15. de 70 weken van Daniël: een vleugel van gruwelen (slot)

Read in English →

In de vorige blog hebben we de tweede helft van de laatste jaarweek besproken. Na Zijn afsnijding wordt het werk van Christus voortgezet door de twaalf en wordt het verbond nog drieënhalf jaar aan Israël bekrachtigd. Bij de steniging van Stefanus bereikt de verwerping van dit getuigenis haar climax en zijn de zeventig jaarweken voltooid.

Maar daarmee is Daniël 9:27 nog niet volledig besproken. Na de woorden over het ophouden van slachtoffer en offergave spreekt Gabriël nog over “een vleugel van gruwelen”, een verwoester en over wat zal worden uitgegoten over wat verwoest is:

Daniël 9 (naar ISA)
²⁷ …en op een vleugel van gruwelen zal een verwoester zijn,
en tot aan de voleinding,
en wat vastgesteld is,
zal uitgegoten worden over wat verwoest is.

Wat betekenen deze cryptische woorden?

gruwelen
Het woord “gruwel” komen we vaker tegen in Daniël. Het Hebreeuwse shiqquts duidt op iets verfoeilijks en wordt in de Schrift vooral gebruikt in verband met afgoderij. Ook verderop in Daniël vinden we een gruwel in verband met verwoesting:

Daniël 11 (naar ISA)
³¹ …en zij zullen het voortdurende wegnemen en de gruwel die verwoest geven.

En:

Daniël 12 (naar ISA)
¹¹ En vanaf de tijd dat het voortdurende wordt weggenomen en de gruwel die verwoest wordt gegeven…

Deze gedeelten hoeven niet over dezelfde gebeurtenis te gaan als Daniël 9:27. Ze laten wel zien dat een gruwel in Daniël verbonden wordt met ontwijding en verwoesting. Opvallend is bovendien dat in Daniël 9:27 het meervoud staat: gruwelen. Er staat hier dus niet “de gruwel van de verwoesting”, maar “een vleugel van gruwelen”.

een vleugel van gruwelen
De uitdrukking zelf is cryptisch. Het Hebreeuwse woord kanaph betekent letterlijk “vleugel”, maar kan ook worden gebruikt voor een rand of uiteinde. Wat precies met “een vleugel van gruwelen” wordt aangeduid, wordt hier niet nader verklaard. Wel is duidelijk waarmee deze gruwelen verbonden zijn: er zal een verwoester zijn.

Dat is belangrijk, omdat dit gedeelte vaak wordt betrokken op een toekomstige antichrist die in een nog toekomstige zeventigste week de offerdienst zou beëindigen en een gruwel in een herbouwde tempel zou plaatsen. Maar dat is niet wat Daniël hier zegt. Ook spreekt de tekst niet over “een gruwel”, maar over “gruwelen”.

De “hij” aan het begin van vers 27 is, zoals we zagen, de Messias. Pas daarna wordt een verwoester genoemd. Voor de betekenis daarvan hoeven we niet ver te zoeken. De verwoesting was in het voorgaande vers namelijk al aangekondigd.

vers 26 en 27 parallel
Voor het verstaan van het slot van vers 27 is het belangrijk om te zien dat vers 26 en 27 opvallend parallel lopen. Vers 27 begint niet aan een geheel nieuw onderwerp, maar beschrijft dezelfde gebeurtenissen opnieuw en geeft daarbij aanvullende informatie. Vers 26 zegt:

Daniël 9 (naar ISA)
²⁶ En na de tweeënzestig weken zal Messias afgesneden worden en er is niet voor Hem, en de stad en het heiligdom zal het volk van een Vorst, de komende, verderven, en zijn einde zal zijn in de overstroming, en tot het einde oorlog, verwoestingen zijn vastgesteld.

Vers 27 zegt vervolgens:

Daniël 9 (naar ISA)
²⁷ En hij zal een verbond voor de velen bekrachtigen, één week, en in de helft van de week zal hij slachtoffer en offergave doen ophouden, en op een vleugel van gruwelen zal een verwoester zijn, en tot aan de voleinding, en wat vastgesteld is, zal uitgegoten worden over wat verwoest is.

Leggen we beide verzen naast elkaar, dan wordt de parallel zichtbaar:

vers 26 vers 27
na de tweeënzestig weken één week
Messias wordt afgesneden slachtoffer en offergave houden op
stad en heiligdom worden verdorven een verwoester
een overstroming zal uitgegoten worden
tot het einde tot aan de voleinding
verwoestingen zijn vastgesteld wat vastgesteld is, wordt uitgegoten over wat verwoest is

De overeenkomsten zijn opvallend. Vers 26 zegt dat de Messias wordt afgesneden; vers 27 vertelt dat in de helft van de laatste week slachtoffer en offergave ophouden. Zoals we hebben gezien, horen die twee bij elkaar: door Zijn afsnijding en Zijn offer doet Christus slachtoffer en offergave ophouden.

