In Hebreeën 9 geeft de schrijver een overzicht van de attributen die we vinden in de ‘eerste en de tweede tabernakel’. Dit blijken aanduidingen te zijn voor wat wij noemen ‘het heilige’ en ‘het heilige der heiligen’. Wat stond er precies in deze vertrekken? Wat ontbreekt er in de beschrijving van Hebreeën 9 en waarom? En wat is de betekenis van de onderdelen uit de tabernakel die de schrijver wel noemt? Hierover, en meer, gaat deze bijbelstudie.
📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst
“Eigenlijk is typologie het zichtbaar maken van dingen die niet zichtbaar zijn. Geestelijke dingen worden vormgegeven in materie, in stoffelijke zaken of in plaatjes en verhalen.”
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- Inleiding: de Eerste en Tweede Tabernakel
- Typologie als de Belangrijkste Taal van Gods Woord
- Een Eerste Wandeling Langs de Tabernakelattributen
- De Rechten van de Godsdienst en het Wereldlijk Heiligdom
- Het Gouden Reukwerkvat in het Heilige Der Heiligen
- Wat Lag Er Werkelijk Ín de Ark Des Verbonds?
- De Bloeiende Amandelstaf van Aäron als Beeld van Nieuw Leven
- De Kruik met Manna voor het Aangezicht Des Heren
- De Cherubijnen Overschaduwen het Verzoendeksel met Heerlijkheid
- De Hogepriester en de Toegang tot het Ware Heiligdom
- Christus Bewerkt een Eeuwige Verlossing Door Zijn Bloed
Inleiding: de Eerste en Tweede Tabernakel ↑ hoofdstukken
Goed, de eerste en tweede tabernakel. Ik ben er overigens bij gaan zitten omdat ik — ja, dat zie je — wat last heb van mijn rug. Staan is dan niet de beste optie, heb ik deze week gemerkt. Ik had een sessie, wat vroeger een training heette, en dat wordt dan afgewisseld met interactieve gedeeltes. Op een gegeven moment gingen we ergens omheen staan, ergens over nadenken en input leveren, zoals dat zo mooi heet. Toen stond ik dus ongeveer een uur op dezelfde plek met pijn in mijn rug. Dat is geen goed idee, merkte ik. Dus ik dacht: ik ga er gewoon bij zitten. Dat houd je langer vol dan stilstaan. Dus vandaar, maar ik zit eigenlijk wel best. Ja inderdaad, het zal me niet verbazen als ik hier de volgende keer ook gewoon zit; chronische rugproblemen worden het.
De vorige keer hebben we het gehad over de tabernakel, met name over Hebreeën 8 en de hogepriester die daar voornamelijk de dienst volbrengt in de tabernakel. Deze keer wil ik het gaan hebben over, zoals u op de dia kunt zien, de eerste en de tweede tabernakel. Die titel zal wel voor wat verwarring kunnen zorgen, want welke tabernakel is dan die eerste en welke is de tweede? We kennen toch alleen maar een eerste tabernakel die werd opgevolgd door een tempel, en niet door een andere tabernakel? Dat is soms wel wat lastig. Wij hebben hele afgekaderde begrippen voor de zaken uit de tabernakel. Als we het over de tabernakel hebben, dan hebben we het over dit hele ding; dat noemen wij de tabernakel. De Schrift gebruikt die termen echter enigszins door elkaar. Met name worden de termen 'de eerste en de tweede tabernakel' gebruikt voor respectievelijk het heilige en het heilige der heiligen. Wij noemen dat dan standaard het heilige, terwijl de Schrift — dat zullen we straks wel zien in Hebreeën 9, want daar ga ik naartoe — het dan heeft over de eerste tabernakel. En de tweede tabernakel is wat in Hebreeën 9 het heilige der heiligen wordt genoemd. Wij hebben het dan standaard over het heilige der heiligen.
Met dat soort dingen in het achterhoofd moeten we zomaar eens dat gedeelte eerst gaan lezen. Ja, wij hebben dus die afgekaderde begrippen, maar de Schrift heeft die niet. Ik ben zelfs al een tekst tegengekomen waar de doeken die over de tabernakel gelegd zijn — die zitten hier op het plaatje — waar alleen dat gedeelte 'tabernakel' wordt genoemd. En tabernakel is gewoon een ander woord voor tent. Dus op zich is het ook wel weer logisch als je naar die doeken kijkt; ja, die zijn uitgespannen als een tent. De eerste en tweede tabernakel zijn dus wat wij weer het heilige en het heilige der heiligen noemen. Dus ja, we moeten een beetje bij de les blijven, maar dat heb ik de vorige keer ook al aangegeven. Dat zei de schrijver van de Hebreeënbrief zelf ook wel: we hebben het over vaste spijs, we hebben het over typologie, over beeldspraak. Dat zijn geestelijke zaken die in materie of in stoffelijke zaken zijn vastgelegd. Daar moet je wel een beetje bij nadenken.
Laten we eerst dat gedeelte uit Hebreeën 9 lezen, want daar wil ik naartoe. Ik lees niet het hele hoofdstuk, wel een groot deel ervan, maar ik weet nog niet precies hoe ver we gaan komen; dat zien we vanzelf. Hebreeën 9 vanaf vers 1: "Zo had dan ook wel het eerste verbond rechten van de godsdienst en het wereldlijk heiligdom. Want de tabernakel was toebereid, namelijk de eerste, in welke was de kandelaar en de tafel en de toonbroden, in welke genaamd wordt het heilige. Maar achter het tweede voorhangsel was de tabernakel, genaamd het heilige der heiligen. Ze gingen nu, aldus toebereid zijnde, wel de priesters in de eerste tabernakel te allen tijde om de godsdiensten te volbrengen, maar in de tweede tabernakel ging alleen de hogepriester, eenmaal des jaars, niet zonder bloed, hetwelk hij offerde voor zichzelf en voor de volksmisdaden. Waarmee de Heilige Geest dit beduidde, dat de weg des heiligdoms nog niet openbaar gemaakt was, zolang de eerste tabernakel nog stand had. Welke was een afbeelding voor die tegenwoordige tijd, in welke gaven en slachtofferen geofferd werden, die degenen die de dienst pleegde niet konden heiligen naar het geweten; bestaande alleen in spijzen en dranken en verscheidene wassingen en rechtvaardigmakingen des vlezes tot op de tijd der verbetering opgelegd. Maar Christus, de hogepriester der toekomende goederen, gekomen zijnde, is door de meerdere en volmaakte tabernakel, niet met handen gemaakt, dat is niet van dit maaksel, noch door het bloed der bokken en kalveren, maar door Zijn eigen bloed eenmaal ingegaan in het heiligdom, een eeuwige verlossing teweeggebracht hebbende. Want indien het bloed der stieren en bokken en de as der jonge koe, besprengende de onreinen, hen heiligt tot de reinigheid des vlezes, hoeveel te meer zal het bloed van Christus, Die door de Eeuwige Geest Zichzelf Gode onstraffelijk opgeofferd heeft, uw geweten reinigen van dode werken om de levende God te dienen? En daarom is Hij Middelaar des Nieuwen Testaments, opdat, de dood daartussen gekomen zijnde tot verzoening der overtredingen die onder het eerste testament waren, degenen die geroepen zijn de beloftenis der eeuwige erve ontvangen zouden."
Nou, dat is een hele mond vol. En je zou dit een lesje in typologie kunnen noemen van de schrijver van de Hebreeënbrief. Ik houd het er maar op dat het Paulus was; dat is het makkelijkste, dan hoef je niet elke keer te zeggen 'de schrijver van de Hebreeënbrief'. Maar als u daar anders over denkt: even goede vrienden.
Typologie als de Belangrijkste Taal van Gods Woord ↑ hoofdstukken
Typologie is een van de belangrijkste wijzen, een van de belangrijkste manieren waarop het Woord van God tot ons komt. Ik weet niet of u daar wel eens over nagedacht hebt, maar als wij onze Bijbel dichtdoen, dan zien we dat het Nieuwe Testament al vrij klein is vergeleken bij het Oude Testament. En een groot gedeelte van die Schrift, in ieder geval van het Oude Testament maar zelfs ook van het Nieuwe Testament, bestaat uit verhalen en uit inzettingen; dat zijn allemaal beelden. Het is dus typologie waarin het Woord van God tot ons komt. Eigenlijk is typologie het zichtbaar maken van dingen die niet zichtbaar zijn. Geestelijke dingen worden vormgegeven in materie, in stoffelijke zaken of in plaatjes en verhalen.
