Het koperen wasvat was het tweede voorwerp in de voorhof en stond tussen het brandofferaltaar en de tent waarin zich het heilige en het heilige der heiligen bevonden. Aäron en zijn zonen dienden hierin hun handen en voeten te wassen wanneer zij in de tabernakel naar binnen gingen of wanneer zij naderden tot het altaar. Hoewel het wasvat dus stond in de voorhof, wordt het pas genoemd in Exodus 30, nadat de beschrijving van de priesterkleding en de inwijding van de priesters gereed is. Waarom is dat? En waarom werd het wasvat gemaakt van de spiegels van de dienende vrouwen (Ex. 38:8)?
📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst
“Het wasvat is een uitbeelding van de reiniging van de handel en wandel van de gelovigen, en daar zijn geen maten voor.”
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- De Positie van het Koperen Wasvat in de Voorhof
- Schriftlezingen: de Voorschriften Rondom het Wasvat
- Het Wasvat Gezalfd tot Messias
- Koper en de Koperen Voet: Verzoening als Fundament
- Eenmalige Reiniging bij Priesterwijding en Wedergeboorte
- Handen en Voeten Wassen: de Reiniging van Onze Handel en Wandel
- Koperen Spiegels: het Woord van God Dat Ons Christus Toont
- Geen Afmetingen van het Wasvat: de Onbeperkte Reiniging
- Christus Reinigt Zijn Ecclesia Door het Waterbad van het Woord
- Johannes 13: de Opgestane Heer Wast de Voeten van Zijn Discipelen
- Geheel Rein, en Toch Vieze Voeten: de Theologische Betekenis
- Praktische Toepassing: Elkaar de Voeten Wassen en Genade Schenken
De Positie van het Koperen Wasvat in de Voorhof ↑ hoofdstukken
Wij gaan verder met het volgende onderdeel van de tabernakel: het koperen wasvat, zoals aangekondigd. Om het geheugen even op te frissen: dat koperen wasvat stond ook in de voorhof, net zoals het brandofferaltaar.
Ik heb er nog eens een ander plaatje van de tabernakel bij gepakt. Hier zien we het brandofferaltaar waar we het de vorige keer over hadden en hier zien we het koperen wasvat – het is nogal klein op deze afbeelding. Kleine wasjes, grote wasjes. Als we wat inzoomen, dan zien we dit: hier het brandofferaltaar en hier het koperen wasvat. Ze stonden dus beide in de voorhof en hebben ook wel wat met elkaar te maken.
Het opvallende aan beide attributen, het brandofferaltaar en het koperen wasvat, is natuurlijk dat ze allebei van koper zijn. De volgende keer, als we net als de man op de afbeelding naar binnen gaan, zullen we zien dat daar binnen alles van goud is en niet meer van koper. Koper is natuurlijk een edelmetaal, maar het verbleekt toch wanneer we het over goud gaan hebben; het neemt als het ware toe in heerlijkheid. Moet ik daar nog meer over zeggen? Ik denk het niet.
Het is overigens ook wel opvallend dat al die afbeeldingen van de tabernakel net iets anders zijn. Hier zie je dat de palen echt aan de binnenkant zitten en dat je ze aan de buitenkant niet ziet. Hier zie je ze zowel aan de binnen- als de buitenkant. Ik heb ook al eens afbeeldingen gezien waar ze alleen aan de buitenkant staan en aan de binnenkant niet. Blijkbaar is het soms lastig af te leiden uit de tekst hoe het nou precies gemaakt was.
Dat is met het koperen wasvat waar we het over gaan hebben ook het geval. Het is hier wat lastig te zien of deze nu veel anders is dan de vorige, maar de afbeelding die ik de vorige keer liet zien, was toch ook weer een beetje anders, met die kraantjes eronder. Dat komt omdat de beschrijving van het koperen wasvat eigenlijk nogal summier is. Er staan geen afmetingen bij; eigenlijk staat er heel weinig bij. Je bent dus overgeleverd aan de fantasie van de tekenaar hoe dat daadwerkelijk gemaakt werd.
Ik wil eerst, net zoals ik het de vorige keer gedaan heb – want dat vind ik zelf bijzonder handig – een paar schriftgedeelten lezen die erover gaan. Ook al heb ik mijn aantekeningen niet bij me, ik weet wel welke schriftplaatsen we ongeveer langs moeten gaan. Dat zijn deze die ik in ieder geval langs wil gaan. Er zijn er nog meer hoor, maar deze in ieder geval. En die lezen we gewoon even op deze volgorde door.
Schriftlezingen: de Voorschriften Rondom het Wasvat ↑ hoofdstukken
Te beginnen in Exodus 30, vers 17. Daar staat: "...sterven. Of wanneer zij tot het altaar naderen om te dienen, dat zij het vuuroffer voor de HEER aansteken. Zij zullen dan hun handen en hun voeten wassen, opdat zij niet sterven, en dit zal een eeuwige inzetting zijn voor hem en zijn zaad bij hun geslachten." Tot zover Exodus 30.
We gaan naar Exodus 38. Ik sla er een paar verzen over waar het ook genoemd wordt, maar dat benoem ik straks nog wel even. Exodus 38 vers 8: "Hij maakte ook het koperen wasvat met zijn koperen voet, van de spiegels der te hoop komende vrouwen die te hoop kwamen voor de deur van de tent des samenkomst." Hier lezen we dus weer wat extra informatie die we in Exodus 30 niet lazen: dat het gemaakt is van de spiegels van de te hoop komende vrouwen die samenkwamen voor de deur van de tent des samenkomst.
Exodus 39, helemaal aan het einde van het vers — want het begin van vers 39 gaat over het brandofferaltaar, dat hebben we de vorige keer ook gelezen — daar staat: "het wasvat en zijn voet." Dat ging over het werk dat bij Mozes gebracht wordt, zoals we kunnen zien boven de pericoop van vers 33.
We bladeren door naar Exodus 40. Dag Fem, tot straks... Gij zult het wasvat... vers 7. Ik heb een standje gehad omdat iemand die de mp3 had geluisterd zei: "Je bent wel erg streng voor Fem." Dan moet ik hier blijkbaar wat uitleggen. Je ziet namelijk dat ze binnen een kwartier vier keer voor mijn neus staan om te vragen hoe laat het pauze is. Dat zie je niet op de mp3. Maar ik heb ze al eens geïnstrueerd, dus ze is nu weer poeslief.
Ik was dus bij hoofdstuk 40 vers 7: "Gij zult het wasvat zetten tussen de tent der samenkomst en tussen het altaar. En gij zult het water daarin doen." Vers 11: "Dan zult gij het wasvat zalven en zijn voet." Hier staat boven hoofdstuk 40: 'De oprichting van de tabernakel'. Ja, we lezen ook hier weer dat het altaar gezalfd wordt.
Vers 30 tot 32 nog: "Hij zette ook het wasvat tussen de tent der samenkomst en tussen het altaar, en hij deed water daarin om te wassen. En Mozes en Aäron en zijn zonen wiesen daaruit hun handen en hun voeten. En als zij ingingen tot de tent der samenkomst en als ze tot het altaar naderden, zo wiesen zij zich, gelijk als de HEERE aan Mozes geboden had."
Eerst dan maar dit hoofdstuk, hoofdstuk 40. Omdat we daar nu toch zijn, hoeven we niet eens terug te bladeren. "Gij zult het wasvat zetten", staat in vers 7, "tussen de tent der samenkomst en tussen het altaar." Dat hebben we net gezien op het plaatje: tussen het altaar en de tent der samenkomst. Overigens heb ik daar de vorige keer volgens mij ook al wat over gezegd. Het hele ding wordt ook wel eens 'de tent der samenkomst' genoemd. Vaak blijken die aanduidingen, zoals hier 'de tent der samenkomst', uit het verband. Hier staat hij dus tussen de tent — want dit is ook een tent met die overkapping en overdekking — en het altaar. Dat is dus de plaats waar het koperen wasvat komt te staan.
En er werd water in gedaan, lezen we in vers 7. Dat is natuurlijk ook erg belangrijk: het wasvat was gevuld met water. Daar komen we nog uitgebreid op terug. Hier zie je het ook op het plaatje: water. Vers 11 gaat over het wasvat dat gezalfd wordt. Dat haal ik dan gewoon even aan, want daar hebben we het de vorige keer ook over gehad. Ik zal het ook nog even laten zien in de Interlinear: Exodus 40 vers 11. Hier staat weer dat woordje dat jullie vast wel kennen: Mashiach. Dat is gewoon het woord voor Messias. De Mashiach in het Hebreeuws is de Gezalfde.
