarvan je zegt: wat maakt ons dat nou uit? Of het gras net gemaaid was of niet? Nee jongens, veel gras op die plaats. Ik moet dan denken aan Psalm 23: "JAHWEH is mijn Herder, mij ontbreekt niets." Dat zal in deze geschiedenis ook blijken: ons ontbreekt niets. Er is leven en overvloed, brood en vis. Genoeg te eten. Hij doet mij neerliggen in grazige weiden. Ik had nog verder kunnen lezen dat de Heere voor mij een tafel aanricht en ook nog dat mijn beker overvloeit. Dat wijst allemaal op Psalm 23, allemaal sprekend van leven en overvloed. Hij geeft, en Hij geeft niet karig. Het is altijd genoeg: leven en overvloed. Dat zullen we ook zien in deze geschiedenis: er was veel gras op die plaats.

Ik zou trouwens ook nog kunnen zeggen dat het gras ook verwijst naar de vergankelijkheid van de mensen. "Gelijk het gras is ons kortstondig leven" — ik weet niet of dat nou een Bijbeltekst is of een lied, maar in ieder geval is het een lied naar aanleiding van een Schriftwoord. "Gelijk het gras is ons kortstondig leven." Ik meen dat het Petrus is die zegt: "Het gras verdort, de bloem valt af, maar het Woord van God blijft tot in eeuwigheid, tot in de aion."

Zo zaten dan de mannen in getal van ongeveer vijfduizend. Ja, daar heb je dus die vijfduizend. En de mannen worden geteld; dat is tegenwoordig misschien niet zo 'woke' om te doen, en elders staat erbij dat vrouwen en kinderen daar niet bijgeteld werden, maar de mannen worden geteld. Als je het mij vraagt, is dat een verwijzing naar de Ecclesia die in Efeziërs 4 vers 13 — zoek het maar op — op zou groeien tot een volwassen man. Overigens een bijzonder interessant Schriftgedeelte, Efeziërs 4 vers 13, maar daar hebben we het al een keer over gehad. Vijf... nou, dat heb ik al gezegd, dat spreekt van genade en van verborgenheid. En die duizend? Bij duizend denk je toch al snel aan het Koninkrijk, aan de duizend jaar. In Openbaring 20 vers 3, maar ik zat van de week nog even door te lezen en in al die verzen erna — vier, vijf, zes, misschien zeven ook nog — wordt elke keer die duizend genoemd. De toekomende aion dus, dat noemen wij wel het duizendjarig vrederijk. Volgens mij was het Johannes de Heer die dat zo noemde. Maar dat is de periode waarin satan gebonden wordt. Dan is het Koninkrijk openbaar, maar nu wordt het nog gekenmerkt door de vijf: 5000.

Ja, als je niet zo van die getallen houdt, dan heb je een zware ochtend, denk ik. Maar ja, Ton is ermee begonnen! Ik probeer altijd wel een beetje aan de oppervlakte te blijven, want ik moet altijd denken aan die paar zussen op Urk. Die zaten ook eens bij een Bijbelstudie, zo vertelden ze later tegen me. Daar was een spreker, een Bijbelleraar, die allerlei Hebreeuwse woorden erbij haalde en getalswaarden enzo. Op een gegeven moment waren ze zo de kluts kwijt dat de één tegen de ander zei: "Ik moet alleen nog de dertig en dan heb ik bingo, welke moet jij nog?" Dus als ik jullie tegen elkaar zie fluisteren en dat soort dingen opvang, dan weet ik dat ik moet stoppen. Ik zal geen namen noemen, maar ik weet nog wel wie het waren! Maar dat doen we niet, dat doen we straks wel bij de koffie; ze hoeven zich niet te schamen.

Zo zaten dan de mannen in getal van ongeveer vijfduizend. En Jezus nam de broden en Hij dankt. En Hij deelt ze uit aan hen die daar aanliggen. Niet zitten, maar ze leunden achterover, dus ze lagen aan. Evenzo ook van de visjes, zoveel als zij wilden. Hier staat: "Jezus dan nam de broden en Hij dankt." Elders staat in een van de andere evangeliën dat Hij de zegen uitsprak, waarbij je dus, als je Schrift met Schrift vergelijkt, weet dat de zegen ligt in de dankzegging. Wanneer wij — dat zegt Paulus weer in 1 Korintiërs 10 of 11 — de drinkbeker die wij dankzeggende zegenen... dat wordt gezegend door de dankzegging. Als wij de Heer ervoor danken en het aanvaarden uit Zijn hand, dan is dat een zegen. Maar dat even in een voetnoot. Jezus nam de broden, Hij dankt en Hij deelt ze uit aan hen die eraan liggen. Evenzo ook de visjes, zoveel als zij wilden. Er was genoeg voor iedereen. Trouwens, er was meer dan genoeg. En dat spreekt natuurlijk van leven en overvloed.

