een Heer-lijke maaltijd

Paulus was anderhalf jaar in Korinthe geweest (Hand.18:11) en had de Korinthiërs het evangelie verteld en hen onderwezen. Later schrijft hij hen twee brieven. In de 1e Korinthe brief reageert Paulus op vragen van de Korinthiërs, maar ook op veel dingen die hem ter ore waren gekomen. Er was veel mis in Korinthe en daarom hadden zij correctie nodig.

Opvallend is dat Paulus hen geen wetten oplegt, maar hen onderwijst hoe de dingen zijn. Zo ook over de gemeenschappelijke maaltijd die de Korinthiërs hielden rondom hun samenkomsten. Die verliep chaotisch, zodat sommigen dronken waren en anderen niets hadden en honger leden.

Een maaltijd is een uitdrukking van gemeenschap en ook wat op tafel stond, brood en wijn, zijn een uitbeelding van eenheid en van het nieuwe leven dat we samen hebben in Christus. Wat een feestmaal had moeten zijn van de overwinning op de dood, was geworden tot een gênante vertoning van verdeeldheid. Paulus houdt hen voor dat de manier waarop zij maaltijd hielden, niet in overeenstemming met de Heer is. Het was geen ‘maaltijd van de Heer’, letterlijk een Heer-lijke maaltijd.
Wie zo eet, eet dan ook onwaardig en Paulus roept hen op zichzelf te toetsen en zó van het brood te eten en de drinkbeker te drinken.

Als we dit gedeelte gewoon lezen, zoals het zich aandient, zien we dat het hier niet gaat om ‘de instelling van het Heilig Avondmaal’ zoals er in kerken van gemaakt is. Ook die praktijk doet geen recht aan de betekenis en is in die zin onwaardig.

📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst

Samenvatting: Deze Bijbelstudie behandelt de betekenis van de maaltijd van de Heer, primair gebaseerd op de eerste brief aan de Korinthiërs. Er wordt benadrukt dat het in de Bijbel niet gaat om een kerkelijk ritueel, maar om een daadwerkelijke, gezamenlijke maaltijd die de eenheid in Christus uitdrukt. De praktijken in Korinthe waren echter tot afbraak, omdat sommigen overvloed hadden terwijl anderen honger leden, wat in tegenspraak was met de geestelijke realiteit van het ene lichaam. Een werkelijk 'Heer-lijke' maaltijd hoort een feestmaal van leven en overwinning te zijn, in overeenstemming met wie de Heer is en onze eenheid in Hem.

Besproken Schriftgedeelten: 1 Korinthe 5, 1 Korinthe 11, 1 Korinthe 11:17, Mattheüs 26, Mattheüs 26:17, Marcus 14:8, Handelingen 2:36, Handelingen 9, Handelingen 10:36, Handelingen 18, Handelingen 19, Romeinen 10:12, Galaten 1, Efeze 1, 1 Thessalonicenzen 4

“Een Heer-lijke maaltijd is in overeenstemming met de eenheid die we hebben in onze Heer, in overeenstemming met de wetenschap dat Hij onze Heer is, dat wij Hem toebehoren en dat we in Hem allemaal één zijn.”

Inleiding en Aanleiding voor het Onderwerp ↑ hoofdstukken

Een hele goedemorgen allemaal. Het was een wat spannend begin voor iedereen, denk ik. Voor mij in ieder geval. Wij dachten echt dat we alles geprobeerd hadden om die beamer aan de praat te krijgen: verschillende kabels, enzovoorts. Toen had ik het opgegeven en ging ik weer zitten. Toen zeiden jullie: "Waarom probeer je dat niet even?" En die deed het dus wel. Waar dit nou uiteindelijk aan ligt, dat mogen jullie uitzoeken, maar de volgende keer weten we bij wie we als eerste advies moeten vragen.

In ieder geval is hij opgeladen; ik neem hem sowieso altijd opgeladen mee. Omdat ik natuurlijk altijd hier met mijn eigen laptop sta, is dat voor mij nu even het manco. Normaal heb ik de presentatie voor mijn neus staan, dus nu zal ik me af en toe even om moeten draaien. Maar ik vind het belangrijker dat jullie mee kunnen kijken naar wat ik op het scherm heb staan.

Ik wilde het met jullie hebben over dit onderwerp en ik denk dat het voor sommigen, misschien nog wel velen, een wat cryptische titel is: 'een Heer-lijke maaltijd'. Nu heeft u vanmorgen misschien ook wel een heerlijk ontbijt gehad – ik wel – maar hier staat 'Heer-lijk' met een hoofdletter en een streepje tussen de 'R' en de 'L'. Waar dat op slaat, ga ik vanzelf toelichten; daar komen we vanzelf op.

De aanleiding voor dit onderwerp was dat ik hier twee weken geleden ook op zondag sprak. Dan klinkt altijd de uitnodiging om ook op de dinsdagavondbijeenkomst te komen. Dat noemen jullie de kring, geloof ik? Dus ik was op de kring en we zaten daar ook een soort van kring rond de tafel bij Gerard thuis – de andere Gerard dus. Toen kwamen er wat onderwerppunten ter sprake, waaronder het avondmaal, om het maar even zo te noemen. Dan weet iedereen waar we het over hebben.

Ik hoop dat ik de mensen die de andere onderwerpen aandroegen niet teleurstel dat ik hier dan mee begin, maar ik beloof jullie dat ik die andere onderwerpen ook nog wel ga bespreken. Er zat echter een onderwerp bij waarvan ik dacht dat ik daar nogal wat meer tijd voor nodig heb; misschien moet ik daar wel twee spreekbeurten of wellicht nog meer over houden. Dat moet zichzelf toch nog een beetje gaan vormen.

Ik dacht: ik begin gewoon hier. Het is ook een onderwerp dat denk ik bij iedereen wel bekend is: het heilig avondmaal, zoals dat dan wordt genoemd. Ik kom er straks wel op terug. Ik ben hierin toch ook wel een beetje beperkt; ik kan niet alle Schriftgedeelten bespreken die hiermee in verband worden gebracht. Ik ga alleen 1 Korinthe 11 bespreken en daar hebben we al een hele kluif aan, want dat gedeelte loopt van vers 17 tot 34. Wat ik ga doen, is het eerst met jullie lezen. Het is onbeleefd, maar dan draai ik me even om, want dan kan ik wat scherper meelezen natuurlijk.

Lezing uit 1 Korinthe 11:17-34 ↑ hoofdstukken

Daar zegt Paulus in vers 17 van 1 Korinthe 11: En wanneer ik deze opdracht geef, prijs ik jullie niet, dat jullie niet tot het betere, maar tot het mindere samenkomen. Want ten eerste zijn er, naar ik hoor, wanneer jullie in de ecclesia samenkomen, scheuringen onder jullie. Want er moeten ook groeperingen onder jullie zijn, opdat zij die wel-beproefd zijn onder jullie openbaar zullen worden.

Wanneer jullie dan samenkomen op één plaats, dan is dat niet om een maaltijd-van-de-Heer te eten. Want bij het eten neemt ieder vooraf zijn eigen maaltijd, en de een heeft honger en de ander is dronken. Hebben jullie dan geen huizen om te eten en te drinken? Of verachten jullie de ecclesia van God en maken jullie hen die niets hebben te schande? Wat zal ik tot jullie zeggen? Zal ik jullie prijzen? Hierin prijs ik jullie niet.

Want ik ontving van de Heer, wat ik ook aan jullie overlever, dat de Heer Jezus in de nacht waarin Hij werd overgeleverd, brood nam. En dankende brak Hij het en Hij zei: "Dit is mijn lichaam voor jullie. Doe dit tot herinnering van Mij." Op dezelfde wijze ook de drinkbeker, na het houden van de maaltijd, en Hij zei: "Deze drinkbeker is het nieuwe verbond in mijn bloed. Doe dit, zo vaak jullie die drinken, tot herinnering van Mij." Want zo vaak als jullie dit brood eten en deze drinkbeker drinken, verkondigen jullie de dood van de Heer totdat Hij komt.

Zodat wie dus op onwaardige wijze het brood eet of de drinkbeker van de Heer drinkt, zal schuldig zijn van het lichaam en het bloed van de Heer. Maar laat een mens zichzelf toetsen en laat hem zo van het brood eten en uit de drinkbeker drinken. Want wie op onwaardige wijze eet en drinkt, eet en drinkt zichzelf tot oordeel, omdat hij het lichaam van de Heer niet onderscheidt. Daarom zijn er onder jullie velen zwakken en ziekelijken, en een aanzienlijk aantal zijn ontslapen.

