In de 1e Korinthe brief behandelt Paulus verschillende onderwerpen waarvoor de Korinthiërs correctie nodig hadden: partijschappen, hoererij, onderlinge rechtszaken, de positie van vrouw en man, geestelijke gaven, enz. Steeds weer valt het op dat Paulus hen geen wetten oplegt en hen niet zegt wat ze wel of niet mogen doen, maar dat hij onderwijs geeft hoe de dingen zijn.
Zo waren er ook misstanden rondom de maaltijd die de Korinthiërs hielden. Blijkbaar hield men als onderdeel van de samenkomsten een gemeenschappelijke maaltijd. Maar wat een feestmaal van de overwinning op de dood en een uitdrukking van eenheid in Christus zou moeten zijn, ontaardde in een beschamende vertoning van verdeeldheid. Dit was geen maaltijd in overeenstemming met de Heer (>Heer-lijk dus), houdt Paulus hen voor.
Paulus geeft uitleg over de betekenis van de maaltijd en de betekenis van brood en wijn naar aanleiding van wat hij van de Heer had ontvangen. Wie dit gedeelte gewoon leest zoals het zich aandient, zal concluderen dat ook het kerkelijk ritueel van het “vieren” van “het heilig avondmaal” een wanstaltige vertoning is, die net zomin recht doet aan wat Paulus hier naar voren brengt.
Geen video beschikbaar
📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst
“Door dat brood te eten en met elkaar te delen, beelden wij uit dat wij, hoewel we velen zijn, één zijn in Hem.”
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- Introductie: de Correcties in de Korinthebrief
- Kerkelijke Misverstanden Rond het Heilig Avondmaal
- De Oorsprong: Jezus Hield een Pesachmaaltijd en Stelde Niets in
- Voorlezen van 1 Korinthe 11:17-34
- Samenkomen tot Nadeel: Scheuringen en Groeperingen
- De Ware Betekenis van een Heer-lijke Maaltijd
- Misstanden in Korinthe: Vooruitgrijpen, Honger en Dronkenschap
- De Beker en het Brood als Uitbeelding van Eenheid en Overwinning
- De Overlevering: Brood en Beker Ter Gedachtenis
- Onwaardig Eten: Geen Besef Hebben van Gemeenschap
- Zwakheid als Symptoom en de Praktische Oproep tot Eenheid
Introductie: de Correcties in de Korinthebrief ↑ hoofdstukken
Van harte welkom allemaal. Het is goed om weer bij elkaar te komen rondom Gods Woord. We gaan Zijn Woord openen en ik heb wat zitten stoeien met het thema: hoe ga ik het noemen? Uiteindelijk is het dit geworden: Heer-lijke maaltijden. Dat komt voor sommigen wellicht een beetje cryptisch over. Waarom die hoofdletter en waarom staat er een streepje tussen? Daar komen we vanzelf op.
Ik wil straks met jullie naar 1 Korinthe 11 gaan, de eerste brief van Paulus aan de Korinthiërs. Daar spreekt hij over de gezamenlijke maaltijd van de Korinthiërs. Ik weet niet hoe bekend jullie zijn met de Korinthe-brieven; het zijn er twee, maar laten we het even bij die ene brief houden. In die eerste Korinthe-brief schrijft Paulus de Korinthiërs aan naar aanleiding van allerlei vragen en allerlei geruchten die hem ter oren waren gekomen. We vinden in de brief nogal wat opmerkingen en uiteenzettingen van Paulus waarin hij de Korinthiërs corrigeert.
Er waren daar nogal wat dingen mis. Eigenlijk is dat al vanaf de aanvang van de Korinthe-brief het geval; hij spreekt hen ook aan als kinderen. Hij zegt: "Jullie hebben nog melk nodig en geen vaste spijs." Nou, dat is geen compliment. Hij zegt eigenlijk: "Jullie zijn geestelijk gezien nog een stelletje baby's," en daardoor hadden ze allerlei correctie nodig.
Maar daar moet ik wel bij vermelden — en eigenlijk zou je dan de hele Korinthe-brief moeten bespreken om dat goed te zien — dat wat Paulus telkens weer doet, niet is dat hij tegen die Korinthiërs zegt: "Jullie moeten dit" of "Jullie moeten dat". Hij zegt niet: "Jullie mogen niet zus" of "Jullie mogen niet zo". Hij legt hen geen wetten op. Wat Paulus doet, is onderwijzen. Hij vraagt: "Weten jullie dan niet hoe de dingen zijn?" En dan gaat hij het hen uitleggen en hen onderwijzen over hoe de dingen zijn. Hij zegt hen dus niet simpelweg wat ze moeten doen; hij zegt: "Nee, zó zijn de dingen." Hij legt het hen uit en onderwijst hen.
Dat doet hij dus ook in 1 Korinthe 11. Bij de gedeelten die ik ga bespreken, val ik natuurlijk sowieso midden in die brief. Er is dus nogal wat aan voorafgegaan.
Kerkelijke Misverstanden Rond het Heilig Avondmaal ↑ hoofdstukken
Over dit gedeelte bestaan nogal wat misverstanden. Je stuit daar direct op zodra je de Bijbelvertaling openslaat en ziet wat erboven staat. In de Statenvertaling die ik hier voor me heb liggen, staat als opschrift: 'AANWIJZINGEN VOOR HET HEILIG AVONDMAAL'. Dat is nogal een misverstand, als je het mij vraagt. Stel je voor dat je dit gedeelte onbevooroordeeld zou lezen; je weet van niets, je komt uit de wereld, je hebt nog nooit een Bijbel opengehad en je gaat 1 Korinthe 11 lezen vanaf vers 17. Er staat boven: 'aanwijzingen voor het heilig avondmaal', ook nog eens met hoofdletters. Als je geen flauw idee hebt wat het Heilig Avondmaal is, dan zul je bij het lezen van dit gedeelte — en dat ga ik straks gewoon laten zien — niet op het idee komen van een ritueel zoals de kerk daarvan gemaakt heeft. Dat is tenminste mijn overtuiging, en jullie mogen dat uiteraard toetsen.
Dat opschrift is een projectie van het kerkelijke ritueel van het Heilig Avondmaal, waarbij men — afhankelijk van de denominatie — maandelijks of driemaandelijks een ritueel viert. Ik zeg erbij: 'viert' tussen aanhalingstekens, waarbij er een stukje brood genomen wordt en een slokje wijn. Dat noemt men dan het Heilig Avondmaal. Het is trouwens ook vreemd, want meestal wordt dat avondmaal in de ochtend gehouden; dat is op zichzelf al bijzonder. Maar om het nou een 'maal' te noemen, één stukje brood en één slokje wijn... Het is moeilijk om daar onbevooroordeeld naar te kijken, zeker als je een bepaalde opvoeding hebt genoten. Ik zeg er altijd bij dat ik zelf ook een bepaalde opvoeding heb gehad. Of ik ervan 'genoten' heb in die zin, dat weet ik niet, maar iedereen draagt een bepaalde bagage mee. Ik zat vroeger ook in de Nederlands hervormde kerk en daar deed men dit ook. Ik heb het eigenlijk op een bepaalde leeftijd allemaal niet meer zo serieus genomen; voor mij hoefde het allemaal niet meer. En toch heb je dan nog dingen waardoor je beïnvloed bent. Ik wilde bijna zeggen 'geïndoctrineerd', maar je bent er in elk geval door beïnvloed en je draagt daardoor toch een bepaalde bagage mee. Het kan dus moeilijk zijn om dit onbevooroordeeld te lezen, maar laten we het proberen en kijken of we er een beetje van los kunnen komen.
