Jeruzalem, Jeruzalem…

Bekend is dat het Mattheüs evangelie Jezus presenteert als de komende Koning. Zo begint het met een geslachtsregister dat Hem introduceert als de Zoon van David (1:1). Ook klinkt vele malen de oproep tot Israël: bezint u, want het Koninkrijk van de hemelen is nabij gekomen (3:2; 4:17).

Maar we vinden ook vele malen geïllustreerd en uitgesproken dat het Koninkrijk niet openbaar zou worden, maar verborgen. In Mattheüs 23 houdt Jezus een vurig betoog en spreekt Hij een zevenvoudig “wee” uit over de leidslieden van het volk en zegt hen een oordeel aan. Het zijn Zijn laatste woorden in het openbaar en de Heer trekt Zich terug met Zijn discipelen op de Olijfberg. Daar geeft Hij hen besloten kring onderwijs: de rede over de laatste dingen (Mattheüs 24 en 25).

In deze studie willen we het betoog van Jezus in het slot van Mattheüs 23 bezien. En wat is het bijzondere aan de locatie waar Hij zich terugtrekt met Zijn discipelen, de Olijfberg?

📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst

Samenvatting: Deze studie behandelt het oordeel dat over de Joodse leidslieden wordt uitgesproken in Mattheüs 23, vanwege hun verwerping van de Messias. Hierdoor wordt het huis van Israël tijdelijk woest gelaten en verbergt God Zijn aangezicht voor het volk. Dit oordeel wordt gedemonstreerd doordat Jezus demonstratief de tempel verlaat en Zich met Zijn discipelen terugtrekt op de Olijfberg. In de tussentijd wordt de verworpen steen de hoeksteen van een nieuw geestelijk bouwwerk, de gemeente. Pas in de eindtijd zal het Joodse volk in benauwdheid de naam van de Heer aanroepen, waarna Hij zichtbaar zal terugkeren op de Olijfberg.

Besproken Schriftgedeelten: Mattheüs 23, Mattheüs 24, Mattheüs 25, Mattheüs 5, Mattheüs 6, Mattheüs 21, Mattheüs 1:1, Mattheüs 3, Mattheüs 4, Mattheüs 22, Mattheüs 23:36, Hebreeën 3, Handelingen 7, Handelingen 7:51, Psalmen 17, Efeze 6, Psalmen 69, Romeinen 11, Deuteronomium 32, Deuteronomium 31, Romeinen 10, Zacharia 14:4, Psalmen 118, Handelingen 4, Efeze 2, Jesaja 29, Romeinen 9, Handelingen 1:9-11, Zacharia 14, Mattheüs 13, Mattheüs 12, Kolossenzen 1, Hebreeën 1, Ezechiël 11, 1 Koningen 8

“Die steen die Israël verwierp en achterloos aan de kant gooide, is de hoeksteen geworden van een geestelijke tempel, een "woonstede Gods in de Geest".”

Introductie en de Context van het Mattheüsevangelie ↑ hoofdstukken

Het onderwerp voor deze bijbelstudie is 'Jeruzalem, Jeruzalem'. Ik heb even nagedacht hoe ik het zou noemen, maar ik wist welk gedeelte ik wilde bespreken en ik dacht: laat ik er in ieder geval iets uithalen wat letterlijk in dat gedeelte wordt gezegd. Het is een gedeelte dat we vinden aan het einde van Mattheüs 23, de laatste verzen van dat hoofdstuk. Bij sommigen of wellicht de meesten van jullie zal bekend zijn dat hierop de toespraak van Jezus volgt die de 'rede over de laatste dingen' wordt genoemd. Die vinden we in Mattheüs 24 en Mattheüs 25. Dat is een toespraak die Jezus houdt over Zijn wederkomst en de dingen die rond Zijn wederkomst gaan plaatsvinden. Om het nog iets preciezer te zeggen: het gaat over de voleinding van deze aion, van dit tijdperk, en de overgang naar de volgende aion.

Dat is dus Mattheüs 24, wat trouwens ook wel de 'tweede bergreden' wordt genoemd. Dat maakt natuurlijk een mooie link met de eerste bergreden die we vinden aan het begin van het Mattheüsevangelie, in hoofdstuk 5 en 6. Beide toespraken werden gehouden op een berg en beide toespraken gaan ook over het koninkrijk en de vestiging daarvan. Ik val hier dus midden in Mattheüs binnen, maar wel richting het einde: Mattheüs 23. Het boek heeft zesentwintig hoofdstukken. Laat ik iets zeggen over het verband waarin we dit vinden, want dat is naar mijn mening al heel veelzeggend.

Ik neem jullie samenvattend mee naar de voorgaande hoofdstukken. Ik begin in Mattheüs 21; dat ga ik niet allemaal lezen, maar ik maak even een opsomming van wat daar gebeurt. Want we moeten ons bedenken dat het Mattheüsevangelie Jezus presenteert als de komende Koning. Direct in Mattheüs 1 vers 1 begint het met een geslachtsregister waar Jezus wordt gepresenteerd als de Zoon van David. Er staat: 'Het geslachtsregister van Jezus Christus, Zoon van David, Zoon van Abraham'.

Direct daarna, in Mattheüs 3 en 4, vinden we de aankondiging dat het koninkrijk der hemelen nabij is gekomen. Oftewel: de Koning is gearriveerd en het koninkrijk staat eigenlijk op aanbreken. 'Bekeert u, bezint u, want het koninkrijk der hemelen is nabijgekomen.' Door het hele Mattheüsevangelie heen zien we een ontwikkeling. Kijk, wij leven nu achteraf en weten dat het koninkrijk toen niet openbaar is geworden. Maar ook in het Mattheüsevangelie zelf vind je al dat het koninkrijk verborgen zou worden, dat God Zijn aangezicht zou verbergen en dat Israël terzijde zou worden gesteld. Dat vind je op diverse manieren beschreven, natuurlijk in woorden, maar vooral ook in symboliek.