Want indien wij onszelf zouden beoordelen, dan werden wij niet geoordeeld. Maar geoordeeld wordend, worden wij door de Heer opgevoed, opdat wij niet samen met de wereld veroordeeld worden. Zodat, mijn broeders, wanneer jullie samenkomen om te eten: wacht op elkaar. Maar indien iemand honger heeft, laat hem thuis eten, opdat jullie niet tot oordeel zullen samenkomen. En het overige zal ik voorschrijven zodra ik kom.

Misleidende Bijbelkopjes en de Pesachmaaltijd ↑ hoofdstukken

Dit is het gedeelte waar in mijn Bijbel, de Statenvertaling, boven staat: "Aanwijzingen voor het Heilig Avondmaal". Dan ook nog eens met hoofdletters, Heilig Avondmaal, alsof dat een titel is voor iets, een benaming voor een ritueel. Ik durf op voorhand te zeggen: als u echt van iets zou weten — en we moeten vanochtend echt proberen om los te laten wat we altijd hebben gedacht, wat we hebben geleerd en waarmee we zijn opgebracht — en u zou dit gedeelte lezen terwijl u van niets wist, dan zou u er nooit op komen dat dit gaat over een ritueel waarbij men op zondagochtend een stukje brood eet en een slokje wijn drinkt, en dat dat dan een zogenaamd christelijk ritueel is. Geen haar op uw hoofd die dat uit deze tekst zou halen. Toch denk ik dat de meesten die dit meegelezen hebben, direct daaraan denken. Het is misschien een raar begin, maar dat wil ik op voorhand toch even gezegd hebben.

Als wij onze Bijbelvertalingen openen, worden we namelijk meteen op het verkeerde been gezet. Ik heb vier vertalingen nagekeken: de Statenvertaling, de Herzienestatenvertaling, de NBG en de Telos-vertaling. De kopjes die daarboven staan, heeft Paulus niet geschreven. Die hebben de vertalers daar neergezet om ons te helpen. Nu ben ik ontzettend blij met de indeling van de Bijbel in hoofdstukken en verzen. Als ik zeg dat we naar 1 Korinthe 11 vers 17 gaan, dan heeft u dat vlot opgezocht. Of als we naar Matthéüs 26 gaan, waar de Heer ook deelt en het brood breekt, dan heeft u dat ook zo voor u. Dat is erg makkelijk, maar die kopjes zijn niet geïnspireerd; die zijn door vertalers toegevoegd.

De kop "Aanwijzingen voor het Heilig Avondmaal" noemde ik al even, of "Misstanden bij het Avondmaal". Dat is echt een misverstand. Men zegt dan dat het gaat over de "Instelling van het Heilig Avondmaal". Dat staat vaak boven de pericoop in de evangeliën, zoals in Matthéüs 26. Daar zal ongetwijfeld in de meeste Bijbels boven staan: "De instelling van het Heilige Avondmaal". Dat was het moment dat de Heer met Zijn discipelen een maaltijd hield. Dat klopt, maar wat voor maaltijd hield Hij? Dat staat gewoon in het hoofdstuk: Hij hield met Zijn discipelen een Paasga of een Pesachmaaltijd. Hij stelde dus niet iets nieuws in; Hij hield een bestaande instelling. Hij zat daar met Zijn discipelen en vierde de Pesachmaaltijd.

Trouwens, elke maaltijd tijdens de dagen van het feest van de ongezuurde broden was een Pesachmaaltijd waar ongezuurd brood op tafel stond. Ik ga nu niet in op al die dagen en hoe lang de Pesach duurde, maar de Heer stelde daar niets nieuws in. Hij hield een bestaande instelling, namelijk het Paasga. In Matthéüs 26 vers 17 is dat, meen ik. Wat Hij wel deed, is dat Hij het brood van de tafel pakte en de wijn, en Hij legde uit waar die wijn en dat brood voor staan en wat de betekenis daarvan is. Hij zei van het brood bijvoorbeeld: "Dit is Mijn lichaam voor jullie." Het representeert dus Mijn lichaam; het is een uitbeelding van Mijn lichaam.

Je kunt je afvragen hoeveel de discipelen daar op dat moment van begrepen hebben. Niet zoveel, denk ik. Maar het brood is een uitbeelding van het lichaam van Christus en de eenheid van het lichaam van Christus. Daar heeft Paulus het ook over in deze hoofdstukken. Laten we dat gewoon vers voor vers gaan doornemen.

Samenkomen tot Afbraak in Plaats van Opbouw ↑ hoofdstukken

Dan begin ik natuurlijk in vers 17. En er staat dat wanneer ik deze opdracht geef, prijs ik jullie niet. Paulus had namelijk even hiervoor hen wel geprezen, in hetzelfde hoofdstuk zelf. Maar hij zegt: hier prijs ik jullie niet, dat jullie niet tot het betere, maar tot het mindere samenkomen. Andere vertalingen zeggen: jullie samenkomen is niet tot voordeel, maar tot nadeel. Het gaat hier over de samenkomsten van de Korinthiërs. Paulus zegt: hoe jullie samenkomen, kun je beter thuisblijven. Je kunt beter niet samenkomen zoals jullie samenkomen. Dat is de boodschap waarmee hij dit gedeelte inzet. Waarom dan? Dat gaan we wel zien, maar dat is de aanzet.

Ik prijs jullie niet, want jullie komen niet tot het betere, maar tot het mindere. Een samenkomst zou namelijk tot opbouw zijn, en deze samenkomsten waren tot afbraak. Dat is wat Paulus zegt: dan kun je beter thuisblijven, dan kun je beter niet samenkomen. Er zijn genoeg andere dingen te doen. Op zondag moet u weer kunnen of uitslapen, maar dat zouden ze dan nog beter kunnen doen. Ik zie een paar mensen lachen, maar dat meen ik. Want hij zegt: dit is niet tot beter. Ik weet het, ze gaan nu wel neutraliseren. Jullie samenkomen — zegt hij trouwens — jullie samenkomen is niet tot beter, maar tot minder.

En Paulus zegt ook niet: jullie mogen dit niet, of jullie mogen dat niet. Hij zegt in hoofdstuk 1: alle dingen zijn mij geoorlogd, maar niet alles is nuttig. Dus de vraag die wij ons zouden stellen bij wat wij doen, en ook in ons samenkomen en onze relaties en contacten met onze medegelovigen, bij wat we zeggen: is het tot opbouw? Dat is de vraag. Niet of iets mag of niet, maar: is het nuttig? Is het tot opbouw? Dat was bij hen dus niet; bij hen was het tot afbraak.

Kijk, ik weet niet hoe goed jullie de Korinthe-brieven kennen. Ik heb ze ooit ook al... De eerste Korinthe-brief was sowieso helemaal besproken. Laat ik het even bij de eerste Korinthe-brief houden. Het zijn twee lange brieven, maar lees die brieven eens achter elkaar door; neem er eens de tijd voor en ga er eens voor zitten. Wat je telkens ziet, is dat Paulus allerlei vragen had gekregen en opmerkingen. Hij was daar geweest in Korinthe; dat lezen we in Handelingen 18. Toen was hij in Korinthe, zo’n anderhalf jaar. Later waren er allerlei dingen ter ore gekomen en aan de hand daarvan schreef hij deze brief.

Deze brief bevat allerlei correcties op het gebied van partijschappen. De een zei: "Ik ben voor Paulus," de ander zei: "Ik ben voor Petrus," en weer een ander zei: "Ik ben van Apollos." Tegenwoordig is het: "Ik ben hervormd," "Ik ben gereformeerd," of "Ik ben van de Pinkstergemeente," maar dat zijn ook partijschappen. Er waren gevallen van hoererij die zelfs onder de heidenen niet genoemd werden en onderlinge rechtszaken waarbij ze elkaar voor het gerecht daagden, enzovoorts. Maar lees die brieven eens door. Wat Paulus elke keer doet, is niet dat hij wetten oplegt. Hij zegt niet: "Jullie mogen dat niet doen" of "Jullie moeten zus of zo doen." Hij onderwijst hen.