Ik moet hierbij een beetje denken aan een Griekse les waar ik deze week ben geweest. We hadden het over Grieks, maar dit is natuurlijk Hebreeuws. Ik weet niet of ik dat wel eens benoemd heb, maar dit zijn de Hebreeuwse letters en wat we hier zien is transliteratie. Transliteratie is gewoon het ene alfabet overzetten in het andere. Eigenlijk zou ik het zo kunnen doen dat ik de Hebreeuwse letters weghaal, dan komt het allemaal wat minder mystiek over. Maar dit is gewoon wat er staat: Mashiach. Alleen is het originele schrift Hebreeuws en dan zijn het natuurlijk deze letters. Maar die kun je overzetten in onze letters; gewoon het ene alfabet in het andere overzetten.
En dat kun je in het Grieks doen, van het Grieks naar het Nederlands. Wij doen dat continu, terwijl we dat misschien helemaal niet doorhebben. Want 'Moskou', zoals wij dat schrijven, dat kan een Rus ook niet lezen. Dat is ook overgezet van het Russische alfabet in ons alfabet. En zo gaan ze maar door. Als wij 'Peking' schrijven, nou, dat kan een Chinees echt niet lezen. Maar wij weten dat daar de hoofdstad Peking of Beijing van China mee wordt bedoeld. Maar zij schrijven dat echt anders. Dus dat is gewoon het ene alfabet overzetten in het andere. Dat is een wetenschappelijke benadering: gewoon één op één de letters overzetten van het ene alfabet in het andere alfabet.
En andersom kun je dat ook doen. Als wij het zo zouden schrijven, dan zou een Hebreeër dat gewoon over kunnen zetten in zijn eigen schrift. Gewoon één op één. De ene letter hoort bij de andere letter, of soms zijn er twee letters die bij één letter horen. Ik dacht: ik zeg het maar even. Volgens mij heb ik dat nooit echt zo benoemd. Van de week kwam dat zo ter sprake en ik wilde het ook eens verduidelijken.
Het Wasvat Gezalfd tot Messias ↑ hoofdstukken
Dat wasvat dus, want daar hadden we het over. Het wasvat met zijn voet, met zijn onderstel, lezen we in vers 11. Ik kom daar zo nog wel op terug, omdat dat ook iets is wat telkens terugkomt. We hebben het telkens over het koperen wasvat, maar elke keer wordt die voet of dat onderstel erbij benoemd. Dat wasvat wordt hier gezalfd. Met olie gebeurde dat doorgaans in de Schrift en daarmee wordt het dus tot een gezalfde gemaakt, een Messias. Dus ook dit wasvat, zeg ik dan maar weer op voorhand, is ook een beeld van Christus, in ieder geval ook van het werk van Christus.
Ik heb van de week wat gesprekken gehad over de studies die ik hier geef. En toen zei iemand, wiens naam ik niet zal noemen want dat was mijn moeder – nee, die noem je niet bij haar naam toch? – die zei: "Het is wel mooi dat al die... nooit zo bij stilgestaan dat daar zoveel in zit. En gewoon hoe die zaken beschreven zijn in de Bijbel en de Schrift, en wat dat allemaal voor toepassingen heeft en waar het elke keer weer naar toe wijst." Dat is ook schitterend.
Een ander zei tegen me: "Ja, het gaat eigenlijk wel altijd over hetzelfde." En dat is ook waar. Dat is ook waar, want het wijst ons altijd op Christus, maar belicht telkens weer andere aspecten. Christus is de veelkleurige wijsheid van God en Hij heeft dus vele aspecten. En ja, als we dan die geestelijke dingen in de materie of in het stof moeten uitdrukken, als we dat zichtbaar en tastbaar moeten maken, dan kan dat op velerlei wijze, op veel manieren. Dus dat wijst inderdaad telkens op hetzelfde. Maar dat is ook de rijkdom van de Schrift. Dat is overigens ook een ijkpunt, want als het daar niet over gaat, dan moeten alle alarmbellen wel gaan rinkelen. Maar ook dit gaat dus over Christus; daar gaan we het ook nog uitgebreid over hebben en over Zijn werk.
Dan vers 30 tot 32, daar wordt dat weer herhaald. Dat wasvat werd tussen de tent der samenkomst en het brandofferaltaar gezet en er werd water in gedaan om zich mee te wassen. Er staat dan bij dat het was om te wassen, om te reinigen. Nou ja, Mozes en Aäron wasten daaruit hun handen en hun voeten. We krijgen telkens wat meer informatie: ze wasten hun handen en voeten. En dat deden ze, vers 32, als zij ingingen tot de tent der samenkomst en als zij tot het altaar naderden. Zo wasten zij zich, zo wiezen zij zich, zoals de Heere aan Mozes geboden had.
Nou, dat zijn gewoon even de feiten. Dan ga ik terug naar Exodus 30.
Koper en de Koperen Voet: Verzoening als Fundament ↑ hoofdstukken
We moeten het nu toch over de toepassing van het koperen wasvat gaan hebben. Vorige keer hebben we het ook tamelijk uitgebreid over koper gehad. Het koper in de Bijbel en de Schrift is een beeld van reiniging en verzoening. Ik heb toen ook de geschiedenis van de koperen slang aangehaald uit Numeri 21. Of het precies hoofdstuk 21 is, wist ik even niet uit mijn hoofd, maar het stond in mijn aantekeningen; daar in de buurt gaat het over een koperen slang. Ik heb toen laten zien dat die woorden voor koper en slang vele overeenkomsten hebben; het is bijna hetzelfde woord: *nachasj* in het Hebreeuws. En wie opzag naar die slang, naar die koperen slang, naar die verhoogde slang, die bleef leven. Er waren daar allerlei Israëlieten door de slangen gebeten en die stierven, maar wie opkeek naar die verhoogde slang als beeld van Christus — dat is wat Hij zelf zegt in Johannes 3 — wie opzag naar die koperen slang, die werd gered en bleef leven.
Daar gaat het dus over als we het over koper hebben. Ik heb er vorige keer nog wel wat meer over gezegd en dat ga ik niet allemaal herhalen, maar ook dat wasvat is dus van koper. Vers 18 zegt dat God tot Mozes spreekt dat hij dat koperen wasvat zou maken met zijn koperen voet. Die koperen voet wordt daar telkens bij genoemd bij dat wasvat en dat is wel opvallend. Ik heb nu maar een paar schriftplaatsen genoemd die ook op de beamer staan voor degenen die dat op willen schrijven. Ik heb er nog een paar; ik heb niet de exacte verzen bij de hand omdat die in mijn aantekeningen stonden, maar ik heb ze net even opgezocht. Het gaat om Exodus 30, 31, 35, 38, 39 en 40. Die staan ook op de beamer. En ik meen dat ik hem ook ergens in Leviticus zag staan toen ik dat thuis opzocht. Dat was Leviticus 6, 7 of 8 daar in de buurt, maar als men een concordantie neemt, dan heb je het zo gevonden. Ik kan het trouwens zelf ook even doen; het is Leviticus 8 vers 11. Ik dacht al: wat zit ik nou moeilijk te doen? Oh ja, kijk, Leen heeft beamerdienst. Nou, als je het doet, moet je het ook goed doen, hè? Oké, dan houden we hem zo staan.
Maar die koperen voet wordt elke keer bij dat wasvat benoemd en dan moeten we er ook van uitgaan dat het belangrijk is. Dat is een ander punt waar ik straks nog op kom. Daarom vraag ik me af of dit plaatje wel goed is, met zo'n wasbak onderin. Je kunt er wel lekker je voeten in zetten om ze te spoelen, maar dit plaatje heeft meer koperen poten en dat kun je gewoon niet goed zien. Maar het heeft wel een voetje; volgens mij is het een soort van voetje hier. Nou ja, dat ding had in ieder geval een koperen voet. Als ik daar een toepassing aan zou geven: de voet is waar het op staat, het fundament. Er wordt ook expres bij vermeld — er wordt niet simpelweg gezegd 'het koperen wasvat met zijn voet' — nee: 'het koperen wasvat en zijn koperen voet'. Dus ook hier weer die verzoening en reiniging waar dat koper van spreekt. Dat is de basis waar dit wasvat van spreekt. Daar staat het op, dat is het fundament. Daar gaat het over als we het over de voet hebben: de voet van het wasvat.