In 1 Korinthe 11 gaat het dus over de Heer, wat ook door Paulus wordt aangehaald. Het gaat over de Heer die in die lijdensnacht, de avond voordat Hij werd overgeleverd, een maaltijd hield met Zijn discipelen. In de Bijbel staat daar boven: 'de instelling van het heilig avondmaal'. Maar die opschriften zijn niet door Mattheüs of door Paulus geschreven; die zijn door de vertalers erboven gezet en dat is nogal gekleurd, zeker in dit geval. Ik ga Mattheüs 26 of de andere evangeliën hier niet uitgebreid bespreken, maar Paulus haalt de woorden van de Heer in 1 Korinthe 11 wel aan, dus in die zin komt het wel ter sprake. Mochten daar nu achteraf allerlei vragen over komen, of opmerkingen over hiaten die er zijn gevallen, dan kan ik altijd nog zeggen dat ik dat de volgende keer bespreek. Maar wat ik er wel kort over wil zeggen, over die geschiedenis in de evangeliën...
De Oorsprong: Jezus Hield een Pesachmaaltijd en Stelde Niets in ↑ hoofdstukken
En hier in Mattheüs 26 als voorbeeld, daar hield de Heer een maaltijd met zijn discipelen. En dat was een maaltijd tijdens Pesach, dus een Pesachmaaltijd. Ik ga nu niet uitweiden over die dagen, de 14e Nisan of 16e en 17e Nisan, al die dagen en de betekenis daarvan. Maar de periode van Pesach besloeg een aantal dagen en elke maaltijd in die periode was een Pesachmaaltijd. Of het nu een ontbijt was of een diner, dat doet er niet toe, maar daar op die tafel stond dan ongezuurd brood. Want de oorsprong van dat paaslam, Pesach, vinden we in Exodus bij de uittocht uit Egypte, waar een van die maaltijden dus ook het eten van het paaslam is. Dat paaslam werd geslacht in Exodus en het bloed werd op de deur gestreken, enzovoorts. Nou, dat zondagsschoolverhaal zullen de meesten ongetwijfeld wel kennen.
Maar die maaltijd, die instelling, hield de Heer met zijn discipelen. Hij zat daar met zijn discipelen aan tafel en hij pakte het brood en de wijn. En wat de Heer doet, is dat hij uitlegt wat de betekenis is van brood en wijn. Heel simpel. Hij stelde niets in; hij hield een instelling, dus er viel niets in te stellen. Hij hield een instelling, namelijk een bepaalde maaltijd tijdens Pesach. Dus hij stelde niets in, maar hij hield een instelling en hij nam twee dingen van die tafel en hij legde uit wat de betekenis daarvan is. "Neem, eet, dit is mijn lichaam voor jullie", bij het brood. Dat is denk ik bij iedereen wel bekend. En bij de wijn: "Dit is het bloed van het nieuwe verbond." Maar hij stelde niets in. Hij pakte die dingen van de tafel en hij legde uit wat de betekenis daarvan is.
Ja, wat de discipelen daarvan begrepen hebben, daar kunnen we over discussiëren of filosoferen. Dat weet ik ook niet exact, ik heb daar wel mijn ideeën over. Maar Paulus, de apostel van de natiën, hij wist de betekenis wel, want hij gaat dat in 1 Korinthe 11 uitleggen. Sterker nog, de Heer heeft hem dat overgeleverd: wat die betekenis is van "dit is mijn lichaam". En daar gaat 1 Korinthe 11 onder andere over.
De aanleiding voor mij om het hier eens over te hebben, is dat er nogal wat mensen op Facebook zijn die de laatste tijd allerlei dingen posten over de doop, de waterdoop en de "één doop" uit Efeze. Nou, daar wilde ik het dus niet over hebben, over de doop, maar in de kerk noemt men dat de twee sacramenten: de waterdoop en het Heilig Avondmaal. Waar ik dus wel door getriggerd werd, is dat iemand zei: "De waterdoop is voor Israël." Wij kennen één doop en dat is de doop – de vereenzelviging – de doop in Christus Jezus. En dat is de ene doop die Paulus bedoelt in Efeze 4 met één doop: "Eén Heer, één geloof, één doop."
Trouwens, André heeft – ik wil zeggen "op deze plaats", maar het was niet op deze plaats, het was nog in de Thorbecke – een keer over dat onderwerp gesproken toen, ik denk een half jaartje geleden ongeveer, over die ene doop. Dus daar ga ik het nu niet over hebben. Maar men zegt dan in de kerk: "Er zijn twee sacramenten, twee van die rituelen die voor ons zijn", en dat is de waterdoop. Daar geloof ik dus niet in; die is voor Israël. Maar, zei iemand: "Het Heilig Avondmaal is ook een ritueel voor Israël." En dat vond ik nogal een vreemde conclusie. Want als het een ritueel zou zijn, dan is het toch ook Paulus die er in zijn brieven over spreekt, in de eerste Korinthebrief? Hier wil ik verder niet te veel over zeggen, maar dit was voor mij de aanleiding, naast allerlei gesprekken die ik ook met mensen had, om het eens over dit onderwerp te hebben.
Voorlezen van 1 Korinthe 11:17-34 ↑ hoofdstukken
Dit is een lang gedeelte, maar ik ga het eerst even lezen. Ik heb ooit van iemand gehoord dat het even tijd kost om het helemaal te lezen, maar dat het je uiteindelijk tijd bespaart. Ik ben er nog niet achter of dat echt zo is. Maar het is wel goed om het even helemaal beet te pakken en aandachtig te lezen en er dan gewoon doorheen te gaan. Ik denk ook dat we er op een redelijk tempo doorheen kunnen, want Paulus heeft het nu eenmaal tegen de Korinthiërs. Hij heeft het niet tegen de Efeziërs of de Kolossenzen waar hij in een paar zinnen heel veel uit de doeken doet. Hier gaat hij heel langzaam, want hij heeft het tegen baby's. Ze hadden nog melk nodig en konden geen vaste spijs verdragen. Dus Paulus ging langzaam en rustig en legde het allemaal volgens mij heel simpel en helder uit. Dat is dan gelijk een beetje de disclaimer dat ik er wellicht wat sneller doorheen ga. Ik voeg me daarbij bij Paulus. We zouden zijn navolgers zijn, dus ik volg Paulus daarin.