Als ik bijvoorbeeld dat verhaal van de onderlinge rechtszaken als voorbeeld neem — de rest laat ik dan maar even — daar zegt hij niet: "Jullie mogen geen rechtszaken met elkaar voeren." Hij zegt: "Kijk nou wat jullie doen. Jullie gaan naar een heidense, ongelovige rechter, een onrechtvaardige, en jullie laten als rechtvaardigen rechtspreken door een onrechtvaardige." Maar straks zullen wij, als het lichaam van Christus, deze hele wereld, deze hele schepping richten. En hij zegt: "Weten jullie niet dat wij de wereld oordelen zullen?" Of: "Weten jullie dan niet dat wij de engelen oordelen zullen?" Dus Paulus wijst hen terecht door hen te onderwijzen. Hij zegt: "Weten jullie dan niet dat?"

Eigenlijk zegt hij tussen de regels door: jullie laten je nu oordelen door een aardse rechter, maar straks staat die aardse rechter voor jullie en dan oordelen jullie hém. Dan is het toch belachelijk dat je je recht gaat halen bij iemand die straks voor jou staat om geoordeeld te worden? "Lijd dan liever onrecht," zegt hij dan. Dus hij onderwijst hen door te laten zien hoe de dingen werkelijk zitten. Als je zo’n hoge positie hebt in Christus, dat je samen met Hem de wereld gaat onderschikken, dan houd je het toch wel uit je hoofd om op zo’n manier je recht te gaan zoeken? Dat is dan één voorbeeld. Dat is onderwijsopbouw. Hij leert ze hoe de dingen zijn en aan de hand daarvan zouden ze zelf hun conclusies trekken. En dat doet hij ook met betrekking tot wat we hier besproken vinden in 1 Korinthe 11: een maaltijd. Want daar gaat het over; het gaat over een maaltijd. Maar we gaan verder.

De Ecclesia en het Noodzakelijke Nut van Scheuringen ↑ hoofdstukken

Want ten eerste zijn er, naar ik hoor, wanneer jullie in de ecclesia samenkomen, scheuringen onder jullie. En ten dele geloof ik dit. Paulus had van alles gehoord, dat zei ik al. De dingen waren hem ter oren gekomen en hij hoorde dat er, als zij in de ecclesia samenkwamen, scheuringen onder hen waren. Die partijschappen uit hoofdstuk 1, dat noemde ik net ook al. Even over de ecclesia; dat is meestal vertaald met 'gemeente'. Dat zie je ook hieronder in de NBG-vertaling. Maar de ecclesia – ik zeg weleens – dat is 'het uitroepsel'. God roept een volk uit de natiën voor Zijn naam. Maar eigenlijk is het nog meer, want ecclesia is dat wat uitgeroepen wordt én verzameld of vergaderd is. En dat is hoe wij hier bij elkaar zijn. Wij zijn bij elkaar als ecclesia. We zijn uit onze huizen geroepen vanmorgen, hoe dan ook. De wekking en er was iets in ons dat ons hier gebracht heeft. Maar ecclesia is niet zomaar het uitroepsel, maar ook het vergaderde. Vandaar dat deze interlineair hier heeft: 'de uitgeroepen vergadering'. Het is uitgeroepen, maar ook vergaderd.

Ik vind 'gemeente' op zich ook een prima woord. Maar ik vroeg ooit aan mijn kinderen: "Weten jullie wat de gemeente is?" Toen zeiden ze: "Ja tuurlijk, het is de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht of de gemeente Ridderkerk." Dat stond in onze buurt waar ik vandaan kom; ik woon in Hendrik-Ido-Ambacht. Maar in die zin heeft een gemeente met gemeentegrenzen, of de gemeente Epe, als overeenkomst met de ecclesia dat het een bestuurlijke eenheid is. De ecclesia, de gemeente, of de ecclesia als het lichaam van Christus – zoals dat in Efeze 1 genoemd wordt. In Handelingen 19 komt dit woord drie keer voor en daar wordt 'ecclesia' niet vertaald met gemeente. Volgens mij in geen enkele vertaling, want daar is het de volksvergadering. Daar is het de volksvergadering van Efeze die samenkomt om daar een uitspraak te doen; dat wat je zou vergelijken met een begrip als de gemeenteraad die wij kennen. Dat is de bestuurlijke eenheid.

Het woord ecclesia zegt ons dus ook iets over onze toekomst. Ik zei al: wij zullen met de Christus, samen met de Christus, deze hele schepping onderschikken. Wij zijn in die zin de bestuurlijke eenheid: hoofd en lichaam. Toen ik hier een paar weken geleden sprak over Efeze 1 met als onderwerp uitverkiezing, ging het er ook over dat God de hele schepping onder één hoofd, namelijk de Christus – maar dat is wel hoofd én lichaam – gaat samenbrengen. Die eenheid zit allemaal opgesloten in het woord ecclesia. Ik zou er nog veel meer over kunnen vertellen, maar het is natuurlijk niet onterecht. De samenkomst van de ecclesia is dus wel een begrip; iets waar de Bijbel grote waarde aan toekent. Het is niet zomaar: "Nou, we komen samen en we doen wat." Nee, we komen samen rondom ons Hoofd. Hij is ons Hoofd, Hij leidt ons en we laten ons door Hem onderwijzen. We zijn één in Hem; één met Hem en samen ook één in Hem.

Paulus zegt: "Wanneer jullie in de ecclesia samenkomen, zijn er scheuringen onder jullie." Maar ten dele geloof ik dit. Hij zegt: "Ik heb heel veel gehoord. Een deel – een groot of klein deel, dat staat er niet bij – maar dat geloof ik wel." Er was dus verdeeldheid in hun samenkomst. U zegt misschien dat 'on-enigheid' niet goed geschreven is op de dia, maar dat hebben we expres gedaan. Want on-enigheid betekent: niet één zijn. Ze waren niet één. Maar de ecclesia ís één. En in hun samenkomst waren zij dat niet. Dus dat strookt al niet. Wat zij daar deden, was niet in overeenstemming met wie zij zijn. Dat is telkens wat Paulus zegt. Ik noemde net al het voorbeeld van de rechtszaken die ze onderling voerden. Wat ze deden was niet in overeenkomst met wie zij zijn, met wat ze hadden moeten weten. Dat is hier ook het geval. Ze kwamen samen in de ecclesia, als eenheid, en er waren scheuringen onder hen.

Maar Paulus zegt: "Ja, dat moet ook, dus zo erg is dat nou ook weer niet." Paulus zegt dat er ook groeperingen onder jullie moeten zijn. Maar hoezo dan? Omdat zij die wel-beproefd zijn onder jullie openbaar zullen worden. Dus degenen die wel-beproefd zijn, die blijven staan op het Woord. Want daar gaat het uiteindelijk om. Die worden openbaar en de rest valt af. Dat hoef ik hier niet uit te leggen toch? Dat er weleens mensen weg kunnen vallen als je het evangelie verkondigt; niet iedereen maak je daarmee tot vriend. Dat is trouwens wel leuk, want dat woord 'groeperingen' heeft in de oorsprong te maken met 'heffen'. Eigenlijk is het zo dat degenen die wel-beproefd zijn, als vanzelf komen bovendrijven.

Ik had net in dat diaatje ook als voorbeeld 1 Korinthe 5, waar gesproken wordt over hoererij. Daar staat waarschijnlijk iemand die het hield – laat ik het netjes zeggen – met de vrouw van zijn vader, wat wij zijn stiefmoeder zouden noemen. Paulus zegt: "Dat is een hoererij zoals ik die zelfs onder de natiën nog nooit gehoord heb. Niet normaal." Dan zegt Paulus niet: "Jullie moeten...", want kijk, zo wordt het in de meeste Bijbels vertaald en het staat er meestal boven dat het over de kerkelijke tucht gaat en dat we zo iemand uit de bijeenkomst en uit ons midden moeten verwijderen. Maar Paulus geeft de Korinthiërs er eigenlijk van langs dat zo iemand het überhaupt in hun midden uithoudt. Paulus zegt: "Als jullie recht zouden staan in het Woord, dan zou zo iemand het gewoon niet bij jullie uithouden en zou die uitgezuiverd worden."

