In Johannes 5 lezen we een geschiedenis waar Jezus een verlamde man aanspreekt die ligt bij het badwater van Bethesda. Deze badvijver kwam soms in beroering en men had het idee dat de eerste zieke die in het water kwam, genezen zou worden.
De lamme van Bethesda was al al 38 jaar ziek en Jezus geneest hem. De man neemt het matras waar hij op lag en wandelde. Dit levert hem commentaar op van de Joden, omdat zij zeggen dat hij zijn matras niet mag dragen op de sabbat.
Deze geschiedenis is een uitbeelding van Israël dat genezen (Hos.6:1) zal worden. Zij zullen de sabbatsrust ingaan in het beloofde Koninkrijk.
📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst
“Ik meen dat deze man, die daar achtendertig jaar lang verlamd bij die badvijver lag en niet in staat was om te wandelen, een uitbeelding is van Israël dat niet in staat was te wandelen in de wegen van de Heer.”
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
Introductie en de Zeven Tekenen in het Johannes-evangelie ↑ hoofdstukken
Goedemorgen allemaal. Hier in Den Haag, fijn om in jullie midden te zijn. Jaap, bedankt voor de introductie. Hier staat een blij mens, maar dat zullen jullie begrijpen. Ik wil met jullie, zoals gebruikelijk, het Woord openen en dat wil ik doen in Johannes 5. Ik wil eens met jullie kijken naar de genezing te Bethesda. Iets uitgebreider had het nog wel gekund: de genezing van de verlamde te Bethesda, waar een verlamde man wordt genezen door de Heer Jezus. Dat is in Johannes 5.
Ik wil eerst wat algemene opmerkingen maken over het Johannes-evangelie en over de context waarin we deze geschiedenis vinden. Ron, kan dit scherm ook nog aan? Ik ga gewoon verder en dan kijk ik ondertussen al naar dat scherm, naar mijn dia. Nee, dat scherm doet het wel, maar die doet het ook. Het is helemaal goed gekomen Ron, dankjewel.
In het Johannes-evangelie vinden we zeven tekenen. Dit zijn ze. Het zou heel verleidelijk zijn om ze allemaal langs te gaan en er iets over te zeggen, maar dat ga ik echt niet doen. Maar je ziet dat het derde teken de genezing van de verlamde in Bethesda is, en die wil ik bespreken. Al deze zeven tekenen – laat ik dat erover zeggen – spreken over het herstel van Israël. Dat het tekenen zijn, betekent dat ze een diepere betekenis hebben en dat ze naar iets anders wijzen. Er wordt iemand genezen, maar dat verwijst op de een of andere manier naar het herstel van Israël. Neem de bruiloft te Kana, daar werd water in wijn veranderd. Dat verwijst op enige wijze naar het herstel van Israël in de toekomst, waarin het nieuwe verbond gesloten zal worden met Israël. Dat wordt in de Schrift voorgesteld als een bruiloft. Die pik ik er dan maar even uit; voor de rest ga ik daar niet te veel over zeggen.
Er staan acht tekenen op deze dia en dat zal ik straks wel even toelichten. Het Johannes-evangelie zegt namelijk zelf dat de dingen die daar beschreven worden, tekenen zijn. Dat vinden we bijna aan het einde van het Johannes-evangelie, in Johannes 20. Daar staat: "Jezus nu deed dan ook veel andere tekenen." Die tekenen zijn dus allemaal wonderen. Wij zouden dat wellicht wonderen noemen, maar Johannes noemt het tekenen. Elders in de Schrift vind je de uitdrukkingen 'wonderen en tekenen'. Dat zijn geen twee verschillende dingen; het is niet wonderen plus tekenen. Het betekent dat die wonderen ook tekenen zijn: wonderen, namelijk tekenen. De wonderen die de Heer deed, hebben dus een betekenis.
Deze zeven – het zijn er eigenlijk acht – vind je in het Johannes-evangelie. Johannes zelf zegt: "Jezus nu deed dan ook veel andere tekenen voor de ogen van Zijn discipelen, die niet geschreven zijn in dit boek, waarvan we er overigens wel weer velen vinden in de andere evangeliën. Maar dat terzijde, deze dingen zijn geschreven opdat jullie zullen geloven dat Jezus de Christus is, de Zoon van God, en opdat jullie die geloven het eeuwige leven hebben in Zijn naam." Dit lijkt de afsluiting van het Johannes-evangelie; zo klinkt het ook. Jezus heeft nog vele andere tekenen gedaan, maar deze zijn geschreven opdat... Maar toch komt er hierna nog een heel hoofdstuk waarin dat achtste teken wordt beschreven: de wonderbare visvangst. Dat is dus ook niet zonder betekenis. Dat het na een soort van slot nog wordt vermeld, is bijzonder. Ik ga het nu niet over dat wonderteken hebben, dus ik laat dat even voor wat het is. Ik heb dat zelf wel ergens op mijn lijstje staan om die nog eens te bespreken, want het is wel heel mooi.