Al die verhalen in de Schrift wijzen vooruit naar geestelijke zaken. Ik noemde al de koning David en zijn koningshuis, de dynastie van David. Dat wijst allemaal vooruit op die Rechthebbende op die troon die later zou komen: de Zoon van David, de Heere Jezus Christus. Alles in het leven van David heeft dus een typologische, geestelijke betekenis. Natuurlijk is dat onomstreden wat ik zeg. Ik ken zelf gelovigen die zeggen: "Ja, ik geloof wel in typologie, maar alleen daar waar de Schrift er zelf van spreekt dat het typologie is." Neem bijvoorbeeld Hagar en Sara in Galaten 4. Daar wordt de geschiedenis van Hagar en Sara toegelicht, en natuurlijk dus ook de geboorte van Izak en Ismaël. Er wordt daar door Paulus een betekenis aan gegeven. Paulus zegt dat die dingen gebeurd zijn omdat ze vooruitwijzen op een bepaalde zaak, en hij legt uit wat die zaken zijn. Dan zijn er gelovigen die zeggen: "Ik geloof dat dit typologie is, maar niet dat in al die andere geschiedenissen typologie is terug te vinden."
Ik geloof zelf dat de Schrift ons juist wat voorbeelden geeft en ons daarin voorgaat, zodat we ook al die andere zaken zouden onderzoeken op hun geestelijke betekenis. Overigens vinden we dat in dit hoofdstuk, in Hebreeën 9, ook terug. Daar wordt gesproken over de dienst van de hogepriester — waar eigenlijk de hele brief over gaat — en dan noemt de schrijver een aantal zaken uit die tabernakel. We hebben ze zojuist gelezen en we komen er straks nog wel op terug: die tafel der toonbroden, de ark des verbonds. Hij zegt: "Wij gaan nu niet van stuk tot stuk van die dingen spreken." Daarmee geeft hij natuurlijk aan dat er wel van stuk tot stuk over te spreken valt en dat ze een typologische betekenis hebben. Alleen hier in zijn betoog, in de dingen die hij hier uiteenzet, heeft hij het niet nodig om ze van stuk tot stuk te bespreken. Waarmee hij overigens volgens mij ook wel zegt dat als wij die zaken wel gaan bestuderen, we ongeveer tot dezelfde conclusies moeten komen als hijzelf trekt uit de dingen die hij wel naar voren brengt.
Vorige keer hadden we het natuurlijk al over het oude en nieuwe verbond; daar spreken die dingen ook van. Het Heilige spreekt van het oude verbond en het Heilige der Heiligen van het nieuwe verbond, daar komen we straks ook nog wel op. Maar we zijn daar de vorige keer in Hebreeën 8 vers 13 zo ongeveer mee geëindigd. Daar staat dat — en daar wordt de Heere Zelf geciteerd uit Jeremia 31 — als Hij zegt "een nieuw verbond", zo heeft Hij het eerste oud gemaakt. Dat wat nu oud gemaakt en verouderd is, is nabij de verdwijning. Dus dat oude verbond was er nog toen er al een nieuwe werd aangekondigd. We hebben ook gezien dat het oude verbond eigenlijk de belofte is van het nieuwe. Eigenlijk zou je kunnen zeggen dat het enige nut van het oude verbond de aankondiging en de belofte van het nieuwe is; dat het onderwijs is aangaande nieuwe dingen.
Zodra er gesproken wordt over een "oud", dan weet je dat er een "nieuw" komt en dat het oude dus eigenlijk gaat verdwijnen. Dat zegt de Hebreeënschrijver hier ook. In een hoofdstuk eerder zei de schrijver al dat het oude verbond zwak en onprofijtelijk was — zwak en onnuttig dus — zodat het niet zo heel veel nut had. Maar er is natuurlijk wel een nut, en dat is onder andere het onderwijs over nieuwe dingen. Dat gaan we natuurlijk ook zien in die tabernakel, want de tabernakel was een bouwwerk onder het oude verbond. Meteen ongeveer na het geven van de wet op de Sinaï is men de tabernakel gaan bouwen. Maar de tabernakel geeft dus onderwijs over nieuwe dingen, en dat is ongeveer zo'n beetje het enige nut van het oude verbond.
We lezen ook nog in de Schrift van een ander nut, alleen ik weet niet of je dat echt een nut kunt noemen: dat is dat de wet, het oude verbond, de zonde doet toenemen en de zonde doet kennen. De meeste mensen die de zonde leren kennen en waarbij de zonde toeneemt, ervaren dat niet echt als een nut, maar eerder als een last. Vandaar dat ik zeg dat ik niet weet of dat wel een nut is, maar de Schrift noemt het wel als een gevolg. De wet doet de zonde kennen en de wet doet de zonde toenemen; in Romeinen 5 vers 20 en Galaten 3 vers 19 lees je dat onder andere. Verder had al die wet met zijn instellingen, dus ook de tabernakel met al die attributen en instellingen zoals de priesterdienst, een onderwijzend nut, een lerend karakter. En daarom gaan we ook eens naar die dingen kijken.
Een Eerste Wandeling Langs de Tabernakelattributen ↑ hoofdstukken
Vanaf de volgende keren wil ik echt specifiek gaan inzoomen per studie op die attributen. Mijn bedoeling is om de volgende keer te beginnen bij het brandofferaltaar, wat overigens niet eens in dit hoofdstuk voorkomt. Wat we zojuist gelezen hebben in Hebreeën 9 gaat namelijk over de hogepriester en zijn dienst in het heilige en met name het heilige der heiligen. Dat is dus slechts dit bouwwerk binnen de tabernakel. We hebben in die tabernakel ook nog een voorhof, omheind door dit hek. De naam zegt het al een beetje natuurlijk; het was de hof voor het werkelijke, voor het heilige en het heilige der heiligen. Het was de plek waar het werkelijk om ging, maar het is wel een weg die men moest gaan om daar te komen. Dat is natuurlijk ook veelzeggend, maar daar ga ik nu niet te veel over zeggen. In ieder geval stond hier dat brandofferaltaar. Als men door de deur naar binnen kwam – want dit is een deur – dan kwam men in de voorhof en daar was het brandofferaltaar waar brandoffers werden gebracht. De naam zegt het al.
Hier had je nog een attribuut: dat was het koperen wasvat. Dit was ook belangrijk in de bediening van de priesters, omdat men zich daar moest wassen en allerlei wassingen moest ondergaan. Ook dat hebben we gelezen in Hebreeën 9 vers 10: verscheidene wassingen. Voordat men die werkelijke tabernakel, die eerste en tweede tabernakel zoals dat in dit hoofdstuk wordt genoemd, binnenging, moest men zich eerst wassen. Ik weet ook nog niet hoe uitgebreid we het gaan doen. Ik moet zeggen dat telkens als ik die dingen bestudeer, je toch weer zaken tegenkomt waarvan je denkt: dat is nieuw voor me, of je gaat er steeds meer in ontdekken. Dat is natuurlijk ook de bedoeling.
Laten we deze keer eens figuurlijk gesproken door die tabernakel heen lopen. Het brandofferaltaar, het koperen wasvat, en dan zullen we daarna naar binnen gaan en stuk voor stuk bijvoorbeeld de kandelaar bespreken, de tafel der toonbroden en het reukofferaltaar die zich daar bevonden. En daarna gaan we naar het heilige der heiligen. In het heilige der heiligen vallen de ark van het verbond en nog wat attributen die daarbij hoorden. Je zou het ook nog over die omheining kunnen hebben, over die deur of over de tentkleden, maar ik weet het niet, misschien moeten we dat ook nog eens bewaren voor een later tijdstip. Over een aantal jaren ontdek je daar toch weer meer in. Maar voor nu, deze ochtend, wil ik het houden bij Hebreeën 9; daar hebben we volgens mij genoeg aan.
We hebben de vorige keer gezien dat de hogepriester een beeld is van Christus. Die hogepriester kennen wij inmiddels als zittende aan de rechterhand van de majesteit in de hoogste hemelen. Ik citeer hier vrijwel letterlijk Hebreeën 8 vers 1. De schrijver had daar aangegeven dat dat de hoofdsom is van de dingen waarvan hij sprak. Oftewel, dat is het belangrijkste waarover hij het wilde hebben en waarover hij het vanaf hier en net daarvoor ook ging hebben. Die hogepriester is een beeld van Christus en alle attributen in die tabernakel staan dus in dienst van die hogepriester. Letterlijk was dat zo in de tabernakel, maar als we zoeken naar de geestelijke betekenis van de zaken en de geestelijke betekenis van de hogepriester, dan hebben al die attributen in de dienst van die hogepriester altijd met Christus te maken. Dat is makkelijk: als het daar niet op uitkomt, dan deugt het niet. Als het wijst op Christus, weet je dat je goed zit. Dat is eigenlijk het hele verhaal. Dus kunnen we nu stoppen? Maar dat doen we niet, we gaan toch die verzen doornemen.
In Hebreeën 9 vers... Nou, laat ik eerst dit nog zeggen. Ik heb geen flauw idee hoe jullie thuis zijn in de materie van de tabernakel. Ik zei al: dit is de hogepriester. Op dit plaatje kun je goed zien wat dan de verdeling is van het heilige en het heilige der heiligen. Dit is natuurlijk een dwarsdoorsnede. Vaak wordt er gesproken over het voorhangsel, wat gewoon een ander woord is voor gordijn. Maar de Schrift spreekt in Hebreeën 9 ook over een tweede voorhangsel, en dan is er dus ook een eerste. Dit was het eerste voorhangsel, dat hing achter die pilaren tussen de voorhof en het heilige. Liep je dan door het heilige – daar mochten overigens alleen de priesters komen die daar dagelijks dienst deden, dat staat ook in dit hoofdstuk – daar stonden die attributen dan.