Ook daar wijst hij er weer op dat de dingen die onder hen gebeuren, komen omdat zij niet recht in het Woord staan. En daarom zegt hij ook: "Er moeten ook groeperingen onder jullie zijn, zodat degenen die wel-beproefd zijn bovendrijven en openbaar worden." Uit een gezond lichaam – dat is de metafoor van het lichaam van Christus – verdwijnen onzuivere elementen als vanzelf als het gezond functioneert. Die worden daar gewoon door uitgezuiverd, zoals dat in ons fysieke lichaam ook gebeurt als het gezond is. We hoeven daar niets voor te doen, dat gaat vanzelf.

De Betekenis van een 'heer-lijke' Maaltijd ↑ hoofdstukken

Dan komen we nu bij het vers waar ik de titel van deze studie kan gaan uitleggen. "Wanneer jullie dan samenkomen op één plaats..." of "onder elkaar zijn", ik weet niet precies hoe je dit nu het beste moet vertalen. In de letterlijke vertaling staat er "op één plaats". Wanneer jullie dan samenkomen op één plaats, dan is dat niet om — ja, zo staat het in de meeste vertalingen — de maaltijd van de Heer te houden of te eten. Met dat woordje "de" wordt alweer gesuggereerd dat het hier gaat om een speciale rituele maaltijd, want dat wordt er dan natuurlijk ingelezen. Maar het lidwoord "de" staat hier niet. Ik wil hier nog even de interlineair bij pakken om het uit te leggen.

Paulus zegt dus: zoals jullie samenkomen, is dat niet om een maaltijd van de Heer te eten. De bijeenkomsten van de Korinthiërs waren bijeenkomsten rondom een maaltijd. Dat is op zich niet vreemd; er zijn plaatsen waar dat nog steeds gebeurt, of soms gebeurt. Ik heb het zelf ook wel eens meegemaakt: dan houd je met elkaar een maaltijd en daaromheen is er bijbelstudie en dergelijke. Zij kwamen bijeen rond een gemeenschappelijke maaltijd. En Paulus zegt dat ze niet bijeenkwamen rondóm de maaltijd, maar gewoon voor een maaltijd, zonder dat het specifieker werd gemaakt.

Kijk maar hoe zij dit deden. Paulus zegt: wanneer jullie dan samenkwamen zoals jullie dat deden, was dat niet "des Heren". Het was niet in overeenstemming met de Heer. Dit woord *kuriakon* is afgeleid van *kurios*. *Kurios* is Heer en *kuriakon* geeft de interlineair weer als "bij de Heer behorende". Dat is wel technisch, en ik weet niet hoe lang het geleden is dat jullie op school hebben gezeten — voor mij is het ook lang geleden — maar dit weet ik nog wel: een bijvoeglijk naamwoord zegt iets over het zelfstandig naamwoord. Het bijvoeglijk naamwoord "bij de Heer behorende" zegt iets over de maaltijd. Eigenlijk zou het in het Nederlands voor de maaltijd moeten staan, maar dat is wat moeilijk te zeggen. Daarom heb ik het de titel "Heer-lijke maaltijd" gegeven, als bijvoeglijk naamwoord van Heer. Daar kom ik zo nog op.

Dit is ook wel mooi, want dit woord heeft qua woordstam ook iets met "bekrachtigd" te maken. Een maaltijd is een uitbeelding van eenheid, en brood en wijn hebben ook die betekenis. We hebben eenheid van leven. Door dat eten met elkaar bekrachtig je dat nog eens. Dus als wij met elkaar een maaltijd zouden houden als gelovigen, dan danken wij de Heer voor ons samenzijn. We vieren die maaltijd als een feestmaal van de overwinning en het leven, en de eenheid die wij hebben in Christus. Dan is dat een bekrachtigde maaltijd. Dan handelen en eten wij in overeenstemming met wat wij weten en wat wij geloven. Dat geeft ook kracht, dat geloof ik echt.

We hebben net gelezen dat het bij de Korinthiërs precies andersom was; er waren zwakken en ziekelijken onder hen, daar komen we nog op. Maar die maaltijd hoort dus een maaltijd te zijn in overeenstemming met de Heer. Wij kennen dat bijvoorbeeld met woorden als priesterlijk, koninklijk of vorstelijk. Dat zijn allemaal bijvoeglijke naamwoorden die wij op die manier gebruiken. Maar bij het woord "heerlijk" hebben wij tegenwoordig andere associaties. Dat gebruiken wij meestal niet op de manier zoals Paulus het hier bedoelt, namelijk als een "Heer-lijke" maaltijd: een maaltijd die niet alleen maar lekker is, maar in overeenstemming met de Heer. In overeenstemming met de eenheid die we hebben in onze Heer, in overeenstemming met de wetenschap dat Hij onze Heer is, dat wij Hem toebehoren en dat we in Hem allemaal één zijn. Dat is een Heer-lijke maaltijd.

Wanneer jullie dan samenkomen, zegt Paulus, dan is dat niet om een Heer-lijke maaltijd te eten. Zoals jullie dat doen, is dat geen Heer-lijke maaltijd. Nou ja, dat is wel duidelijk toch? Een Heer-lijke maaltijd is in overweging met wie Hij is en wie wij in Hem zijn. En Paulus zegt: wanneer jullie samenkomen rondom die maaltijd, dan zijn er allerlei misstanden — daar gaan we nu naar kijken — en dat is dus niet "des Heren" of "Heer-lijk". Dat principe kennen wij trouwens ook nog wel. Als ik opeens iets doe wat ik normaal gesproken niet doe, dan kunnen mensen ook wel zeggen: "Nou, dat is niet echt des Gerards." Zoiets is het hier ook. Deze maaltijd was niet des Heren; het was niet Heer-lijk.

In het Engels kennen we dat trouwens nog wel. *The Lord’s Day* is de dag des Heren. Het ritueel van het avondmaal wordt in het Engels de *Lord’s Supper* genoemd. En de *Lord’s Prayer* is het Onze Vader. In het Engels heb je dat dus nog wel op die manier, dat het bijvoeglijk naamwoord "Heer-lijk" of "des Heren" wordt gebruikt. Wanneer jullie dan samenkomen op één plaats, dan is dat niet een maaltijd van de Heer, dan is dat geen Heer-lijke maaltijd. Waarom dan? Want bij het eten neemt ieder vooraf zijn eigen maaltijd, en de een heeft honger en de ander is dronken. Hierdoor weet je ook dat het niet over een ritueel op zondagochtend gaat, want ik heb nog nooit iemand dronken aan het avondmaal gezien na één slokje wijn. Zelfs 's ochtends om tien uur word je daar niet dronken van. Je krijgt er hooguit honger van, en dat heb je daarna nog steeds. Maar wat Paulus hier zegt...

De Gênante Misstanden aan Tafel in Korinthe ↑ hoofdstukken

Jullie zitten daar aan tafel met elkaar, en vooraf staat er: "neemt ieder vooraf zijn eigen maaltijd." Kijk, we moeten goed lezen wat er staat. Vooraf neemt ieder zijn eigen maaltijd, in plaats van de Heer-lijke maaltijd. In plaats van de maaltijd te nemen als een maaltijd-van-de-Heer, als een Heer-lijke maaltijd.

Hij neemt vooraf... dat woord wordt op andere plaatsen vertaald met "vooruitgrijpen". In Marcus 14 vers 8 wordt het vertaald met vooruitgrijpen. Als we dat hier ook zo zouden vertalen: "want bij het eten grijpt een ieder vooraf zijn eigen maaltijd." En daarom waren sommigen dronken, maar degenen die geen eigen maaltijd hadden, die hadden niets.

Dus die zaten daar... Ja, elke keer als ik dit lees, denk ik: ik kan het me toch gewoon niet voorstellen dat er een gezelschap van gelovigen was die samenkwamen, waarbij de één ladderzat was en de ander gewoon niets te eten had. Die had niets, die had honger. Die zat daar gewoon hongerig aan tafel. Dat is toch een beschamende, gênante vertoning als je het je even inbeeldt? Stel dat wij maaltijd zouden houden met elkaar en er zitten er een paar te lallen, helemaal volgepropt — ze grijpen vooruit naar hun eigen maaltijd — terwijl er gewoon een deel is dat niets heeft.

Daar gaat dit gedeelte over, want Paulus hamert op die praktijk: "Hebben jullie dan geen huizen om te eten en te drinken? Of verachten jullie de ecclesia van God en maken jullie hen die niets hebben te schande?" Nou, dat was beschamend. Ze maakten degenen die niets hadden te schande. Degenen die overvloed hadden, die namen zelf van die overvloed en deelden dat niet.