De basis, het fundament van dat wasvat, is dus verzoening. Dat is reiniging. 'Gij zult het koperen wasvat maken met zijn koperen voet om te wassen.' Het is natuurlijk niet zo moeilijk om daar een uitbeelding in te zien van reiniging. Een letterlijke wassing is ook een reiniging, maar dat spreekt natuurlijk van de reiniging van ons. Wij worden ook gereinigd door Hem; daar spreekt de Schrift nadrukkelijk van en dat gaan we nog wel zien. Om te wassen zult gij het zetten tussen de tent van de samenkomst en het altaar, en gij zult water daarin doen. Water is de hele Schrift door een beeld van het Woord van God. Maar laat ik eerst even teruggaan.
Eenmalige Reiniging bij Priesterwijding en Wedergeboorte ↑ hoofdstukken
Laten we naar Exodus 29 gaan om even een verschil in die reiniging te laten zien. Ik lees vers 1 van dit hoofdstuk: "Dit nu is de zaak die gij hun doen zult om hen te heiligen." Dit wordt gezegd tot Mozes; dit is wat jij hun moet doen, Mozes, om hen — en dat zijn de priesters, de familie van het huisgezin van Aäron, want dat was de priesterlijke familie — te heiligen, zodat zij Mij het priesterambt bedienen. Dus voordat zij het priesterambt zouden gaan bedienen, zou Mozes iets aan die priesters doen. Dat lezen we in vers 4, waar het gaat over Aäron en zijn zonen, de priesterlijke familie: "Als dan zult gij Aäron en zijn zonen doen naderen aan de deur van de tent der samenkomst en gij zult hen met water wassen."
Hier werden die priesters eenmalig geheel gereinigd. Dat is dus een uitbeelding van de eenmalige reiniging van een gelovige. Wanneer wij — om die term dan maar te gebruiken, hoewel die ook niet zo precies is — tot geloof komen, worden wij eenmaal helemaal voor eens en voor altijd gereinigd. Ik kom daar ook nog wel op terug, maar dat is ook waar het brandofferaltaar eigenlijk van spreekt. We hebben het de vorige keer over die offers gehad; het offer van dat dier dat werd geslacht naast het altaar. Dat kwam op het altaar als een uitbeelding van dood en van opstanding. Dus het is ook een eenmalige reiniging, alleen wordt de reiniging daar dan ook uitgebeeld door vuur. Hier gaat het dan over het wassen van de priesters: ze zouden eenmaal gewassen worden.
Overigens lees je dan in vers 20 over een andersoortige reiniging, een uitbeelding van die reiniging namelijk door bloed. Ik lees eerst wel even het vers: "Gij zult de ram slachten en van zijn bloed nemen en doen op het rechter oorlapje of de oorlel van Aäron, en op het rechter oorlapje of de oorlel, zouden wij zeggen, van zijn zonen; desgelijks op de duim van hun rechterhand en op de grote teen van hun rechtervoet. En dat bloed zult gij op het altaar sprengen rondomheen." Hier lezen we dus dat wat er zojuist met water was gedaan aan die priesters, Aäron en zijn zonen, wordt herhaald met bloed. Bloed en water hebben in de Schrift nogal wat overeenkomsten; ze hebben allebei een reinigende werking. Van water kunnen we ons dat wellicht wat beter voorstellen dan van bloed, maar van bloed wordt dat toch echt wel gezegd, omdat het een uitbeelding is van het bloed van Christus.
Aan de oorlel kwam dat bloed; daar werden ze mee aangestipt. Aan de oorlel, aan de duim en aan de rechter grote teen. Ze werden dus van top tot teen gereinigd. De oorlel is natuurlijk een uitbeelding van het gehoor dat werd gereinigd. De duim is een uitbeelding van de hand die werd gereinigd. En de grote teen is natuurlijk een uitbeelding van de voet die werd gereinigd. Dus de handel en wandel en het gehoor werden allemaal eenmalig gereinigd bij de priesterwijding. Dat staat ook boven het hoofdstuk: de wet van de priesterwijding. Dat werd dus met water gedaan, maar ook met bloed.
Ik weet niet of ik het de vorige keer heb aangehaald uit Hebreeën hoofdstuk 9, maar daar gaat het over de reinigende werking van bloed. Ik heb vorige week ook een studie gegeven op een studiedag, en daar ging het met name over Hebreeën 9 en 10. Dus dan zal ik daar ongetwijfeld wat over gezegd hebben, maar of ik dat hier de vorige keer heb gedaan, weet ik eigenlijk niet. Je gaat ook wel dingen door elkaar halen natuurlijk, zeker als het ook nog eens over zo'n beetje hetzelfde onderwerp gaat. Maar ik ga er nu niet te veel over toelichten, want daar gaan we ongetwijfeld nog wel een keer uitgebreid op terugkomen. Ik wil niet verdwalen in dat onderwerp van bloed en het onderwerp waarover het in Hebreeën 9 gaat.
In ieder geval gaat het in vers 13 — dan laat ik de tussenzin even weg en lees ik alleen de hoofdzin van Hebreeën 9 vers 13: "Want indien het bloed van stieren en bokken heiligt tot reinheid van het vlees..." Onder dat oude verbond werden dus instellingen gegeven die de mensen heiligden. Heiligen is ook een synoniem voor reinigen; tenminste, of het helemaal synoniem is weet ik niet, maar het heeft in ieder geval heel veel overeenkomsten. Als er bloed van stieren en bokken — want dat werd daar gebruikt tijdens de offerdienst in de tabernakel — heiligt tot reinheid van het vlees, dan komt het contrast: "Nou, hoeveel te meer zal het bloed van Christus uw geweten reinigen van dode werken om de levende God te dienen?" Dat is de hoofdzin. Dus het bloed van stieren en bokken is een uitbeelding van het bloed van Christus.
Ik heb op die studiedag ook laten zien — maar dat ga ik dus nu niet doen — dat het bloed van Christus natuurlijk terugverwijst naar het lam dat geslacht was. Zoals dat lam geslacht werd tijdens die offerdienst, het bloed van stieren en bokken; die stieren en bokken werden geslacht en daar vloeide bloed. Dat verwijst dus terug naar dat geslachte dier. Maar dat bloed van dat geslachte dier werd het heiligdom ingedragen en werd daar gesprenkeld; het is dus een uitbeelding van leven, van het opstandingsleven van Christus. Dus het wijst zowel op het opstandingsleven als terug naar het zojuist geslachte lam.
Het bloed van Christus reinigt dus ons geweten van dode werken om de levende God te dienen. En ik zei al: het is wellicht voor ons wat lastiger voor te stellen dat bloed reinigt. Hoewel, als wij het bloed niet zien, heeft het juist wel die werking in ons lichaam. Daar reinigt het ons en daar zuivert het ons; het verzorgt allerlei processen die ervoor zorgen dat er in ons lichaam gebeurt wat er moet gebeuren, en als dat niet gebeurt dan is er meestal iets mis. Maar de Schrift wijst dus wel degelijk op de reinigende werking van bloed en het heeft dus nogal wat overeenkomsten met water. Want voor water heb je niet zo heel veel fantasie nodig; water heeft een reinigende werking. Dat lezen we dus in Exodus 29: dat die priesters eenmaal gereinigd werden en dat dit ook nog eens uitgebeeld wordt door dat bloed wat aan het oorlelletje, de rechterduim — natuurlijk de rechter — en de rechter grote teen werd gesmeerd, gedruppeld, hoe dan ook; aangebracht in ieder geval.