Dit is het heilige der heiligen, zeg maar die achterste tent, die achterste tabernakel. Daar stond de ark van het verbond met nog een aantal dingen die we straks zullen lezen. Dat bevindt zich dus achter dit gordijn, achter dit voorhangsel, en dat wordt dus genoemd het tweede voorhangsel. In het heilige deden de priesters elke dag dienst, maar hier mocht niemand komen, zo moet ik het eigenlijk zeggen. Hier mocht absoluut niemand komen op straffe des doods. Slechts eenmaal per jaar mocht daar de hogepriester komen onder strikte voorwaarden, en ook als hij niet aan die voorwaarden voldeed, was dat op straffe des doods. Dat heeft natuurlijk allemaal betekenis, maar daar gaan we het ongetwijfeld nog over hebben. Nou Jens, je bent precies op tijd, we gaan naar Hebreeën 9 vers 1.
De Rechten van de Godsdienst en het Wereldlijk Heiligdom ↑ hoofdstukken
Daar staat: "Zo had dan ook wel het eerste verbond..." Daar gaat het inderdaad over, want daar ging het in Hebreeën 8 ook al over. Het eerste verbond had de rechten van de godsdienst en het wereldlijk heiligdom. Dat eerste verbond, dat oude verbond, had volgens mij in de NBG-vertaling iets als "verordeningen" of "bepalingen" van de godsdienst. Als je dat woord in de interlineair opzoekt, zie je dat het vertaald wordt met "rechtvaardigheidsdaden". We komen dat woord nog een keer tegen in Hebreeën 9 vers 10. Daar wordt gesproken over "rechtvaardigmakingen" in de Statenvertaling, de "rechtvaardigmakingen des vleesjes". Het zijn eigenlijk alle verordeningen of bepalingen die onder het oude verbond nu eenmaal waren gegeven, en die hadden veel te maken met het rechtzetten van dingen. Dus dat woord "rechten" in de Statenvertaling is nog helemaal geen verkeerd woord, en "rechtvaardigheidsdaden" overigens ook niet. Want die offers waren natuurlijk vooruitwijzingen naar iets anders. We lezen ook in Hebreeën dat die offers niet werkelijk hielpen; mensen werden niet werkelijk gereinigd van hun zonden, tenminste niet in hun geweten. Maar die instellingen waren wel gegeven om dingen recht te zetten. Dit woord wordt bijvoorbeeld ook vertaald met "oordeel" of "oordelen". Ik meen in Openbaring 15 vers 4; daar wordt het in de Statenvertaling vertaald met "oordeel". Maar dan weten we ook meteen wat oordeel is: dat is namelijk het rechtzetten van dingen.
Zo hadden we ook al bij het eerste verbond rechten van de dienst, of van de godsdienst, en het wereldlijk heiligdom. Wat is het wereldlijk heiligdom? Dat staat er meteen achter, dus dan lees ik gewoon door: "Want de tabernakel was toebereid." Dus het wereldlijk heiligdom is de tabernakel. Je zou kunnen zeggen: het aardse. Dat wat hier op aarde gebouwd was, dat inderdaad met handen gemaakt was. In de woestijn was men daar fysiek mee bezig en door Israël werd het van standplaats naar standplaats getild, weer afgebouwd en opgebouwd. Dat wereldlijk heiligdom, die tabernakel, hoorde dus bij het eerste verbond, bij het oude verbond. En die tabernakel was toebereid, geconstrueerd, en daarin was de kandelaar en de tafel en de toonbroden. Er staat nog achter dat de tabernakel was toebereid, namelijk de eerste, waar wij het heilige noemen. Dus die eerste tent was toebereid en daarin bevonden zich de kandelaar, de tafel en de toonbroden; welke genaamd wordt "het heilige".
We gaan nog uitgebreid op die attributen in, dat heb ik al beloofd, maar nu we ze zo langsgaan en een overzichtje krijgen van de schrijver, van Paulus, wil ik daar kort wat zaken bij aanhalen. Die kandelaar stond dus hier. Er moet ook nadrukkelijk gezegd worden waar die stond. De ingang bevond zich aan de oostzijde. Alle wijsheid komt uit het oosten, dat weten we, maar oost is in het Hebreeuws ook een ander woord voor oorsprong. Het zou op zich een bijbelstudie waard zijn om te kijken wat er allemaal uit het oosten komt in de Schrift, want dat is nogal wat. Maar dit is dus de oostzijde en die kandelaar stond aan de linkerzijde, en dat is aan de zuidkant. In ons taalgebruik is links al iets als "links laten liggen", of in het Engels: "left behind". Het spreekt van vernedering. Dat is het zuiden sowieso in de Bijbel. We kennen in ons taalgebruik ook de Noorderkroon en het Zuiderkruis. Het kruis spreekt natuurlijk ook van vernedering.
Die kandelaar was eigenlijk een gestileerde amandelboom. We zeggen vaak de "zevenarmige kandelaar", maar volgens mij is dat een term die niet voorkomt in de Schrift. Die kandelaar had namelijk één stam en zes takken, of zes armen. In die kandelaar bevonden zich knopjes en bloemen; zo moest hij ook gebouwd worden, dat lees je allemaal uitgebreid in Exodus. En ook amandelen, dus die kandelaar moet in ieder geval een gestileerde amandelboom voorstellen. De amandelboom is een beeld van nieuw leven. Het schijnt de eerste boom te zijn in het Midden-Oosten die tot bloei komt. De naam amandel of amandelboom betekent ook zoiets als "vroeg op" of "vroeg wakker". Dat spreekt natuurlijk van dat nieuwe leven en van opstanding. De stam is natuurlijk altijd een beeld van Christus. Op de zesde dag werd de mens geschapen, dus die zes is een beeld van de mens. Hij is ook de mens, de Zoon des mensen, maar Hij verenigt in die stam ook de mens met God en brengt dat tot volmaaktheid. Eén stam plus de zes armen van de mens is de zeven, en zeven is het getal van de volmaaktheid, van de compleetheid. Dat soort dingen vinden we allemaal terug in die tabernakel en de attributen.
Een kandelaar verspreidt ook licht, en licht is een beeld van het Woord van God. Die kandelaar brandt op olie, olijfolie van de beste soort, zoals er in de boeken van Mozes bij staat. Dus dat is allemaal vol van betekenis. Hij is ook gemaakt uit één stuk goud. Goud spreekt weer van onvergankelijkheid. Ik noem het nu even snel, maar als we straks echt op al die attributen gaan inzoomen, dan kijken we daar uitgebreider naar. We zullen toch een beetje moeten wennen aan al die typologie en al die details.
De tafel van de toonbroden wordt hier enigszins los genoemd in Hebreeën 9 vers 2. Die stond aan de noordkant. Het noorden, de Noorderkroon, spreekt van verhoging, van koningschap. Een tafel is op zichzelf al een verhoging. Ik zit hier ook achter een tafel, maar als er geen poten onder stonden, dan kon ik er niet achter zitten want dan was het geen verhoging. Dus wat daar op die tafel ligt, is in ieder geval verhoogd. Ik heb daar ook plaatjes van, van wat dichterbij. Ik zei de vorige keer al dat er talloze plaatjes van die tabernakel te vinden zijn. Die tafel toonde broden in twee stapels van zes, dat is dus twaalf. Dat zal ongetwijfeld iets zeggen over Israël, en dat klopt ook, maar dat het er twee zijn spreekt ook weer van de gemeente, die bestaat uit twee. Het eerstgeboorterecht houdt in dat de gemeente een dubbel deel ontvangt. Zij bestaat bijvoorbeeld ook uit Jood en heiden; dat is ook uit de twee.
Natuurlijk is in de eerste plaats dat brood een beeld van de Heere Jezus Christus. Hij zei in Johannes 6 al: "Ik ben dat Brood des levens." De priesters mochten daar ook van eten op de sabbat. Die broden werden elke sabbat omgewisseld. Dat zijn allemaal vooruitwijzingen naar die grote sabbat die straks komen gaat, waarin de Heere inderdaad Zijn volk zal voeden met brood, met levend brood namelijk: met Zijn Woord. Melchizedek, daar hebben we het de vorige keer ook even over gehad, bracht natuurlijk ook brood en wijn als uitbeelding van leven. Melchizedek is in ieder geval een type van de Heere Jezus Christus, zoals we ook gelezen hebben in de Hebreeënbrief. Die Hogepriester is naar de ordening, de rangschikking van Melchizedek: namelijk koning en priester. En hij geeft brood en wijn.