"Zal ik jullie prijzen? Hierin prijs ik jullie niet." Hij had hen eerder wel geprezen, maar hierin dus echt absoluut natuurlijk niet. Ook weer dat verachten, dat minachten van de ecclesia van God. De ecclesia van God is niet zomaar een bijeenkomst waar we samenkomen, een paar liedjes zingen, naar een fijn preekje luisteren en weer naar huis gaan. Nee, de Bijbel — de Schrift — geeft daar echt een titel aan: de ecclesia, de volksvergadering, het lichaam van Christus. En dan gaat Paulus het uitleggen.

Het Gebroken Brood: Uitbeelding van een Onverbrekelijke Eenheid ↑ hoofdstukken

Want ik ontving van de Heer wat ik ook aan jullie overlever: dat de Heer Jezus in de nacht waarin Hij werd overgeleverd, brood nam. Dit is natuurlijk een verwijzing naar de Pesachmaaltijd uit onder andere Mattheüs 26, die de Heer hield met Zijn discipelen. Ik ga dat gedeelte nu niet bespreken, want dat voert echt te ver, maar het hoeft eigenlijk ook niet omdat Paulus het hier zelf naar voren haalt. In de NBG – ik weet niet of iemand meeleest – staat er: "Zelf heb ik bij overlevering van de Here ontvangen." Daarin klinkt de suggestie alsof Paulus dat bijvoorbeeld van de twaalf overgeleverd zou hebben gekregen. Dat zou op zich misschien ook wel logisch geweest zijn; Petrus en Johannes hadden dat aan Paulus overgeleverd kunnen hebben. Maar nee, zegt Paulus, ik heb het zelf ontvangen van de Heer wat ik ook aan jullie overleverde.

Paulus had het rechtstreeks van de Heer ontvangen, net als eigenlijk heel zijn evangelie. Hij zegt in Galaten 1 dat hij, nadat hij geroepen was en het Gods tijd was – God had hem immers al vanaf de moederschoot afgezonderd – toen het God behaagde om Zijn Zoon in hem te openbaren, niet te rade is gegaan bij vlees en bloed. Dus wat Paulus had ontvangen, had hij rechtstreeks van de Heer ontvangen. Galaten 1 zegt: ik heb het niet van Petrus, niet van Jacobus enzovoort. Rechtstreeks had de Heer hem die dingen overgeleverd. De Heer zei ook bij zijn bekering: "We gaan naar Damaskus." Daar verscheen de Heer aan hem. Die geschiedenis wordt volgens mij drie keer in Handelingen beschreven en Paulus refereert er zelf ook aan. In Handelingen 9 verscheen de Heer aan hem, maar Paulus refereert er later ook aan dat de Heer nog verschillende keren aan hem zou verschijnen. Dus Paulus ontving van de Heer en hij levert dat nu over, hij geeft het ook door aan de Korinthiërs: wat de Heere Jezus in de nacht waarin Hij werd overgeleverd, brood nam en dankend brak Hij het en Hij zei: "Dit is Mijn lichaam voor jullie. Doe dit tot herinnering van Mij."

Ik zeg dat er maar even bij, want in de vertalingen – volgens mij alleen de Statenvertaling en de Herziene Statenvertaling – staat: "Dit is Mijn lichaam voor u gebroken," of "dat voor u, voor jullie gebroken wordt." Andere vertalingen, zoals de NBG, geven dat volgens mij niet. Dat is een handschriftenkwestie; in de belangrijkste handschriften komt het niet voor. Het lijkt me simpelweg een latere toevoeging, want het fysieke lichaam van de Heer zoals dat aan het kruis hing, werd niet gebroken of verbroken. De Romeinse soldaten kwamen bij de andere gekruisigden en braken hun benen, maar bij de Heer deden zij dat niet. Er staat immers bij dat dit gebeurde opdat de profetie vervuld zou worden: "Geen been van Hem zal gebroken worden." Dus Zijn fysieke lichaam is nooit gebroken of verbroken.

Maar ook de ecclesia, het lichaam van Christus, is natuurlijk nooit verbroken. Het is niet gebroken; het is een eenheid. Dat is juist een van de basisbeginselen van wat het lichaam van Christus is: dat we juist één zijn in Hem. "Eén lichaam is het," zegt Paulus in de Efezebrief. Het is dus een onverbrekelijke eenheid. Alles wat scheiding aanbrengt in dat lichaam, alles wat zegt "ik ben die gemeente en die is niet geestelijk," dat is meteen duidelijk: het lichaam van Christus is een geestelijke eenheid. Al het andere is gewoon vlees en dat verdwijnt.

Ik heb het even opgezocht: in het avondmaalsformulier staat het ook zo: "Het brood dat wij breken is de gemeenschap des lichaams van Christus. Neemt, eet, gedenkt en gelooft dat het lichaam onzes Heeren Jezus Christus gebroken is tot een volkomen verzoening van al onze zonden." Dat misverstand is natuurlijk wijdverbreid, want elke keer dat dit ritueel gevierd wordt, wordt dit bij de meeste kerken voorgelezen. Maar het lichaam is niet gebroken. Of mensen daardoor nou wel of niet verzoend worden, daar zullen we het maar niet over hebben, dat is een verhaal apart.

Nee, ik kijk verder naar de tekst: "Op dezelfde wijze ook de drinkbeker." Hoezo op dezelfde wijze? De Heer dankte, Hij brak het brood en zei: "Dit is Mijn lichaam voor jullie, doe dit tot herinnering van Mij." De meeste vertalingen zeggen hier: "Doe dit tot Mijn gedachtenis." Daar heb ik op zich geen moeite mee, maar dat woord gedachtenis – ter nagedachtenis aan – suggereert in ons taalgebruik vaak een overlijden. "In memoriam", dan denken wij aan de dood. Maar de Heer dankte en Hij brak dat brood, en dat brood brak Hij niet als uitbeelding dat Zijn lichaam verbroken werd, maar Hij brak het simpelweg om het uit te kunnen delen, zodat ieder die aan tafel zat een deel kon krijgen. Want Hij zegt: "Dat brood, dit is Mijn lichaam voor jullie."

In de Rooms-Katholieke Kerk wordt gedacht dat zodra de geestelijke – zodra de ambtsdrager, laat ik het zo maar noemen – dat uitspreekt, het brood letterlijk verandert in het lichaam van Jezus. Dat is natuurlijk echt absurd, flauwekul, onzin. Maar "Dit is Mijn lichaam voor jullie" is gewoon een metafoor. Dit representeert Mijn lichaam. Ik kan daar vele voorbeelden van noemen uit de Schrift. Als ik een bladzijde terugsla, staat er dat het volk Israël heeft gedronken uit de geestelijke steenrots, en die steenrots was of is Christus. Nu, is die steenrots letterlijk Christus? Nee, natuurlijk niet. Het representeert Hem, het is een beeld van Christus. Dus het brood waarvan Hij zegt "Dit is Mijn lichaam voor jullie" en dat ene brood als uitbeelding van het ene lichaam van Christus, dat brak Hij niet omdat dat lichaam verbroken is, maar zodat allen het kunnen eten. Eten en drinken beeldt ook deelhebben aan uit. Je neemt het tot je, je identificeert je ermee. Dus dit is Mijn lichaam voor jullie, doe dit tot herinnering of tot terugdenken aan Mij. Niet ter gedachtenis aan het dode lichaam van Jezus dat ooit aan het kruis hing, maar aan Hem die leeft, die is opgewekt en met Wie wij nu samen het lichaam van Christus vormen. Dit is Mijn lichaam voor jullie. Op dezelfde wijze...

De Drinkbeker als Overwinningstrofee en Symbool van Leven ↑ hoofdstukken

Op dezelfde wijze ook de drinkbeker na het houden van de maaltijd. Dat is ook een mooie, want eigenlijk hoort de drinkbeker niet bij de maaltijd, maar volgt deze na de maaltijd. En Hij zei... O ja, trouwens, dat moet ik ook nog zeggen. Ik zeg al veel, maar het wordt ook opgenomen dus ik kan het allemaal nog eens terugluisteren en de PowerPoints nakijken. Maar die maaltijd wordt vaak vertaald met avondmaal of avondmaaltijd, en ik heb het maar gewoon gehouden op 'maaltijd'. Die maaltijd is eigenlijk in het Grieks de hoofdmaaltijd. Voor de meesten van ons is dat de avondmaaltijd, maar het gaat om de hoofdmaaltijd en soms is het gewoon een feestmaaltijd. Er wordt een feest gehouden rondom een maaltijd. Het komt ook voor dat het wordt vertaald met bruiloftsmaal, want in de Bijbel wordt een bruiloft eigenlijk gevierd rondom een maaltijd.