Wanneer ik deze opdracht geef, prijs ik jullie niet. Want wanneer jullie samenkomen is dat niet tot beter, maar tot minder. Want ten eerste zijn er, naar ik hoor, wanneer jullie in de ecclesia samenkomen, scheuringen onder jullie. En ten dele geloof ik dit. Want er moeten ook groeperingen onder jullie zijn, opdat zij die wèl-beproefd zijn, onder jullie openbaar zullen worden. Wanneer jullie dan samenkomen op één plaats, dan is dat niet om de maaltijd-van-de-Heer te eten. Want bij het eten neemt een ieder vooraf zijn eigen maaltijd en de één heeft honger en de ander is dronken. Hebben jullie dan geen huizen om te eten en te drinken? Of verachten jullie de ecclesia van God en maken jullie hen die niets hebben te schande? Wat zal ik tegen jullie zeggen? Zal ik jullie prijzen? Op dit punt prijs ik jullie niet.
Want ik ontving van de Heer, wat ik ook aan jullie overlever, dat de Heer Jezus in de nacht waarin Hij werd overgeleverd brood nam en dankende brak Hij het. En Hij zei: "Dit is mijn lichaam voor jullie. Doe dit tot Mijn gedachtenis." Op dezelfde wijze ook de drinkbeker nadat de avondmaaltijd gehouden is en Hij zegt: "Deze drinkbeker is het nieuwe verbond in mijn bloed. Doe dit, zo vaak als jullie die drinken tot Mijn gedachtenis." Want zo vaak als jullie dit brood eten en deze drinkbeker drinken, verkondigen jullie de dood van de Heer totdat Hij komt.
Wie dus op onwaardige wijze het brood zal eten of de drinkbeker van de Heer zal drinken, zal schuldig zijn van het lichaam en van het bloed van de Heer. Maar laat een mens eerst zichzelf toetsen en laat hem zo van het brood eten en van de drinkbeker drinken. Want wie op onwaardige wijze eet en drinkt, eet en drinkt tot zijn eigen oordeel, niet onderscheidende het lichaam van de Heer. Daarom zijn er onder jullie velen zwak en ziekelijk en een aanzienlijk aantal zijn ontslapen.
Want indien wij onszelf zouden berechten, dan zouden wij niet geoordeeld worden. En wanneer wij geoordeeld worden, worden wij door de Heer opgevoed opdat wij niet samen met de wereld veroordeeld zullen worden. Zodat, mijn broeders, wanneer jullie samenkomen om te eten, wacht op elkaar. En indien iemand honger heeft, laat hem thuis eten opdat jullie niet tot oordeel zullen samenkomen. Tot zover. "Het overige zal ik voorschrijven zodra ik kom", zegt Paulus nog.
We gaan gewoon die verzen doornemen en als ik het echt niet red met de tijd, dan zet ik gewoon een knip en dan gaan we de volgende keer verder. Zo flexibel ben ik ook alweer.
Samenkomen tot Nadeel: Scheuringen en Groeperingen ↑ hoofdstukken
Paulus zegt: "En wanneer ik deze opdracht geef, prijs ik jullie niet." Paulus had hen eerder wel geprezen, daarom zegt hij dit nu zo. Hij gaat de Korinthiërs corrigeren. Er waren misstanden en die hadden alles met allerlei misvattingen te maken. Waar Paulus de Korinthiërs corrigeert – ik heb er al een aantal genoemd – gaat het over hoererij in hoofdstuk 5 en over de onderlinge rechtszaken die men met elkaar had. Bij hoofdstuk 7 heb ik het huwelijk staan, maar daar had hij allerlei vragen over gekregen; niet alleen over het huwelijk, maar ook over relaties, over echtscheidingen en over hertrouwen. Alles wat daar dus een beetje mee te maken heeft. Maar ook het eten van afgodenoffers komt aan bod. Ik heb er "enzovoort" achter gezet, want de brief bevat allemaal thema's waar Paulus op ingaat en waar hij hen eigenlijk rechtzet. Want dat is corrigeren: hij wijst hen de rechte weg hoe de dingen zijn.
"Wanneer ik deze opdracht geef, prijs ik jullie niet." Wat betreft dat woord opdracht: de Statenvertaling heeft hier zoiets van: "wanneer ik jullie dit aanzeg". De interlineaire heeft het weergegeven met opdracht geven, maar "Agallon" – dat kennen we van eu-Agallon, goed bericht, evangelie – is eigenlijk een bericht, een boodschap die hij doorgeeft. Vandaar dat ik denk dat aanzeggen een wat betere, in ieder geval ook wat vriendelijkere vertaling is die volgens mij beter aansluit. Maar goed: "Wanneer ik deze opdracht geef, prijs ik jullie niet. Want wanneer jullie samenkomen – de nadruk op jullie – is dat niet tot beter, maar tot minder." Zij hadden samenkomsten en zij kwamen bij elkaar als Ecclesia te Korinthe. En Paulus zegt dat samenkomen voor hen niet tot beter, maar tot minder is. Het is niet tot voordeel, maar tot nadeel.
Kijk, Paulus zegt in deze brief al twee keer: "Alle dingen zijn mij geoorloofd." Hij legt geen wetten op, maar hij zegt er ook bij dat niet alles nuttig is en niet alle dingen opbouwen. Want dat zou de intentie moeten zijn bij de dingen die wij doen. De vraag zou niet moeten zijn: "Mag iets wel of mag iets niet?" als wij ons iets afvragen. De vraag zou moeten zijn: "Bouwt het op?" Hun samenkomen was niet tot beter, maar tot minder. Dat is nogal wat, hè? Je komt bij elkaar als gelovigen, als het lichaam van Christus, als broeders en zusters om te luisteren naar Gods Woord en met elkaar te delen, te beleven en elkaar te verblijden. En dan zegt Paulus: "Jullie samenkomen is niet tot beter, maar tot minder."
Is dat nou echt vers 10? Nee, dat is vers 17. Ja, sorry, ik lees de woorden. Want anders zou ik nu een sprongetje maken naar vers 18. Nee, dat is een typfout. Ik kom hier terecht en dat heb je als je een presentatie maakt; dan is het veel kopiëren en plakken. Ik loop hem altijd nog door, maar toch laat ik er expres foutjes in zitten om te kijken of jullie scherp zijn. Dus gefeliciteerd, Leni! Wanneer jullie samenkomen is dat niet tot beter, maar tot minder. "Want ten eerste zijn er, naar ik hoor..." Het was hem dus ter oren gekomen. "Wanneer jullie in de Ecclesia samenkomen, zijn er scheuringen onder jullie." Schismata is een bekend woord. Zijn er scheuringen onder jullie? Paulus zegt: "Ja, ten dele geloof ik het." Volgens mij zegt hij zoiets van: "Ik heb heel veel gehoord en ten dele – hoe groot dat deel ook is – geloof ik het." Hij gelooft niet alles, maar ten dele gelooft hij het. Alsof hij het nog een beetje nuanceert voor die Korinthiërs om nog een beetje aardig voor ze te zijn. Ten eerste hoort hij dus dat er, wanneer zij in de Ecclesia samenkomen, scheuringen onder hen zijn en ten dele gelooft hij dat.