Overigens vind je in het Johannes-evangelie ook nog wel wat meer dan alleen deze zeven tekenen en deze zeven wonderen. De Heer heeft in Johannes 4 een lang gesprek met de Samaritaanse vrouw, waar ook van alles gebeurt. Alleen is dat geen wonderteken. Het is wel weer een geschiedenis waarin een diepere betekenis schuilt. Dat zou je ook kunnen zeggen van de zaken die bijvoorbeeld gebeuren in de bovenzaal, met de voetwassing bijvoorbeeld. Dat is geen teken, dat is geen wonder, maar wat de Heer daar deed, heeft toch ook een betekenis. Het Johannes-evangelie bevat dus wel meer dan enkel deze tekenen. Maar dit zijn de wonderen die de Heer deed, tenminste, dit zijn de wonderen die de Heer deed die we in het Johannes-evangelie beschreven vinden. Eén daarvan is die van de verlamde te Bethesda, en ik wil eerst de geschiedenis even lezen.
Voorlezing van de Geschiedenis uit Johannes 5 ↑ hoofdstukken
Ja Rijts, dat doe ik nog steeds regelmatig. Rijts heeft ooit tegen mij gezegd van: ja, ik weet nog precies waar ik het toen over had. Dat was een gedeelte uit Kolossenzen 1. Hij zegt: ja, je moet het eigenlijk eerst even helemaal lezen voordat we er echt op gaan focussen en de diepte induiken. En ik heb dat altijd wel onthouden en meestal doe ik het ook wel. Heel soms doe ik het niet als ik echt heel veel verzen ga bespreken. Vorige week bijvoorbeeld heb ik een geschiedenis besproken met heel veel verzen; dan doe ik dat liever niet. En dat was ook al een bekende geschiedenis. Maar nu is het redelijk te doen, dus wil ik dat toch eerst even doen. En dat levert vaak toch ook wel weer wat gemak op als je het al even doorgelezen hebt.
Na deze dingen was er een feest van de Joden en Jezus ging op naar Jeruzalem. En er is in Jeruzalem bij de Schaapspoort een badwater, die ook wel in het Hebreeuws Bethesda genoemd wordt, met vijf zuilengangen. Daarin lag een menigte zieken: blinden, kreupelen en verdorden, die wachten op de beroering van het water. Want op een bestemde tijd daalde een boodschapper van de Heer in het badwater en hij verstoorde het water. Degene dan die er als eerste instapte na de verstoring van het water, werd gezond, met wat voor ziekte hij ook werd bevangen.
Ik zal straks laten zien waarom ik dit tussen haakjes heb geplaatst. Dat doen sommige vertalingen namelijk ook.
En er was daar een zeker mens die achtendertig jaar lang ziek was. Jezus zag hem liggen en Hij wist dat hij daar reeds lange tijd was, en Hij zei tegen hem: wil jij gezond worden? De zieke antwoordde Hem: Heer, ik heb geen mens om mij, zodra het water verstoord wordt, in het badwater te werpen; en wanneer ik kom, daalt een ander vóór mij af. Jezus zei tegen hem: sta op, pak jouw ligmat op en wandel. En onmiddellijk werd de mens gezond en hij pakte zijn ligmat op en hij wandelde. En het was sabbat op die dag.
De Joden dan zeiden tegen degene die genezen was: het is sabbat en het is jou niet geoorloofd om jouw ligmat op te pakken. En hij antwoordde hen: die mij gezond maakte, die zei tegen mij: pak jouw ligmat op en wandel. Zij dan vroegen aan hem: wie is die mens die tegen jou zei: pak jouw ligmat op en wandel? En hij die gezond gemaakt was, wist niet wie Hij was, want Jezus was ontweken omdat er een grote schare in die plaats was.
Na deze dingen vond Jezus hem in de tempel en Hij zei tegen hem: zie, je bent gezond geworden, zondig niet meer opdat jou niet iets ergers zal overkomen. De mens dan ging weg en hij verkondigde aan de Joden dat het Jezus was die hem gezond maakte, en vanwege dit vervolgden de Joden Jezus en zij zochten Hem te doden omdat Hij deze dingen op de sabbat deed. Tot zover, dit zijn de verzen die we gaan bespreken.
De Schaapspoort, Bethesda en de Vijf Zuilengangen ↑ hoofdstukken
We beginnen in vers 1, dat is het meest logisch. Na deze dingen was er een feest van de Joden en Jezus ging op naar Jeruzalem. Er staat hier niet bij welk feest dat precies was. Als je kijkt naar Johannes 4 vers 35, waar staat dat het nog vier maanden is tot de oogst, dan is het meest logische dat dit het Pesach is geweest, hoewel het er niet expliciet bij staat. Er wordt echter iets heel bijzonders bij gezegd: na deze dingen was er een feest van de Joden. Dat is eigenlijk geen compliment. Want dit Pesachfeest – laten we er even van uitgaan dat het hier de Pesach betrof – was van origine een van de hoogtijden van JAHWEH. En toch wordt er gezegd: na deze dingen was het een feest van de Joden. Godsdienst en religie hadden zich meester gemaakt van die hoogtijden en daarom distantieert de Schrift zich daar eigenlijk al van. Je leest ook elders dat Jezus naar 'hun' synagoge ging. Hij kwam daar wel en nam er ook weleens het woord, maar de Schrift neemt er op een subtiele manier afstand van. Het was een feest van de Joden. Hoe het Jodendom met al die dingen is omgegaan, zal nog blijken, maar daar komen we straks op terug.