Dat is natuurlijk ook niet zonder betekenis. Wanneer man en vrouw in het huwelijk treden, worden zij bijeen... Nou ja, daar gaan we het ook nog een keer over hebben, dan worden zij één. Man en vrouw zijn één. Daarom zal een man zijn vader en moeder verlaten en zijn vrouw aanhangen, en die twee zullen tot één vlees zijn. Maar een maaltijd drukt ook eenheid uit. Het is één grote manifestatie, een uitbeelding van eenheid. Een bruiloft is ook beschreven, gecentreerd rondom een maaltijd. Dus ik houd het maar gewoon op 'de maaltijd', want bij 'avondmaal' zitten we toch elke keer weer met die associatie, en die wil ik juist bij jullie uitzuiveren, laat ik het zomaar noemen.

Op dezelfde wijze dus ook de drinkbeker na het houden van de maaltijd: "Deze drinkbeker is het nieuwe verbond in mijn bloed; doe dit, zo vaak jullie die drinken, tot herinnering of tot terugdenken aan Mij." Zo vaak jullie die drinken. Er staat niet: "Als jullie op zondagochtend om tien uur met elkaar samenkomen, doen jullie dat dan driemaandelijks of weet ik veel." In sommige kerken is het maandelijks, maar dat staat er allemaal niet. Er staat gewoon: "Zo dikwijls jullie" of "zo vaak jullie" wijn drinken. Het gaat namelijk niet om een ritueel; het gaat om de betekenis die de wijn heeft. Of je dat nu op zondagochtend doet... Ik heb er in de ochtend nooit zo’n trek in, maar als u dat wel heeft, zegt dat misschien wat over u. Nee, zo dikwijls als je wijn drinkt.

Want wijn is een uitbeelding van leven. Misschien moeten we het ook eens wat nader over die wijn hebben en over het proces waarop dat tot stand komt. Dat is schitterend. Laat ik er in ieder geval dit over zeggen: wijn, dat druivensap, komt eerst in de kelder. Er is dan al een heleboel aan voorafgegaan. Het is als het ware onder de grond, in het graf. En als het dan bovenkomt, als het uit de kelder wordt genomen, dan is het opeens geestrijk vocht. Dan is er door een proces alcohol aan toegevoegd en dan heffen wij het glas op het leven. Het is een uitbeelding van dood en opstanding. Daar zit nog veel meer achter, maar daar hebben we het dan nog wel eens over.

Die drinkbeker is dus een nieuw verbond in mijn bloed. En bij bloed denken wij ook heel vaak aan de dood. Ik niet. Ik woon in Hendrik-Ido-Ambacht en ik werkte in Rotterdam – laat ik het zo maar zeggen – en daar rijden heel vaak busjes langs van de bloedbank Sanquin. Daar staat op: "Bloed is leven". En dat is natuurlijk ook zo. Want het bloed waar het hier over gaat, is het bloed van het kruis. Het heeft gevloeid aan het kruis, maar het vloeide van Degene die nu is opgewekt en die nu leeft aan Gods rechterhand. Dat bloed doet ons aan het slachtoffer denken, zoals een lam geslacht werd en opsteeg op het altaar als een lieflijke reuk voor de Heer. Het is een uitbeelding van de slachting die aan het kruis gebeurde, maar ook van het opvaren als een lieflijke reuk voor de Heer, een beeld van zijn opstanding en zijn hemelvaart. Daar spreekt het bloed van. Het bloed van dat lam in de offerdienst werd ook het tabernakel ingebracht als beeld van de hemel. Nou ja, dat gaat te ver om daar nu diep op in te gaan.

Deze drinkbeker spreekt dus ook van leven, zoals het brood van het leven over leven spreekt en over de eenheid van het lichaam van Christus. Het is het leven dat we hebben als opgewekten. Zo doet de wijn dat ook. De drinkbeker is het nieuwe verbond in mijn bloed. Doe dit zo dikwijls, zo vaak als jullie die drinken, tot mijn gedachtenis. Dat doen we niet alleen als we bij elkaar komen, integendeel zelfs. Want brood en wijn spreken van leven en overvloed. Bij het ritueel van een avondmaal heb ik nooit het idee van leven en overvloed gehad; dat had maar een karige bedoeling. De herinnering die ik er als kind aan heb, was dat het ook geen feestmaal was. Er klonk een uitnodiging van "kom en eet", maar als je kwam en ging, had ik altijd het idee dat ze dat toch beter niet hadden kunnen doen. Dat zijn natuurlijk indrukken die ik als kind heb opgedaan, misschien denkt u er anders over. Maar hier gaat het niet over een ritueel; hier gaat het over een maaltijd die de Korinthiërs hielden. Dat zou een feestmaal moeten zijn van de overwinning op de dood.

Een hoofdstuk eerder heeft Paulus het ook over deze dingen, ook over de drinkbeker. Dan zegt hij: "Ik zeg het als tot verstandige mensen." Dat is enigszins ironisch natuurlijk, want zo verstandig waren die Korinthiërs niet. "Ik zeg het als tot verstandige mensen, oordeel zelf wat ik zeg." Nou, wat zegt hij dan? "De drinkbeker van de zegening die wij zegenen, is die niet de gemeenschap van het bloed van de Christus?" Dat is een retorische vraag; natuurlijk is dat het. De NBG heeft hier "de drinkbeker der dankzegging waarover wij de dankzegging uitspreken" en de Statenvertaling "de drinkbeker der dankzegging die wij dankzeggende zegenen". Is het nou dankzeggen of is het nou zegenen? Het wordt op twee verschillende manieren vertaald. Ik begrijp die verwarring wel, maar de zegen ligt juist in de dankzegging. Wanneer wij God danken voor de dingen die wij ontvangen, dan is het gezegend. We hoeven ook geen zegen te vragen voor een maaltijd; nee, we danken Hem voor die maaltijd en dan is het een zegen, omdat we erkennen dat het van Hem is en dat we het van Hem hebben ontvangen.

Ik noem altijd het voorbeeld uit de evangeliën bij de wonderbare spijzigingen. In het ene evangelie zie je dat de Heer het brood brak en het zegende, en in het andere evangelie staat bijna precies hetzelfde, maar daar staat dat de Heer het brood brak, dankte en het uitdeelde. Wat deed Hij nu? Dankte Hij nu of zegende Hij? Hij dankte daarvoor en daardoor werd het gezegend. De drinkbeker van de dankzegging waarover wij de dankzegging uitspreken, is die niet de gemeenschap van het bloed van de Christus? De Christus is hoofd en lichaam. De gemeenschap die wij hebben met Hem, maar ook met elkaar, daarvan is de drinkbeker een uitbeelding. En het brood dat wij breken, is dat niet de gemeenschap van het lichaam van de Christus? Ja, dat brood is een uitbeelding van de gemeenschap van het lichaam van Christus. Wij zijn als het ware dat ene brood. Zoals Paulus ook zegt: "Eén brood, één lichaam zijn wij." Dit is dus ook zo’n metafoor; wij blijven immers anderen in het brood.

Want één brood, één lichaam zijn wij. Dat ene brood beeldt dus uit dat ene lichaam wat we zijn. Eén brood, dus ook de velen. Maar wij hebben allen deel... Het brood wordt gebroken en uitgedeeld. We eten ervan. We hebben allen deel aan het ene brood en dat is een uitbeelding van onze eenheid als het lichaam van Christus.

En de wijn is een beker. Ja, wijn is een uitbeelding van leven, maar een beker is ook een trofee van overwinning, hè? Mijn zoon heeft zo'n heel rijtje van die bekers staan die hij bij de pupillen heeft gewonnen met toernooitjes. Hij is nog steeds heel trots, want ze staan er nog steeds. Of hij is niet zo van het opruimen om dat te kunnen houden, maar het zijn overwinningstrofeeën. Een beker is dus een overwinningstrofee. En als er dan nog wijn in zit, nou, dan kan het helemaal niet meer stuk. Dat beelden wij daarmee uit. Want zo vaak, ja, zo vaak.