Beelden van Israëls Ongeloof: de Vijgenboom en de Wijngaardeniers ↑ hoofdstukken

Maar ook in symboliek wil ik daar eens op wijzen. Je vindt bijvoorbeeld in Mattheüs 21 dat een vijgenboom verdort. Jezus loopt langs een vijgenboom, Hij kijkt ernaar en Hij ziet geen vrucht. En Hij zegt: "Aan jou groeit geen vrucht meer tot in de aion." En die vijgenboom verdort terstond, staat er dan bij. Die vijgenboom komen we trouwens ook tegen in Mattheüs 24, wanneer de vijgenboom gaat botten en weer uitloopt. Dan weten jullie dat de zomer nabij is en dat het Koninkrijk dus nabij is. Maar hier is de vijgenboom verdord en dood, en die vijgenboom is een beeld van Israël.

Zo komen we in de Bijbel bijvoorbeeld ook een dal tegen vol dorre doodsbeenderen. Er staat bij dat dit het ganshuis van Israël is. Of denk aan de man met de dorre hand; drie keer raden waar hij een beeld van is. Ook van Israël, door de dood.

Een ander treffend voorbeeld is de gelijkenis van de boze wijngaardeniers. De meesten van jullie zullen deze gelijkenis wel kennen, misschien niet onder deze titel, maar laat ik jullie geheugen wat opfrissen. Er is een heer die een wijngaard heeft. Als de tijd van de vruchten nadert — wederom de tijd van de vruchten, net als bij de vijgenboom die ook geen vrucht droeg — stuurt hij zijn dienstknechten naar de landlieden aan wie hij de wijngaard in beheer had gegeven. En die landlieden doden zijn dienstknechten. Tenslotte zegt de heer van de wijngaard: "Dan zal ik mijn zoon sturen, want die zullen ze dan wel ontzien." Maar wat doen ze met die zoon? Die doden zij dus ook. Dit is natuurlijk een beeld van God die eerst Zijn profeten stuurde, die ook werden vervolgd, gestenigd en gedood, en tenslotte Zijn Zoon stuurt, die zij eveneens doden.

De Heer spreekt in deze gelijkenis tot de leidslieden van het Joodse volk. Er staat bij dat deze leidslieden begrijpen dat Hij het over hen heeft. In dit verband, wat ook interessant is voor wat we straks gaan bespreken, zegt de Heer: "Hebben jullie dan niet gelezen in de Schrift dat de steen die door de bouwlieden verworpen werd, een hoeksteen zou worden?" Die steen is een beeld van Christus. Hij wordt verworpen door de landlieden, door de leidslieden van het Joodse volk. De Heer vraagt hen of zij niet gelezen hebben dat die steen, hoewel verworpen door de bouwlieden, de hoeksteen zou worden van een — om het even te parafraseren — totaal nieuw bouwwerk. Het is een uitbeelding van hoe Israël de Messias verwierp. Die Messias, die achterloos aan de kant werd gezet door het Joodse volk, wordt de hoeksteen van een totaal nieuw bouwwerk: de Ecclesia, de gemeente. De Heer zegt dan ook in Mattheüs 21: "Daarom zeg Ik tot jullie dat het Koninkrijk van God van jullie zal worden weggenomen en het zal gegeven worden aan een natie, aan een volk dat de vruchten daarvan wel opbrengt." Dat is de kern van die gelijkenis en het verband van Mattheüs 21.

In Mattheüs 22 stuit de Heer opnieuw op het ongeloof van het Joodse volk. Hij krijgt een strikvraag over de belasting, of het geoorloofd is om belasting te betalen. Ook krijgt Hij een strikvraag van de Sadduceeën over het zwagerhuwelijk. Ze leggen de Heer een casus voor: er was een man met een vrouw, de man stierf, en volgens de wetgeving moest een broer van de man dan zaad verwekken bij die vrouw zodat het geslacht in stand bleef. Dat heet het zwagerhuwelijk. Ze geven een voorbeeld van een vrouw bij wie dit tot de zevende broer toe gebeurde en vragen: "Wiens vrouw is zij in de opstanding?" De Heer wijst hen erop dat zij helemaal niet in de opstanding geloven, dus het was sowieso een strikvraag. Hij noemt hen dwalend en legt uit dat er in de opstanding helemaal niet getrouwd wordt. Het is de moeite waard om dat eens na te lezen, ook het gedeelte over de belasting. Een wetgeleerde beproeft Jezus vervolgens in hoofdstuk 22, waarna Jezus de Farizeeën weer beproeft.

Zo komen we bij Mattheüs 23, waar ik straks de bespreking wil aanvangen. Het zijn maar een paar verzen die we behandelen, maar het is een lang en indrukwekkend hoofdstuk.

Het Zevenvoudig 'wee' over de Blinde Leidslieden ↑ hoofdstukken

In dit hoofdstuk, Mattheüs 23, spreekt de Heer een zevenvoudig ‘wee’ uit over de leidslieden van het volk. Hij zegt: "Wee jullie, schriftgeleerden en Farizeeën, huichelaars." *Hypocritos* staat er in het Grieks. Dat was taal die er niet om loog. Dat is natuurlijk niet politiek correct, of hoe je het ook wilt zeggen. Hij zegt ook: "Wee jullie, blinde leidslieden." De Heer spreekt dus een wee uit over die leidslieden van het volk en hij noemt hen ook nog, heel vriendelijk, witgepleisterde graven. Dat hebben jullie wel door: een graf bevat de dood aan de binnenkant, maar als je de buitenkant maar mooi maakt en wit bepleistert, dan ziet het er aan de buitenkant natuurlijk goed uit. Nou, zo noemde Hij die Farizeeën en schriftgeleerden: witgepleisterde graven. Van buiten ziet het er allemaal mooi en vroom uit, maar van binnen is het dood. Van buiten naar de schijn rechtvaardig, maar van binnen vol van huichelarij en wetteloosheid. Hij heeft het tegen wetgeleerden over wetteloosheid. "Adderengebroed?" Nou ja, ik heb het er maar bij gezet enzovoorts, want het is een lang hoofdstuk. Deze hoofdstukken gaan dus over het ongeloof van dat Joodse volk waar de Heer telkens weer op stuitte.