De Twaalf Manden: Israëls Toekomstige Herstel ↑ hoofdstukken

En als zij verzadigd worden, ook weer hè, dat was genoeg. Dan zegt Hij tegen Zijn leerlingen: "Verzamel de overvloedige brokstukken opdat er toch niets verloren zal gaan." Nou, als plaatje van de huidige tijd waarin Paulus de apostel — de apostel van de natiën — het heil en de redding naar de natiën heeft gebracht. Wat maakt Paulus bekend? Dat God de Redder is van alle mensen en dat er niets en niemand verloren zal gaan. Dat is ook de boodschap, de verzoening der wereld die in deze tijd wordt verkondigd. Nou ja, het is een woestijn, dus het is schaars. Maar er zijn plaatsen waar het gebeurt, waar men put uit die Bron.

En dit heb ik al even aangehaald, 2 Petrus 3, maar Petrus zegt over deze huidige tussentijd van die tweeduizend jaar dat God geduldig is, langmoedig over ons. Hij is niet willende — staat er dan in de vertaling — want het staat er letterlijk nog sterker: een "niet bedoelende", niet van plan zijnde dat enigen verloren gaan. Dat is wat er in de huidige tijd, in deze tussentijd dat de redding naar de natiën is, gepredikt wordt: verzamel de overvloedige brokstukken, opdat er toch niets verloren zal gaan. Zij verzamelden dan en zij maakten twaalf manden boordevol. Boordevol met de brokstukken van de vijf gerstebroden, wat overgebleven was van degenen die gevoed waren.

Dus iedereen had voldoende, meer dan voldoende; men was verzadigd. Er was zoveel als iedereen wilde. Dat wordt dan uiteindelijk verzameld, wat over is, en daar zijn twaalf manden mee gevuld. En niet met een bodempje, maar boordevol met de brokstukken van de vijf gerstebroden. Dus nadat er vijfduizend gevoed zijn — en luister even met dubbelzinnige oren naar wat ik nu zeg — nadat er vijfduizend gevoed zijn als uitbeelding van onze tijd, wordt de overvloed van de vijf verdeeld over de twaalf. Ik zei al: die vijf spreekt van de genade van de verborgenheid. Maar waar staan de twaalf voor? Ja, de twaalf, als we Bijbelstudie doen en we denken aan de twaalf, dan denken we eerst aan de twaalf zonen van Jakob, oftewel de twaalf stammen.

Wij leven dus in de huidige tussentijd waar de Heer gezeten is op de berg en Zijn intimi hier rondom Zich heeft verzameld. Hij geeft leven en overvloed aan de vijfduizend die tot Hem zijn gekomen in de woestijn. En wat over is van de vijf, dat is voor de twaalf. En zo zal het ook chronologisch gaan in de toekomst: na deze huishouding van genade is Israël aan de beurt. Israël, dat nu tezijde staat. De Heer heeft Zich afgekeerd van Jeruzalem, van Israël. Maar na deze huishouding van genade, na deze tussentijd waarin de Heer is gezeten aan Gods rechterhand... Ja, Hij is gezeten totdat. En als Israël de naam van JAHWEH zal aanroepen, zal Hij verschijnen op de Olijfberg (Zacharia 14) en zo zal Israël het leven ontvangen. Daar spreken die twaalf manden van; die worden dus ook gevoed uit die vijf.

Wanneer dan de mensen zien welk teken Jezus doet, zeiden zij: "Dit is waarlijk de Profeet die in de wereld komt." Jezus, wetende dat zij zouden komen om Hem wegnemen en Hem koning te maken, trekt Zich weer terug op de berg, Hij alleen. Dus hier herhaalt het zich: Hij trekt Zich weer terug op de berg, Hij alleen. Dit is eigenlijk het eerste vers van een nieuwe geschiedenis en die vang ik dus ook weer zo aan. Dan kun je doorlezen en heb je al een beeld van wat die volgende geschiedenis uitbeeldt. Maar dit is dus het laatste vers wat ik wilde bespreken van deze geschiedenis van de vijf broden en twee visjes.

Ik vat het nog even samen. Jezus wordt afgewezen in Jeruzalem en wendt Zich tot de natiën, tot de volkerenzee. Hij gaat naar een hoge plaats op de berg en is daar gezeten met Zijn leerlingen, met het gezelschap dat Hij rondom Zich verzamelt. Daar voedt Hij de vijfduizend met leven en overvloed, als plaatje, als beeld van onze huidige tijd. En nadat de vijfduizend gevoed zijn, blijven er twaalf manden over, en dat spreekt van het leven dat hierna aan Israël zal worden gegeven: het herstel van Israël. Ook zij zullen dat leven en overvloed ontvangen.