De Dood van een Levende Heer Verkondigen ↑ hoofdstukken

In dit gebied liggen zoveel misverstanden en ik denk dat we het allemaal zo vaak verkeerd gelezen hebben. Ik reken mezelf daar ook niet buiten. Waarom hebben we het erover? "Want zo vaak als jullie dit brood eten en deze drinkbeker drinken, verkondigen jullie de dood van de Heer totdat Hij komt."

Ik denk dat dit brood en deze drinkbeker ook primair verwijzen naar de maaltijd die zij hielden tijdens hun samenkomsten. Want juist daar heeft Paulus het met hen over. Hij merkt op dat hun samenkomen niet tot het betere, maar tot het mindere is. Hij zegt: als jullie brood eten met elkaar en wijn drinken, dan verkondigen jullie daarmee de dood van de Heer totdat Hij komt.

Let op wat er niet staat. Er staat niet: "het sterven van de Heer". Het ritueel van een avondmaal wordt meestal herdacht als een begrafenismaaltijd. Gevierd zeg ik dan, maar het wordt herdacht als een begrafenismaaltijd. Er staat echter "de dood van de Heer", niet het sterven. Er staat ook: "totdat Hij komt". Dat betekent dat Hij niet meer dood is. Wij verkondigen door te eten en te drinken de dood van de Heer die dood wás, namelijk totdat Hij komt. Dus leeft Hij! De maaltijd is daarmee een uitbeelding, een embleem van leven; van het overwinningsleven en van de overwinning op de dood.

Want Hij werd door God tot Heer en tot Christus gesteld, zoals Petrus zegt in Handelingen 2 vers 36. Hij die dood was, is gestorven. Het bloed moest ook gebeuren; het bloed moest vloeien. Maar Hij is nu de Levende. Hij is weliswaar gedood en gestorven, maar nu leeft Hij; Hij is opgewekt en door God tot Heer en tot Christus gesteld. Zoals ik al zei: dat spreekt van overwinning in de wijn van leven. Het verkondigen van de dood des Heren is het verkondigen van Hem die nu Heer is, Heer van allen.

Ik heb hier een paar tekstverwijzingen bij me, zoals Handelingen 10:36 en Romeinen 10:12. Daar staat dat Hij Heer is van allen. Dus door te eten en te drinken van het brood en de wijn, verkondigen wij de dood van Hem die eens stierf, maar door God werd opgewekt en gesteld tot Heer en tot Christus. Hij is nu Heer, wat betekent dat Hij de Eigenaar van allen is.

Jezelf Toetsen op Onwaardig Eten (niet op Onwaardig Zijn) ↑ hoofdstukken

Zodat wie dus op onwaardige wijze het brood eet of de drinkbeker van de Heer drinkt, zal schuldig zijn van het lichaam en het bloed van de Heer. Hier is een hele kerkelijke praktijk aan gekoppeld, zoals jullie waarschijnlijk al weten. Als je het niet weet, ga ik het niet uitleggen, want dat is een zegen als je dat niet weet, denk ik. Maar we hebben gewoon dit gedeelte gelezen. Wat is nou het op onwaardige wijze eten van het brood en het op onwaardige wijze drinken van de drinkbeker? Het op onwaardige wijze eten was hoe het daar in Korinthe ging. De een was dronken en de ander had niks.

Het gaat ook niet om onwaardig zijn, want dat is de kerkelijke praktijk. Dan krijg je, geloof ik, een paar weken voordat het ritueel gevierd gaat worden, een formuliertje gelezen en dan moet je jezelf gaan toetsen of je waardig bent om aan te gaan. Nou, daar ben ik heel snel klaar mee. Want onwaardig eten, zoals men dit in Korinthe deed – wat dus de praktijk was zoals zij aten: de één dronk en de ander had niks – was dus niet in overeenstemming met de waarde die de maaltijd heeft. De waarde van de betekenis van een gemeenschappelijke maaltijd, de waarde van de betekenis van gezamenlijk de beker met wijn drinken, de waarde van het gemeenschappelijk eten van hetzelfde brood. Dat is onwaardig: als je handelen niet in overeenstemming is met wat je in de praktijk uitbeeldt. Door te eten en te drinken op een manier die daar niet bij past, eet je onwaardig. Zodat wie dus op onwaardige wijze het brood eet of de drinkbeker van de Heer drinkt, schuldig zal zijn van het lichaam en het bloed van de Heer.

Het lichaam van de Heer is het lichaam van Christus, de Ecclesia. Degenen die onwaardig aten, waren schuldig ten opzichte van hun broeders en zusters die tot het lichaam behoren, hun medeleden van het lichaam, en natuurlijk ook ten opzichte van de Heer. Het bloed van de Heer is het leven van Hem die voor ons stierf. Dat bloed dat gevloeid heeft, zodat Hij stierf en uiteindelijk door God drie dagen later werd opgewekt uit de dood. En wie dus onwaardig eet, die zondigt daartegen. Daarom ben ik ook wat dieper ingegaan op juist die betekenis van brood en wijn en van die maaltijd, heel nadrukkelijk omdat het daarover gaat. Zij waren schuldig aan het lichaam en bloed van de Heer door niet te eten in overeenstemming met de betekenis van die maaltijd.

Maar laat een mens zichzelf toetsen. Dit is waar ik even op terugkom: die kerkelijke praktijk van het voorlezen van zo'n formulier, waarna je de komende weken moet gaan toetsen of je het waard bent om aan te gaan. Laat een mens zichzelf toetsen en laat hem zo van het brood eten en van de drinkbeker drinken. Kijk, zichzelf toetsen is niet of je waardig bent. Jezelf toetsen is of je waardig éét. Paulus zegt tegen die Korinthiërs: "Kijk nou naar jezelf hoe je daar zit te eten. Is dat waardig? Is dat in overeenstemming met de waarde die je aanneemt?"

Als je die praktijk kent en je weet wat hier staat, dan is dit zo bizar dat er mensen worden aangespoord om de komende weken zichzelf te gaan toetsen of ze waardig zijn om aan te gaan. Ik zei al dat ik daar snel klaar mee ben, want Christus stierf voor ons toen wij nog zondaren waren. Dat betekent dat we dat nu niet meer zijn, dat God ons dat nu niet meer zou rekenen. Dus als wij zouden moeten toetsen of wij waardig zijn, dan zijn we dat in Hem, altijd. Want wij waren zondaren, maar Christus stierf voor ons toen wij nog zondaren waren, en in Hem hebben wij de bevrijding van zonden. Er staat in de meeste vertalingen in vers 1 "vergeving", maar er staat echt het woord "loslating", bevrijding zoals een slaaf bevrijd wordt van zijn slavernij. Hij is vrij, dus wij hebben niet meer van doen met de zonde; dan zijn we gewoon bevrijd en dan zouden wij het leven.

Juist het oproepen om te bezien of men waardig is... kijk, ik zeg ook: als je dat goed zou doen en echt naar jezelf zou gaan kijken, naar je oude mens of zondaar-ik, hoe je dat ook wilt noemen, dan houden ze het wel uit je hoofd om aan te gaan. Dus het is ook nog eens een hypocriet gebeuren van de hele aardigheid. Want voor degenen die zichzelf als zondaar zouden gaan toetsen of ze waardig zijn om aan te gaan, is er maar één conclusie: dat kan niet. Voor iedereen. Maar daar gaat het niet over. En wij zouden ook niet meer zo rekenen. Wij rekenen onszelf in Christus, want zo rekent God ons: bevrijd van zonde, geen zondaren meer, maar de nieuwe mens. Dus die oude is een gepasseerd station.

Het gaat ook niet over het toetsen of men waardig is, maar of men waardig eet. En dat is wat anders. Die Korinthiërs zouden zichzelf moeten toetsen: "Hoe ik daar eet, is dat nou in overeenstemming met de betekenis van de maaltijd, van brood en van wijn? De overwinningsbeker, oftewel die Heer-lijke maaltijd?" Vieren wij die maaltijd zo, als een Heer-lijke maaltijd? Ik verzin het ter plekke, maar stel dat de Heer nou aan het hoofd van de tafel zit – Hij is ons Hoofd. Als Hij nou aan het hoofd van de tafel zou zitten en wij zouden ons zo gedragen, wat zou Hij daarvan vinden? Als er één dronken is en een ander heeft honger... Dat is niet in overeenstemming met de waarde van de dingen die wij weten. Elke keer zegt Paulus dat ook tegen die Korinthiërs: "Weten jullie dan niet? Zijn jullie onwetend?" Hij onderwijst dat.