Hier gaat het dus over de eenmalige reiniging van die priester. En dat is een beeld, een uitbeelding van de eenmalige reiniging van de gelovige wanneer de gelovige tot geloof komt. Laat ik het zo zeggen: wanneer wij worden wedergeboren. Dan blader ik even naar Titus 3 vers 5, want daar gaat het ook over die wedergeboorte; daar wordt dat woord namelijk gebruikt. En daar gaat het ook over water. Ik haak in Titus 3 even aan in vers 4: "Wanneer de goedertierenheid" — dat staat in de Statenvertaling, het betekent letterlijk zoiets als vriendelijkheid of goedheid — "wanneer de goedertierenheid van God, onze Redder (onze Zaligmaker is oud-Nederlands natuurlijk, maar dat betekent gewoon Redder), en Zijn liefde tot de mensen verschenen is." Kijk naar dat Griekse woord 'philantropia'; dat woord kennen wij nog wel, hè, menslievendheid. Wie heeft die menslievendheid? Nou, God volgens Titus 3 vers 4. Wanneer de goedheid van God, onze Redder, en Zijn liefde tot de mensen verschenen is, heeft Hij ons zalig gemaakt. Redt Hij ons?
Hij redt ons niet uit de werken der rechtvaardigheid, dus niet uit onze eigen werken die wij gedaan hadden of die wij doen, staat er letterlijk. Dus Hij redt ons niet uit de werken der rechtvaardigheid die wij doen, maar naar Zijn barmhartigheid, overeenkomstig Zijn ontferming.
En dan staat er: door het bad der wedergeboorte. En wat is dat dan? Nou, dat is de vernieuwing des Heiligen Geestes, de vernieuwing van de Heilige Geest.
Hij redt ons dus niet uit onze werken. Het gaat over het moment dat wij gered worden, dat wij worden wedergeboren. Hij redt ons niet uit de werken der rechtvaardigheid die wij doen, maar naar Zijn barmhartigheid, overeenkomstig Zijn ontferming, door het bad van de wedergeboorte, door de vernieuwing van de Heilige Geest.
En dan staat er in het volgende vers: dewelke Hij rijkelijk over ons heeft uitgegoten door Jezus Christus, onze Redder, onze Zaligmaker. Hij giet dat uit, Hij stort dat uit. Nou, dat bad van de wedergeboorte, dat heeft Hij rijkelijk over ons uitgestort. En daar gaat het dus over in Exodus 29, als het gaat over die priesterwijding en dat ze eenmalig gereinigd werden.
Handen en Voeten Wassen: de Reiniging van Onze Handel en Wandel ↑ hoofdstukken
Maar nu, daar gaat deze studie over, hebben we het over het koperen wasvat. En we lezen in Exodus 30 – dat hebben we zojuist gelezen – dat er in het koperen wasvat met zijn koperen voet water ingedaan zou worden. In vers 19 staat dat Aäron en zijn zonen zich daaruit, dus uit dat wasvat, wassen: hun handen en hun voeten. Dus wat wordt hier gewassen? Hun handen en hun voeten. En dat beeldt natuurlijk hun handel en hun wandel uit. Want met de voeten wandelen we, en met de handen handelen we. Ik struikel er bijna over! Handen en voeten zijn de lichaamsdelen waarmee wij de dingen doen en waarmee we op de plek komen waar we moeten zijn. Het spreekt dus van de handel en de wandel van de gelovige; daar is het een uitbeelding van.
Ik lees even verder in vers 20: "Wanneer zij in de tent der samenkomst zullen gaan, zo zullen zij zich met water wassen, opdat zij niet sterven..." enzovoorts. "Of wanneer zij tot het altaar naderen om te dienen, dat zij het vuuroffer van de HEERE aansteken." Uit dit Schriftgedeelte blijkt dus dat Aäron en zijn zonen, die hogepriesterlijke familie, zich elke keer hun handen en hun voeten moesten wassen wanneer zij het heiligdom ingingen. Wanneer zij dus dienst gingen verrichten in het heiligdom – in het Heilige is dat dus. Daarover de volgende keer natuurlijk meer.
Dit heiligdom, die eerste tent, de eerste tabernakel, is te onderscheiden van die tweede tent: het Heilige der Heiligen, waar de hogepriester maar één keer per jaar kwam in dat achterste gedeelte. Maar hier in dat voorste gedeelte, het Heilige, daar stond de tafel der toonbroden. Daar gaan we het de volgende keer over hebben. Aan de ene kant stond de kandelaar en helemaal tegen het voorhangsel naar het Heilige der Heiligen aan stond het reukofferaltaar. Daar werd elke dag dienst gedaan. Op sabbat werden de toonbroden ververst, de kandelaar werd bijgehouden, de olie werd bijgevuld, enzovoort. Er werden natuurlijk reukoffers gebracht op het reukofferaltaar, maar er was een dagelijkse dienst in het Heilige. En elke dag als de priesters de dienst verrichtten, wasten zij hun handen en hun voeten.
Dat is een uitbeelding, niet van de eenmalige reiniging bij onze redding of onze wedergeboorte, of wanneer wij tot geloof komen, maar van de dagelijkse reiniging die Christus aan onze handel en onze wandel doet. Wij wandelen hier in deze wereld, er komt van alles op ons af, en Hij reinigt ons daarvan. Ik zal daar straks – maar dat zal denk ik na de pauze worden – nog wel meer van laten zien aan de hand van een Schriftgedeelte uit het Nieuwe Testament, dat ook spreekt over die reiniging van de gelovigen. Als gelovigen zijn we eenmalig geheel gereinigd en toch kunnen wij blijkbaar vieze voeten krijgen in deze wereld door rond te wandelen. Dat zullen we straks ook zien.
Ik ga na de pauze nog wel even naar Johannes 13, daar gaat het over de voetwassing. Dan zegt de Heer tot Petrus dat wie geheel rein is, niet anders nodig heeft dan dat men hem de voeten wast. Ik citeer dat even uit het hoofd, maar je kunt dus blijkbaar geheel rein zijn en toch vieze voeten hebben. Die reiniging gebeurt aan ons wanneer wij Gods Woord tot ons nemen, waar dat water een uitbeelding van is. Wat moet je daarvoor doen? Nou ja, eigenlijk niet zo heel veel. Je houdt je bezig met het Woord, je neemt het Woord tot je en dan word je gereinigd. Merk je dat, dat je gereinigd wordt? Volgens mij niet echt. Het is niet zo dat je denkt: ik ben nu vies en daarna ben ik gereinigd. Nee, dit is gewoon een proces dat het Woord van God in ons doet.
Net zoals wat ik net zei over dat bloed dat in ons zijn werk doet; daar merken we ook niets van. Misschien worden er nu wel in ons lichaam allerlei bacteriën en ziektekiemen aangevallen en onschadelijk gemaakt. Er zijn allerlei processen in ons lichaam die plaatsvinden door dat bloed; dat bloed reinigt ons lichaam. Nou, zo doet dat Woord ook zijn werk in ons. We nemen dat Woord tot ons en dat doet zijn werk.
Was ik al klaar met Exodus 30? Ja, ongeveer wel. Vers 21 lees ik nog even: "Zij zullen dan hun handen en hun voeten wassen." Zie je hoe dat telkens herhaald wordt? Die handen en die voeten worden weer genoemd. En die wassing is natuurlijk de uitbeelding van de reiniging van de handel en de wandel. "...opdat zij niet sterven; en het zal hun een eeuwige..." Ja, daar struikel je toch altijd weer over, over dat woord. We hebben hier wel eens een studie over het woord "eeuwig" gehad, over *olam* in het Hebreeuws en de *aion*. Ik ga er nu niet uitgebreid op in, maar ik laat het wel even zien. Het is voor hen een statuut, een inzetting voor de *aion*. Van de *aion*. *Olam* staat er in het Hebreeuws. Voor hem, dat is dus Aäron en zijn zaad. Zijn zonen, zijn familie, zijn nageslacht in ieder geval. Dat was de hogepriesterlijke familie. Ja, dan moet ik even mijn dia erbij hebben om te spieken.
Koperen Spiegels: het Woord van God Dat Ons Christus Toont ↑ hoofdstukken
Ja, Exodus 38 vers 8, daar lazen we nog wat extra informatie over dat koperen wasvat, informatie die we in hoofdstuk 30 en 40 nog niet tegenkwamen. In Exodus 38 vers 8 staat namelijk dat het koperen wasvat met zijn koperen voet – ook hier weer de voet, de basis, het fundament – gemaakt werd van de spiegels van de te hoop komende vrouwen. Dat had ik wel eens willen zien: een te hoop komende vrouw. Ja, een stormloop van vrouwen met spiegels! Elke vrouw heeft altijd een spiegel bij zich, dus dat kan ik me zomaar voorstellen. Maar die spiegels werden vroeger – dat is wel bekend denk ik – van koper gemaakt.