Jezus ging op naar Jeruzalem en er is in Jeruzalem bij de Schaapspoort een badwater of een badvijver die in het Hebreeuws Bethesda genoemd wordt. Dit is een mooi detail in verband met de datering. Er staat hier echt een tegenwoordige tijd: er is in Jeruzalem bij de Schaapspoort een badwater. Ik weet niet of u weleens gehoord hebt hoe men dit Johannesevangelie vaak dateert; men zegt vaak dat het pas aan het eind van de eerste eeuw is geschreven, rond het jaar 90 of 95, of zelfs nog later. Maar Johannes zegt hier – en het Grieks is daarin heel precies – dat er in Jeruzalem bij de Schaapspoort een badwater *is*. Op het moment dat Johannes dit schreef, was dat badwater van Bethesda daar dus nog. Dit moet geschreven zijn voor de verwoesting van Jeruzalem in 70 na Christus. Er staat echt een tegenwoordige tijd en dat staat er niet voor niets, anders had er wel gestaan dat er 'ooit' een badwater was.
Ik geloof zelf – maar dat is een onderwerp apart – dat de hele Schrift, de hele canon van de Bijbel, tot stand gekomen is voor het jaar 70 en dat de apostelen zich daar zelf mee bezig hebben gehouden. Petrus en Paulus hebben, met medewerking van bijvoorbeeld Marcus en Lucas, de Schriften bij elkaar gebracht en geboekstaafd. Ze zeggen dat ook in hun brieven. Zij hebben die canon bij elkaar gebracht; die zeventig boeken van de Schrift hebben apostolisch gezag. Zij hebben ervoor gezorgd dat dit aan ons werd overgeleverd. Dat is niet het werk geweest van kerkelijke concilies van eeuwen later; nee, zij hebben dat zelf gedaan. Dat is belangrijk, want daardoor is het verslag van ooggetuigen betrouwbaar, omdat die ooggetuigen het zelf bij elkaar hebben gebracht. Ik noem dit even omdat ik erover zou struikelen als ik hier in Johannes 5 lees: "Er is".
Het is bij de Schaapspoort en in verband met Pesach. Het Pesach was het feest waarop de paaslammeren geslacht werden. De Schaapspoort is de poort waardoor de offerdieren werden binnengebracht om naar de tempel te gaan. In de context van de betekenis van deze geschiedenis tijdens het Pesach is dat natuurlijk een mooie link: de poort waardoor de offerlammeren werden binnengebracht. De Heer zegt in dit evangelie – in het Johannesevangelie vind je zeven 'Ik ben'-uitspraken – in Johannes 10: "Ik ben de deur van de schapen." Er is in Jeruzalem bij de Schaapspoort een badwater en daar ligt iemand, zoals we straks gaan lezen, die niet in staat was om die poort in te gaan. Daar zit typologie achter. Ik denk ook aan de geschiedenis in Handelingen 3 over een verlamde die bij de Schone Poort lag. Een poort als ingang is natuurlijk een uitbeelding van het ingaan in het Koninkrijk. Een verlamde is niet in staat om in te gaan; dat zit daar allemaal achter. Ook die verlamde bij de Schone Poort lag daar als beeld van Israël, niet in staat om in te gaan door de poort.
Hier hebben we het over een andere poort. Er is in Jeruzalem bij de Schaapspoort een badwater of een badvijver. Water is een uitbeelding van het Woord van God dat reinigt. In Efeziërs 5 vers 26 staat letterlijk: "het waterbad van het woord". Dat gaat over ons, de Ecclesia, de gemeente. Hoe reinigt Christus zijn Ecclesia? Dat doet Hij door het badwater, namelijk het Woord. Er zijn allerlei wateren in de Schrift die daarvan spreken. In de tabernakel stond het koperen wasvat waardoor de priesters gereinigd werden en ik noemde net al even de voetwassing, waar ook gereinigd werd door middel van water. Het is altijd een uitbeelding van het Woord van God dat reinigt.
Dit badwater wordt in het Hebreeuws Bethesda genoemd. Bethesda komt van 'Beit', dat 'huis' betekent. Bethesda betekent 'Huis van Barmhartigheid'. Maar als we de geschiedenis lezen, dan komt het eigenlijk niet zo barmhartig over met al die zieken die daar maar lagen te wachten op de beroering van het water. Volgens mij is er in Nederland, in Zeeland op Goeree-Overflakkee, ook een ziekenhuis dat zo heet: het Bethesda ziekenhuis in Dirksland. Dit badwater in Jeruzalem was feitelijk ook een ziekenhuis; er lagen allemaal zieken rond dat water. Hoewel het Huis van Barmhartigheid heette, was het eigenlijk een heel onbarmhartige situatie. Het idee was immers dat alleen de eerste die in het water kwam, werd genezen. Dat is fijn voor die ene persoon, maar al die anderen bleven ziek. Je kunt je dus afvragen hoe barmhartig dat werkelijk was.
