2. Paulus’ doorn voor het vlees: de derde hemel en het paradijs

Read in English →

In de vorige blog zagen we waarom Paulus in 2 Korinthe 12 over zijn bijzondere ervaringen begint te spreken. Hij doet dat niet omdat hij zichzelf graag op de voorgrond plaatst. Integendeel. De Korinthiërs waren gevoelig voor mensen die zichzelf aanbevelen en roemen naar het vlees. Paulus gaat daarom, met grote tegenzin, ook roemen. Hij zegt:

2 Korinthe 12 (naar ISA)
¹ Als er geroemd moet worden, hoewel het inderdaad niet nuttig is, maar dan zal ik komen op gezichten en onthullingen van de Heer.

Paulus had werkelijk iets om in te roemen. De Heer had hem bijzondere dingen onthuld. Maar zodra hij daarover begint te vertellen, neemt hij opvallend afstand van zichzelf.

een mens in Christus
Paulus vervolgt:

2 Korinthe 12 (naar ISA)
² Ik weet van een mens in Christus, het is veertien jaar geleden (of het in het lichaam was, weet ik niet, of dat het buiten het lichaam om was, weet ik niet, God weet het), dat zo iemand werd weggerukt tot de derde hemel.

Paulus spreekt over zichzelf in de derde persoon: “een mens in Christus”. Hij doet alsof hij het over iemand anders heeft.

Dat het over Paulus zelf gaat, blijkt verderop in het gedeelte. In vers 7 spreekt hij over “de overtreffendheid van de onthullingen” die aan hem gegeven waren. Maar hier vertelt hij er afstandelijk en terughoudend over. Dat past precies bij wat we in de vorige blog zagen. Paulus wil eigenlijk helemaal niet in zichzelf roemen.

veertien jaar geleden
Paulus zegt dat deze gebeurtenis veertien jaar eerder had plaatsgevonden. Uit Galaten 1 en 2 weten we dat er na zijn ontmoeting met de Heer op de weg naar Damascus een behoorlijk lange periode ligt voordat zijn bediening zoals wij die vooral uit Handelingen kennen, vorm krijgt.

Paulus verbleef onder andere in Syrië en Cilicië. Over een groot deel van die periode weten we nauwelijks iets. Maar we weten wel dát de Heer Paulus onderwees. Paulus spreekt hier immers over “gezichten en onthullingen van de Heer”. Hij had onderwijs genoten aan de voeten van Gamaliël en kende de Hebreeuwse Bijbel uitstekend, maar de Heer maakte hem dingen bekend die tot dan toe voor hem verborgen waren.

Wanneer precies deze gebeurtenis uit 2 Korinthe 12 daarin plaatsvond, is voor ons niet het belangrijkste. Paulus zelf noemt alleen dat het veertien jaar geleden was.

in het lichaam of buiten het lichaam
Opvallend is dat Paulus zegt dat hij zelf niet weet of deze ervaring “in het lichaam” of “buiten het lichaam om” plaatsvond. En hij zegt het niet één keer. In het volgende vers herhaalt hij het:

2 Korinthe 12 (naar ISA)
³ En ik weet van die mens (of het in het lichaam was of buiten het lichaam om, weet ik niet, God weet het)…

Blijkbaar kon Paulus zelf niet zeggen of het een lichamelijke of een geestelijke ervaring was. En kennelijk vond hij het ook niet nodig om daarover te speculeren. Hij zegt eenvoudig: “God weet het”.

Dat is veelzeggend, zeker in deze brief. De Korinthiërs waren juist nogal gericht op het vlees, op het uiterlijke en op wat zichtbaar indruk maakte. Paulus zegt als het ware: of dit nu in mijn lichaam gebeurde of buiten mijn lichaam om, ik weet het niet. God weet het. Voor Paulus is dat kennelijk niet waar het om draait.

weggerukt
Wat Paulus wél weet, is dat hij werd “weggerukt tot de derde hemel”. Het woord dat hier wordt gebruikt voor “weggerukt”, komen we ook tegen in het bekende gedeelte over de wegrukking van de ecclesia:

1 Thessalonicenzen 4 (naar ISA)
¹⁷ Daarna zullen wij, de levenden die overblijven, tegelijk met hen weggerukt worden in wolken, tot ontmoeting van de Heer in de lucht…

Paulus werd dus weggerukt. Maar in zijn geval zegt hij: “tot de derde hemel”.

de derde hemel
Wat moeten we ons bij die derde hemel voorstellen?