Laat een mens zichzelf toetsen en laat hem alzo van het brood eten en de drinkbeker drinken. Dus toets jezelf of je eten in overeenstemming is met datgene wat je belijdt, wat je gelooft en wat je weet. Want wie op onwaardige wijze eet en drinkt – dat staat niet in alle handschriften, maar ik heb het erbij gevoegd – wie op onwaardige wijze eet en drinkt, die eet en drinkt zichzelf tot oordeel, omdat hij het lichaam van de Heer niet onderscheidt. Degene die onwaardig eet, eet geen Heer-lijke maaltijd; niet in overeenstemming met de Heer en niet zoals het binnen het lichaam van Christus zou moeten gebeuren. Zo iemand drinkt zichzelf tot oordeel. Daarmee veroordeel je dus jezelf, namelijk dat je dat niet doet omdat je het lichaam van de Heer, namelijk het lichaam van Christus, niet onderscheidt. Daar heeft hij blijkbaar geen besef van. Wie van dat ene brood eet maar zich zo gedraagt, zijn handel is niet in overeenstemming met wat hij weet en gelooft.

Zwakken, Zieken en de Opvoedende Tucht van de Heer ↑ hoofdstukken

Daarom zijn er onder jullie velen zwakken en ziekelijken en een aanzienlijk aantal zijn ontslapen. Paulus zegt: wie op onwaardige wijze eet en drinkt, die eet en drinkt zichzelf tot oordeel. Blijkbaar heeft dat oordeel ook consequenties, want Paulus wijst op de fysieke gesteldheid van de mensen in de ecclesia. Dat mag je natuurlijk niet omdraaien, in de zin dat iedereen die zwak of ziek is dat aan zichzelf te wijten heeft, maar Paulus stelt hier wel vast dat er onder hen velen zwakkeren en ziekelijken waren en dat een aanzienlijk aantal was ontslapen. Het evangelie is immers kracht; het is een kracht van God. Men zegt ook wel: hoop doet leven. Dat is niet voor niets, want dat geeft kracht en energie.

Over die ontslapenen zegt de interlineaire vertaling zoiets als 'ter ruste gelegd'. Het woord wordt soms vertaald met ontslapen en soms gewoon met slapen. In de eerste Korinthebrief, als het gaat over de opstanding van de doden in hoofdstuk 15, wordt het een aanzienlijk aantal keren vertaald met de ontslapenen. Ook in 1 Thessalonicenzen 4, wanneer het over de wegrukking gaat, staat dat we niet bedroefd moeten zijn over degenen die ontslapen zijn. In de context van 1 Korinthe 11 denk ik dat het ook echt over de dood gaat; 'zwakken, zieken en ontslapen' past beter in de context, hoewel ik het niet met honderd procent zekerheid kan zeggen. Dat er onder die Korinthiërs mensen waren die 'sliepen' in de zin dat ze geestelijk niet wakker waren, dat is in ieder geval wel duidelijk.

In de Hebreeuwse Bijbel vinden we ook het tegenovergestelde terug. In Spreuken staat: 'Een gezond hart is leven voor het vlees, maar jaloersheid is als bederf voor de beenderen.' En ook: 'Een verheugd hart bevordert gezondmaking, maar een moedeloze geest doet het gebeente opdrogen.' Ik ben geen filosoof en ook geen arts, maar ik heb wel eens begrepen dat een hoop klachten die zich fysiek uiten, niet per se een fysieke oorzaak hoeven te hebben. Het kan ook met de geestelijke gesteldheid te maken hebben; dat noemen ze dan psychosomatische klachten. Het heeft dan een andere oorzaak dan een puur somatische, lichamelijke oorzaak. Als ik de Schrift zo lees, dan herkennen we dat toch allemaal wel? Ik zei net al: hoop doet leven. Ik denk dat elke arts dat zal onderschrijven.

Want indien wij onszelf zouden beoordelen, dan werden wij niet geoordeeld. Beoordelen betekent hier het toetsen van jezelf. Paulus had al gezegd: 'Laat een mens zichzelf toetsen.' Als we dat zouden doen, dan werden we niet geoordeeld. Want als wij onszelf werkelijk zouden toetsen, dan zou je tot de conclusie komen dat de manier waarop zij daar samenkwamen, geen Heer-lijke maaltijd was. Dat geoordeeld worden betekent hier niet dat het 'naar de hel gaat' of iets dergelijks, maar dat er onder hen velen zwak en ziekelijk waren en dat er mensen waren ontslapen.

Maar geoordeeld wordend, worden wij door de Heer opgevoed, opdat wij niet samen met de wereld veroordeeld worden. Dit woord 'geoordeeld worden' in relatie tot de zwakken en zieken uit het vorige vers, heeft te maken met de opvoeding van de Heer. Soms wordt het vertaald met 'tuchtigen', maar van dit Griekse woord, paideuo, kennen wij onze pedagogie. Het heeft alles met opvoeden te maken. Wanneer de Heer ingrijpt, is dat altijd om iemand te raken. Dat is wat opvoeden eigenlijk is: je probeert bij kinderen ook iets te bereiken, je probeert ze iets mee te geven zodat de lichtjes gaan branden. 'Disciplinerend' vind ik soms een wat negatieve klank hebben, maar opvoeden is precies wat hier staat.

De Heer tuchtigt dus om recht te zetten; Hij voedt op en corrigeert. Maar geoordeeld wordend, worden wij door de Heer opgevoed, opdat wij niet samen met de wereld veroordeeld worden. Samen met de wereld veroordeeld worden, dat is simpelweg leven zoals die Korinthiërs deden: geen onderscheid kennen tussen de dingen. Zoals de wereld de betekenis niet kent van de maaltijd, van het brood, van de wijn, van de overwinning of van de dood, zo zou het onder die Korinthiërs ook zijn als zij niet zouden worden opgevoed. Het doel is dat wij niet op diezelfde wijze als de wereld veroordeeld worden.

Praktische Instructies: Ontvang Elkaar ↑ hoofdstukken

Zodat, mijn broeders, wanneer jullie samenkomen om te eten... Nou, dat deden ze dus; ze kwamen samen om te eten. Nogmaals: wacht op elkaar. Paulus had al gevraagd: "Hebben jullie geen huizen om te eten?" Als je dan helemaal hongerig aankomt, gaf hij ze nog een praktische tip: eet dan thuis eerst wat. Neem thuis even een broodje of zo, dan kom je daar niet helemaal hongerig aan. Dan kun je gewoon wachten op elkaar.

Dat wachten staat er eigenlijk nog veel mooier; dat heeft met ontvangen te maken. Het gaat natuurlijk veel dieper dan alleen maar wachten. Wij zijn in eenheid, we horen bij elkaar. Ontvang elkaar. Zodat mijn broeders Heer-lijk samenkomen om te eten. Wacht op elkaar, ontvang elkaar.

Maar als iemand honger heeft, laat hem thuis eten, opdat jullie niet tot oordeel zullen samenkomen. Als je jezelf niet kunt beheersen, doe dan iets praktisch. Want dat 'tot oordeel samenkomen'... oordeel heeft vaak zo'n zware lading, maar daar refereert Paulus gewoon mee aan wat hij eerder heeft gezegd. Het oordeel dat Paulus over hun samenkomst uitsprak, was dat zij niet tot het betere, maar tot het mindere samenkomen. Niet tot voordeel, maar tot nadeel. Niet tot opbouw, maar tot afbraak. Een samenkomst die tot opbouw zou moeten zijn, was tot afbraak geworden. Dat is wat bedoeld wordt met: opdat jullie niet tot oordeel zullen samenkomen.

En het overige zal ik voorschrijven zodra ik kom. Dus Paulus zet hier een punt en hij verwachtte nog eens naar Korinthe te gaan. Hij zet hier een punt en zegt: de rest bespreken we nog wel. En dat doe ik dan ook maar. Ik zet hier ook maar die punt. Er valt natuurlijk nog veel meer over dit onderwerp te zeggen, maar dit leek me lang genoeg, dus ik wilde hier ook maar die punt zetten.

📖 Categorie: Studies