Ik heb nu vanaf hoofdstuk 21 even een korte samenvatting gegeven, maar ik had veel verder terug kunnen gaan. Maar misschien kom ik daar nog wel op, dan zeg ik daar ook nog wel iets over. Mattheüs 23 vers 36: "Amen!" De meeste vertalingen zeggen dan 'voorwaar'. "Amen! Ik zeg tegen jullie: Al deze dingen zullen komen over dit geslacht." Ja, de Heer gaat dit geslacht dus een oordeel aanzeggen naar aanleiding van het voorgaande: "Wee jullie, schriftgeleerden en Farizeeën, huichelaars." En dan gaat de Heer hen een oordeel aanzeggen: "Al deze dingen zullen komen over dit geslacht." De Heer zegt hun een oordeel aan.

Dit 'geslacht', dat is wel interessant, want dat is dubbelzinnig. Een geslacht kan gaan over een soort, dit volk. Daar gaat het natuurlijk over en er zijn verwijzingen waar het ook zo wordt gebruikt. Maar letterlijk is een geslacht in de Schrift veertig jaar. We vinden dat in Hebreeën 3, daar gaat het over het volk Israël dat in de woestijn ook weer niet geloofde in Gods beloften en daarvoor veertig jaar door de woestijn moest zwerven, totdat allen waren overleden op twee man na: Jozua en Kaleb. Dat hele geslacht, die hele generatie, is dus gevallen in de woestijn. En daar wordt dan in de Hebreeënbrief weer aan gerefereerd, ook aan het ongeloof van Israël.

Maar dit spreekt de Heer uit in laten we zeggen ongeveer het jaar 30, en in 70 na Christus is er een oordeel over het Joodse volk gekomen. In die zin mag ik wel zeggen dat de Romeinen stad en tempel hebben verwoest in de Joodse opstand, de Joodse oorlog — je kunt het allemaal gaan terugvinden op internet. De stad en tempel zijn volledig in de as gelegd. Dus die dingen zouden ook komen over dit geslacht. Ik loop nu een beetje op de muziek vooruit, maar de Heer gaat een verwoesting aankondigen. "Al deze dingen zullen komen over dit geslacht." Het is niet alleen maar over dit volk als soort, maar het zou ook daadwerkelijk plaatsvinden binnen een geslacht.

Jeruzalem, Jeruzalem en de Gedode Profeten ↑ hoofdstukken

Jeruzalem, Jeruzalem. Dat is de titel. Die de profeten doodt en degenen die tot haar gezonden zijn, stenigt. Ik zat van de week even koffie te drinken bij mijn ouders en toen vroeg mijn vader waar ik het over zou hebben. Toen ik dit noemde, lepelde hij meteen een tekst op uit Handelingen 7 waar Stephanus — en ik had hem toen al in mijn PowerPoint staan — ongeveer hetzelfde zegt. Dat is natuurlijk weer later, na de opstanding van Christus, als de opgewekte Christus aan het volk gepredikt wordt en zij nog steeds niet geloven; zij verwerpen nog steeds die boodschap van de Christus.

Dan zegt Stephanus tegen het Joodse volk, ook niet zo parlementair: "Hartnekkigen en onbesnedenen van hart en oren, jullie weerstaan steeds de Heilige Geest. Zoals jullie vaders, zo ook jullie." Dit is vers 51; Stephanus houdt een hele lange toespraak en hij zegt gewoon: "Laat ik verder lezen. Wie van de profeten vervolgen jullie vaders niet? Zij hebben hen gedood die tevoren de komst van de Rechtvaardige aankondigden, van wie jullie nu verraders en moordenaars zijn geworden." De reactie van de lui die hem aanhoren, is dat hun harten barsten van boosheid en van nijd. Dat leidt tot de steniging van Stephanus.

Stephanus predikt hen dus de opgewekte Christus en hij zegt: "Jullie zijn gewoon zoals jullie vaders. De profeten zijn altijd vervolgd." En nu zegt de Heer over Jeruzalem dat zij de profeten doodt en degenen die tot haar gezonden zijn, stenigt. Net als in die gelijkenis van de boze wijngaardeniers eerder in Mattheüs 21. "Hoe vaak wil Ik jouw kinderen bijeenvergaderen?" Of: "Hoe vaak heeft de Heer dat niet willen doen? Jeruzalem, hoe vaak heb Ik jouw kinderen bijeen willen vergaderen, zoals een hen haar kuikentjes onder haar vleugels bijeenvergadert, en jullie hebben niet gewild."

Waar ik ook op wil wijzen: kijk, de Heer hield hier een toespraak, of tenminste, Hij sprak een oordeel uit over het Joodse volk. Hij heeft het hier tegen de schriftgeleerden en de Farizeeën. Het is niet zomaar — hoe zal ik dat zeggen — een bevlieging, maar het is niet zo dat de Heer iets uit Zijn duim zuigt en gewoon uit de losse pols even wat dingen zegt tot die leidslieden. Nee, dit zijn allemaal dingen die in de Hebreeuwse Schriften zijn terug te vinden. Ook wat Hij hier naar voren brengt over een hen die haar kuikens wil bijeenvergaderen, is een bekend beeld in wat ik dan noem het Oude Testament, maar wat voor hen natuurlijk gewoon de Hebreeuwse geschriften waren.

Ik heb een paar voorbeelden. Psalm 17: "Bewaar mij als Uw oogappel, verberg mij onder de schaduw van Uw vleugels." Het is een beeld van de Heer die Zijn volk tot Zich wil nemen en hen wil beschermen, inderdaad zoals een hen haar kuikens. "Wees mij genadig, o God, want mijn ziel heeft tot U de toevlucht genomen." Dat is David die hier spreekt: "Ik neem mijn toevlucht onder de schaduw van Uw vleugels, totdat het onheil voorbij is." De Heer is iemand om bij te schuilen, en David wist dat. De Heer gebruikt in Zijn toespraak tot het Joodse volk dat beeld van een hen die haar kuikens wil bijeenverzamelen, maar zij hebben niet gewild.

Of deze: "Hij zal u beschutten met Zijn vlerken, onder Zijn vleugels zult u de toevlucht nemen." Zijn trouw — de trouw van God aan Zijn woord en aan Zijn beloften — is een schild en een pantser. Daarom kun je er ook op vertrouwen en daarom konden zij, maar kunnen ook wij natuurlijk, bij Hem schuilen. Zijn trouw is een schild en een pantser, wat mij dan weer doet denken aan die geestelijke wapenrusting in Efeze 6 natuurlijk. Nou, dat zegt Hij dus: "Jeruzalem, Jeruzalem, Ik heb jullie bijeen willen vergaderen als een hen haar kuikens, maar jullie hebben niet gewild."