Er wordt gesproken over een badwater met vijf zuilengangen. Ik moet dan direct denken aan de vijf boeken van Mozes, de Thora, die de Pentateuch genoemd wordt. Vijf is in het Grieks namelijk 'penta'. De vijf zuilen van de Schrift zijn de vijf boeken van Mozes. Dat is het fundament van de hele Schrift, dat zij sloten met Deuteronomium. Ik geloof dat die vijf zuilengangen daar de uitbeelding van zijn: de vijf boeken van Mozes, de wet. Johannes zegt ook in hoofdstuk 1: "De wet werd door Mozes gegeven, de genade en de waarheid kwamen door Jezus Christus." Maar ook die wet spreekt ten diepste al van de genade; ook daarin wordt genade uitgedrukt en uitgebeeld. In die vijf zuilengangen van Bethesda lag een menigte zieken: blinden, kreupelen en verdorden. In de interlineair staat hier 'uitgeteerden', maar als je dat woord opzoekt, vind ik de vertaling 'verdorden' erg mooi. De Statenvertaling heeft het bijvoorbeeld ook zo vertaald. Wanneer je het leest als 'verdorden', kun je ook weer andere verbanden leggen.
En dat zien we ook bij andere geschiedenissen, want we vinden bijvoorbeeld in de evangelieën van Mattheüs en Lukas een geschiedenis van de Heer die een man met een verdorde hand geneest. Ook die geschiedenis vindt trouwens plaats op een sabbat. De Heer genas die man met de verdorde hand op een sabbat. Ik ga daar straks wat meer over vertellen, maar ook deze geschiedenis van de man met een verdorde hand is een uitbeelding van het volk Israël dat in de toekomst hersteld zal worden. 'Dorre' is eigenlijk dood; het wordt ook wel vertaald met 'dood'.
We kennen in het Oude Testament ook een visioen van Ezechiël waarin hij spreekt over een dal met dorre doodsbeenderen. Ezechiël 37 is een lang hoofdstuk, maar er staat dat die beenderen het ganse huis van Israël zijn. Ezechiël ziet dan dat die beenderen bij elkaar komen, dat de spieren opkomen en de huid, de pezen, enzovoort, en dat het op een gegeven moment weer een levend lichaam wordt. Al die dorre doodsbeenderen zijn dus een uitbeelding van Israël, dat zich nu als het ware in het graf bevindt, dood en verstrooid onder de volken. En er staat ook: "Ik zal jullie opwekken uit jullie graven," zegt de Heere. Dus zo’n man met een dorre of verdorde hand is ook een uitbeelding van Israël, en de genezing van die man, die plaatsvond op een sabbat, is een uitbeelding van het herstel van Israël.
Er lag daar een hele menigte met zieken: blinden — daar kennen we ook wel voorbeelden van uit de evangelieën — kreupelen en verdorden. En dan komt vers 3b en 4, wat in veel handschriften niet genoemd wordt. Dat staat er gewoon niet in en daarom heeft bijvoorbeeld de NBG dit tussen haakjes gezet. Maar ik lees het eerst even: "...die wachten op de beroering van het water. Want op een bestemde tijd daalde een boodschapper van de Heer in het badwater en hij verstoorde — of hij beroerde — het water. Degene die er dan als eerste instapte na de verstoring van het water, werd gezond, met wat voor ziekte hij ook werd vastgehouden."
Dit lijkt een latere toevoeging, maar het is wel het idee dat daar leefde. Dat weten we uit vers 7, want daar staat dat die man zegt: "Heer, ik heb niemand om mij in dat water te werpen als het water in beroering komt." Dus dat idee leeft wel degelijk, of dat nu later toegevoegd is of niet. In de oudste handschriften komen deze verzen niet voor. In de NBG en de Telos staat het dus bijvoorbeeld tussen haken. In de NBV heb ik even nagekeken; daar vind je het helemaal niet terug, die heeft het gewoon weggelaten. Maar die gedachte had men wel degelijk, dus wat hier staat, klopt wel.
De 38-jarige Zieke als Uitbeelding van Israël ↑ hoofdstukken
En er was daar een zeker mens die achtendertig jaar lang ziek was. Daar lag dus iemand, al achtendertig jaar lang, en we weten uit het vervolg dat hij niet in staat was om zelfs maar bij dat water te komen. Hij zal dus verlamd zijn geweest. Maar het getal achtendertig komen we, voor zover ik heb kunnen nagaan, nog maar één keer tegen in de Schrift, en dat is in Deuteronomium 2 vers 14. Dat gaat over de geschiedenis van de twaalf verspieders die door Mozes werden uitgezonden om het land Kanaän te verkennen en te verspieden.