We vinden dat spiegelbeeld nogal eens terug in de Schrift. Ik ga geen uitgebreide studie geven over de spiegel, hoewel dat best wel zou kunnen, maar ook die spiegel is een beeld van het Woord van God. Laat ik één schriftplaats noemen, en dat is Jacobus 1. Ik lees even een paar verzen voor het verband. Ik ga niet diep in op de context waarin Jacobus schrijft; hij schrijft aan de twaalf stammen in de verstrooiing, aan zijn volksgenoten. Jacobus was een Jood, en daar wordt de brief in eerste instantie aan geschreven.
Ik haak even aan in Jacobus 1 vers 22. Daar staat: "En weest daders des Woords, en niet alleen hoorders, uzelven met valse overleggingen bedriegende. Want zo iemand een hoorder is van het Woord, en niet een dader, die is een man gelijk, welke zijn aangeboren aangezicht bemerkt in een spiegel." Wat is die Statenvertaling toch mooi. Het gaat hier over iemand waarbij de vergelijking wordt gemaakt: wees daders van het Woord. Dus niet alleen maar een toehoorder, niet alleen maar horen. Want als iemand dan een toehoorder is van dat Woord en niet een dader, dan wordt de vergelijking gemaakt met een man die zijn aangeboren gezicht beschouwt in de spiegel. In vers 24 staat dan: "Want hij heeft zichzelven bemerkt, en is weggegaan, en heeft terstond vergeten, hoedanig hij was."
Hij heeft zichzelf gezien in de spiegel, is weggegaan en is alweer vergeten hoe hij er eigenlijk uitzag. Die vergelijking wordt gemaakt tussen de spiegel en het Woord. Degenen die alleen maar toebehoren en het daarna blijkbaar weer kwijt zijn; zij horen het Woord, maar het landt niet, het valt niet in goede aarde, om die gelijkenis erbij te betrekken. Het is dus alleen maar gehoord en er wordt verder niets mee gedaan. Ik houd hier geen pleidooi om onder de wet te gaan leven en een wet te gaan onderhouden. Nee, het Woord dat wij horen, dat tot ons komt, dat zouden wij ook geloven. Volgens mij is het normale proces dat als wij dat Woord horen, dat het landt en we de rijkdom ervan beseffen, dat het opborrelt in ons en in ieder geval zijn werk doet. Laat ik het zo samenvatten: hier wordt gezegd dat het Woord, de wet van God – wat hier synoniem is aan de Torah – vergeleken wordt met een spiegel. In vers 22 vinden we het 'Woord', in vers 23 de 'spiegel' en in vers 25 de 'wet'.
"Maar die inziet in de volmaakte wet, die der vrijheid is, en daarbij blijft, deze, geen vergetelijk hoorder geworden zijnde, maar een dader des werks, deze zal gelukkig zijn in dit zijn doen." Wat ik hier wil laten zien, is dat de spiegel een beeld is van het Woord van God. En voor degenen die 1 Korinthe 13 kennen, daar gaat het ook over een spiegel. Vers 12 is dat uit mijn hoofd. Ook daar gaat het over het Woord van God. Ik ga terug naar Exodus 38, maar die spiegel noem ik er even bij. Ik zei al, ik heb mijn aantekeningen hierbij. Als het in 1 Korinthe 13 vers 12 over de spiegel gaat, gaat het daar ook over het Woord van God, en dan met name over dat deel van het Woord van God dat ook in de brief van Jacobus wordt genoemd: de wet, het oude verbond, enzovoorts.
Maar we gaan het niet te uitgebreid over de spiegel hebben; ik noem het alleen even. We waren in Exodus 38. Dat koperen wasvat werd dus gemaakt van spiegels, en ook die spiegels zijn de uitbeelding van het Woord van God. Dat Woord wordt uitgebeeld in water en in spiegels. Overigens heeft ook water een spiegelende werking. Als je goed stilstaand water hebt met de juiste lichtval, dan is dat volgens mij nog een betere spiegel dan een goed gepolijste koperen plaat. Water heeft die spiegelende werking, en wat betekent dat? Het Woord van God laat ons zien wie we zijn.
Als wij met het Woord van God omgaan, dan leren wij inderdaad dat wij zondaar zijn. Maar dat vergeten we al snel, als het goed is. Dan leren we dat we vuil zijn en dat we gereinigd moeten worden. En wanneer we dat besef hebben, dan worden we ook voor eens en voor altijd gereinigd. Maar in dat Woord ten diepste – ik zei al: dat Woord spreekt van Christus en dat koperen wasvat spreekt van Christus – als wij in de spiegel kijken, dan zien we ten diepste niet onszelf, maar dan zien we Christus. Zoals God ook, wanneer Hij naar ons kijkt, Christus ziet. Wij zijn in Hem volmaakt.
Dat Woord is een spiegel. Natuurlijk, wanneer wij in de spiegel kijken, zien we onszelf. Maar wanneer we werkelijk goed in de spiegel kijken, dan zien we Christus. En ook als we onszelf zien, dan zien we onszelf zoals God ons ziet. Want zo wordt dat beschreven in het Woord: dan zien we niet onszelf, maar dan zien we Christus. Alleen dat besef heeft al een reinigende werking. Zie daar het koperen wasvat. Ik denk dat dit een mooi moment is om koffie te gaan drinken. Dan gaan we na de pauze verder en dan wil ik wat schriftplaatsen aanhalen uit het Nieuwe Testament waarin ook over die reiniging van de gelovigen gesproken wordt.
Oké, we gaan weer verder. Even ontschakelen van Grieks naar Hebreeuws na een gesprekje in de pauze. Sowieso even ontschakelen van religie naar het wasvat. Ik bedoel: laten we ons bij het wasvat reinigen van religie. Dat zegt de brief aan de Hebreeën trouwens ook, in Hebreeën 9 vers 14 waar we het net over hadden: dat het bloed van Christus ons reinigt van dode werken om de levende God te dienen. Die dode werken zijn daar in het verband zeker de dode werken onder het oude verbond, zoals het slachten van dieren. Dat waren ook dode werken. Ik zat net nog even te bedenken wat ik nog moest zeggen over het wasvat aan zich.
Geen Afmetingen van het Wasvat: de Onbeperkte Reiniging ↑ hoofdstukken
Volgens mij heb ik het helemaal in het begin al gezegd, en zo niet, dan zeg ik het nu: van het wasvat zijn geen afmetingen bekend. Ik liet aan het begin drie plaatjes zien en die waren alle drie anders. Maar bij het brandofferaltaar lazen we juist wel allerlei afmetingen, en ook bij andere attributen zien we dat nogal eens. Hier gaat het echter over reiniging. Het wasvat is een uitbeelding van de reiniging van de handel en wandel van de gelovigen, en daar zijn geen maten voor. Dat is onbeperkt. Heb je een beetje nodig, dan krijg je een beetje. Heb je veel nodig, dan krijg je veel. Die reiniging is in ieder geval volkomen; daar zit geen maat op, om het zo maar te zeggen.
Overigens had ik daar nog een plaatje van. Ik ga er nu niet naartoe, maar in 1 Koningen 7 — uit mijn hoofd gezegd misschien ook wel in hoofdstuk 6 — wordt gesproken over de bouw van de tempel van Salomo. Daar wordt ook een wasvat beschreven en daar staan wel allerlei maten bij. Ik ga het niet helemaal lezen, maar ik noem even het juiste hoofdstuk: dat is 1 Koningen 7 vanaf ongeveer vers 23. Daar staan wel allerlei maten bij. Er staat overigens, en dat is interessant om even aan te stippen: 'Verder maakte hij de gegotene zee.' Er werd dus een vat gemaakt waar water in werd gedaan en dat wordt daar een gegotene zee genoemd. Mensen hebben daar in Openbaring vaak moeite mee als ze lezen over een 'glazen zee'. Ze vragen zich af wat dat precies is en denken dan dat de hele zee van glas geworden is. Maar dat is het niet. Een glazen zee is gewoon wat hier een gegotene of een koperen zee is, namelijk een vat van glas. De glazen zee in Openbaring is daar een voorbeeld van, maar zoek dat zelf maar eens na.