Vervolgens kondigt vers 26 de verwoesting van stad en heiligdom aan. Op dezelfde plaats in de gedachtegang spreekt vers 27 over een verwoester. Ook in de beeldspraak zien we een parallel: “een overstroming” in vers 26 tegenover “uitgegoten” in vers 27. Daarna volgen zelfs bijna dezelfde formuleringen: “tot het einde” tegenover “tot aan de voleinding” en “verwoestingen zijn vastgesteld” tegenover “wat vastgesteld is, zal uitgegoten worden over wat verwoest is”. Vers 27 werkt dus nader uit wat in vers 26 al was aangekondigd.

wat vastgesteld is
Nog duidelijker is de overeenkomst aan het einde van beide verzen.

vers 26: …verwoestingen zijn vastgesteld.
vers 27: …wat vastgesteld is, zal uitgegoten worden over wat verwoest is.

De verwoesting van Jeruzalem was dus geen toevallige historische ontwikkeling. Zij was door God tevoren vastgesteld en aangekondigd. Dezelfde uitdrukking vinden we elders in Daniël:

Daniël 11 (naar ISA)
³⁶ …want wat vastgesteld is, zal gedaan worden.

God maakt tevoren bekend wat er zal gebeuren. Zo stond ook vast dat na de verwerping en afsnijding van de Messias het oordeel over Jeruzalem en het heiligdom zou komen.

na de zeventig weken
De verwoesting van Jeruzalem hoeft daarmee niet binnen de zeventig jaarweken zelf plaats te vinden. Vers 26 trekt de lijn immers door “tot het einde”. Zoals we eerder zagen, verwijst deze uitdrukking in Daniël naar de eindtijd (Dan. 8:17, 19; 11:35, 40; 12:4, 9). Gabriël kijkt dus verder dan alleen de zeventig jaarweken.

Hetzelfde zien we in vers 27. Eerst wordt de laatste jaarweek beschreven:

één week => het verbond wordt bekrachtigd
helft van de week => slachtoffer en offergave houden op

Daarna volgt opnieuw de lijn van vers 26: verwoesting, een verwoester en uiteindelijk “de voleinding”.

Jeruzalem verwoest
Een eerste grote vervulling daarvan vond plaats enkele tientallen jaren na de afsnijding van de Messias. In het jaar 70 werd Jeruzalem door de Romeinen verwoest en ging de tempel ten onder.

Dat is precies het oordeel dat Jezus had aangekondigd. Jeruzalem had haar Messias verworpen en haar huis werd woest gelaten.

Maar Daniël beperkt de verwoestingen niet tot het jaar 70. Vers 26 spreekt over oorlog en vastgestelde verwoestingen “tot het einde” en vers 27 over “tot aan de voleinding”. De profetie trekt daarmee een veel langere lijn. De verwoesting van Jeruzalem in het jaar 70 vormt daarin een beslissend moment, maar Gabriëls woorden reiken tot de voleinding.

de zeventig weken voltooid
Daarmee hebben we Daniël 9:24-27 helemaal doorlopen. De zeventig weken vormen binnen de Bijbelse chronologie één doorgaande periode, vanaf het woord dat onder Kores uitging tot het einde van het bijzondere getuigenis aan Israël.

De lijn kan als volgt worden weergegeven:

Kores => begin van de zeventig weken
7 weken => herstel van Jeruzalem
62 weken => tot Messias, Vorst
½ week => optreden van de Messias
helft van de week => Messias afgesneden
½ week => getuigenis van de twaalf aan Israël
Stefanus => einde van de zeventig weken
daarna => verwoesting van Jeruzalem en het heiligdom

één doorgaande periode
De zeventigste week staat dan ook niet duizenden jaren los van de eerste 69 weken. Gabriël spreekt over zeventig weken die over Daniëls volk en heilige stad wordt afgescheiden. Die weken vormen één doorgaande periode.

Evenmin is er aanleiding om in vers 27 plotseling een andere “hij” te introduceren die pas duizenden jaren later een verbond zou sluiten en halverwege een toekomstige jaarweek de offerdienst zou beëindigen. De parallel tussen vers 26 en 27 wijst juist in de andere richting. Het onderwerp is de Messias.

Hij is “Messias, Vorst” naar wie de eerste 69 weken voeren. Hij wordt afgesneden. Hij bekrachtigt het verbond. Door Zijn offer doet Hij slachtoffer en offergave ophouden. En na Zijn verwerping volgt het voorzegde oordeel over stad en heiligdom.

Zo zien we in de zeventig jaarweken een nauwkeurig afgebakende periode waarin God tevoren bekendmaakte wanneer de Messias zou verschijnen en wat er rond Zijn komst en verwerping zou gebeuren.

Deel 15 van 15