Toen die verspieders terugkwamen, waren er tien die zeiden: "Dat land is onneembaar, wij kunnen dat land niet innemen. We kunnen beter teruggaan." Het volk begon te morren en in het volgende hoofdstuk lees je dat ze zelfs zeiden: "Had ons maar in Egypte gelaten." Ze wilden zelfs teruggaan naar Egypte. Er waren tien verspieders die zeiden: "Wij zijn als sprinkhanen in de ogen van dat volk," omdat ze daar reuzen hadden gezien. In hun ogen was het onneembaar. Maar er waren er twee die zeiden: "Het is inderdaad een vruchtbaar land met sterke vestigingen en we hebben er inderdaad reuzen gezien, maar God heeft het ons beloofd. Wij kunnen gewoon dat land innemen, want God zal voor ons strijden; Hij zal het voor ons innemen."
Een van die twee verspieders die zei dat God het hun gegeven had en dat ze konden binnengaan, was Jozua. De andere was Kaleb. Jozua is gewoon de Hebreeuwse naam voor Jezus: Joshua, Jozua, Jezus. In het Grieks van het Nieuwe Testament vinden we natuurlijk honderden keren de naam Jezus, maar een enkele keer in de Hebreeënbrief staat precies dezelfde naam Jezus in het Grieks waar het over Jozua gaat. Dat is dus precies dezelfde naam.
Het was Jozua die zei dat ze konden binnengaan, maar het volk luisterde naar die andere tien. Voor straf moesten zij daarvoor achtendertig jaar extra in de woestijn vertoeven. Uiteindelijk verbleven zij een totale tijd van veertig jaar in de woestijn, dat weten we allemaal, maar het was achtendertig jaar extra. Ik meen dat deze man, die daar achtendertig jaar lang verlamd bij die badvijver lag en niet in staat was om te wandelen, een uitbeelding is van Israël dat niet in staat was te wandelen in de wegen van de Heer.
Dit was in de tijd van Mozes, wat je leest in Numeri 13 en 14 met die twaalf verspieders. Maar wie leidde hen uiteindelijk achtendertig jaar later het beloofde land binnen? Dat was Jozua. Hier komt de ware Jozua, en die gaat na achtendertig jaar die man die daar verlamd bij die vijver ligt, genezen. Het is een uitbeelding van het volk Israël dat na achtendertig jaar alsnog het beloofde land mocht ingaan. Het spreekt natuurlijk ook van het herstel in de toekomst op de Sabbat, maar daar zal ik straks wat meer over zeggen als we daar zijn aangekomen.
Die man die daar achtendertig jaar lang ziek was, is dus een beeld van Israël. Achtendertig jaar lang moesten zij extra in de woestijn verblijven voordat zij het beloofde land ingingen. Zoals er nu trouwens ook een onderbreking is: Israël staat terzijde, maar in de toekomst zullen zij alsnog hersteld worden en het beloofde land ingaan. Dan zullen ze uit alle windrichtingen komen en zal het totale volk verzameld worden in het land.
Er staat hier dat hij ziek was; in de interlineaire zie je dat hij een zwakte of een zwakheid had. Hij was dus verlamd, als uitbeelding van Israël dat niet in staat was te gaan in de wegen van Yahweh. Zij waren niet in staat te wandelen in Gods wegen, zoals je dat zo vaak leest, onder andere in Psalm 81. Jezus zag hem liggen en Hij wist.
De Genezing en de Ligmat als Symbool van Rust ↑ hoofdstukken
Jezus wist dat hij daar reeds lange tijd was en Hij zei tegen hem: "Wil jij gezond worden?" Wat natuurlijk wel een vreemde vraag is, want die man ligt daar juist om gezond te worden. Hij zegt zelf ook: "Het heeft eigenlijk niet zoveel zin dat ik hier lig, want er is altijd iemand vóór mij die in het water komt. Ik kan er zelf niet in komen en ik heb ook niemand om mij erin te werpen." Maar de vraag: "Wil jij gezond worden?" Ik weet niet of de Heer dat echt zo zei als een vraag, of dat Hij zei: "Jij wilt gezond worden." In de interlineair staat gewoon: "Jij wilt gezond worden."
De zieke antwoordde Hem: "Heer, ik heb geen mens om mij, zodra het water verstoord of beroerd wordt, in het badwater te werpen. En wanneer ik kom, daalt een ander vóór mij af." Die man was dus echt in een hopeloze situatie. Hij was eenzaam, hij lag er alleen, hij had geen mens. Hij was ook nog eens hulpeloos, want hij kon niets. Totaal geen vooruitzicht en hij had van mensen echt helemaal niets te verwachten. Dat wist hij ook. En daar begint het: dat is ons plafond, daar begint Gods vloer, zeg maar. Want ook wij hebben helemaal niets van mensen te verwachten. Vaak denk ik ook dat God het zo beschikt en bepaalt, zodat we het van Hém gaan verwachten. Deze man had ook niemand. Hij had geen mens om hem in het water te gooien en hij zegt: "Ook al zou die dat kunnen, dan daalt een ander nog eens af vóór hem." Dus dan is het sowieso weer te laat.