Het Gouden Reukwerkvat in het Heilige Der Heiligen ↑ hoofdstukken
"Hebbende een gouden wierookvat." Ik pak even de grondtekst erbij. "Hebbende een gouden wierookvat en de ark des verbonds, alom met goud overdekt, in welke was de gouden kruik daar het manna in was, en de staf van Aäron die gebloeid had, en de tafelen des verbonds." Nu is het zo, heeft iemand de NBG-vertaling? Volgens mij staat hier in de NBG-vertaling dat het Heilige der Heiligen het reukofferaltaar had. Men is daar nogal over gevallen: hoe kan de schrijver van de Hebreeënbrief nou gedacht hebben dat dit reukofferaltaar in het Heilige der Heiligen stond? Heeft hij dan de beschrijving niet goed gelezen? Of, nou, er wordt ook wel gezegd dat dit één van de fouten is in de Bijbel. Maar als u een Statenvertaling heeft, dan is het geen enkel probleem, want het reukwerkvat is niet hetzelfde als het reukofferaltaar. Dat is namelijk wat anders.
Ik zal u meenemen naar Leviticus 16, want daar wordt gesproken over de dienst waar het hier ook over gaat. Op de Grote Verzoendag, Leviticus 16 vers 12, staat: "Hij zal ook een wierookvat nemen." Een wierookvat, een reukwerkvat. Zoals er staat in de vertaling in Hebreeën 9 vers 4: "Heeft een gouden reukwerkvat." Hij zal ook een wierookvat vol vurige kolen nemen van het altaar, van voor het aangezicht des Heeren, en zijn handen vol reukwerk van welriekende specerijen en klein gestoten, en hij zal het binnen de voorhang dragen. En hij zal dat reukwerk op het vuur leggen voor het aangezicht des Heeren, opdat de nevel des reukwerks het verzoendeksel, hetwelk is op de getuigenis, bedekken en dat hij niet sterve.
Ik heb wat plaatjes bij me. Het verzoendeksel is het deksel op de ark van het verbond, en de ark van het verbond is dat voorwerp dat in het Heilige der Heiligen stond. Daar zat een verzoendeksel op met cherubim; daar lezen we ook over in Hebreeën 9. Dat verzoendeksel werd met bloed besprengd door de hogepriester op de Grote Verzoendag. Dat was namelijk de enige dag dat die hogepriester één maal per jaar mocht komen in dat Heilige der Heiligen.
Maar dat reukwerkvat lazen we in Leviticus 16. Dat gouden wierookvat werd genomen vanaf het altaar. Dit is dan het reukofferaltaar in het Heilige. Daar staat ook een vat op, of een vaatje, of een kom, hoe u dat ook wilt noemen. Dat werd van dat altaar afgenomen en dat werd dus gedragen op de Grote Verzoendag in het Heilige der Heiligen. Dat werd dan hier neergezet, zoals dat in Leviticus 16 stond: voor het aangezicht des Heeren. Want de Heere zegt in het Oude Testament dat Hij hier woont, tussen de cherubim, op het verzoendeksel. Dus het werd gebracht voor het aangezicht des Heeren. Dan weet u meteen waar die ark van het verbond onder andere een uitbeelding van is: het aangezicht des Heeren. Daar werd het voorgebracht.
De bedoeling was dat de nevel van dat reukwerk over dat verzoendeksel zou komen. Er staat bij: "hetwelk is op de getuigenis, en dat hij niet sterve." De getuigenis, dat zijn de... u moet wel een beetje bij de les blijven... de getuigenis, dat zijn de tien woorden, de stenen tafelen die in die ark van het verbond lagen. Ook dat lezen we in Hebreeën 9 vers 4. In ieder geval in Hebreeën 9; ik heb het nu niet voor me liggen, dus ik durf niet met zekerheid te zeggen in welk vers. Ik ga gewoon terug naar Hebreeën 9.
In vers 4 gaat het dus niet over het gouden reukofferaltaar. U kunt zich natuurlijk afvragen: waarom slaat hij dan dat reukofferaltaar over en spreekt hij over dat gouden wierookvat, zoals dat in Hebreeën 9 vers 4 genoemd wordt? Nou, omdat het hier in Hebreeën 9 gaat over de Grote Verzoendag, waarop dat gouden wierookvat inderdaad op die dag werd gebracht in het Heilige der Heiligen. Het reukofferaltaar noemen zou alleen maar afleiden van die zaak en het deed verder ook geen dienst. Daar houd ik het maar op; dat lijkt mij de meest logische conclusie als je Schrift met Schrift vergelijkt.
We lezen dan verder — want ik ben nog niet klaar, ik ga gewoon door: "Hebbende een gouden wierookvat en de ark des verbonds, alom met goud overdekt, in welke was de gouden kruik daar het manna in was, en de staf van Aäron die gebloeid had, en de tafelen des verbonds." Dan ga ik nog iets zeggen wat u wellicht zou denken als u deze Schriftplaats leest.
Wat Lag Er Werkelijk Ín de Ark Des Verbonds? ↑ hoofdstukken
Dit is dan de ark van het verbond. Maar als je dit zo leest: "in welke was de gouden kruik waarin het manna was, en de staf van Aäron die gebloeid had, en de tafelen des verbonds", dan zou je zeggen dat die drie attributen hier in die ark lagen. En op zich, als je het Grieks leest, dan lijkt het dat ook te zeggen. Alleen het Griekse begrip 'in' is wel wat ruimer dan ons begrip 'in'. Wij denken bij 'in', als we dit lezen, al gauw aan 'binnenin'; dat het binnen in die kist lag. Maar ik neem nu een aantal schriftplaatsen in het Oude Testament, omdat ik geloof dat alleen de stenen tafelen er werkelijk ín lagen.
Het Griekse woord 'en' dat hier in Hebreeën 9 gebruikt wordt, geeft daar genoeg ruimte aan. Wij zijn in Christus; wij zijn geestelijk in Hem, wellicht niet letterlijk. Maar dat Griekse begrip is vrij ruim; dat duidt een verbondenheid aan. We lezen van die tafelen dat ze in de ark lagen, in die ark van het verbond. Maar we lezen van de staf van Aäron en die kruik dat ze er vóór neergelegd werden. In het Grieks is dat prima uit te drukken met 'in': verbonden met, één met of behorend bij. Maar we lezen in het Oude Testament dat zij er niet letterlijk in lagen, zoals u zojuist zag op het plaatje hier.
In Deuteronomium 10 vanaf vers 1 staat: "Tezelfdertijd zeide de HEERE tot mij, tot Mozes: Hou u twee stenen tafelen als de eerste, en klim tot Mij op dezen berg; daarna zult gij een kist van hout maken." Dit gaat over... zo heet het boek ook: 'Deutero' betekent tweede en 'nomium' betekent wet. Dit gaat over de tweede wet, namelijk het tweede stel stenen tafelen. Want dat eerste stel glipte Mozes door de vingers — om het netjes te zeggen. Die handen konden de wet niet dragen. Dus toen zei God: "Als dat oude verbond niet te dragen was, dan zal Ik een nieuwe voor je maken." Dat is natuurlijk allemaal vol betekenis, want daar wijst het op: dat God een nieuw verbond zou maken.
"Klim tot Mij op dezen berg; daarna zult gij een kist van hout maken. En Ik zal op die tafelen schrijven de woorden, die geweest zijn op de eerste tafelen, die gij gebroken hebt; en gij zult ze leggen in die kist." Alzo maakte ik een kist van sittimhout. Straks, als we de volgende keer de beschrijvingen van de bouw van die tabernakel gaan lezen, gaan we het ook nog tegenkomen. Bijna alles in die tabernakel werd gemaakt van hout dat werd overtrokken met goud, of eventueel met koper. Maar het was allemaal gemaakt van dit hout: sittimhout, of we hebben in andere vertalingen acaciahout. Acacia... ik weet niet precies hoe je dat zegt.
"Alzo maakte ik een kist van sittimhout, en hieuw twee stenen tafelen als de eerste. En ik klom op den berg, en de tafelen waren in mijn hand. Toen schreef Hij op de tafelen naar het eerste schrift, de tien woorden, die de HEERE ten dage der verzameling op den berg uit het midden des vuurs tot ulieden gesproken had; de HEERE gaf ze mij. En ik keerde mij om, en ging af van den berg, en legde de tafelen in de kist, die ik gemaakt had; en aldaar zijn zij, gelijk als de HEERE mij geboden had." Nou, enzovoort. Hier lees je dus al dat die stenen tafelen in die kist worden gelegd.
Als u een Statenvertaling heeft, dan ziet u dat boven vers 8 meteen gesproken wordt van de 'Ark des Verbonds'. Er staat een bovenschrift: de Ark des Verbonds. Of het exact deze kist is die later de Ark van het verbond werd, dat weet ik niet; dat staat er niet. Maar in ieder geval in type natuurlijk wel. Want ook die kist die later als ark van het verbond diende, was een kist van sittimhout en ook daar werden die stenen tafelen ingelegd. Die ark of die kist is dus een bewaarplaats van het Woord van God. Waar zou dat nou een type van zijn? Het is het type van de Heere Jezus Christus, die het Woord van God in Zich droeg; het geloof van Jezus Christus, zoals we dat in het Nieuwe Testament vinden. Maar ook in de gemeente, in de Ecclesia, bewaart Hij Zijn Woord. Want wij zijn één met Christus.