De Schrift spreekt over vogels “van de hemel” (Gen. 1:26; Matt. 6:26). Dat is de hemel die wij boven ons zien, waarin de vogels vliegen. Daarnaast spreekt de Schrift over de sterren van de hemel (Jes. 13:10; Openb. 6:13). Dat is de sterrenhemel. En vervolgens vinden we de uitdrukking “de hemel van de hemelen”:

Deuteronomium 10 (naar ISA)
¹⁴ Zie, aan JAHWEH, jouw God, behoren de hemelen en de hemel van de hemelen, de aarde en alles wat daarop is.

De eerste twee hemelen behoren tot de geschapen wereld. De “hemel van de hemelen” is de hoogste hemel, de woonplaats van God. Dat is naar mijn overtuiging wat Paulus hier de “derde hemel” noemt.

Maar vervolgens zegt Paulus iets wat ik lange tijd zonder meer als een herhaling heb gelezen.

2 Korinthe 12 (naar ISA)
⁴ dat hij werd weggerukt tot in het paradijs en onuitsprekelijke uitspraken hoorde, die het een mens niet geoorloofd is te spreken.

Ik heb lang aangenomen dat “de derde hemel” en “het paradijs” hier eenvoudig twee aanduidingen waren voor dezelfde plaats. Paulus zou dan eerst zeggen dat hij tot de derde hemel werd weggerukt en vervolgens hetzelfde herhalen met andere woorden: hij werd weggerukt tot het paradijs.

Maar waar vinden we eigenlijk in de Schrift dat het paradijs een andere naam is voor de hemel? Het woord “paradijs” duidt op een tuin of hof. Wij spreken bijvoorbeeld over de hof van Eden als “het paradijs”. In de Hebreeuwse tekst wordt Eden een tuin of hof genoemd. In de Griekse vertaling van de Hebreeuwse Bijbel wordt daarvoor het woord gebruikt waar ons woord “paradijs” vandaan komt.

Maar er is nog een plaats waar we het paradijs tegenkomen.

de boom van het leven
In het boek Openbaring wordt tot de ecclesia in Efeze gezegd:

Openbaring 2 (naar ISA)
⁷ …Aan hem die overwint, zal Ik geven te eten van de boom van het leven, die in het paradijs van God is.

Het paradijs wordt hier verbonden met de boom van het leven. En die boom komen we aan het einde van Openbaring opnieuw tegen:

Openbaring 22 (naar ISA)
² In het midden van haar straat en aan ene en andere zijde van de rivier was de boom van het leven…

Openbaring 21 en 22 beschrijven de nieuwe hemel en de nieuwe aarde. Daar vinden we dus opnieuw de boom van het leven, die eerder in Openbaring 2:7 met het paradijs van God werd verbonden. Dat brengt mij tot de vraag of Paulus in 2 Korinthe 12 werkelijk tweemaal dezelfde plaats bedoelt.

ook vooruit in de tijd
Ik lees het zo dat Paulus werd weggerukt tot de derde hemel, maar dat hem daarnaast ook het paradijs werd getoond. En als het paradijs waarvan Openbaring spreekt op de nieuwe aarde wordt gevonden, betekent dat dat Paulus niet alleen in de ruimte werd verplaatst, maar ook vooruit in de tijd. Dat klinkt misschien vreemd, maar iets vergelijkbaars vinden we bij Johannes. Hij zegt:

Openbaring 1 (naar ISA)
¹⁰ Ik werd in geest in de dag van de Heer…

Johannes werd in geest overgeplaatst naar de dag van de Heer en kreeg vervolgens dingen te zien die nog toekomstig waren. Uiteindelijk zag hij zelfs “een nieuwe hemel en een nieuwe aarde” (Openb. 21:1). Waarom zou iets dergelijks bij Paulus onmogelijk zijn?