Ik moet er ook een beetje aan denken: wat zou de Heer nou gedacht hebben? Hij gaat naar zo’n man toe en vraagt: "Wil jij gezond worden?" Of: "Jij wilt gezond worden?" En dan krijgt Hij zo'n zielig antwoord van die man: "Ja, ik heb niemand." De Heer wist natuurlijk wat Hij ging doen. Die man dacht misschien: "Eindelijk komt er een mens die mij wellicht wel wil helpen als dat water in beroering komt." Maar de Heer dacht: "Ik heb wat beters voor hem." En Hij zegt tegen hem: "Sta op! Pak jouw ligmat op en wandel."
Dat "sta op" is natuurlijk een uitbeelding van opstanding. De Heer gaat hem hier genezen. In Hosea 6 vers 1 staat dat het volk Israël in de toekomst zal belijden dat de Heer hen weliswaar heeft geslagen en verbrijzeld, maar dat Hij hen zal genezen. En na twee dagen – na twee dagen van duizend jaar – op de derde dag zal Israël worden genezen en zal het volk opgericht worden. Zullen zij opstaan en werkelijk gaan in de wegen van de Heer. Dat wordt hier uitgebeeld in dit functionele "sta op". Als je dat in de Schrift vindt, is "sta op" altijd een uitbeelding van opstanding. Ik had het net over Jozua, maar je kunt het boek Jozua erop naslaan, dat zie je heel vaak staan: "Jozua stond op" of zelfs "Jozua stond des morgens vroeg op". Er is altijd een uitbeelding van wat er dan volgt van de ware Jozua, de Heer Jezus, die ook opstond op de derde dag.
Kijk, die ligmat, dat was natuurlijk niet zo'n groot tweepersoonsmatras – een Auping-matras of weet ik veel wat – maar het was gewoon een ligmatje natuurlijk, want hij kon dat opnemen en op zijn schouder leggen. De Heer zegt tegen hem: "Sta op, pak jouw ligmat op en wandel." Opstaan had hij nooit gekund, tenminste achtendertig jaar lang niet. En wandelen dus ook niet. De Heer zegt: "Sta op en wandel." Maar Hij zegt niet: "Laat die ligmat maar liggen." Hij zegt: "Neem die ligmat maar mee. Pak hem op, pak je ligmat op en wandel."
Omdat die ligmat en het wandelen met zo'n ligmat ook een uitbeelding is van wandelen in de rust. Het is een symbool van rust, zo'n ligmat, om op te rusten. Die man mocht hem oppakken van de Heer: "Sta op, pak jouw ligmat op en wandel." Dit is een uitbeelding van Israël dat de rust zal ingaan. In de Hebreeënbrief staat ook: "Er blijft een sabbatsrust over voor het volk." En die rust, die sabbatsrust die het volk zal ingaan, dat zal natuurlijk in de toekomst zijn, in het Koninkrijk. Dan zal God via de Messias Zijn Koninkrijk vestigen via Israël over deze hele aarde. Dan zal de hele wereld een vredehof worden. Johan de Heer noemde het het Duizendjarig Vrederijk. Een rijk waarin rust heerst. Geen oorlogen meer, maar rust en vrede.
Israël zal die rust ingaan, maar die rust is ook een "dag" van duizend jaar. Het Koninkrijk wordt ook wel de duizend jaar genoemd. Het is de duizend jaar waarin satan gebonden is. God rekent dagen als duizend jaar en duizend jaar als één dag, zegt Petrus. Dat zevende millennium zal het millennium van het Koninkrijk zijn. Dan zal Israël die rust ingaan en dan zullen zij verrijzen, opgericht worden en wandelen in de rust. Daar is deze man in Johannes 5 de uitbeelding van.
Onmiddellijk werd de mens gezond. Geen revalidatie. Je moet je voorstellen: die man had daar achtendertig jaar lang gelegen. Dan blijft er van je spieren en pezen niet heel veel meer over, heb ik me wel eens laten vertellen. Als dat bij ons zou gebeuren, zou iemand echt weer moeten leren lopen en spieren opbouwen. Maar bij deze man: bam, hij werd gezond! De levenskracht stroomde in één keer door zijn lichaam. Hij pakte zijn ligmat op en hij wandelde. Hij deed wat de Heer hem zei. En dan staat erachter: en het was sabbat op die dag.
De Sabbat, de Tempel en het Toekomstige Koninkrijk ↑ hoofdstukken
En ja, als je de Bijbel een beetje kent en weet wat de reactie van de Joden is op zo'n genezing op de sabbat, dan denk je al: oei, oei, oei. Maar dat de Heer dat juist doet op een sabbat! Ik noemde net al het voorbeeld van de man met de verdorde hand; dat was ook op een sabbat. En zo zijn er nog een aantal wondertekenende genezingen die plaatsvonden op een sabbat. Je zou bijna zeggen dat het leek alsof de Heer het erom deed: juist mensen genezen op de sabbat. En ik denk ook dat het zo was, omdat die sabbat een uitbeelding is van de duizend jaren, van die wereldsabbat waarin het Koninkrijk gevestigd zal worden over deze hele wereld, met Israël aan het hoofd der volkeren. Dan zal Israël, na zes dagen van arbeiden — en trouwens de hele wereld na zes dagen van arbeiden en allerlei gedoe — de rust ingaan. Dat is dus op de zevende dag, na zesduizend jaar. Dat gaat hoe dan ook niet lang meer duren, want we bevinden ons zo ongeveer aan het einde van die zesde dag van duizend jaar, gerekend vanaf Adam.