Wat Paulus hier naar voren brengt, gaan we vanzelf lezen. Zij kwamen samen als Ecclesia en wat deden zij daar? Zij hielden met elkaar een maaltijd. Blijkbaar was dat gebruikelijk. En tijdens hun samenkomen rondom die maaltijd was er dus allerlei verdeeldheid en onenigheid. Ik benadruk die onenigheid zo omdat een maaltijd per definitie een uitdrukking van gemeenschap is, van eenheid. En Paulus zegt: "Als jullie samenkomen, dan is er verdeeldheid. Er zijn scheuringen en ten dele geloof ik het." Hij zegt er nog iets bij: "Er moeten ook groeperingen onder jullie zijn, opdat zij die welbeproefd zijn onder jullie openbaar zullen worden." Dat woord groeperingen is wel interessant; ik heb al die woorden een beetje nagekeken. Letterlijk is het "heffing". Er moeten er dus ook zijn die boven komen drijven. Dat is wat hij eigenlijk zegt. Er moeten ook groeperingen onder jullie zijn, opdat zij die welbeproefd zijn onder jullie openbaar zullen worden.
Kijk naar 1 Korinthe 5 – dat moeten we misschien ook eens bespreken, want het is ook zo'n gedeelte waar zoveel misverstanden over bestaan. Daar gaat het over hoererij. Paulus zegt: "Onder jullie is hoererij die zelfs onder de natiën ongekend of ongenoemd is." Zelfs daar gebeurt dat niet. Het gaat erover dat iemand het hield met de vrouw van zijn vader, dus met zijn stiefmoeder. Ik wilde "daten" zeggen, maar hij zal het ook wel gedaan hebben, anders is het geen hoererij. Maar hij hield het dus met zijn stiefmoeder. Paulus zei: "Dat is ongehoord; zelfs onder de natiën gebeurt dat niet." En wat doet hij dan in 1 Korinthe 5? Dan geeft hij niet diegene waar het over gaat op zijn falie of op zijn lazer. Nee, hij spreekt juist die andere mensen aan. Wat hij eigenlijk zegt, is: "Als jullie recht in het Woord zouden staan, dan zou zo iemand het niet eens bij jullie uithouden." Die zou dan vanzelf uitgezuiverd worden, want een gezond lichaam zuivert onzuivere elementen uit. Een lichaam dat daar niet meer toe in staat is, wordt zwak en ziek. Dat is ons aller deel natuurlijk; als we ouder worden, worden we zwakker en vatbaarder. Maar een gezond lichaam, een vitaal lichaam, een jong lichaam, dat zuivert gewoon onzuivere elementen uit.
Dat is wat Paulus zegt in 1 Korinthe 5. Er zal bij u misschien boven staan: "instelling van de kerkelijke tucht" of zoiets, want dat staat er in sommige Bijbels boven. Maar daar gaat het niet over. Het gaat er niet om dat die ander uit de gemeenschap verwijderd moest worden, dat men moest zeggen: "Jij mag niet meer komen." Nee, hij spreekt juist die anderen aan en zegt: "Als jullie recht zouden staan, als jullie het Woord zouden prediken en daarnaar zouden wandelen, dan zou zo iemand het niet eens bij jullie uithouden." Daarom zegt hij ook hier: "...opdat zij die welbeproefd zijn onder jullie openbaar zullen worden." Er kan dus wel degelijk ook scheiding komen als het Woord gepredikt wordt. Nou, dat hoef ik jullie niet te vertellen, toch? Vertel iemand het evangelie maar en je hebt meestal de poppen aan het dansen. Zo gaat dat; dat heeft ook een positieve betekenis. Er moeten ook groeperingen onder jullie zijn, zegt Paulus, opdat zij die welbeproefd zijn onder jullie openbaar zullen worden. Over groeperingen had hij het ook al gehad. Hij zegt: "Wat vleselijk is, is dat de een zegt: 'Ik ben van Paulus', de ander: 'Ik van Apollos' en weer een ander: 'Ik van Kefas'." Ze hadden allemaal hun favoriete leraar. Naar deze tijd vertaald: "Ik ben hervormd, ik ben gereformeerd, ik ben..." Noem ze allemaal maar op. Dat ga ik nu niet doen, want dan ben ik om twaalf uur nog niet klaar.
De Ware Betekenis van een Heer-lijke Maaltijd ↑ hoofdstukken
Kijk, en dan zegt hij: "Het samenkomen van jullie in dezelfde plaats," of: "wanneer jullie dan bij elkaar samenkomen, dat is niet het eten van de maaltijd van de Heer." Dit moet ik even uitleggen. Want het woord 'Heer' is *kurios* en hier staat *kuriakon*. Dat is het bijvoeglijk naamwoord van 'Heer'. De interlinear geeft dat weer met 'bij de Heer behorende', maar letterlijk is het de Heer-lijke maaltijd.
Wij gebruiken dat woord in het Nederlands natuurlijk anders. Je zegt: "Ik heb vanmorgen een heerlijk broodje op met een heerlijk bakje koffie." Wij gebruiken dat dus niet echt op de manier dat het van de Heere is. De NBG-vertaling zegt hier "de maaltijd des Heren" en de Statenvertaling "des Heeren avondmaal". Dat is natuurlijk wat ouder Nederlands met die naamvallen. Maar vergelijk het eens met het Engels: *the Lord's Day*. Hoe zeg je dat in het Nederlands? Des Heren Dag. Of *the Lord's Prayer*; dat is wat wij het Onze Vader noemen, maar in het Engels wordt *Lord's* als bijvoeglijk naamwoord gebruikt.
Het is dus een Heer-lijke maaltijd. Wij kennen dat principe wel bij koning en koninklijk. Als iets koninklijk is, dan is het dat wat de koning toebehoort. Letterlijk hè? Ook dat is een beetje een uitgesleten term natuurlijk, maar een Heer-lijke maaltijd is dus een maaltijd bij de Heer behorend, of in overeenstemming met de Heer. Of 'naar de Heer', zoals wij ook dingen kennen die 'naar de Schriften' zijn: in overeenstemming met. Het is wat lastig te vertalen in het Nederlands. Als je 'heerlijk' zegt, dan moet je dat toch weer toelichten. Dus zeg het maar; als jullie een betere term hebben dan 'Heer-lijke'...
Als een maaltijd bekrachtigd is, dan betekent dat eigenlijk ook dat je handelt in overeenstemming met wat zo'n maaltijd uitbeeldt. En daar gaat het ook om: het geeft je energie. We hebben net gelezen dat zij geen Heer-lijke maaltijd hielden en dus was er geen krachtige maaltijd. Vandaar dat er onder hen velen zwak en ziek waren, en sommigen zelfs ontslapen. Zij putten daar geen kracht uit. Wat daar gebeurde was een symptoom — dat is ook wel interessant in verband met zwak en ziek zijn — het was een symptoom van hun denken.
Zij hielden een maaltijd die een uitbeelding is van gemeenschap. Als lichaam van Christus is de maaltijd van de Heer een Heer-lijke maaltijd. Die maaltijd is een viering van de eenheid die er is in de Heer en die wij dus hebben met elkaar. Maar er waren allerlei misstanden juist rond die maaltijd. In die zin was het inderdaad geen krachtige of bekrachtigde maaltijd. Kijk, wat Francis zegt over 'bekrachtigd', ook dat moet je dan toch uitleggen. Maar daarom doen we ook Bijbelstudie; het is helemaal niet erg dat we iets uit moeten leggen.