Ik wil namelijk nog wat dingen zeggen over de reiniging van de gelovigen waar dat wasvat van spreekt, en daarbij wat schriftplaatsen uit het Nieuwe Testament aanhalen. Ik zou natuurlijk van alles kunnen noemen; alle beelden waarin water wordt gebruikt en waar gesproken wordt van reiniging. Denk bijvoorbeeld aan de evangeliën, aan de blindgeborene in Johannes 9 die het slijk van zijn ogen moest wassen bij het badwater van Siloam. Dat is een beeld van reiniging. Een paar hoofdstukken eerder hebben we Bethesda. Die man kwam weliswaar niet in het water terecht, maar het was uiteindelijk wel de bedoeling dat hij daar een keer in terecht had moeten komen. Ook daar wordt gesproken over water en over reiniging. De doop bijvoorbeeld is ook een uitbeelding van dood en opstanding, en ook van reiniging, evenals allerlei rituele wassingen. Naäman is ook zo’n mooi voorbeeld: zeven keer moest hij zich onderdompelen in de Jordaan als uitbeelding van de volkomen, volmaakte reiniging. Er zijn heel wat uitbeeldingen waarbij water gebruikt wordt en waar gesproken wordt van reiniging en wassing. Die spreken allemaal in ieder geval van een aspect van de reiniging van de gelovige. Daar wijst het op vooruit.
Christus Reinigt Zijn Ecclesia Door het Waterbad van het Woord ↑ hoofdstukken
Efeziërs 5 is een schitterend voorbeeld waar wordt gesproken over hoe Hij, waarvan het wasvat een beeld is, ons reinigt. Christus, waarvan het water een beeld is; Christus, het Woord, waarvan alles op Hem wijst. En in Efeziërs 5 wordt ook gezegd dat Hij ons reinigt, namelijk de gemeente. Efeziërs 5, en dan haak ik even aan in vers 25: "Gij mannen, hebt uw vrouwen lief." Niet: "man, heb uw vrouw lief", maar: "mannen". Ik zeg het er maar bij om misverstanden te voorkomen. Ik heb ook even de interlineaire bijgepakt om het te laten zien: "Gij mannen, hebt uw eigen vrouwen lief, zoals ook Christus de gemeente liefgehad heeft." Ik lees even hoe het in de Statenvertaling staat: "en Zichzelf voor haar heeft overgegeven." Het staat allemaal precies even anders. Natuurlijk, als we elkaar wijzen op hoe het er werkelijk staat, is dat ook altijd mooi, hè? Mannen hebben hun vrouwen lief, zoals ook de Christus liefheeft. Dat is niet iets wat in het verleden heeft plaatsgevonden; Hij heeft lief.
De Ecclesia, de uitgeroepen vergadering, wordt het hier mee weergegeven. Dus de mannen worden aangemoedigd om hun eigen vrouwen lief te hebben, zoals ook Christus de Ecclesia liefheeft. Je ziet meteen waar Christus en de Ecclesia een beeld van zijn, of waar de man en de vrouw een beeld van zijn, om het zo maar te zeggen: de man van Christus en de vrouw van de Ecclesia, van de gemeente blijkbaar. Mannen, hebt uw eigen vrouwen lief, zoals ook Christus de gemeente liefheeft. Overigens is de gemeente niet de gemeente op de hoek van de straat, de pinkstergemeente of de evangelische gemeente, noem ze maar op. Nee, de gemeente betekent letterlijk zoiets als "uitroepsel", uitgeroepenheid. Uitgeroepenheid: dat wat uitgeroepen is, maar ook dat wat zich vergadert. Dus wanneer wij als gelovigen samenkomen — om het heel kort te zeggen — dan is dat ekklesiaal. Het is niet een instituut met een naam. God heeft de gemeente lief. Is dat dan onze gemeente of is dat die andere? Nee, waar gelovigen samenkomen, dat heeft God lief. Wanneer Zijn Woord opengaat, waar gelovigen samenkomen rondom Zijn Woord, in Christus — daar hadden we het net al even over — dat heeft God lief.
Nou, dan moet je minstens met z'n tweeën of met z'n drieën erover zijn. Daarom neem ik Jense en Femme altijd mee. Als jullie dan een keer niet komen, dan kan het gewoon doorgaan. Ze zijn nu even weg, dus dan had dat niet gekund. Mannen, hebt uw eigen vrouwen lief, zoals ook Christus de gemeente liefheeft en Zichzelf voor haar overgeeft. Hij heeft dus Zijn gemeente lief en Hij geeft Zich voor haar over. En wat doet Hij dan? Nou, opdat Hij haar heiligen zou, reinigende met het bad van het water in woord en uitspraak. Ik zei net al dat heiligen en reinigen vrijwel synonieme begrippen zijn in de Schrift; dat lees je hier ook. Christus geeft Zichzelf over voor de Ecclesia. Die Hogepriester is dat, naar de kracht van onvergankelijk leven, zoals we het in Hebreeën lezen — voor degenen die er vorige week ook waren. Die levende Hogepriester geeft Zichzelf over en doet een werk aan ons, aan Zijn Ecclesia. En wat doet Hij dan? Nou, Hij heiligt haar en Hij reinigt haar. Dus Christus... de mannen worden aangemoedigd om zo ook de positie in te nemen ten opzichte van hun vrouw. Maar dat even terzijde, het gaat hier over Christus die Zich overgeeft voor de Ecclesia, opdat Hij haar zou heiligen. En hoe doet Hij dat? Nou, Hij reinigt haar met het waterbad, het bad van het water, namelijk in het Woord: uitspraken van God.
Hoe worden wij dus gereinigd? In eerste instantie door Hem. Dat doet Hij, dat hoeven we niet zelf te doen. Dat is volgens mij wel 'mainstream' christendom: dat je van alles zelf moet doen om jezelf te reinigen. Vooral veel zelfonderzoek doen... niet doen! Gewoon met Zijn Woord omgaan, gewoon Zijn Woord tot je nemen, want Hij reinigt je en Hij heiligt je. Hij zet je namelijk apart. We zijn namelijk apart gezet als we tot die Ecclesia behoren. We zijn uitgeroepen, apart gezet, en Hij heiligt ons en reinigt ons door dat waterbad, namelijk door het Woord. Dus het Woord wordt hier voorgesteld door een waterbad. Een waterbad, een watervat, een koperen wasvat. In dat koperen wasvat reinigt Hij ons, zodat wij, zoals die priesters werden toegerust en klaargemaakt voor hun dienst in dat heiligdom, ook de levende God kunnen dienen doordat Hij ons reinigt. Nu haal ik twee Schriftgedeelten door elkaar, maar zo staat het in Hebreeën 9 over die reinigende werking van bloed: Christus reinigt ons geweten van dode werken, zodat we de levende God zouden dienen. Hij reinigt ons hier in Efeziërs 5 met het waterbad, ja, door het Woord, ín het Woord. Hoeveel sterker is dat? Niet "met" of "door", nee: ín. In dat Woord is onze reiniging.
Ja, ik moet dan denken aan — ik houd mijn hand bij Efeziërs 5 — Johannes 15. Daar zegt de Heer tot Zijn discipelen: "Jullie zijn nu rein om het woord dat Ik tot jullie gesproken heb." Johannes 15 vers 3. Jullie zijn rein om het woord dat Ik tot jullie gesproken heb. Dat Woord, dat reinigt ons. Overigens gaat een groot gedeelte van het Johannes-evangelie over water. Ik noemde net al die blindgeborene, ik noemde Bethesda. Maar er wordt ook water in wijn veranderd; we vinden Johannes de Doper daar, die doopte in water, nou enzovoorts enzovoorts. En Johannes vangt ook aan met: "In het begin was het Woord, en het Woord was bij God en het Woord was God, of God was het Woord." Woord is een uitbeelding... of water is een uitbeelding van het Woord. En dat Woord reinigt ons; het waterbad van het Woord reinigt ons. En waarom doet Hij dat? Efeziërs 5 vers 27: "Omdat Hij haar — dat is die Ecclesia — omdat Hij haar Zichzelf voor Zichzelf heerlijk zou voorstellen." Een gemeente, een Ecclesia die geen vlek of rimpel heeft of iets dergelijks, maar dat zij heilig zou zijn en onberispelijk. Die Ecclesia wordt gereinigd in dat waterbad van het Woord, opdat Hij, Christus, haar zou presenteren voor Zichzelf, zoals er letterlijk staat: glorieus, dat is stralend. Een Ecclesia, gemeente, uitgeroepen vergadering die geen vlek of rimpel heeft of iets dergelijks, want zij is heilig, namelijk apart gezet en smetteloos. Daar gaat het dus over als het over het waterbad gaat, waar dat koperen wasvat een uitbeelding van is. Nou, tenslotte wil ik nog...