Paulus legt zelf niet uit hoe dit precies plaatsvond. Sterker nog, hij weet niet eens of hij daarbij in of buiten het lichaam was. Maar de Schrift noemt de derde hemel nergens “het paradijs”, terwijl het paradijs wél uitdrukkelijk wordt verbonden met de boom van het leven en de nieuwe aarde. Daarom ligt het voor mij voor de hand dat Paulus hier meer zegt dan tweemaal hetzelfde.

onuitsprekelijke uitspraken
In het paradijs hoorde Paulus “onuitsprekelijke uitspraken, die het een mens niet geoorloofd is te spreken”. Ook dat roept natuurlijk vragen op. Waarom mocht Paulus die dingen niet uitspreken? Opvallend is dat het “niet geoorloofd zijn” in de tegenwoordige tijd staat. Paulus mocht deze dingen op dat moment niet uitspreken.

Dat zou ermee te maken kunnen hebben dat Paulus later nog zaken zou onthullen waarvoor de tijd op dat moment nog niet gekomen was. In latere brieven, zoals Efeze en Kolossenzen, spreekt hij uitgebreid over verborgenheden die God door hem bekendmaakte.

Maar er is nog een andere mogelijkheid. Als Paulus inderdaad dingen zag die betrekking hadden op het paradijs en de nieuwe aarde, dan was hij niet degene aan wie het gegeven was deze dingen bekend te maken. Die onthulling vinden we immers bij Johannes. Misschien gelden zelfs beide mogelijkheden. Meer kunnen we er op grond van deze woorden niet met zekerheid over zeggen. Paulus zelf blijft er juist uiterst terughoudend over.

terughoudend
Dat blijkt ook uit wat hij vervolgens zegt:

2 Korinthe 12 (naar ISA)
⁵ Over zo iemand zal ik roemen, maar over mijzelf zal ik niet roemen, of het moet zijn in mijn zwakheden.
⁶ Want als ik wil roemen, zal ik niet onverstandig zijn, want ik zal waarheid spreken. Maar ik ben terughoudend, zodat niemand mij toerekent boven wat hij van mij ziet of wat hij hoort van mij.

Paulus zegt niet dat deze ervaringen verzonnen of onbelangrijk waren. Integendeel: als hij erover zou roemen, zou hij waarheid spreken. Maar hij is terughoudend. Waarom? Omdat hij niet wil dat mensen méér van hem denken vanwege ervaringen die zij zelf niet kunnen toetsen. Hij wil beoordeeld worden op wat men van hem ziet en hoort.

Dat is eigenlijk een opmerkelijk principe. Paulus had spectaculaire ervaringen om over te vertellen, maar hij bouwde zijn bediening daar niet op. Wat iemand zegt, moet onder bewijs gesteld kunnen worden aan het woord van God. Dan wordt het niet waar omdat Paulus het zegt, maar omdat God het heeft gezegd.

de overtreffendheid van de onthullingen
En juist omdat Paulus zulke uitzonderlijke dingen had meegemaakt, komt hij vervolgens bij de “doorn voor het vlees”:

2 Korinthe 12 (naar ISA)
⁷ Daarom ook, opdat ik mij om de overtreffendheid van de onthullingen niet verhef, werd mij een doorn voor het vlees gegeven…

Paulus had alle reden om zich op zijn bijzondere ervaringen te laten voorstaan. Hij was weggerukt tot de derde hemel en tot het paradijs. Hij had dingen gehoord waarover hij niet mocht spreken. Maar juist vanwege de overtreffendheid van die onthullingen werd hem iets gegeven waardoor hij zich niet zou verheffen. Een “doorn voor het vlees”.

Wat was die doorn? Daar kijken we in de volgende blog naar.

Deel 2 van 5