We hebben nu een beetje een idee waar het over gaat: de maaltijd van de Heer. In sommige kringen noemen ze de viering van wat ze in de kerk het Heilig Avondmaal noemen de 'maaltijd van de Heer' of de 'maaltijd des Heren'. Dat is ook weer zo'n term waarbij wellicht verkeerde associaties opkomen. Nee, ze hielden een maaltijd, maar het samenkomen van hen, zegt Paulus, was niet het eten van de maaltijd van de Heer, of een bekrachtigde maaltijd, of een Heer-lijke maaltijd. Zoals zij dat deden, was het geen Heer-lijke maaltijd. Het was niet in overeenstemming met de Heer.
Misstanden in Korinthe: Vooruitgrijpen, Honger en Dronkenschap ↑ hoofdstukken
Nou, wat was er mis? Want ieder neemt bij het eten de eigen maaltijd vooraf, en de een heeft honger en de ander is dronken. Ja, wat dit woord *prolambanei* in het Grieks betreft; dat wordt in Marcus 14 vertaald met 'vooruitgrijpen'. Als ik dat zo hier zou weergeven: ieder grijpt bij het eten de eigen maaltijd vooraf. Men was dus aan het graaien en sommigen waren zichzelf aan het volproppen. De een heeft honger en de ander is dronken.
Hier weet je al dat het hier niet gaat over een ritueel van één stukje brood en één slokje wijn. Tenminste, ik ben nog nooit dronken geworden van één slokje wijn. Na één stukje brood kun je nog wel honger hebben, dat dan weer wel. Ja, dat zou kunnen, denk ik.
Er zal daar geen zaaltje zijn geweest met een grote parkeerplaats eromheen zoals wij dat hebben, waarbij men met de auto of de fiets hiernaartoe kwam. Nee, dat ging ongetwijfeld te voet of misschien met paard en wagen. Daar ben je niet zomaar, maar wellicht hadden ze ook zo'n honger omdat sommigen een heel stuk moesten reizen. Dan is het ook praktisch om, voordat je de reis terug aanvangt, inderdaad die maaltijd te nemen. Daar kunnen we natuurlijk van alles over bedenken, maar dat zou inderdaad een van de redenen kunnen zijn.
Maar Paulus zegt dus: er zijn er die grijpen en die nemen. Voordat de maaltijd goed en wel begonnen is, proppen ze zich vol, zeg ik dan geparafraseerd. De uitkomst, de conclusie daarvan, is dat de een heeft honger en de ander is dronken. Maar dat deden zij dus rond een maaltijd die eenheid en gemeenschap uitbeeldt. Hun handelen, de wijze van doen, was totaal niet in overeenstemming met wat die maaltijd uitbeeldt.
De Beker en het Brood als Uitbeelding van Eenheid en Overwinning ↑ hoofdstukken
Want eerder in 1 Korinthe 10 – ik houd het deze ochtend echt bij de Korinthebrief, ik maak verder geen uitstapjes – maar in 1 Korinthe 10 zegt Paulus: "Als tot verstandigen spreek ik, oordelen jullie wat ik zeg?" De drinkbeker van de zegening die wij zegenen... In de Statenvertaling staat "de drinkbeker van de dankzegging die wij zegenen", maar er staat feitelijk twee keer hetzelfde woord: de drinkbeker van de zegening die wij zegenen. De dingen worden namelijk gezegend door dankzegging.
Ik heb daar een mooi voorbeeld van bij de Heer in de evangeliën, bij één van die wonderbare spijzigingen. Er staat in het ene evangelie: Hij pakte het brood, Hij dankte en Hij deelde het uit. In een ander evangelie staat dan: Hij pakte het brood, sprak de zegen uit en deelde het uit. Wat is het nu? Dankte Hij of zegende Hij het? Welnu, de zegen ligt in het danken. Wanneer wij God voor de dingen danken en Hem daarvoor erkennen als de Gever, maar ook de betekenis van die dingen erkennen, dan ligt daar de zegening in. Het gaat om het weten waar de dingen vandaan komen en wat ze uitbeelden.
De drinkbeker van de zegening, of de drinkbeker van de dankzegging die wij zegenen, is die niet gemeenschap van het bloed van de Christus? Het brood dat wij breken, is dat niet gemeenschap van het lichaam van de Christus? In mijn Bijbel staat daar ook weer "het avondmaal" boven als opschrift, maar het gaat hier simpelweg om Paulus die uitlegt wat de betekenis is van het brood en de betekenis van de wijn. Die beker – dat komt straks nog uitgebreid aan de orde – die drinkbeker van de zegening die wij zegenen, die beeldt gemeenschap uit van het bloed van Christus. Het brood dat wij breken, dat is gemeenschap van het lichaam van de Christus. Dat brood is dus een uitbeelding van het lichaam van Christus. Daar spreekt het van: van gemeenschap, van eenheid.
"Want één brood, één lichaam zijn wij, de velen", zegt Paulus. Wij zijn wel met velen – relatief natuurlijk, maar als je zo bij elkaar in een zaaltje zit, lijkt het best veel – maar één brood, één lichaam zijn wij, de velen, want allen hebben deel aan dat ene brood. Dat eten van dat brood, het deel hebben aan dat ene brood, betekent dat wij deel hebben aan één lichaam: het lichaam van Christus. Door dat brood te eten en met elkaar te delen, beelden wij uit dat wij, hoewel we velen zijn, één zijn in Hem. Daarom eten we van dat ene brood, zegt Paulus, en dat beeldt gemeenschap uit.
En de wijn, de beker, is een uitbeelding van overwinning. Ik neem altijd Jens als voorbeeld; die heeft van die bekertjes op zijn kamer staan die hij heeft gewonnen met voetbaltoernooien. Dat is een embleem van overwinning. Er gaat ook nog eens wijn in, wat een uitbeelding is van de overwinning op de dood, van nieuw leven.
Nu zegt Paulus: "Hebben jullie dan geen huizen om te eten en te drinken? Of verachten jullie de ecclesia van God?" De ecclesia, de vergadering, de uitgeroepen vergadering, de gemeente. "Verachten jullie de ecclesia van God en maken jullie hen die niets hebben te schande? Wat zal ik tegen jullie zeggen? Zal ik jullie prijzen? Hierin prijs ik jullie niet." Er was daar een gemeenschap van gelovigen waar sommigen veel hadden en anderen weinig tot niets. Zij aten met elkaar een maaltijd die eenheid moest uitbeelden, maar dat werd door sommigen gewoon niet gedeeld met degenen die niets of weinig hadden. Het gevolg was dat aan tafel de één dronken was en de ander honger had. Je kunt het je eigenlijk nauwelijks voorstellen, maar dat gebeurde dus. Hierin prijs ik jullie niet, dat lijkt me duidelijk.