Johannes 13: de Opgestane Heer Wast de Voeten van Zijn Discipelen ↑ hoofdstukken
Laten we naar Johannes 13 gaan. Zoals ik al zei, gaat het evangelie van Johannes specifiek over water, en ook in Johannes 13 gaat het over water in de bekende geschiedenis van de voetwassing. Het lijkt me sterk dat er onder jullie mensen zijn die die geschiedenis niet kennen; ik denk dat iedereen hem al kent. Maar ook daar gaat het over reiniging door water. Laten we gewoon even die verzen doorlopen, beginnend vanaf vers 1.
"En voor het feest van het Pascha..." Ja, dat is al een onderwerp op zich: het feest van Pascha en welke datum dit dan precies was. Daar ga ik nu even aan voorbij. Het was in ieder geval voor het feest van Pascha. "Jezus, wetende dat Zijn ure gekomen was..." Laat ik de interlineair erbij pakken en dat even laten meelopen: "Voor het feest van Pascha, Jezus wetende dat Zijn ure gekomen was, dat Hij uit deze wereld zou overgaan tot de Vader, alzo Hij de Zijnen, die in de wereld waren, liefgehad had, zo heeft Hij hen liefgehad tot het einde." Ook hier weer staat alles in zo'n tijdloze werkwoordsvorm. Niet "liefgehad had" en niet "liefhad", maar "liefheeft" of "liefhebbende". Dat duidt op continuïteit. Het zijn namelijk onvoorwaardelijke lieden, dus dat houdt niet op.
Vers 2 zegt: "En als het avondmaal gedaan was..." Dat staat er in de grondtekst ook weer net wat anders: "En van het avondmaal wordende." Hier zie je het Griekse woord *genesis* in terug. *Genesis* betekent wording. Dus het avondmaal was niet gedaan, het was juist aan het begin van het avondmaal. Aan het begin van het avondmaal, zo zou je het nu wellicht beter kunnen vertalen. Toen de duivel al in het hart van Judas, Simons zoon Iscariot, gegeven had dat hij Hem zou verraden, zou overleveren. Jezus, wetende dat de Vader Hem alle dingen in de handen gegeven had en dat Hij van God uitgegaan was en tot God heen ging — dat zijn lange zinnen — en dan kom ik bij het punt waar ik op wil wijzen in verband met het koperen wasvat: Jezus stond op van het avondmaal. Hij komt overeind. Dat heeft te maken met oprijzen, met ontwaken. Jezus stond op van het avondmaal, legde Zijn klederen af en, nemende een linnendoek, omgordde Zichzelf.
Hier gaat het dus over de Heer die opstaat. Daar hoeven we nauwelijks iets aan toe te voegen, maar het is een uitbeelding van Zijn opstanding. Het werk wat we hierna gaan zien, is een uitbeelding van het werk wat Christus doet nadat Hij opgestaan is, na Zijn opstanding. Het gaat hier bij die maaltijd, dat avondmaal, niet om een stukje brood en een slokje wijn zoals in de kerkelijke traditie, maar het was echt een maaltijd die gehouden werd. Jezus stond op van die maaltijd, van die avondmaaltijd. In de Schrift is een maaltijd altijd een uitbeelding van gemeenschap. Hij doet dit werk na Zijn opstanding dus aan degenen met wie Hij gemeenschap heeft, die leven in gemeenschap met Hem.
Hij legde Zijn klederen af en, nemende een linnendoek, omgordde Hij Zichzelf. Dat is ook wel mooi, want vorige week — waar de meesten van jullie niet bij waren, maar ik zeg het toch even — sprak ik over de hogepriester die in het heiligdom kwam op Grote Verzoendag. Daar kwam hij maar eenmaal per jaar. Die ene keer in het jaar dat die hogepriester daar kwam, had hij witte kleding aan. De rest van het jaar, alle 364 dagen zeg maar, had hij een ander kleed aan. Dat wordt in de Schrift de efod genoemd; dat is een nogal kleurrijk kostuum dat uitgebreid wordt beschreven. Op die ene dag legde hij dat kleed af, zoals we hier lezen: de Heer stond op van het avondmaal en legde Zijn klederen af. Wat trok die hogepriester aan op Grote Verzoendag? Een linnen wit kleed. Wat trekt de Heer hier aan? Een linnendoek, een linnen kleed. Zoals de hogepriester op die Grote Verzoendag het Heilige der Heiligen binnenging als uitbeelder van Christus die eens de hemelen binnenging, zo doet de Heer hier, nadat Hij opstond van dat avondmaal, een linnen kleed aan. Hij legt Zijn klederen af, legt de efod af, en doet de linnen klederen aan.
En wat gaat Hij dan doen? Hij doet water in het wasvat... oh nee, "het bekken" staat er. Hij giet daarin water. Water als uitbeelding van het Woord van God, als uitbeelding van reiniging. Hij giet water in dat bekken. Het is toch niet heel moeilijk om hier het wasvat in te herkennen? Kijk maar eens in de interlineair, daar staat zelfs "waskom". Een waskom. En wat is het eigenlijk? Het zijn vaten, onderdelen of instrumenten. Van alles wordt een vat genoemd in de Schrift, zelfs ons lichaam wordt een aarden vat genoemd. Maar de Heer dus ook, na Zijn opstanding, nadat Hij opstond van het avondmaal en nadat Hij Zijn klederen had afgelegd — Zijn hogepriesterlijk kleed waarmee de priester het heiligdom binnenging op de Grote Verzoendag — nadat Hij dat gedaan had, goot Hij water in het bekken, in de waskom.
En wat doet Hij? Hij begint de voeten van de discipelen te wassen en Hij droogt ze ook weer af met de linnendoek, lezen we in vers 5. Een afdroging met de linnendoek waarmee Hij omgord was. De Heer wast dus de voeten van de discipelen. Zoals we in Exodus lazen hoe de handen en voeten, de handel en wandel van de priesters gewassen werden voordat zij dienst konden doen in het heiligdom, zo zien we ook hier een uitbeelding van het feit dat de Heer de voeten wast van de discipelen en ze vervolgens afdroogt.
In vers 6 lezen we: Hij kwam tot Simon Petrus en die zei tot Hem: "Heer, zult Gij mij de voeten wassen?" In vers 7 antwoordde Jezus hem: "Wat Ik doe, weet gij nu niet, maar gij zult het na dezen verstaan." Petrus wist natuurlijk heel goed wat de Heer deed, of wat Hij wilde doen; daarom wilde hij juist niet dat Hij het deed. Petrus wist heel goed: Hij gaat mijn voeten wassen. Maar de Heer zegt: "Wat Ik doe, weet je nu niet, maar hierna zul je het verstaan." Daaruit blijkt natuurlijk wel dat er achter dat wassen van die voeten een diepere, namelijk geestelijke betekenis zit. Petrus begreep het nu niet, hij wist het nu niet, maar, zei de Heer, hierna zal je het wel weten.
Bij Petrus is het vaak of wit of zwart. Hij zegt dan ook: "Gij zult mijn voeten niet wassen in de eeuwigheid" — of zoals de Statenvertaling zegt: "Gij zult mijn voeten niet wassen tot in de aioon." Jezus antwoordde: "Indien Ik u niet wasse, gij hebt geen deel met Mij." We hadden het er in de pauze nog even over hoe belangrijk het is dat we precies lezen wat er staat. En hier staat het dus wel goed: "Gij zult geen deel hebben met Mij." Petrus had wel, ook al werden zijn voeten niet gewassen, deel aan Hem, want hij was eens en voor altijd gereinigd. Net als de priesters eens en voor altijd gereinigd waren bij hun priesterwijding, was Petrus eens en voor altijd gereinigd, want hij was een gelovige. Maar de Heer zei: "Als je ook deel wil hebben met Mij, dan zal Ik toch je voeten moeten wassen. Als je gemeenschap wil hebben met Mij, als je in gemeenschap wil leven met Mij." Nou, dan zegt Petrus: "Ja, doe dan maar alles." Simon Petrus zei tot Hem: "Heer, dan niet alleen mijn voeten, maar ook de handen en het hoofd." Het is bij Petrus of wit of zwart, of alles of niks.