In 1 Koningen 8... Het is bijna pauze, of niet? Hoeveel moeten we nog doen? Een paar. Hoeveel dan, 'een paar'? 1 Koningen 8 vanaf vers 8: "En daarna schoven zij de handbomen verder uit, dat de hoofden der handbomen gezien werden uit het heiligdom, vooraan de aanspraakplaats, maar buiten niet gezien werden; en zij zijn aldaar tot op dezen dag." Dat gaat over de handbomen van die ark van het verbond. Je moet je voorstellen: die ark van het verbond stond in een vrij kleine ruimte, het Heilige der Heiligen. Die handbomen werden uitgeschoven, en we lezen een aantal keer in de Schrift dat die handbomen tegen het gordijn aan werden geschoven, zodat men, als men hier dagelijks dienst deed, daadwerkelijk kon zien: "Ja, daar is nog meer."
Ook dat is natuurlijk niet zonder betekenis. Want als wij het Oude Testament, het oude verbond bestuderen, dan zou je moeten weten: dit is het niet, er is nog meer. En dat is natuurlijk een prachtig type van de verborgenheid. De vorige keer hadden we het over voorafschaduwingen. We zien in het oude verbond de schaduw, maar het lichaam — of waar het werkelijk over spreekt — dat zien we in het oude verbond niet. We zien alleen de schaduwen. En doordat het licht van het Nieuwe Verbond erop valt, zien we het daadwerkelijk wel. Die handbomen werden dus tegen dat gordijn aan geschoven, zodat men wist dat daarachter iets verborgen was. Dat spreekt natuurlijk van de verborgenheid; er was iets verborgen.
Dan staat er in vers 9 van 1 Koningen 8: "Er was niets in de ark, dan alleen de twee stenen tafelen, die Mozes bij Horeb daarin gelegd had, als de HEERE een verbond maakte met de kinderen Israëls, toen zij uit Egypteland uitgetogen waren." Dus er was niets anders in de ark dan die twee stenen tafelen. Nog één schriftplaats en dan gaan we pauzeren. Ik dacht wel wat verder te komen, gelukkig. 2 Kronieken 5, dat is dan eigenlijk hetzelfde. Maar ja, bij twee of drie getuigen zal een zaak nu helemaal vaststaan: "Er was niets in de ark dan alleen de twee tafelen, die Mozes bij Horeb daarin gedaan had, als de HEERE — als Yahweh — een verbond maakte met de kinderen Israëls, toen zij uit Egypte uitgetogen waren."
Nou, ik geloof dus dat dit plaatje niet correct is, waar zowel die kruik als die staf als de tafelen ín de ark liggen. Ik kom daar na de pauze nog wel op terug, omdat er ook over die staf en die kruik nog wel wat zaken genoemd worden. Maar dat Woord van God, die tien woorden in de ark van het verbond... Ja, ik geloof dat dat een beeld is van Christus, die het Woord van God in Zich droeg; Die ook het vleesgeworden Woord van God was. Maar ook wij als gemeente, wij zijn één met Hem. Overal waar Christus genoemd wordt, of dat nu in klare taal is of in beeld, daar mogen wij onszelf toe rekenen. En daarom staat er ook in de Schrift: "Het Woord van Christus, dat Woord van God, dat Woord van Christus wone rijkelijk in u."
Ook over die kruik en die staf valt nogal wat te zeggen, maar dat doen we na de pauze. We waren gebleven bij de stenen tafelen in de ark, bij de beschrijving zoals die staat in Hebreeën 9 vers 4: "De ark van het verbond, in welke was de gouden kruik, waarin het manna was, en de staf van Aäron, die gebloeid had, en de tafelen des verbonds." Ik heb daarbij aangegeven dat ik geloof — omdat we dat ook probeerden te laten zien vanuit het Oude Testament — dat alleen die stenen tafelen daar werkelijk in waren. De staf van Aäron en de kruik waarin het manna was, die lagen er dus bij of voor. En ook dat kan ik wel laten zien.
De Bloeiende Amandelstaf van Aäron als Beeld van Nieuw Leven ↑ hoofdstukken
In Numeri 17 vinden we een geschiedenis die velen van u wel bekend zal zijn. In Hebreeën 9 vers 4 wordt er ook aan gerefereerd, waar gesproken wordt over de staf van Aäron die gebloeid had. Ik had het zojuist bij de kandelaar al over de amandelboom, maar dat gold natuurlijk ook voor die staf. We gaan dat lezen in Numeri 17. Ik lees vanaf vers 1. Hoewel de geschiedenis waarschijnlijk bekend is, lees ik even door tot aan het gedeelte dat ik specifiek wil behandelen.
De HEERE sprak tot Mozes. Er was iets aan voorafgegaan: het gezag, of laat ik het zo zeggen, het hogepriesterschap werd ter discussie gesteld. De vraag was: wie is nu eigenlijk de echte hogepriester? Die vraag wordt in dit hoofdstuk beantwoord. "Spreek tot de kinderen Israëls en neem van hen voor elk vaderlijk huis een staf, van al hun oversten naar het huis hunner vaderen, twaalf staven. In ieders naam zult gij schrijven op zijn staf. De naam van Aäron zult gij schrijven op de staf van Levi, want de staf zal er zijn voor het hoofd van het huis hunner vaderen." Wij zouden simpelweg zeggen: voor elke stam een staf. Twaalf staven dus. "En gij zult ze wegleggen in de tent der samenkomst." Dat is ook weer een aanduiding voor de tabernakel. "Vóór de getuigenis." Die getuigenis verwijst naar de stenen tafelen, de Tien Woorden, in de Ark van het Verbond. "Vóór de getuigenis, waarheen Ik met jullie samenkomen zal."
"En het zal geschieden dat de staf van de man die Ik verkoren heb, zal bloeien. Zo zal Ik de murmureringen van de kinderen Israëls tegen Mij, die zij tegen ulieden murmureerden, stillen." Dat woord 'murmureren' kennen we wel als we bekend zijn met de geschiedenis van Israël. Dat was klagen en zeuren. Het was een vaste eigenschap van het volk; we komen het zo ongeveer op elke bladzijde in deze boeken tegen. Mozes sprak vervolgens tot de kinderen Israëls en al hun oversten gaven hem een staf. Voor elke overste een staf, naar het huis van zijn vader: twaalf staven. Aärons staf bevond zich ook onder hun staven; dat moest heel duidelijk zijn. En Mozes legde deze staven weg voor het aangezicht des HEEREN in de tent der getuigenis.
De volgende dag — waarschijnlijk vroeg in de morgen, want zoals ik al zei betekent 'amandel' ook 'vroeg wakker' of 'vroeg op' — bleek er weer leven in de staf te zijn. Er staat: "Het geschiedde nu des anderen daags dat Mozes in de tent der getuigenis inging." De tent der getuigenis is hier een aanduiding van het Heilige der Heiligen, omdat daar de getuigenis was. "En zie, de staf van Aäron voor het huis van Levi bloeide. Hij bracht bloeisel voort, gaf bloesem en droeg amandelen." Toen bracht Mozes al deze staven van voor het aangezicht des HEEREN naar buiten tot alle kinderen Israëls. Zij zagen het en ieder nam zijn eigen staf terug.
Hier zien we dus dat de staf van Aäron, die in Hebreeën 9 vers 4 genoemd wordt, in de ark werd neergelegd. Het is een embleem van nieuw leven, alleen al omdat het een amandelboom was. Het was oorspronkelijk een afgehouwen tak, of liever gezegd een afgehouwen tronk. Om meteen het verband te leggen met de 'afgehouwen tronk van Isaï': dit is natuurlijk een beeld van Christus, Die nieuw leven voortbracht op een nieuwe dag. Het luidt ook een nieuw verbond in. Net als bij de kandelaar leek deze amandelstaf dood, maar hij bracht weer leven voort. En niet zomaar leven, want hij bracht bloeisel voort, bloesem en droeg zelfs al vrucht; de nieuwe amandelen zaten er al aan. De HEERE zei toen tegen Mozes: "Breng de staf van Aäron terug voor de getuigenis, om in bewaring gehouden te worden tot een teken voor de weerspannige kinderen." De staf werd dus vóór die getuigenis gelegd, als een blijvende herinnering.
De Kruik met Manna voor het Aangezicht Des Heren ↑ hoofdstukken
Iets soortgelijks lezen we ook van de kruik met het manna. Laten we daar maar eens naar toe gaan in Exodus 16. Ik kan het toch niet laten om net even iets meer te lezen dan alleen dat ene vers dat ik eruit wil pikken, om te laten zien dat die kruik in dit geval niet in de ark lag, maar ervoor, voor het aangezicht des Heren. Maar hoe is dat tot stand gekomen?