Nou, het was sabbat op die dag. En de Joden zeiden tegen degene die genezen was: "Het is sabbat. Het is jou niet geoorloofd om jouw ligmat op te pakken." Ik moet altijd een beetje lachen als ik dit soort dingen lees. Het is natuurlijk heel triest, maar waar staat dit in de wet dan? Dat je je ligmatje niet op mag pakken op de sabbat? Dit waren overleveringen van mensen. Dit was niet gebaseerd op de 'vijf zuilengangen', om het zo te noemen: de vijf boeken van Mozes, de Pentateuch. Nee, men had daar allerlei wetten aan toegevoegd. Want "je zult niet arbeiden" betekent ten diepste natuurlijk dat je niet zal werken voor loon. Zes dagen werken en de zevende dag is sabbat. Maar er staat niet dat je op sabbat niets mocht doen. Je kon bijvoorbeeld een sabbatsreis ondernemen of je ligmat oppakken. Maar dat men dat zei, dat waren gewoon overleveringen van mensen.
Nogmaals, die ligmat is een uitbeelding van rust. Wanneer zou je dan je ligmat oppakken? Juist op de sabbat! Tenminste, als je daar demonstratief mee wilt wandelen, dan doe je dat op een sabbat, want het is een uitbeelding van rust. Men was destijds de overdrachtelijke betekenis van die sabbat dus al kwijt. Ik denk ook echt — en ik moet voorzichtig zijn met wat ik zeg — dat het Jodendom in die tijd er echt geen idee meer van had wat die sabbat nou werkelijk uitbeeldde. Het merendeel in ieder geval niet. Het is een uitbeelding van de sabbatsrust die het volk inderdaad zou ingaan. Dat is nu nog steeds toekomst, maar daar is het de uitbeelding van.
Die man antwoordde hen: "Die mij gezond maakte, die zei tegen mij: pak jouw ligmat op en wandel." Je moet je voorstellen: je hebt daar achtendertig jaar gelegen. Je kon helemaal niks. Je ligt daar ook nog eens totaal hulpeloos en hopeloos naast dat badwater, waarbij het idee heerste dat je daar genezing vond. Of dat echt zo was, weet ik niet, maar die man lag daar in elk geval met de gedachte: je weet maar nooit. Hij had zelf zoiets van: "Ik heb toch niemand om me erin te gooien, er is altijd wel iemand voor mij." Hij was totaal hopeloos. En dan komt er na achtendertig jaar iemand naar hem toe die zegt: "Sta op en wandel." Hij voelt de levenskracht door zijn lichaam bruisen, hij staat op en hij doet gewoon wat die Man zegt. Hij pakt dat ligmatje op en de eerste de beste die hij tegenkomt, zegt: "Jij mag je matje niet dragen op sabbat." Dat is toch bizar? En dat was het ook. Dus hij zei: "Die mij gezond maakte, die zei tegen mij: pak jouw ligmat op en wandel."
Bij de blindgeborene was dat ook zoiets. Die werd trouwens ook op de sabbat de ogen geopend. Hij krijgt ook een heel dispuut met de Joden en hij wordt op een gegeven moment een beetje cynisch. Hij zegt dan: "Waarom vragen jullie dat nou? Willen jullie soms ook Zijn discipelen worden?" Dat is natuurlijk olie op het vuur, maar er zit ook wel wat humor in, vind ik.
"Die mij gezond maakte, Die zei het tegen mij." Als je daar achtendertig jaar ligt, wat ga je dan anders doen dan doen wat Diegene zei? Nou, dat heeft hij dus gedaan. Ze vroegen hem vervolgens: "Wie is die mens die tegen jou zei: pak jouw ligmat op en wandel?" Maar hij die gezond gemaakt was, wist niet wie Hij was, want Jezus was ontweken omdat er een grote schare in die plaats was. Na deze dingen vond Jezus hem in de tempel. Jezus ontwijkt de schare wel vaker, ook als uitbeelding met betrekking tot het Joodse volk. Maar na deze dingen vond Jezus hem in de tempel. En ik geloof dat ook die tempel een uitbeelding is van het Koninkrijk waar die man — opgericht, opgestaan en genezen — terechtkomt. De tempel is de uitbeelding van de plaats waar het Woord van God werd onderwezen, in klare taal maar ook in allerlei rituelen die daar plaatsvonden. Ook in de toekomst, in dat Koninkrijk, zal er weer een tempel zijn: de tempel van Ezechiël, die in het boek Ezechiël wordt beschreven. Als Jezus hem na zijn genezing, na achtendertig jaar verlamd te zijn geweest, vindt in de tempel, dan denk ik dat het ook een uitbeelding is van Israël dat is ingegaan in het Koninkrijk.