Jullie Huis Wordt Woest Gelaten (psalm 69 en Deuteronomium 32) ↑ hoofdstukken

En dan zegt Hij: "Zie, jullie huis wordt aan jullie overgelaten, woest." Wat is dat huis? Het huis van God, de tempel. Die zou verwoest worden, maar dat is de smalle uitleg. Je zou kunnen zeggen dat het over Jeruzalem gaat, maar nog ruimer gezien is het huis gewoon het huis Israëls; zo wordt het ook genoemd in de Schrift. De Heer kondigt hier dus een oordeel aan. Deze hoofdstukken spreken over het ongeloof van het Joodse volk en hun huis zou aan hen worden overgelaten, woest.

Ook dit is een aanhaling uit de Hebreeuwse geschriften. De Heer citeerde dit tegen mensen, tegen leidslieden die de Schriften kenden. Tenminste, in zekere zin kenden zij die en ze konden ze reciteren en ophoesten. Daar zegt de Heer tegen: "Zie, jullie huis wordt aan jullie overgelaten, woest." Zij hadden toen kunnen denken: hé, dat zijn woorden uit Psalm 69. Want daar staat — en dit is natuurlijk ook een profetie over de Heer die gal of azijn te drinken kreeg aan het kruis: "Ja, zij hebben mij gal als voedsel gegeven, in mijn dorst hebben zij mij azijn (andere vertalingen zeggen edik) laten drinken. Laat hun tafel tot een strik worden en tot vergelding en tot een valstrik." De tafel is de plek waar men gemeenschap heeft, waar men met elkaar eet. Dat is dus wat men gemeenschappelijk heeft. Dit gaat over het Joodse volk en hun cultuur. Hun cultuur en hun religie zouden worden tot een strik, tot een vergelding en tot een valstrik.

Dit zijn overigens woorden die Paulus ook weer citeert in de Romeinenbrief, ik meen dat het Romeinen 11 is. Wanneer het daar gaat over het volk Israël dat niet zou geloven, dat een geest van diepe slaap zou worden gegeven, en dat hun ogen zouden worden toegesloten enzovoorts. "Laat hun tafel tot een strik worden en tot vergelding en tot een valstrik. Laat hun ogen verduisterd worden, zodat zij niet zien. Doe hun lendenen voortdurend wankelen. Stort over hen Uw gramschap uit, laat Uw brandende toorn hen treffen." Letterlijk werden Jeruzalem en de tempel in het jaar 70 na Christus in de as gelegd. "Laat hun woonplaats verwoest worden, in hun tenten geen bewoner zijn." Dit zijn dus de woorden die Hij citeert. Ik noem het nu maar even, want ik ga er verder niet diep op in, maar kijk maar eens na hoe Paulus deze woorden uit Psalm 69 toepast op de terzijdestelling van Israël.

Dat woord 'woest' wordt op andere plaatsen vertaald met 'woestijn' of 'wildernis'. Een woestijn is een woestenplaats. Woestijn en woestenij is eigenlijk gewoon hetzelfde. Een wildernis, daar is het wild, daar groeit niks. Maar in de Galatenbrief wordt hetzelfde woord bijvoorbeeld vertaald met 'eenzaam'. De eenzame. Dat is een woestijn natuurlijk ook. Daar is het eenzaam, want daar is niet zoveel. Dat maakt het ook meteen leeg, woest, als een wildernis. Maar dat huis — laten we de brede versie, de ruime visie pakken — dat huis Israël zou woest worden gelaten en God zou Zijn handen aftrekken van het volk. Dat wordt hier door de Heer gezegd in dit vers, maar natuurlijk ook al in de voorgaande hoofdstukken. En dat oordeel werd later ook daadwerkelijk voltrokken door de Romeinen.

Ook in de Hebreeuwse geschriften vinden we dit vele malen geprofeteerd: dat het huis woest zou worden gelaten, maar ook op andere manieren en met andere beelden. Bijvoorbeeld, ik heb het al eerder genoemd, dat God Zijn aangezicht zou verbergen voor Zijn volk. Dat vinden we bijvoorbeeld in Deuteronomium 32, en trouwens ook in de hoofdstukken daarvoor, in Deuteronomium 31. Hier in Deuteronomium 32 staat: "De Rots, die jij verwekt hebt, heb jij veronachtzaamd en vergeten de God, die jou heeft voortgebracht." De Rots. We hadden het net over de steen die de bouwlieden verwierpen en die tot een hoeksteen werd van dat andere bouwwerk. Daar kom ik straks nog op terug, want ik heb dat niet voor niets genoemd. Maar hier gaat het over de Rots. De Rots of de steen is natuurlijk gewoon hetzelfde. "De Rots die jij verwekt hebt, heb jij veronachtzaamd en vergeten de God die jou heeft voortgebracht." Acht keer is er sprake van de Rots in dit hoofdstuk, en dat is telkens een benaming voor de Heer Zelf. Hij is de Rots.

Trouwens, dat schiet me nu te binnen: de 'Eben', de steen. 'Eben' is een samenvoeging van het woord 'Ab', Vader, en 'Ben', dat is de Zoon. Dus de 'Eben', de Rots, de steen, dat is de Heere Jezus Christus, voortgebracht door de Vader. Of Vader en Zoon, hoe je dat ook wilt zien, maar dat is in ieder geval wat het woord 'Eben' betekent en uitbeeldt. "De Rots die jij verwekt hebt, heb jij veronachtzaamd en vergeten de God die jou heeft voortgebracht. Toen JAHWEH dat zag, heeft Hij hen verworpen, omdat Hij gekrenkt was door zijn zonen en dochteren. Hij zei: Ik zal mijn aangezicht voor hen verbergen en zien wat hun einde wezen zal, want zij zijn een verkeerd geslacht." Weer dat woord geslacht. "Zonen waarin geen trouw is. Zij verwekten Mij tot jaloersheid door wat geen God is, zij krenkte Mij met hun ijdelheden. Daarom zal Ik hen tot jaloersheid verwekken door wat geen natie is, door een dwaas volk zal Ik hen krenken."