Exodus 16 gaat over het volk dat weer aan het murmureren was. Ze hadden honger en wilden liever bij de vleespotten van Egypte gebleven zijn, want daar hadden ze tenminste genoeg te eten, vonden ze. God belooft dan kwakkelen – van die vogels – en manna. We lezen in vers 13: "En het geschiedde aan de avond, dat er kwakkelen opkwamen, en het leger bedekten; en aan de morgen lag de dauw rondom het leger." Ik heb zelf nog nooit een kwakkel gezien, misschien wel, maar we zouden eens moeten opzoeken wat voor vogels het precies waren. "En het geschiedde aan de avond dat er kwakkelen opkwamen en het leger bedekten en aan de morgen lag de dauw rondom het leger, rondom de legerplaats van Israël. Als nu de liggende dauw opgevaren was, zie, over de woestijn was een klein rond ding, klein als de rijp op de aarde."
Toen de kinderen Israëls het zagen, zeiden zij de een tot de ander: "Het is manna", want zij wisten niet wat het was. Manna betekent letterlijk zoiets als: "Wat is dat?". En daarom noemen ze het ook manna; ze wisten simpelweg niet wat het was. Als je het opzoekt in de interlineair, dan staat er: "Man... wat is het?". En Mozes zei dan tot hen: "Dit is het brood, dat de Heere ulieden te eten gegeven heeft." Ik heb in mijn Bijbel daar een groot is-teken gezet, want de verklaring staat er meteen achter. Dat manna, dit is het brood dat de Heere ulieden te eten gegeven heeft. Wat representeert dat? Waar is dat een uitbeelding van? Wel, dit is het woord dat de Heere geboden heeft, of zoals er letterlijk staat: dat de Heere geïnstrueerd heeft. Zijn onderwijzing.
Even kort over wat dit uitbeeldt. Dat manna is een beeld van het Woord van God, zoals brood altijd een beeld is van het Woord van God. Dus wat hier letterlijk staat is: "Dit is het brood dat de Heere Yahweh jullie te eten gegeven heeft", namelijk: dit is het woord dat Yahweh geïnstrueerd heeft. Maar dat manna lag onder de dauw. Ook water, regen of dauw is een beeld van het Woord van God, maar er is een aspect van het Woord van God dat bedekkend werkt, en dat is de wet. Ik geloof dat die dauw een beeld is van de wet. Wanneer Christus verschijnt – de zon, de genade of het licht, hoe je het ook wil zeggen – dan verdwijnt die dauw en wordt openbaar waar dat Woord werkelijk over gaat. Dan hebben wij brood in overvloed. Want dat hadden ze ook; er staat verderop dat iedereen die verzamelde, genoeg had.
Dan spring ik even door naar vers 33. Daar staat dat het volk weer niet geluisterd had, omdat ze toch extra hadden genomen van wat God had verboden. Ook zei Mozes tot Aäron: "Neem een kruik en doe een gomer vol manna daarin." Een gomer is een inhoudsmaat, een soort emmer ofzo. "Zet die voor het aangezicht des Heren, tot bewaring voor uw geslachten." En dan nog een nadere toelichting: "Gelijk als de Heere aan Mozes geboden had, alzo zette hem Aäron voor de Getuigenis tot bewaring." Ik geloof dus dat de stenen tafelen in de ark van het verbond lagen, en de kruik en de staf van Aäron die gebloeid had ervoor, erbij. Dit baseer ik op deze schriftplaatsen.
Overigens is die kruik met manna natuurlijk ook weer een beeld van Christus. Hij kwam hier op aarde als een aardevat, om die term maar te gebruiken, en Hij had dat Woord van God in Zich. Hij leefde daaruit. Maar dat aardewerk staat ook voor kwetsbaarheid; dat wat makkelijk verbroken wordt. Hij stierf als mens hier op aarde. In 2 Korinthe 4 wordt bijvoorbeeld gesproken over: "Wij hebben deze schat in aarden vaten." Want wij zijn in Hem, wij zijn in Christus en delen in Zijn positie. In 2 Korinthe 4 is het niet het brood, maar het licht dat daar genoemd wordt, want God schijnt met Zijn licht in onze harten. Soms zit er dus manna in dat aardevat en soms blijkbaar licht. Denk ook aan Gideon met die fakkels in de kruiken; daar werden de aardevaten verbroken en daardoor werd de overwinning behaald. Dat zijn allemaal lijntjes en zaken die je de hele Schrift door vindt.
We gaan nog even verder in Hebreeën 9. Ik ben nu bij vers 4 en ik wilde eigenlijk aankomen bij vers 15, maar ik ben bang dat dat vandaag niet meer gaat lukken. Hoewel, daar ben ik niet echt bang voor; het maakt ook niet uit. Ik lees verder in vers 5.
De Cherubijnen Overschaduwen het Verzoendeksel met Heerlijkheid ↑ hoofdstukken
Want bovenover deze ark waren de gerubijnen der heerlijkheid. Ik zei net: heeft iemand wel eens een kwakkel gezien? Maar heeft iemand wel eens een gerubijn gezien? Ik niet. Bovenover deze ark waren er gerubijnen der heerlijkheid die het verzoendeksel beschaduwden. En dat is wel opmerkelijk, want Paulus zegt er direct achteraan: "Van welke dingen wij nu van stuk tot stuk niet zullen spreken." Die gerubs, of gerubijnen, beelden natuurlijk ook iets uit.
Er zijn nogal wat schriftplaatsen hierover. Ik weet niet of u een beetje bekend bent met de boeken van Ezechiël, maar in Ezechiël 1 en Ezechiël 10 lees je over een aantal visioenen van de profeet. Het is bijna sciencefiction als je het leest. Er wordt gesproken over gerubs of serafs — ze worden op beide manieren genoemd: gerubs, cherubiem, gerubijnen. Als je die gedeeltes op zich gaat bestuderen, is het nogal ingewikkeld om te bepalen wat de exacte betekenis is van alles wat er staat. In dit vers in Hebreeën is het echter heel makkelijk. Want wat beelden gerubijnen uit? Dat staat er meteen achter: heerlijkheid. Het waren gerubijnen der heerlijkheid en zij overschaduwden het verzoendeksel. Gerubs van heerlijkheid. Wellicht dat we in de komende studies ook nog wel eens naar Ezechiël gaan, maar het staat hier letterlijk in de Schrift dat gerubijnen of serafs een uitbeelding zijn van heerlijkheid.
Laten we eerst naar Jesaja 6 gaan. Dit is natuurlijk een redelijk bekend gedeelte, omdat het in het Nieuwe Testament vaak aangehaald wordt. Als je vers 1 leest, denk je misschien dat je het gedeelte niet kent, maar vers 9 gaat over Israël en de opdracht die Jesaja kreeg om tot dit volk te spreken: "Ga heen en zeg tot dit volk: Horende hoort, maar verstaat niet; en ziende ziet, maar merkt niet. Maak het hart van dit volk vet, en maak hun oren zwaar, en sluit hun ogen; opdat het niet zie met zijn ogen, noch met zijn oren hore, noch met zijn hart versta, noch zich bekere, en Hij het geneze."
Deze woorden kom je in diverse tekstverwijzingen tegen, onder andere in Mattheüs 13. Wanneer de Here Jezus gelijkenissen gaat spreken, zegt Hij: "Daarom doe ik dat, zodat zij horende horen maar niet verstaan." Ook Paulus haalt deze woorden aan in Handelingen 28, wanneer zij het Evangelie niet willen horen. Dan zegt hij: "Jesaja heeft het ook al gezegd: horende hoort, maar verstaat niet." In Romeinen 11 herhaalt Paulus dat opnieuw.
De reden waarom ik dit aanhaal is vanwege die gerubs. In vers 1 wordt gezegd: "In het jaar, toen de koning Uzzia stierf..." Waarom staat dat erbij? Omdat hier gesproken wordt van de dood van de sterkte of kracht van Yahweh; dat is wat de naam Uzzia betekent. Dan weten jullie meteen waar de naam van de Uzi vandaan komt: een sterk wapen. Ik ben niet in dienst geweest, maar sommigen van jullie natuurlijk wel. Maar toen koning Uzzia stierf — en zijn naam betekent dus kracht of sterkte van Yahweh — "zo zag ik de Heere, zittende op een hogen en verheven troon, en Zijn zomen vervullende de tempel."
Heel kort: wie het vatten kan, die vatte het. Maar Uzzia stierf en meteen wordt er gesproken over de verheerlijkte Heer die op een hoge en verheven troon zit. Daar hadden we het de vorige keer ook over: over de Hogepriester Christus die gezeten is aan Gods rechterhand. En Zijn zomen vervulden de tempel. De zomen zijn de uiteinden van een kleed. Een hogepriester had zo’n kleed, en een kleed spreekt van heerlijkheid en van koningschap. Kort gezegd is het een beeld van het Koninkrijk, of van de heerlijkheid van de Heer die de tempel vervulde.