De Overlevering: Brood en Beker Ter Gedachtenis ↑ hoofdstukken
En dan gaat Paulus dus onderwijs geven over die nacht waarin de Heer met zijn discipelen die maaltijd hield. Want ik ontving van de Heer wat ik ook aan jullie overlever. Voor mij voegt de NBG hier nog iets aan toe wat er niet staat, want Paulus heeft dit dus rechtstreeks van de Heer ontvangen. Volgens mij leest de NBG-vertaling zoiets als dat Paulus het ook overgeleverd zou hebben gekregen, en dan is het idee natuurlijk dat dit via de twaalf zou zijn gegaan. Maar Paulus zegt: ik ontving het van de Heer. Net zoals hij in Galaten 1 zegt dat hij niet bij vlees en bloed te rade is gegaan; ook niet bij Jakobus of bij Petrus. De Heer heeft hem rechtstreeks geroepen en rechtstreeks dingen overgeleverd.
Onder andere dit heeft de Heer aan hem overgeleverd: "Ik ontving van de Heer wat ik ook aan jullie overleverde. Dat de Heer Jezus in de nacht waarin Hij werd overgeleverd brood nam. En dankende brak Hij het. En Hij zei: dit is mijn lichaam voor jullie. Doe dit tot mijn gedachtenis." Dus Paulus zegt: ik heb het van de Heer ontvangen. De opgewekte Christus heeft aan Paulus verteld en overgeleverd dat Hij in de nacht waarin Hij werd overgeleverd het brood nam. Hij dankte, Hij brak het en Hij zei: "Dit is mijn lichaam voor jullie. Doe dit tot mijn gedachtenis."
Op dezelfde wijze nam Hij ook de drinkbeker, nadat de maaltijd gehouden was, zeggende: "Deze drinkbeker is het nieuwe verbond in mijn bloed; doe dit, zo vaak als jullie die drinken, tot mijn gedachtenis." Of er staat zoiets als: "tot in het terugdenken van mij." Dus Paulus heeft van de Heer overgeleverd gekregen wat de Heer in die laatste avond deed toen Hij het brood nam en dat deelde met zijn discipelen. Hij dankte, Hij brak het en Hij zei: "Dit is mijn lichaam voor jullie." Overigens, als u een Statenvertaling heeft, dan staat er: "neemt, eet, dat is mijn lichaam dat voor u gebroken wordt." Nou, dat staat er dus niet. Dat is gewoon later toegevoegd en waarom dat is gebeurd, dat mag u zelf bedenken. Het staat ook zo in het doopformulier: "neemt, eet, dit is mijn lichaam dat voor jullie gebroken wordt." Maar hoe dan ook, op wat voor wijze dan ook, zijn fysieke lichaam is aan het kruis nooit gebroken of verbroken. De benen van die misdadigers, die rovers die naast Hem hingen, die werden gebroken. Maar toen ze bij Hem kwamen, zagen ze dat Hij al was gestorven en zijn benen hebben ze dus niet gebroken.
Bovendien is het lichaam van Christus, zoals wij dat kennen — het lichaam van de opgewekte Christus — de Ecclesia. Wij zijn het lichaam van Christus. En ook daarvan is juist het onderwijs van Paulus dat dit niet gebroken is. Dat lazen we net in 1 Korinthe 10: "Eén brood is het, één lichaam zijn wij. Want wij hebben alle deel aan hetzelfde brood." Ja, dat brood aan tafel wordt natuurlijk gebroken om het uit te kunnen delen, zodat wij daarmee juist uitbeelden dat we één zijn door allemaal van dat ene brood te eten. Dat is de typologie; dat is wat het uitbeeldt.
Wat ik ontving van de Heer en wat ik ook aan jullie overleverde, is dat de Heer Jezus in de nacht waarin Hij werd overgeleverd brood nam, dankende het brak en zei: "Dit is mijn lichaam voor jullie." Wat de Rooms-Katholieke kerk hiervan heeft gemaakt — dat het brood letterlijk verandert in het lichaam van Jezus wanneer we dat ritueel houden — is natuurlijk onzin. "Dit is" betekent hier gewoon: dit representeert, dit beeldt mijn lichaam uit. Dit brood representeert het lichaam van Christus. Ik zou er talloze voorbeelden van kunnen noemen, maar ik doe er eentje uit 1 Korinthe 10: "En de steenrots die wij volgen is Christus." Daar zegt Paulus gewoon dat die rots Christus is. Dat betekent niet dat die rots letterlijk Christus is, nee, die rots representeert de Christus. Zo is het ook met dit brood: het representeert het lichaam van Christus.
"Doe dit tot mijn gedachtenis," ofwel "tot in het herinneren of terugdenken van mij." Wanneer wij gezamenlijk brood eten, dan is dat een herinnering die onze gedachten bepaalt bij Hem en de gemeenschap die wij hebben in Hem. Het is ook geen begrafenismaaltijd; het is een maaltijd rondom de opgewekte Christus. Het woord "tot mijn gedachtenis" had ik misschien beter anders neer kunnen zetten, omdat het vaak de lading heeft van een herdenking van iemand die overleden is. Maar daar gaat het hier niet over. We gedenken weliswaar de dood van de Heer, maar wel van Degene die de dood heeft overwonnen en uit de doden is opgewekt. Nu leeft Hij aan Gods rechterhand, wij leven in Hem en ons leven is met Christus verborgen in God.
Op dezelfde wijze nam Hij ook de drinkbeker nadat de maaltijd gehouden was. "Deze drinkbeker is het nieuwe verbond in mijn bloed. Doe dit zo vaak als jullie die drinken, ter herinnering aan mij." Bij bloed denken we vaak direct aan de dood, maar het gaat hier natuurlijk ook om het beeld van het geslachte lam. Dat lam werd geslacht en geofferd, en dat offer is een uitbeelding van de opstanding en de verhoging. Elk offer van zo'n dier, en hier gaat het specifiek over het paaslam van de Pesachmaaltijd, werd op een verhoging gelegd. Het werd verhoogd en steeg op als een liefdelijke reuk voor de Heer. Dat offer is een uitbeelding van opstanding. Ook in de tabernakel werd het bloed van het geslachte dier in het heiligdom gebracht. Dus het bloed spreekt wel van de dood, maar van Degene die geslacht was en nu leeft. Het Lam dat geslacht was, maar nu staat. Opgestaan, zoals het Lam in Openbaring 5 dat staat als geslacht.
"Doe dit zo vaak als jullie die drinken tot mijn gedachtenis." Dus niet alleen als jullie een of ander ritueel houden en met elkaar afspreken: "nu hebben we de maaltijd van de Heer of het Heilig Avondmaal." Nee, zo vaak als jullie die beker drinken. Wanneer wij het glas heffen, dan zeggen we toch ook: "op het leven!" Dat is de uitbeelding van gemeenschap en dat doen wij zo vaak als we drinken. Doe dit zo vaak als jullie drinken tot mijn gedachte is. Want zo vaak als jullie dit brood eten en deze drinkbeker drinken, verkondigen jullie de dood van de Heer totdat Hij komt.