De Heer zegt dan tegen hem: "Zie, jij bent gezond geworden; zondig niet meer, opdat jou niet iets ergers zal overkomen." Blijkbaar was hem dit dus overkomen door een zonde. Er wordt verder niks over gezegd, en dat is wel bijzonder. Ik noemde net de blindgeborene; daar vragen de discipelen juist of het komt omdat hij gezondigd heeft of zijn ouders. En dan zegt Jezus: "Nee, hij niet en ook zijn ouders niet, maar opdat de heerlijkheid van God in hem openbaar zou worden." Die man was blind geboren enkel en alleen opdat hij genezen zou worden en de heerlijkheid van God in hem openbaar zou worden. Maar hier leest u dat de Heer zegt: "Jij bent gezond geworden, zondig niet meer, opdat jou niet iets ergers zal overkomen."
Typologisch kan ik dat wel duiden, want in Hebreeën 3 gaat het over die veertig jaar van Israël in de woestijn. Over de achtendertig jaar extra staat daar: "Van wie heeft Hij een afkeer gehad, veertig jaar lang? Is het niet van hen die zondigden, van wie de lichamen in de woestijn zijn gevallen?" En aan wie anders heeft Hij gezworen dat zij niet in Zijn rust zouden ingaan, dan aan hen die ongehoorzaam of ongezeglijk waren? Wij zien dat zij niet konden ingaan vanwege ongeloof. Israël kan niet ingaan vanwege ongeloof, maar wanneer zij genezen en opgericht zullen zijn, dan zullen zij wel ingaan. Ik vind dit altijd een bijzonder Schriftgedeelte, omdat het ons uitlegt wat ten diepste zonde is. Zij zondigden, want ze waren ongehoorzaam of ongezeglijk, en dat is ongeloof. Ten diepste is zonde dus ongeloof. Zeker in de Hebreeënbrief is ongeloof de kern als er over zonde of zondigen wordt gesproken.
De mens ging toen weg en hij verkondigde aan de Joden dat het Jezus was die hem gezond maakte. Hij wist het inmiddels; hij had een ontmoeting met Hem gehad. Dat zal het volk Israël in de toekomst ook doen: die zullen hun Heer ontmoeten. Hij zal Zich aan hen bekendmaken. Zij zullen zien wie zij doorstoken hebben en dan zullen ze bekendgemaakt worden met Hem. Deze man was de tempel ingegaan. Jezus was de schare ontweken, maar Hij vond hem, en nu verkondigde de man aan de Joden dat het Jezus was die hem gezond maakte.
Zo zal Israël ook in de toekomst zijn, wanneer zij een ontmoeting hebben gehad met de Heer. Israël wordt in Exodus 19, maar ook in de brieven van Petrus, een priesterlijk koninkrijk genoemd. In de toekomst zal Israël een koninkrijk zijn van priesters. En wat een koning is, dat weten we allemaal. Het is vandaag natuurlijk officieel Koningsdag; het is 27 april. We hebben het gisteren gevierd, maar officieel is het vandaag... ‘koninkrijk’, maar ‘priesterlijk’ betekent dat zij ook – dan zeg ik het met de woorden van Petrus – de deugden van de Heer zullen verkondigen.
En dat is ook een priesterlijke taak. Zij zullen de volkeren bekendmaken met wie God is, wie de Messias is; of anders gezegd: ze zullen de volkeren evangeliseren. En dat doet de man hier ook. Die werd natuurlijk meteen een evangelist. Hij had een goed bericht: hij was gezond gemaakt. Die mens ging weg en hij verkondigde aan de Joden dat het Jezus was die hem gezond maakte. En vanwege dit vervolgden de Joden Jezus en ze zochten Hem te doden, omdat Hij deze dingen op de sabbat deed.
Ja, je leest vaker dat de Heer juist omdat Hij die dingen deed vervolgd werd. Hij genas een zieke; elders zegt Hij: "Is het de mens geoorloofd goed te doen op de sabbat?" Volgens mij staat dat ook bij die man met de verdorde hand. En dan geneest Hij hem. Hier deed Hij ook iets goeds op de sabbat en juist vanwege het feit dat Hij dat deed, zochten de Joden Hem te doden. Ook bijvoorbeeld bij de opwekking van Lazarus, ook in het Johannesevangelie lees je dat ze, juist omdat Hij Lazarus had opgewekt, nog meer vastberaden werden om Hem te doden. Dat lezen we hier dus ook: omdat Hij deze dingen op de sabbat deed.
Ze waren dus volledig de betekenis kwijt van wat de sabbat is en waarom de Heer de sabbat had gegeven: als uitbeelding van het volk dat werkelijk die rust zal ingaan. Die sabbat staat op aanbreken. En wij mogen daar ook naar uitkijken natuurlijk, want het wordt een geweldige tijd dat de Heer het volk Israël zal herstellen. Hij zal hen genezen, Hij zal hen oprichten en dan het Koninkrijk vestigen over deze hele wereld. Geweldig! Daar wilde ik het bij laten voor deze ochtend.