Dit is ook wat in de gelijkenis van de boze wijngaardeniers wordt gezegd: "Het koninkrijk van God zal van jullie worden weggenomen," zegt de Heer. "En het zal aan een ander volk gegeven worden dat de vruchten daarvan wel opbrengt." Nou, dat wordt hier in Deuteronomium ook al gezegd: "Daarom zal Ik hen tot jaloersheid verwekken door wat geen natie is." Want de Ecclesia, het lichaam van Christus, is natuurlijk in etnische zin geen natie. Het is juist een verzameling van een volk uit alle natiën. Maar toch wordt het in de Bijbel dan wel een volk genoemd. Een volk dat eigenlijk geen volk is. Dat staat trouwens ook weer in Romeinen 10: "Daarom zal Ik hen tot jaloersheid verwekken door wat geen natie is, door een dwaas volk zal Ik hen krenken." Het gaat hier dus ook weer over Israël, waar God Zijn aangezicht van zou verbergen. Met de woorden van Handelingen: de redding werd naar de natiën gezonden. Oftewel, het koninkrijk van God werd van hen weggenomen en aan een ander volk gegeven dat de vruchten wél zou opbrengen.

Totdat Jullie Zeggen: Gezegend de Komende (psalm 118 en Jesaja 29) ↑ hoofdstukken

En dan zegt de Heer in het vervolg van Mattheüs 23: "Want Ik zeg tegen jullie, jullie zullen Mij vanaf dit moment niet meer zien totdat jullie zeggen: Gezegend de Komende in de naam van de Heer." De meeste vertalingen zeggen zoiets als: "Gezegend Hij die komt," maar letterlijk staat er: "Gezegend de Komende." Dit is Jezus’ laatste publieke optreden en dit zijn de laatste woorden die Hij in het openbaar sprak. Ik kom daar zo nog wel even op terug, want wat we hierna zien, is dat de Heer Zich terugtrekt. Ik zei al dat er op vele manieren wordt gesproken over het feit dat Israël terzijde wordt gelaten. We hebben net gelezen: "Jullie huis wordt aan jullie woest gelaten." De Heer demonstreert dat ook door wat Hij doet: Hij trekt Zich terug met Zijn discipelen. Na deze laatste woorden heeft Hij geen woorden meer gesproken tot het publiek.

Maar wat zegt Hij hier? "Ik zeg tegen jullie, jullie zullen Mij vanaf dit moment niet meer zien totdat jullie zeggen: Gezegend de Komende in de naam van de Heer." In de toekomst — en dat is nu nog steeds toekomst — zal aan het einde van de grote verdrukking het Joodse volk de naam van de Heer aanroepen. Ze zullen Zijn naam aanroepen en dan zal de Heer verschijnen. Dan zullen zij zeggen: "Gezegend de Komende in de naam van de Heer!" Aan het einde van de grote verdrukking, in de tijd van benauwdheid voor Jakob, zullen zij in hun uiterste benauwdheid de naam van JAHWEH aanroepen. Dan zal de Heer verschijnen en dat zal Hij doen zoals in Zacharia 14 vers 4 staat: Zijn voeten zullen staan op de Olijfberg.

Dat is bijzonder, want wat doet de Heer na deze laatste woorden? Hij trekt Zich terug met Zijn discipelen op de Olijfberg. De rede over de laatste dingen die in het volgende hoofdstuk volgt — de tweede 'bergrede' — is door de Heer uitgesproken in de intieme kring van Zijn discipelen. Niet publiekelijk, maar juist intiem met een klein gezelschap op de Olijfberg. Daar verborg Hij Zich als het ware met Zijn discipelen, maar daar zal Hij ook wederkeren en zullen Zijn voeten staan.

"Ik zeg tegen jullie: jullie zullen Mij vanaf dit moment niet meer zien totdat jullie zeggen: Gezegend de Komende in de naam van de Heer." Dit is een aanhaling uit de Hebreeuwse geschriften. De Heer citeert hier achtereenvolgens een aantal schriftplaatsen uit de Hebreeuwse Bijbel waarin deze dingen al geprofeteerd zijn. Het is een aanhaling uit Psalm 118, een lange psalm waaruit ik een aantal verzen wil laten zien. Ik begin bij vers 22: "De steen die de bouwers verwierpen, is de hoeksteen geworden." Dat zei de Heer een aantal hoofdstukken eerder ook al, in Mattheüs 21, bij de gelijkenis van de boze wijngaardeniers. In die gelijkenis doden en verwerpen de leidslieden van het volk de Zoon die gezonden was. Als commentaar daarop haalt Hij dit vers aan: "Weten jullie dan niet dat er geschreven staat dat de steen die de bouwers hebben verworpen, een hoeksteen is geworden?" En er staat bij dat die mannen wisten dat Hij het over hen had.

In Psalm 118 wordt het al gezegd: "De steen die de bouwers verwierpen, is de hoeksteen geworden." Dit is echt een schriftplaats die we vele malen geciteerd vinden in het Nieuwe Testament. Bijvoorbeeld in Handelingen 4, waar Petrus tot het Joodse volk spreekt na de genezing van de verlamde bij de Schone Poort. Hij zegt: "Laat het dan aan jullie bekend zijn en aan geheel het volk van Israël, dat in de naam van Jezus Christus de Nazoreeër, die jullie kruisigden maar die God opwekte uit de doden, dat in die naam deze hier gezond voor jullie ogen staat." Het gaat over die verlamde bij de Schone Poort. Deze Jezus Christus de Nazoreeër, die zij kruisigden maar die God opwekte uit de doden, "is de steen die door jullie, de bouwlieden, geminacht wordt en die tot een hoeksteen wordt." Het is die steen die zij weliswaar hebben verworpen, geminacht en gedood, maar God maakt Hem tot een hoeksteen.

Als de hoeksteen of de steen die door de bouwlieden werd verworpen het hoofdonderwerp zou zijn, zou ik daar een hele ochtend over kunnen spreken. Dan zou ik naar Efeze 2 kunnen gaan, waar beschreven staat dat de hoeksteen de belangrijkste steen van het gebouw is. De gemeente is het lichaam van Christus, maar ook de tempel van de levende God. Dat zijn twee beelden die naast elkaar lopen en soms zelfs door elkaar vloeien, want er wordt gesproken over een tempel die groeit en onderling verbonden wordt alsof het over een lichaam gaat. De hoeksteen is de steen waarop het hele gebouw gevestigd en onderling verbonden wordt. Alles rust op die steen en die steen verbindt het hele gebouw met elkaar, zoals het hoofd ook het hele lichaam aanstuurt. Die steen die Israël verwierp en achterloos aan de kant gooide, is de hoeksteen geworden van een geestelijke tempel, een "woonstede Gods in de Geest". Hij is de belangrijkste steen, het hoofd van het lichaam, en de hoeksteen van een nieuw gebouw. Dat is de uitleg van Petrus over Psalm 118 aan het Joodse volk.