Als Hij komt, dan moet Hij wel uit de doden zijn opgewekt, toch? Daar gaat het ook over. Hij stierf, maar Hij leeft. Wij verkondigen weliswaar de dood van de Heer, maar wel van Degene die de dood heeft overwonnen en de dood eens als laatste vijand volkomen teniet zal doen. Die beker is een embleem van overwinning. En de wijn die daarin zit spreekt van het leven dat de dood heeft overwonnen. In alles spreekt die beker dus van de overwinning. Zo vaak als jullie dit brood eten en deze drinkbeker drinken, verkondigen jullie de dood van de Heer totdat Hij komt.
Onwaardig Eten: Geen Besef Hebben van Gemeenschap ↑ hoofdstukken
Wie dus op onwaardige wijze het brood eet of de drinkbeker van de Heer drinkt... Lees even verder: ...zal schuldig zijn aan het lichaam en het bloed van de Heer. Hier heb je een vers dat als kapstok wordt gebruikt voor een hele kerkelijke praktijk. Maar wij lezen gewoon dit gedeelte. Wat is hier nu het eten op onwaardige wijze? Dat is toch wat die Korinthiërs aan het doen waren? De één was dronken en de ander had honger. Dat is onwaardig eten. Ze zaten aan een tafel; een tafel die gemeenschap en eenheid uitbeeldt. Een tafel van de Heer waarop brood stond, de uitbeelding van het ene lichaam, en waarop de beker stond, het embleem van de overwinning, gevuld met wijn. Het nieuwe leven waar we allemaal deel aan hebben. Daar drinken we allemaal van en we eten allemaal van datzelfde brood: het Woord van de levende Christus. Dat eten we, dat nemen we tot ons en dat doen we met elkaar omdat we één zijn. Eén brood is het. En ook al zijn we, zegt Paulus in deze zelfde brief, allemaal verschillende leden – ogen, voeten, handen, armen enzovoort – we zijn één lichaam en dat beeld je uit in die maaltijd.
Wanneer je waardig eet, heb je daar dus besef van. Besef van wat de wijn uitbeeldt, wat de beker uitbeeldt en wat het brood uitbeeldt. Dan haal je het niet in je hoofd om die ander honger te laten lijden terwijl je jezelf helemaal aan het volproppen of volgieten bent. Want dat is onwaardig eten; dat is wat zij deden. De één had honger en de ander had overvloed. Die maaltijd, die een embleem van eenheid en gemeenschap zou moeten zijn, was bij hen één grote uitbeelding van verdeeldheid en van verschillen. Dat is onwaardig eten: geen besef hebben van wat je aan het doen bent. Geen besef hebben van de betekenis van de dingen. Daarom onderwijst Paulus hen wat de betekenis daarvan is.
Wie dus op onwaardige wijze het brood eet of de drinkbeker van de Heer drinkt... Ik weet niet of ik het me helemaal goed herinner, maar in de kerk ging het vaak zo dat er een week of een paar weken van tevoren een formuliertje werd voorgelezen. Dan moest je je de komende tijd gaan beraden of je wel aan mocht gaan, of je waardig genoeg was. Dan moest je bij jezelf gaan kijken: ben ik te zondig om te eten of kan het wel? Nou, als je dat echt goed doet en je gaat werkelijk naar jezelf kijken, dan haal je het natuurlijk wel uit je hoofd om sowieso te gaan eten. Als je het mij vraagt, is het ook nog eens een groot hypocriet gedoe. Want welke maatstaf gebruiken we daar dan voor?
Maar als je gaat lezen wat er staat... ja, sorry, het gaat echt helemaal nergens over wat men ervan gemaakt heeft. Dat klinkt hard en dat is ook hard, want de waarheid is hard. Wat men ervan gemaakt heeft, is schandalig. Nou ja, schandelijk in plaats van heerlijk. Dankjewel. Het is schandelijk, verschrikkelijk, vreselijk wat men ervan gemaakt heeft. Het is totaal niet in overeenstemming met wat Paulus hier beschrijft. Het is allemaal onzin. En ik weet het, het is het Heilig Avondmaal, dus je komt aan heilige huisjes. Maar volgens mij willen wij gewoon weten wat de Schrift ons leert. Dan gaan soms de heilige huisjes omver, inderdaad. Volgens mij ben ik daar nu al duidelijk in geweest, toch?
Maar wie dus op onwaardige wijze het brood eet of de drinkbeker van de Heer drinkt... Zoals men daar die maaltijd praktiseerde, dat is onwaardig. Kijk: onwaardiglijk, schandelijk. Ik had het er net over... het is niet 'heerlijk'. Het werd ook niet bekrachtigd. Zij bekrachtigden niet dat ze gemeenschap en eenheid hadden, want ze deden in de praktijk iets heel anders. Wanneer je besef hebt van de waarde van de dingen, dan eet en drink je waardig; dus in overeenstemming met de waarde die de zaken hebben. Net als dat samenkomen: dat was niet tot beter maar tot minder. Niet tot hun voordeel maar tot hun nadeel. Ze hadden geen flauw idee dat ze het lichaam van Christus zijn en één zijn in Hem.
Wie dus op onwaardige wijze het brood eet of de drinkbeker van de Heer drinkt, zal schuldig zijn aan het lichaam en het bloed van de Heer. Ja, dat lichaam is natuurlijk de ecclesia. Het bloed is Zijn leven. Nogmaals: wat zij deden was niet eten en drinken in overeenstemming met wat die maaltijd uitbeeldt. Daar waren ze schuldig aan. 'Maar laat een mens zichzelf toetsen.' Ook dit vers is natuurlijk die kapstok waar ik het net over had. Maar laat een mens zichzelf toetsen en laat hem zo van het brood eten en van de drinkbeker drinken.
Wat is nu 'zo' eten en drinken? Dat is eten in het volle besef van wie onze Heer is en wat Hij ons geeft. Dat Hij ons aan elkaar gegeven heeft, dat we één zijn en dat we leven in gemeenschap, en daarom aan Zijn tafel zitten. Dat we met elkaar van dat brood eten en uit die overwinningsbeker met wijn drinken. Daar besef van hebben, weten wat het betekent. Dat we in Hem ook onlosmakelijk verbonden zijn met elkaar en daarin wandelen en handelen. Dat is waardig eten. 'Laat hem zo van het brood eten en de drinkbeker drinken.' Dat is dat toetsen waar Paulus het tegen de Korinthiërs over heeft. Want wie op onwaardige wijze eet en drinkt, eet en drinkt zichzelf een oordeel, niet onderscheidende het lichaam van de Heer. Zij aten en dronken onwaardig en dat deden ze tot hun eigen oordeel, omdat ze het lichaam van de Heer niet onderscheidden. Wat is dan dat oordeel?
Zwakheid als Symptoom en de Praktische Oproep tot Eenheid ↑ hoofdstukken
Vanwege dit zijn er onder jullie velen zwak en ziekelijk, en een aanzienlijk aantal is ontslapen. Blijkbaar zegt Paulus hier: als je de waarheid zou moeten kennen, als je de dingen van het Woord die we nu bespreken — de overwinning, de eenheid en het leven dat er is in Christus — zou moeten weten, maar je laat dat los, dan heeft dat gevolgen. Als je in de praktijk van je leven laat blijken dat je dit besef of aan de kant hebt geschoven of er geen besef van hebt, en je op zo'n manier met elkaar omgaat als wat zij daar deden, dan is blijkbaar het symptoom daarvan dat er onder jullie velen zwak en ziekelijk zijn.