Dat was dan ook meteen de begrenzing. Nogmaals, misschien is dit lastig te vatten, maar in de Openbaring lezen we ook over de tempel. Daar wordt gezegd: "Meet de tempel van God en laat de voorhof eruit." Er staat meteen achter dat die voorhof een uitbeelding is van de heilige stad die vertreden zal worden door de heidenen. Maar hier in Jesaja vervult de heerlijkheid des Heren de tempel. Ik geloof dat dit een uitbeelding is van de gemeente. De heerlijkheid des Heren vervult hier niet de voorhof, die een uitbeelding is van Jeruzalem of Israël. Dat is natuurlijk een type van deze tijd, en daarom wordt in de rest van het hoofdstuk ook gezegd dat zij inderdaad doof en blind zijn voor het Woord van God. "Horende hoort, maar verstaat niet," wordt er gezegd tot dít volk, namelijk tot Israël.
Waarom ik dit aanhaal staat in vers 2: "De serafs stonden boven Hem, ieder had zes vleugels," enzovoort. Hier heb je dus weer die serafs. Ik ga nu niet aantonen dat een gerub en een seraf hetzelfde zijn, maar deze serafs stonden boven Hem. Johannes zegt hierover in Johannes 12 iets belangrijks over wat Jesaja zag toen hij die serafs of gerubijnen zag. Ik lees het even voor het verband vanaf vers 37: "Maar hoewel Hij zo vele tekenen voor hen gedaan had, nochtans geloofden zij in Hem niet." Dan staat er dat het woord van de profeet Jesaja vervuld werd: "Heere, wie heeft onze prediking geloofd? En aan wie is de arm des Heeren geopenbaard?" Dat komt uit Jesaja 53. En dan komt het citaat: "Daarom konden zij niet geloven, omdat Jesaja wederom gezegd heeft" — dus op een andere plaats, nog een keer — "Hij heeft hun ogen verblind, en hun hart verhard; opdat zij met de ogen niet zien, en met het hart niet verstaan, en zij bekeerd worden, en Ik hen geneze."
Dat gedeelte komt dus uit Jesaja 6. En dan staat er dit: "Dit zeide Jesaja, toen hij Zijn heerlijkheid zag, en van Hem sprak." Wat zag Jesaja? Hij zag de Heer op een hoge en verheven troon met serafs. Dus ook hier wordt bevestigd dat die serafs een beeld zijn van heerlijkheid, een uitbeelding van heerlijkheid.
Als je deze schriftplaatsen van Jesaja en Johannes combineert met Hebreeën 9 vers 5, dan zie je al dat die gerubs uitbeeldingen zijn van heerlijkheid. Er staan uitgebreide beschrijvingen in de boeken van Mozes over hoe die gerubs gemaakt moesten worden en hoe ze eruit moesten zien. Er staat iets over hoe hun gezichten eruit moesten zien: een gezicht als een mens, als een leeuw en een beer — volgens mij waren het vier dingen. Hoe maak je zoiets? Dat weet niemand. Daarom hebben ze op afbeeldingen altijd maar die vleugels voor de ogen of voor het hoofd; dan zie je tenminste niet wat voor gezichten het zijn, denk ik zomaar.
In wezen zijn het mythologische wezens die een geestelijke betekenis hebben. In de mythologie heb je natuurlijk veel van dat soort wezens en sterrenbeelden. Ik zat nog even te zoeken op mythologische wezens; je hebt ze met een paardenlichaam en een mensenhoofd, of denk aan de Sfinx. Dat is ook een mythologisch wezen; die bestaan in werkelijkheid niet. Vanmorgen zat ik naar de Paralympics te kijken en toen zag ik een tennisster voorbij komen die Griffioen heet. Een griffioen is een wezen met een adelaarskop en een leeuwenlichaam. De heerser over de lucht en de heerser over het aardse rijk onder de dieren worden daar verenigd in één wezen. In de wereld is dat natuurlijk allemaal occult, maar uiteindelijk is het toch een beeld van Christus, die hemel en aarde verenigt en samen over beide zal heersen.
Nou, zo zijn deze cherubijnen ook mythologische wezens met een geestelijke betekenis. Zij beschaduwden of overschaduwden het verzoendeksel, staat hier. Dat overschaduwen is de uitdrukking van beschermen.
Ja, en dan zegt Paulus: "van welke dingen wij nu van stuk tot stuk niet zullen zeggen". We gaan het er niet uitgebreid per deel over hebben, zegt hij. Nou, dat hoop ik dus wel enigszins te gaan doen.
We hebben dat nu een beetje aangestipt. En nogmaals, we hebben alleen de zaken kort besproken en dan nog niet eens allemaal, want het reukofferaltaar werd overgeslagen in Hebreeën. We hebben alleen de zaken besproken die in de tent stonden, zeg maar. In de eerste en tweede tabernakel, en alles wat zich daaromheen bevindt nog niet eens, want dat wordt hier niet genoemd. Nou goed, ik lees nog even verder.
De Hogepriester en de Toegang tot het Ware Heiligdom ↑ hoofdstukken
Deze dingen nu aldus toebereid zijnde... Daarmee zijn we weer terug in vers 2. Daar stond de tabernakel beschreven als toebereid en geconstrueerd. En van al die dingen waarvan de schrijver zegt dat hij ze niet van stuk tot stuk gaat bespreken, zegt hij nu: "deze dingen nu aldus toebereid zijnde... zo gingen wel de priesters in de eerste tabernakel te alle tijd om de godsdiensten te volbrengen." Zoals gezegd werd hier dagelijks dienst gedaan in de eerste tabernakel, in het Heilige. Die kandelaar moest blijven branden, het lontje moest af en toe worden afgeknipt, er moest olie worden bijgevuld, enzovoort. Er werd reukwerk gebracht op het reukaltaar en de broden werden ververst. Dat was de dagelijkse dienst.
Maar in de tweede tabernakel, zo lezen we in vers 7, ging alleen de hogepriester éénmaal per jaar naar binnen, niet zonder bloed, hetwelke hij offerde voor zichzelf en voor de volksmisdaden. Op het moment dat die hogepriester hier binnenkwam, werd de dienst in het eerste deel gestaakt. Het is een uitbeelding van het oude en het nieuwe verbond. Zodra het nieuwe verbond tot stand gebracht werd — waar die hogepriester éénmaal per jaar binnenging als een type van de Here Jezus Christus die opstond uit de dood — nam Hij Zijn plaats in aan Gods rechterhand als Hogepriester van het nieuwe verbond en naar de ordening van Melchizedek. Op het moment dat dat tot stand gebracht was, betekende dat het einde van het oude verbond. Dat werk staakte daar.
Sterker nog, we lezen in Hebreeën 10 vers 19 dat wij als broeders vrijmoedigheid hebben om in te gaan in het heiligdom in het bloed van Jezus. Ik kan dat nu niet allemaal uitleggen, want als u daarover meer wilt horen, dan moet u naar de studiedag komen op 8 oktober. Daar is het onderwerp 'Achter het voorhangsel': wat daar gebeurde en wat daar stond, maar ook wat er precies plaatsvond achter dat tweede voorhangsel. Ik mag het daar hebben over de hogepriester en wat die daar deed achter het voorhangsel, dus daar ga ik dan wat uitgebreider op in. Maar hier staat in ieder geval dat die Hogepriester een nieuwe en levende weg heeft ingewijd tot in dat heiligdom. Vers 20 zegt: "op een verse — en dat is een nieuwe — levende weg, welke Hij ons ingewijd heeft door het voorhangsel, dat is door Zijn vlees."
Dat betekent dat die weg eerst niet verder kwam dan hier, bij het oude verbond, want de priesters kwamen niet verder. Maar Christus heeft een nieuwe en levende weg ingewijd tot in dít heiligdom. En daarmee is ook dat voorhangsel weg. Dat is al mooi te zien op dit plaatje: het voorhangsel is weggeschoven, daarmee is dat voorhangsel weg. Dat staat dan ook in Hebreeën 10 vers 20. Hij heeft het ingewijd 'door', en dat betekent er doorheen, door het voorhangsel, door Zijn vlees. Wat ik ermee wil zeggen, is dat het oude verbond en het nieuwe verbond nu geen losstaande dingen meer zijn, maar dat het één is geworden. Het is niet allemaal oud verbond geworden, maar wij zien al deze dingen die hier staan in het Heilige nu in het licht van het nieuwe. Dus ook al deze zaken spreken van nieuwe dingen.
Snappen jullie de beeldspraak? Het gordijn is weg en daardoor is het één ruimte geworden, want dat voorhangsel is weggenomen. Want Hij heeft die weg ingewijd. Die weg liep eerst dood hier bij de wet, wat een bediening des doods is. De weg van de priesters liep dood. Maar Hij heeft een nieuwe en levende weg ingewijd tot hier, tot binnen dat voorhangsel, tot voor het verzoendeksel. De troon der genade wordt dat in Hebreeën genoemd, waar ook de heerlijkheid des Heren woonde. Hij is dat binnensheiligdom binnengegaan. Want Hebreeën 9 vers 24 zegt ook dat dit heiligdom een beeld is van het ware heiligdom, namelijk van de hemel. Hij heeft die weg voor ons ingewijd en wij mogen met Hem daar naar binnen lopen. Dat is heel kort het verhaal van Grote Verzoendag. Heel kort, maar daarover te zijner tijd meer. Alleen niet op deze plek, hoewel, misschien ook nog wel.