"De steen die de bouwers verwierpen, is de hoeksteen geworden. Dit is van JAHWEH geschied en het is wonderlijk in onze ogen." Als we naar Jesaja 29 gaan, zien we een prachtig commentaar op wat dat 'wonderlijke' precies inhoudt. Ook dit gedeelte in Jesaja 29 heeft alles te maken met de terzijdestelling van Israël. JAHWEH heeft over u uitgegoten een geest van diepe slaap. Herkent u die woorden uit de Romeinenbrief? Romeinen 9, 10 en 11 gaan hierover: dat Israël een geest van diepe slaap is gegeven. Hij heeft hun ogen gesloten en de profeten en de zieners omhuld. Als er een bedekking overheen zit, zie je het niet. Daarom is voor hen het visioen van dit alles geworden als de woorden van een verzegeld boek. Men geeft het aan iemand die kan lezen en zegt: "Lees dit eens," maar hij zegt: "Dat kan ik niet, want het is verzegeld." Of men geeft het aan iemand die niet kan lezen en zegt: "Lees dit eens," maar hij zegt: "Ik kan niet lezen." En dan zegt JAHWEH: "Omdat dit volk Mij nadert met hun mond en Mij eert met hun lippen, maar hun hart verre van Mij houdt..." Het zijn witgepleisterde graven, adderengebroed; aan de buitenkant lijkt het mooi, maar van binnen is het dood.

Ze naderen met de mond en ze eren met hun lippen, maar hun hart – de binnenkant – is verre van Hem. En hun vrees voor Mij is slechts een aangeleerd gebod van mensen. Daarom zie: Ik ga verder met wonderlijk te handelen met dit volk, wonderlijk en wonderbaar.

Israël zou dus terzijde worden gesteld, en dat wordt dan ook wonderlijk en wonderbaar genoemd. In Psalm 118 staat: "Het is wonderlijk in onze ogen." Ook wat er zou gebeuren met die steen die de bouwlieden hadden verworpen; dat is natuurlijk ook een wonder. Dat kan geen mens bedenken: dat Hij de hoeksteen zou worden van een totaal nieuw bouwwerk en dat God dat zo bedacht heeft.

Dit gaat over Israël; het is wonderlijk in onze ogen, een wonder dus. Ik denk daarbij ook aan het Engelse 'to wonder', dat 'zich afvragen' betekent. Ze hebben geen flauw idee wat er aan de hand is. Maar dat is nu ook zo: waar is de Messias? Daar wachten ze nog op totdat Hij komt, maar Hij is al gekomen. Alleen zij hebben Hem verworpen en nu is Hij de hoeksteen van het totaal nieuwe bouwwerk.

Je kunt je ook voorstellen wat de reactie van Israël zal zijn als werkelijk hun ogen geopend worden voor het werk dat de Heer gedaan heeft. Ja, dat is wonderlijk en wonderbaarlijk. Dat zeggen ze hier natuurlijk al, maar dat zullen ze in de toekomst ook zeggen: "Dit is de dag die JAHWEH gemaakt heeft. Dit is de dag die de Heer gemaakt heeft. Laten wij uitbundig jubelen en laten wij ons daarover verheugen. Och JAHWEH, geef toch redding! Och JAHWEH, geef toch voorspoed!"

Dit is de dag die JAHWEH gemaakt heeft. Het gaat natuurlijk over die steen die verworpen werd door hen en Hoeksteen is geworden van een nieuw bouwwerk. Maar dit gaat uiteraard ook over de toekomst, over de dag dat zij inderdaad uitbundig zullen jubelen en dat zij zich daarover zullen verheugen. Dan zullen zij bidden en roepen om redding: "Och JAHWEH, geef toch redding?" Zij zullen de naam van JAHWEH aanroepen.

Dat gaf ik net al even aan: de grote verdrukking, die de 'dag van benauwdheid van Jakob' wordt genoemd. Wat zullen zij roepen als zij de naam des Heren aanroepen? Dat is in hun uiterste benauwdheid, wanneer de volkeren verzameld zijn rond Jeruzalem. Dan zullen zij niet alleen de naam des Heren aanroepen – niet alleen Zijn naam JAHWEH of Heer – maar ook: "JAHWEH, geef toch redding" in die benauwdheid, in die grote verdrukking. "Och JAHWEH, geef toch voorspoed!"

Als dat gebeurt, als zij die naam aanroepen, dan zal Hij verschijnen op de Olijfberg. Dat is de locatie waar de Heer Zich terugtrekt na deze woorden die Hij uitspreekt in Mattheüs 23. Daar zal de Heer dus verschijnen. Dat is trouwens ook de plek waar de Heer ten hemel is gevaren, zoals we lezen in Handelingen 1 vers 9 tot 11. Daar wordt de Heer weggevoerd terwijl de discipelen toekijken, totdat een wolk Hem aan het oog onttrekt. Er staan dan twee boodschappers bij, twee engelen, die zeggen: "Wat staan jullie naar de lucht te kijken? Deze zal op dezelfde wijze terugkomen als jullie Hem hebben zien gaan." En dan staat er dat ze vanaf de Olijfberg terugkeren naar Jeruzalem.

De Heer is dus ten hemel gevaren op de Olijfberg en Hij zal terugkeren op de Olijfberg. Bij Zijn terugkomst zullen Zijn voeten staan op de Olijfberg. Die Olijfberg – dat is allemaal Zacharia 14 – zal dan scheuren en een vluchtweg bereiden voor dat gelovige overblijfsel dat de naam van de Heer aanroept. "Gezegend de Komende in de naam van JAHWEH", dat is Psalm 118. Dit is het verband waarin de Heer zegt: "Jullie huis wordt jullie woest gelaten en jullie zullen Mij niet meer zien, totdat jullie zullen zeggen: gezegend de Komende in de naam van JAHWEH!"