Het bekrachtigt wat ik eerder zei: de maaltijd zoals zij die praktiseerden en beleefden, was geen maaltijd die kracht gaf, maar juist een maaltijd die de vitaliteit en de kracht wegnam. We kennen dat toch allemaal? De ontdekking dat er één God is die alles in Zijn hand heeft, het Evangelie dat God de Redder is van alle mensen en de geweldige positie die wij als ecclesia hebben ontvangen; dat verheugt toch het hart? Daar word je blij van en dat geeft vitaliteit en levenskracht. Die levenskracht tilt je juist in moeilijke omstandigheden overal bovenuit.
Paulus zegt dat zelfs een aanzienlijk aantal is ontslapen. Het Evangelie is de kracht van God. Je hebt trouwens ook vele genezingen in de Bijbel, in de Evangeliën met name, die een illustratie zijn van het geestelijke herstel van Israël. Denk aan de man met de dorre hand of de blindgeborene; zij worden genezen, maar dat is een illustratie van geestelijke kracht, geestelijke vitaliteit en geestelijk herstel. Natuurlijk moet je het niet omdraaien: het is niet zo dat wanneer iemand zwak of ziek is of overlijdt, dat altijd 'daarom' is. Nee, zo werkt het niet. In die zin komen we allemaal een keer aan de beurt; we zijn in ieder geval allemaal sterfelijk. We zijn allemaal van het zwakkere slag, maar sommigen van het zwakkere. Dus zwak zijn we allemaal, ik denk dat dat wel duidelijk is.
Maar in de Schrift wordt die koppeling wel vaak gemaakt. In de Spreuken zou ik heel veel voorbeelden kunnen noemen. Een gezond hart is leven voor het vlees, maar jaloersheid is als bederf voor de beenderen. Jaloezie vreet je letterlijk op; dat is dan mijn parafrasering. Of: een verheugd hart bevordert gezondmaking, maar een moedeloze geest doet het gebeente opdrogen. Je kent toch ook wel van die mensen die — nou ja, laten we het daar maar niet over hebben, maar ik ken van die voorbeelden van mensen die bijna beroepspessimisten lijken. Daar gaat het gezicht ook gewoon naar staan. Nogmaals, je kunt het niet omdraaien, maar we weten allemaal dat blijdschap, hoop en vrede iets met het lichaam kunnen doen. Wanneer het geestelijk niet goed zit, kan zich dat uiten in psychosomatische klachten in het lichaam. Ja, hoop doet leven, terwijl een moedeloze houding je zwaar laat lopen. Daarmee wil ik niet zeggen dat het altijd de reden is als je wat aan het krimpen bent, maar Paulus legt hier wel dit verband.
Want indien wij onszelf zouden berechten, dan zouden wij niet geoordeeld worden. De woorden 'berechten' en 'oordelen' komen allemaal van dezelfde stam, *krino*. Dat heeft alles te maken met rechtzetten, beoordelen en veroordelen. Van dat woord *krino* komt trouwens ook ons woord 'crisis' vandaan. Dus ook God veroorzaakt crisissen. Indien wij onszelf zouden berechten of zouden beoordelen, dan zouden wij niet geoordeeld worden. Paulus had immers gezegd: laat de mens zichzelf toetsen en laat hem zo van het brood eten en van de drinkbeker drinken. Is wat ik doe, is mijn handel en wandel in overeenstemming met hoe de dingen werkelijk zijn en in overeenstemming met wat ik weet? Als we dat zouden doen, zouden we niet geoordeeld worden.
Paulus geeft er toch een positieve wending aan: wanneer wij geoordeeld worden of wanneer wij gericht worden, worden wij door de Heer opgevoed. Hier komt ons woord 'pedagogie' vandaan; de interlineair zegt dat Hij disciplineert. Opvoeden is in principe ook iemand proberen te 'raken', positief of negatief natuurlijk, hard of zacht. Maar het doel is iemand de dingen weer recht te laten zien. Dat doe je de ene keer zus en de andere keer zo. Dat is wat men onder tuchtigen verstaat, wat natuurlijk een wat oud-Nederlands woord is. Maar wat is tuchtig? Het heeft in ieder geval het doel om iemand de goede kant op te sturen, iemand recht te zetten en op het rechte pad te houden. Wanneer wij geoordeeld worden, worden wij door de Heer opgevoed, opdat wij niet samen met de wereld veroordeeld worden. De Heer doet vandaag een werk aan gelovigen; Hij voedt hen op en corrigeert hen. Dat zal te zijner tijd met heel de wereld gebeuren, maar nu doet Hij dat werk specifiek aan gelovigen.
Zodat, mijn broeders — en nu komt de conclusie zo ongeveer — wanneer jullie samenkomen om te eten, wacht op elkaar. Ja, hoe simpel is het? Dit woord dat vertaald is met 'wachten', is opgebouwd uit een voorzetsel en 'ontvangen'. Elkaar ontvangen is nog wat meer dan alleen wachten op elkaar; het betekent dat je elkaar werkelijk ontvangt. Want we zijn één, dus we horen bij elkaar. Het is dus niet slechts een kwestie van zitten wachten, maar: ontvangt elkaar. Zodat, mijn broeders, wanneer jullie samenkomen om te eten, wacht op elkaar en ontvangt elkaar.
En indien iemand honger heeft, laat hem thuis eten. Als je zo hongerig bent dat je daar aan tafel niet kunt wachten, dan heeft Paulus daar een praktische oplossing voor: eet thuis dan vast even een boterhammetje. Ik weet niet wat jullie eten bij het ontbijt — ik hoor hier en daar over frikandellen, dus dat kan ook — maar eet in ieder geval vooraf als je niet kunt wachten. Ik weet overigens niet of zij 's ochtends samenkomen, dat heb ik nog niet eens gezegd. Dat woord heb ik weergegeven met 'Heer-lijke maaltijd'. Het woord maaltijd wordt in vertalingen vaak vertaald met 'avondmaal', maar dat komt omdat het in principe de hoofdmaaltijd is. Nu zijn er natuurlijk mensen die zeggen dat de belangrijkste maaltijd het ontbijt is, dat kan ook, dan is dat voor hen de hoofdmaaltijd. Maar in principe is dat woord een vertaling van de hoofdmaaltijd. De Concordante Vertaling heeft het volgens mij ook zo weergegeven als hoofdmaaltijd. Het kan een feestmaaltijd zijn, zoals bij een bruiloft. Het is hier wel duidelijk: zij hadden een maaltijd met elkaar in de ecclesia, rondom het samenkomen. Indien iemand honger heeft, laat hem thuis eten, opdat jullie niet tot oordeel samenkomen. Het overige zal Paulus voorschrijven zodra hij komt. Hij had nog wel meer te zeggen, maar voor nu is het wel even genoeg.