Hebreeën 9 vers 6... ik lees gewoon even verder, want ik moet een beetje haast gaan maken. "Deze dingen nu aldus toebereid zijnde... Zo gingen wel de priesters in de eerste tabernakel altijd om de diensten te volbrengen." Maar in de tweede tabernakel, in het Heilige der Heiligen dus, ging alleen de hogepriester éénmaal per jaar met bloed — dus niet zonder bloed — hetwelke hij offerde voor zichzelf en voor de volksmisdaden. En dan staat er zo mooi: "waarmee de Heilige Geest dit beduidde." Voor mensen die niet in typologie geloven, zeg ik: ja, maar de Heilige Geest beduidt hier iets mee! De Heilige Geest wil hier iets duidelijk maken; "dit duidelijk makende de Geest". De Geest wil daarmee duidelijk maken dat de weg van het heiligdom nog niet openbaar gemaakt was, nog niet verschenen was, zolang de eerste tabernakel nog stand had.
Hier wordt het een beetje moeilijk. Ik zat vanmorgen nog naar die teksten te kijken en ik vroeg me af: is die eerste tabernakel die hier genoemd wordt in vers 8, nu nog steeds die 'eerste tabernakel', het Heilige? Of wordt hier gesproken over de hele tabernakel? Alsjeblieft, vraag even aan iemand of ik de dop eraf kan krijgen, als je hem er zelf niet af krijgt. De 'eerste tabernakel' in de eerdere verzen werd gebruikt voor het Heilige. Maar als ik hier verder lees, wordt er gezegd dat de weg van het heiligdom nog niet manifest of openbaar gemaakt was zolang de eerste tabernakel nog stand had. Volgens mij staat dit hier tegenover vers 11: "de meerdere en volmaakte tabernakel, niet met handen gemaakt, dat is niet van dit maaksel." Dus ik geloof dat het hier niet meer gaat om alleen het Heilige, maar om de hele tabernakel, die in deze verzen gezet wordt tegenover datgene waar die tabernakel uiteindelijk een beeld van is, namelijk van de hemelse dingen. Het is een beetje lastig om dat nu zo in dertig seconden te zeggen, en het is inmiddels letterlijk vijf voor twaalf. Misschien moeten we daar een andere keer nog eens over verder gaan, of hebben jullie achteraf daar nog iets zinnigs over te zeggen?
Maar ik lees nu gewoon even door: "Waarmee de Heilige Geest dit beduidde..." De Heilige Geest maakt dus duidelijk dat het iets te betekenen heeft dat de weg van het heiligdom nog niet openbaar gemaakt was zolang de eerste tabernakel nog stand had. "Welke was een afbeelding..." Letterlijk staat hier een parabel, een parabool. Dit woord parabel wordt in de evangeliën altijd vertaald met gelijkenis, zoals wanneer de Heer in gelijkenissen sprak. Dat was dus een parabel of een gelijkenis voor die tegenwoordige tijd, volgens welke gaven en slachtoffers geofferd werden die degene die de dienst pleegde niet konden heiligen of volmaken naar het geweten. De diensten die daar gepleegd werden in die tabernakel, konden mensen niet heiligen of volmaken naar het geweten. In vers 10 staat dat dit bestond "alleen in spijzen, dranken en verscheidene wassingen en rechtvaardigmakingen van het vlees, tot op de tijden der verbetering opgelegd." Onder het oude verbond waren er dus allerlei inzettingen met betrekking tot spijzen, dranken en wassingen. Letterlijk staat hier het woord voor dopen: *baptissimos*. Verscheidene wassingen dus.
Christus Bewerkt een Eeuwige Verlossing Door Zijn Bloed ↑ hoofdstukken
Maar Christus... en als je nu doorgaat met lezen, dan struikel je over de tussenzinnen. Maar ik zal het eerst even helemaal doornemen en dan alleen de hoofdzinnen. Je kunt die tussenzinnen wellicht tussen haakjes zetten, dat maakt het wat makkelijker leesbaar.
Maar Christus, de Hogepriester van de toekomende goederen – dat zijn namelijk de goederen die zouden komen in de tijd van de verbetering, uit het vers ervoor – Christus, de Hogepriester van de toekomende goederen, gekomen zijnde, is door de meerdere en volmaakte tabernakel gegaan. Die is niet met handen gemaakt, dat wil zeggen: niet van dit maaksel. Hier staat: niet van deze schepping. Niet van deze schepping, het is namelijk de hemel zelf. Dat lees je weer in Hebreeën 9 vers 24: Christus is niet ingegaan in het heiligdom dat met handen gemaakt is, hetwelk een tegenbeeld is van het ware, maar in de hemel zelf.
Nou, en ook hier gaat het in vers 11 over dat het niet met handen gemaakt is. Christus, de Hogepriester van de toekomende goederen, gekomen zijnde, is door de meerdere en volmaakte tabernakel gegaan – niet met handen gemaakt, dat is dus niet van deze schepping, maar in de hemel zelf dus – ook niet door het bloed van bokken en kalveren, maar door Zijn eigen bloed. We weten ook meteen waar al dat bloed van die bokken en kalveren een beeld van is: dat is het beeld van Zijn bloed. Hij is eenmaal ingegaan in het heiligdom, namelijk in de hemel, en heeft een eeuwige verlossing – een aionische vrijkoping, een aionische verlossing – teweeggebracht.
De hoofdzin is: "Maar Christus is...". Kijk, die hogepriesters gingen elke keer in die tabernakel om die diensten te volbrengen. Dat moest elke keer weer gebeuren en dat ging maar door. En dan staat er: "Maar Christus is eenmaal ingegaan in het heiligdom en heeft een eeuwige verlossing teweeggebracht." Dat is de hoofdzin. Zoals die hogepriester in dat Heilige der Heiligen eenmaal per jaar inging om daar die dienst te doen, dat is namelijk een beeld van wat we hier lezen: Christus, die eenmaal ingegaan is in de hemel – ik lees dan maar gewoon: in het heiligdom – en een eeuwige verlossing teweeggebracht heeft.
Want indien het bloed van stieren en bokken – en dan weer een tussenzin – en de as van de jonge koe, de onreine besprengende... overigens, laat ik dat er nog bij zeggen: de as van de jonge koe, die jonge vaars zoals we die beschreven zien in Numeri 19, heeft helemaal niets met de dienst van de hogepriester op Grote Verzoendag te maken. Maar blijkbaar heeft het toch dezelfde betekenis, en noemt Paulus het hier even snel tussendoor. Ik zou niet weten waarom hij het anders doet. Want indien het bloed van stieren en bokken en de as van de jonge koe, de onreine besprengende, hen heiligt tot reinheid van het vlees, hoeveel te meer zal het bloed van Christus – weer een tussenzin: die door de eeuwige Geest Zichzelf aan God onstraffelijk opgeofferd heeft – uw geweten reinigen van dode werken om de levende God te dienen?
Nou, hier is dus de hoofdzin. Wil je nog heel even rustig aan? Jens, moet jij even stoppen? Nog heel even. Vers 13: indien het bloed van stieren en bokken hen heiligt tot reinheid van het vlees, hoeveel te meer zal het bloed van Christus... Dus als het bloed van stieren en bokken al mensen kon reinigen, blijkbaar naar het vlees, hoeveel te meer zal het bloed van Christus uw geweten reinigen van dode werken om de levende God te dienen?
Het een is, laat ik dat dan nog even kort zeggen want dan is het echt tijd, het een is een beeld van het ander. Het bloed van stieren en bokken, wat die priesters en het volk moest reinigen van de zaken die ze in het vlees hadden begaan, is een uitbeelding van Christus die ons geweten reinigt van dode werken. En de reden waarom Hij dat doet, staat erachter: om de levende God te dienen. Daarvoor reinigt Hij ons. En daarom mogen we ook zo leven, als met gereinigde gewetens; dan hebben we geen bewustzijn meer van zonde, zoals dat ook elders in de Schrift staat.
Dus die reiniging onder het Oude Verbond in die tabernakel, zoals die priester en die hogepriester dat uitbeelden, is een uitbeelding van Christus die gezeten is aan Gods rechterhand in de hemel als Hogepriester en ons geweten reinigt van dode werken om de levende God te dienen. Letterlijk staat er volgens mij nog achter: om de levende en waarachtige God te dienen. Ja, dat zegt de interlineair.
Oké, nou hier wil ik het voor nu bij laten. Waarschijnlijk ben ik op het eind niet zo snel gegaan, dat halen we een andere keer wel weer in. Volgende keer denk ik verder te gaan met het brandofferaltaar. Daar hebben we het helemaal nog niet over gehad, dus dat wordt een ochtend vol verrassingen. Voor nu laat ik het hierbij.