Geheel Rein, en Toch Vieze Voeten: de Theologische Betekenis ↑ hoofdstukken
Jezus zei tot hem: "Die gewassen is, heeft niet van node dan de voeten te wassen, maar is geheel rein." En gijlieden zijt rein, doch niet allen. Dat haalde ik voor de pauze net ook al even aan. We kunnen uit dit vers concluderen dat wanneer Jezus zegt: "Die gewassen is, heeft niet van node dan de voeten te wassen, maar is geheel rein", je blijkbaar geheel rein kunt zijn en toch vieze voeten kunt hebben. Want wat staat hier? Je kunt dus beschouwd worden als geheel rein, maar toch vieze voeten hebben.
Dat geldt ook voor de Ecclesia waarvan we net lazen in Efeze 5. Natuurlijk zijn wij volmaakt in Hem. Wij worden gereinigd en wij worden aan Hem heilig en smetteloos voorgesteld. En toch, door onze wandel in deze wereld, krijgen wij vieze voeten en worden wij gereinigd. Hebben wij dan echt zulke vieze voeten? Nou ja, waarschijnlijk niet, want Hij wast ze dus; zo vies worden ze ook weer niet. Maar begrijpt u wat ik bedoel? We zijn dus geheel rein, maar blijkbaar hebben we toch die reiniging nodig. We lopen onderweg toch altijd wel wat op.
Hebben we daar dan echt last van? Eigenlijk niet, maar dat komt weer omdat Hij Zijn werk zo goed doet en omdat Hij ons reinigt. Dus in het beeld krijgen we natuurlijk vieze voeten, maar hebben we daar last van? Hebben we een belast geweten? Meestal niet eigenlijk. Nee, want Hij reinigt ons. En we mogen uit Zijn Woord leren dat het allemaal Zijn werk is, dat we in Hem volmaakt zijn, dat we één Christus zijn en één zijn met Hem. Nou, en dan worden we gereinigd. Dat wordt dan hier uitgedrukt en uitgebeeld in die voetwassing; dat wordt uitgebeeld in dat koperen wasvat. Zo zijn er nog wel meer beelden in de Schrift, maar Hij reinigt ons. Hij wast onze voeten. In andere beelden zijn het weer de handen, maar hier gaat het dan om de voeten.
Dat Jezus aan het einde van vers 10 zei: "Gijlieden zijt niet allen rein", dat gaat natuurlijk over Judas. Dat wordt ook toegelicht in het volgende vers, vers 11, want Hij wist wie Hem verraden zou. Hij wist wie Hem overleveren zou en daarom zei Hij: "Gij zijt niet allen rein." Als Hij dan hun de voeten gewassen en Zijn klederen genomen had, zat Hij wederom aan en zei tot hen: "Verstaat gij wat Ik ulieden gedaan heb?" Zie je hier dus ook weer zo'n aanwijzing dat de Heer niet zomaar die voeten waste van de discipelen, maar dat daar een diepere en geestelijke betekenis achter zit.
"Als Ik hun dan de voeten gewassen en Mijn kleding genomen heb, zat Hij weer aan en zei tot hen: Verstaat gij wat Ik ulieden gedaan heb? Gij noemt Mij Meester en Heer." Letterlijk staat er Leraar en Heer. "En dat zegt gij wel, want Ik ben het ook. Want Ik ben het." En dan komt er in ieder geval een praktische toepassing.
Praktische Toepassing: Elkaar de Voeten Wassen en Genade Schenken ↑ hoofdstukken
"Indien dan Ik, de Heere en Meester, uw voeten gewassen heb, zo zijt gij ook schuldig, elkanders voeten te wassen." De Heere wast ons, Hij reinigt ons. Ik wilde bijna zeggen: Hij vergeeft ons, maar het gaat nog veel verder dan vergeving. Dat zal ik straks laten zien. Maar Hij wast onze voeten en daarom zegt Hij ook: "Jullie zijn dan ook schuldig om elkaars voeten te wassen." Als Ik jullie reinig, als Ik jullie vergeef, als Ik jullie genade schenk – want daar gaat het over – dan zijn jullie ook schuldig. Dat is het logische gevolg: dat jullie ook elkaar vergeven, dat jullie ook elkaar genade schenken en dat jullie ook elkaars voeten wassen. "Want Ik heb u een voorbeeld gegeven," lezen we in vers 15, "opdat, gelijkerwijs Ik u gedaan heb, gijlieden ook doet." Als Ik dit doe, dan geef Ik jullie dat voorbeeld; doen jullie dan ook alzo.
Daar wil ik dan mee afsluiten: twee schriftplaatsen uit Efeze en Kolossenzen die eigenlijk hetzelfde zeggen en een mooie toelichting geven op wat de Heere hier tegen Zijn discipelen zegt. De Heere wast onze voeten; Hij reinigt ons als uitbeelding van vergeving. Ik zei al dat het nog veel verder gaat dan vergeving. Onze zonden worden niet alleen vergeven, maar we worden er daadwerkelijk van bevrijd; het speelt geen rol meer. Hij reinigt ons namelijk, zodat we geen geweten meer hebben van zonde, zoals we in Hebreeën 9 lazen. In Efeze 4 vers 32 lezen we als praktische toepassing: "Zijt jegens elkander goedertieren, barmhartig." En dan staat er in de vertaling: "vergevende elkander, gelijkerwijs ook God in Christus ulieden vergeven heeft." Ik heb het interlineair erbij gepakt en daar staat letterlijk: "Wees jegens elkaar vriendelijk, innerlijk welwillend." En hier gaat het niet om 'vergevende elkaar', maar om 'genade schenken aan elkaar'. Zoals ook God in Christus genade geeft, genade schenkt aan jullie. Wij hebben genade ontvangen van God en het logische gevolg is dat we anderen ook genade schenken. God heeft ons in Christus genade geschonken, dan zou het logische gevolg daarvan moeten zijn dat we ook de ander genade schenken.
Dat andere schriftgedeelte, Kolossenzen 3, zegt ongeveer hetzelfde. Voor de volledigheid even om mee af te sluiten: hier staat het weer net iets anders, maar de strekking is gelijk. "Verdragende elkander en vergevende de een de ander." En ook hier weer: genadegevende, genadeschenkende. We verdragen elkaar – ik lees het even zoals het in de Statenvertaling staat – verdragen elkaar en vergeven de een de ander, zo iemand tegen iemand een klacht heeft; gelijkerwijs ook Christus u genade geschonken heeft, doet gij ook alzo. Wij zouden elkaar dus moeten verdragen. Als we een klacht tegen iemand hebben, wat mogen we dan doen? Genade schenken. En waarom? Omdat Christus dat ook bij ons doet. Christus schenkt ons genade en daardoor mogen wij de ander genade schenken.
U zegt wellicht: "Dat vind ik wel moeilijk." Maar als we ons daadwerkelijk beseffen wat Christus ons geschonken heeft en wat Hij ons in genade schenkt, dan kun je die ander alleen maar genade schenken. En overigens, dat zeg ik ook wel eens: als je een klacht tegen iemand hebt of een grief, dan heb je daar zelf volgens mij nog meer last van dan die ander. Dat werkt ook op je eigen gestel. Hoe goed en helend is het dan voor jezelf om die ander genade te schenken? Als je de genade beseft die je van Christus hebt ontvangen, daar word je blij van. Daar word je vrolijk van, dat is een goed bericht! Zo mag je ook die ander genade schenken. Dat zijn zaken die we terugzien in die voetwassing, maar ook in het koperen wasvat. Hij reinigt ons, Hij heiligt ons. Hij schenkt ons genade met Zijn Woord, waar dat water een beeld van is. Daar wast Hij ons mee. Hij schenkt ons genade en daar reinigt Hij ons mee. Dat mogen we ook met de ander doen.
Het is twee voor twaalf, dus een mooi moment om te gaan stoppen. De volgende keer – laat ik dat nog even zeggen – gaan we het niet over dit wasvat hebben, maar gaan we naar binnen, door dat eerste voorhangsel. Dan staan daar de tafel der toonbroden, de kandelaar en het reukofferaltaar. We gaan dat in die volgorde behandelen, dus de volgende keer beginnen we met de tafel der toonbroden.