Als je naar Psalm 118 gaat, dan staat er dat de steen die de bouwlieden hebben verworpen, de hoeksteen werd van een nieuw gebouw. Dat is natuurlijk in de huidige tussentijd, tussen de verwerping van Israël en hun herstel in de toekomst, wanneer zij zullen zeggen: "Gezegend de Komende in de naam van JAHWEH!"

Jezus Verlaat de Tempel: een Demonstratie van het Oordeel ↑ hoofdstukken

En dan lees je: "En Jezus ging naar buiten." Hij ging weg van de tempel en daarmee demonstreert Hij precies wat Hij zojuist gezegd heeft. Hun huis zou hun woest worden gelaten, of eenzaam. Jezus gaat naar buiten; Hij verlaat dat huis, Hij verlaat Jeruzalem en Hij gaat weg van de tempel.

In mijn inleidende woorden, voordat we deze verzen in Mattheüs 23 en nu 24 gingen bespreken, heb ik een aantal hoofdstukken voor het voetlicht gebracht om te laten zien wat er in het voorgaande gebeurt, in Mattheüs 21, 22 en 23. Maar dat wordt al veel eerder geïllustreerd in het Mattheüs-evangelie, zoals bijvoorbeeld in Mattheüs 13. Dat is een bekend gedeelte; misschien zegt u: "Ja, Mattheüs 13, dat zegt me niks," maar als ik u zeg dat de Heer daar in gelijkenissen gaat spreken, dan denkt u waarschijnlijk: "O ja, Mattheüs 13."

Mattheüs 13 is het hoofdstuk waar de Heer in gelijkenissen gaat spreken. De gelijkenissen zijn een onderwerp op zich waar we het misschien ook eens over moeten hebben – heb ik in het verleden ook wel eens gedaan – maar daar in Mattheüs 13 vind je er zeven, of via andere tellingen acht gelijkenissen. Wanneer de discipelen naar Jezus toe komen en vragen: "Mijn Heer, waarom spreekt U tot hen in gelijkenissen?", dan zegt Hij niet: "Nou, dat doe ik om makkelijke voorbeelden uit het dagelijkse leven te geven, zodat ze het allemaal begrijpen." Nee, Hij zegt dit: "Omdat het jullie gegeven is de verborgenheden van het koninkrijk te kennen, maar aan hen is dat niet gegeven."

De Heer sprak dus in gelijkenissen. Hij vertelde hun gelijkenissen en wat de menigte hoorde waren mooie verhalen, maar ze begrepen er helemaal niets van. De discipelen komen dan naar Jezus toe en vragen ook een uitleg van die gelijkenissen, en die krijgen ze ook. Blijkbaar moeten die gelijkenissen dus uitgelegd worden. Maar de Heer zegt dat gelijkenissen spreken over de verborgenheden van het koninkrijk; ze spreken over de periode dat het koninkrijk verborgen is, dus niet over de openbaring van het koninkrijk. De Heer doet dat omdat Hij stuit op ongeloof. Het antwoord op ongeloof is dat de Heer Zich verbergt. Gelijkenissen zijn verborgenheden, dus de Heer gaat in verborgenheden spreken. Er staat ook ergens dat Hij tot hen niet anders meer sprak dan in gelijkenissen; het werd gewoon voor hen verborgen.

Mattheüs 12 is ook zo’n hoofdstuk waar de Heer stuit op ongeloof, en niet zo’n klein beetje ook. Als ik zeg: lees alles nog eens na, dan heb je echt wel wat te doen de komende tijd. In Mattheüs 12 worden de dingen die Hij deed toegeschreven aan de overste van de demonen. Daar stuit Hij echt op een massief ongeloof en als antwoord daarop gaat Hij in verborgenheden spreken.

Maar wat doet de Heer? Hier lezen we dat Jezus naar buiten ging en wegging van de tempel. Daarmee illustreert Hij in Zijn handelen wat Hij zojuist gezegd heeft. Dat doet de Heer in Mattheüs 13 ook al. Daar staat dat de Heer in een schip ging en vanaf de zee ging spreken tot de mensen op het land. In de commentaren lees je dan dat dit zo goed was voor de akoestiek, want dan konden ze Hem zo goed horen. Dat zal best, dat weet ik niet, maar het is vooral een illustratie van de Heer die het land, het huis van Israël – maar ook het land Israël – verlaat. Hij begeeft Zich op de zee als uitbeelding van de volkerenzee, en vanuit de zee wordt er gesproken tot het land.

Het is een uitbeelding van de huidige tijd waarin Christus onder de natiën is, zoals in Kolossensen 1 staat, en waarin het woord van God vanuit de natiën wordt gesproken tot Israël. Dat is natuurlijk een omkering van de zaak, want in de Hebreeuwse profeten wordt gezegd dat Israël als hoofd van de volken zou zijn. Het komende, geopenbaarde koninkrijk is een Israëlitisch koninkrijk waarin Israël een priesterlijk koninkrijk zal zijn, een koninkrijk van priesters dat het woord zal verkondigen onder de volkeren. Maar in deze tijd is het precies andersom. In deze tijd spreekt God met belachelijke lippen tot dit volk, dus in andere talen. Dat demonstreert de Heer dus al in Mattheüs 13.

Hij doet dat weer in Mattheüs 24. Dat is het antwoord van de Heer op ongeloof. Jezus ging naar buiten, Hij ging weg van de tempel en Zijn discipelen kwamen naar Hem toe om Hem de gebouwen van de tempel te tonen. Jezus zei tegen hen: "Zien jullie al deze dingen niet? Amen – daar heb je weer dat 'voorwaar' – Ik zeg tegen jullie: er zal hier geen steen op steen gelaten worden die niet zal worden weggebroken." Dat werd dus vervuld in 70 na Christus, Anno Domini, bij de verwoesting van Jeruzalem en de tempel, maar het zal ook in de toekomst nogmaals een vervulling krijgen.

Jezus ging naar buiten, Hij ging weg van de tempel en Hij zit op de Olijfberg. De discipelen kwamen tot Hem in afzondering en zij zeggen: "Zeg ons, wanneer zullen deze dingen zijn? Wat is het teken van Uw komst en wat is het einde van de aion?" Die vragen worden beantwoord in die toespraak in Mattheüs 24 en 25. Daar ga ik het nu niet over hebben, maar de Heer verlaat demonstratief stad en tempel: Jeruzalem en de tempel.