Nou zie ik dat ik mezelf nog wel twee minuten kan geven, want misschien zijn er toch ook wel mensen die nieuwsgierig zijn naar die andere wonderbare spijziging. Die ga ik niet helemaal bespreken, maar laat ik een paar bullets geven om jullie op het juiste spoor te zetten, zodat je vanmiddag en de komende week ook nog iets te doen hebt. Die tweede wonderbare spijziging...

Vooruitblik: de Zevende Dag en de Spijziging van de Vierduizend ↑ hoofdstukken

We hebben de details van de eerste wonderbare spijziging besproken, dus het wordt niet zo moeilijk om de details van de tweede in te vullen. Even ter herinnering: zeven broden, enkele visjes, vierduizend mannen en zeven manden over. Na de spijziging van de vijfduizend volgt in de evangeliën de spijziging van de vierduizend. Die staat er niet zomaar achteraan; chronologisch spreekt het ook van de tijd die komen gaat. Wij leven nu in die tussentijd, maar hierna worden de vierduizend gevoed.

Wie zijn dan die vierduizend? Nu leven we in de verborgenheid, maar hierna volgt de openbaring van het Koninkrijk. Dat begint bij Israël, bij die twaalf manden die we eerder bespraken, maar daarna volgt de rest. Daarom speelt het getal zeven zo’n prominente rol in die andere geschiedenis. We hadden het net over de twee dagen van duizend jaar, maar dit zal plaatsvinden in de zevende dag van duizend jaar. Straks zal er een Sabbat met hoofdletters aanbreken voor Israël: een dag van duizend jaar.

Deze geschiedenis speelt zich af in Marcus 8. Ik zag gisteren toevallig dat in mijn Bijbel op de pagina voor de wonderbare spijziging Jezus' verblijf in het buitenland bij de Syro-Fenicische vrouw stond. Dat is een prachtige uitbeelding van onze tijd: de tijd in het buitenland. Direct daarna komt de wonderbare spijziging van de vierduizend. Dan weet je waar het van spreekt. Dat zal zijn op de derde dag. Nu wordt het misschien een beetje ingewikkeld, maar jullie hebben goed geslapen en net koffie op, dus nog even volhouden; dan gaan we daarna weer naar de koffie.

In Johannes 2 staat: "Op de derde dag was er een bruiloft." Dat is na die twee dagen waar Petrus het over heeft, de dagen van duizend jaar. Na twee dagen, op de derde dag, zal er een bruiloft zijn, want het nieuwe verbond dat met Israël gesloten gaat worden, wordt voorgesteld als een bruiloft. De geschiedenis van de bruiloft te Kana is daar natuurlijk de uitbeelding van. Overigens geef ik dit nog even mee: Johannes kijkt terug en maakt allerlei verwijzingen naar de verborgenheid. In Johannes 4 gaat de Heer Jezus naar een Samaritaanse vrouw in Samaria, ook een beeld van de natiën. De Joden vermeden Samaria als de pest en liepen er met een boog omheen, maar er staat dat de Heer door Samaria móést gaan. Hij verbleef daar twee dagen. En wat gebeurt er in die twee dagen? Die Samaritanen herkennen en erkennen Hem, als uitbeelding van de heidenen, als de Redder van de wereld. Johannes heeft dat allemaal later opgeschreven en heeft, terugkijkend, de nadruk gelegd op al dit soort details.

Die derde dag waarop de bruiloft plaatsvond, was bij een andere telling ook een zevende dag. In Johannes 2 vers 1 staat: "Op de derde dag was er een bruiloft." Maar als je begint te tellen in Johannes 1 vers 29, staat er: "De volgende dag." Dat betekent dat er al een dag aan voorafging. De volgende dag staat ook in vers 35 en opnieuw in vers 44. Als je dan in hoofdstuk 2 vers 1 leest "op de derde dag", dan is dat de zevende dag van duizend jaar die samenvalt met de derde dag. Die derde dag verwijst natuurlijk ook naar de opstanding van Christus.

Dan zal Israël het leven ontvangen. Daar spreekt die wonderbare spijziging van: het moment dat Israël het leven ontvangt. Maar sterker nog, het spreekt over het moment dat Israël dat leven uit gaat delen over heel deze aarde en heel de wereld. Want daar spreekt het getal vier van: de vier hoeken van de aarde. Ook de zeven broden en de zeven manden die overblijven, verwijzen allemaal naar die grote wereld-Sabbat, de duizend jaar waarin het Koninkrijk geopenbaard zal zijn. Een Israëlitisch Koninkrijk met de Messias op de troon. Op die zevende dag van duizend jaar ontvangt heel de wereld via Israël leven en overvloed.

Nou, dan heb ik het toch nog even in vogelvlucht aangestipt. Ik heb jullie wat aanwijzingen gegeven om die twee spijzigingen eens naast elkaar te leggen en deze wat nader te bezien. Ik ga het hier wel bij laten nu; dat lijkt me de hoogste tijd.

📖 Categorie: Studies