In Hebreeën 1 staat dat God vroeger heeft gesproken door de profeten, maar in deze laatste dagen spreekt Hij tot ons door de Zoon, of in de Zoon. En dan wordt die Zoon voorgesteld als de afdruk van Gods wezen en de afstraling van Zijn heerlijkheid. Christus is het beeld van God en wanneer God Zijn heerlijkheid afstraalt, dan wordt die heerlijkheid afgedrukt in de Heere Jezus Christus. Hij is de afstraling van de heerlijkheid van God. In Ezechiël 11 vinden we daar een mooi beeld van.

De Heerlijkheid van Yahweh op de Olijfberg (ezechiël 11) ↑ hoofdstukken

In Ezechiël 11, waar het opnieuw over de heerlijkheid van de Heer gaat, wordt dit schitterend gedemonstreerd en ook in beeld voorzegd. Ik neem je even mee door het hoofdstuk. Er wordt over het volk aangekondigd dat het zwaard over hen gebracht zou worden — daar hebben we het al over gehad — en dat zij in de handen van vreemden overgegeven zouden worden. De diaspora, de verstrooiing: na 70 na Christus is dat volk ook in de diaspora terechtgekomen, dat ze door het zwaard zouden vallen en onder de natiën, onder de volkeren verstrooid zouden worden. Dat is, pakweg, Ezechiël 11 vers 8 tot 16.

Dit wordt dan gedemonstreerd. En dan staat er over de heerlijkheid van Yahweh — de heerlijkheid van Yahweh die kennen we. Soms was de Heer zichtbaar in bijvoorbeeld een engel, een engel-God. Maar als de heerlijkheid van Yahweh bezit nam van de tabernakel of, zoals in 1 Koningen 8, van de tempel van Salomo bij de inwijding, dan vervulde een wolk dat huis. In 1 Koningen 8 lees je dat ook. Daar staat dat de heerlijkheid des Heren het huis vervulde, zodat de priesters hun werk niet meer konden doen; die konden er niet meer blijven. Alle mensenwerk was meteen afgelopen, omdat de heerlijkheid des Heren dat huis vulde. Dat is die wolk die we ook kennen bij de reis door de woestijn: de wolkkolom.

Maar de heerlijkheid van Yahweh gaat op vanuit het midden van de stad. Ja, wat is het midden van de stad? Het gaat natuurlijk over de stad Jeruzalem, zeg ik er maar even bij. En het midden van de stad... ik weet niet of het letterlijk zo is dat als je een passer neerzet, dat daar precies het midden van de stad is. Nee, dat is niet zo, maar het is natuurlijk het middelpunt van de stad waar nu nog steeds alles om draait. Waar die tempel toen stond en waar wij nu van zeggen dat de tempel er gestaan heeft; om dat kleine stukje draait het allemaal. De heerlijkheid van Yahweh gaat op vanuit het midden van de stad, verlaat Jeruzalem en de tempel, en het staat boven de berg die ten oosten van de stad is. Dus de heerlijkheid van Yahweh verlaat de tempel, verlaat de stad, en waar gaat Hij naartoe? Hij staat boven de berg die ten oosten van de stad is, en dat is de Olijfberg. Dat staat trouwens ook in Zacharia 14 — het versnummer weet ik niet precies uit mijn hoofd — maar in Zacharia 14 staat: de berg die ten oosten van Jeruzalem is, dat is de Olijfberg.

Die Olijfberg markeert ook het verborgen koninkrijk, een hoge plaats. Een berg is sowieso een beeld van een koninkrijk. En de Heer zegt tegen Jeruzalem: "Jullie huis wordt jullie woest gelaten," en Hij trekt zich met Zijn discipelen in afzondering terug op de Olijfberg. Daar horen zij de dingen met betrekking tot de toekomst, terwijl dat voor het volk verborgen blijft. Dat wordt in Ezechiël 11 al gedemonstreerd met de heerlijkheid van Yahweh, die opgaat vanuit het midden van de stad en staat boven de Olijfberg. Dáár ging de heerlijkheid van de Heer naartoe.

In Ezechiël 11 wordt er trouwens ook over dat herstel van Israël gesproken. Dat zeg ik dan nog ten slotte, want daar krijgt Ezechiël in dat visioen te zien: "Daarop hief de Geest mij op en bracht mij in een visioen door de Geest van God bij de ballingen in Chaldea." Dus dat is het volk dat in ballingschap is, in de verstrooiing onder de volkeren. "Toen steeg het visioen dat ik gezien had op bij mij vandaan. En toen sprak ik tot de ballingen al de woorden van Yahweh die Hij mij had doen zien." En in het voorgaande stond: "Daarom zeg: zo zegt de Heer Yahweh: Ik zal jullie bijeenroepen uit de volken." Daarom wordt er tot die ballingen gesproken en worden de woorden van Yahweh tot hen gesproken.

Dat zal in de toekomst ook gebeuren, met name door die 144.000 natuurlijk. Dan zal het evangelie van het koninkrijk klinken tot het volk in ballingschap, verstrooid onder de volken in de diaspora: "Ik zal jullie bijeenroepen uit de volken en Ik zal jullie verzamelen uit de landen waarin jullie verstrooid zijn, en Ik zal aan jullie het land van Israël geven." Dat is natuurlijk ook waar Mattheüs 24 over gaat. Het land zou weliswaar woest worden gelaten; het volk had de Messias verworpen en God verbergt Zijn aangezicht voor hen. Maar in de toekomst zullen zij verzameld worden en zullen ze de woorden van Yahweh horen, de ballingen in de verstrooiing. Hij zal hen bijeenroepen uit de volken en hen weer verzamelen naar het land. God zal al de beloften die Hij aan Israël gedaan heeft ook aan hen vervullen en hun het land geven; sterker nog, een Israëlitisch wereldrijk met de Messias aan het hoofd. En daar gaan Mattheüs 24 en 25 dus over. Maar daar hebben we het wellicht nog eens over, maar in ieder geval niet nu, want hier wil ik dan toch de punt zetten voor deze ochtend.

📖 Categorie: Studies