In Handelingen 19 vinden we een geschiedenis waarin Paulus drie maanden vrijmoedig in de synagoge sprak over wat hij te vertellen had over het Koninkrijk van God. Dit leidt tot weerstand en ongeloof bij zijn Joodse toehoorders, waarop Paulus zich terugtrekt in de school van ene Tyrannus. Daar geeft hij onderwijs aan iedereen die het maar wilde horen, zowel Joden als Grieken.
Deze geschiedenis is een plaatje van wat in het boek Handelingen naar voren komt. Israël zou ongelovig blijven en redding werd naar de natiën gezonden.
📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst
“Wij zijn in de rust gezet in die school van Tyrannus. Dat is de plaats waar de Heer het woord voert en ons onderwijst via de apostel Paulus.”
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- Introductie: Handelingen als Transitieboek
- Handelingen 19: Apollos en de Doop van Johannes
- De Discipelen in Efeze: van Waterdoop Naar Doop in Geest
- Vereenzelviging met Christus: de Ware Theologische Betekenis van Dopen
- De Synagoge en de Typologie van Drie Maanden Verborgenheid
- Israëls Verharding en de Redding Gezonden Naar de Natiën
- De School van Tyrannus: Afzondering en Rust voor de Ecclesia
- Twee Jaren Bijbelstudie: een Profetisch Beeld van Onze Bedeling
Introductie: Handelingen als Transitieboek ↑ hoofdstukken
Een hele goedemorgen allemaal. Het is goed om hier weer in jullie midden te zijn. Dat is nog niet zo heel lang geleden, en in eerste instantie zou het wat langer duren voor ik terugkwam, maar er is wat omgegooid in de agenda. Ik zal jullie niet vermoeien met de administratieve rompslomp daarvan, maar ik ben er weer en nogmaals: het is fijn om in jullie midden te zijn.
Ik wil het vandaag graag hebben over het onderwerp: Paulus in de school van Tyrannus. Ik zal geen rondvraag doen wie deze geschiedenis wel of niet kent. Van de week had ik nog contact met iemand die vroeg waar we het zondag over zouden hebben. Toen ik dit onderwerp noemde, kende diegene het gedeelte niet, maar we vinden deze geschiedenis in Handelingen 19.
Het is trouwens wel leuk om naar dat plaatje te kijken, de "Tyrannus Bible School". Als je blogjes schrijft of presentaties maakt, ben je vaak op zoek naar passende plaatjes. Bij sommige onderwerpen is dat heel makkelijk; denk aan Jozef — daar heb ik straks ook nog een plaatje van — of figuren als David of Simson. Maar zoek voor de grap maar eens op "Tyrannus". Dan krijg je in eerste instantie allerlei dinosaurussen en weet ik wat allemaal te zien. Je moet dan echt het woord "Bijbel" of de Engelse term "Bible" toevoegen. Dan verschijnen er wel plaatjes, en dat zijn dan voornamelijk dit soort afbeeldingen van een Bijbelschool, een School of Theology of een Bijbelseminar die men zo genoemd heeft. Dat is niet voor niets, maar daar komen we straks op terug.
De geschiedenis van Paulus die zich terugtrekt in de school van Tyrannus vinden we dus in Handelingen 19. Als ik uitsluitend het gedeelte over Paulus en de school van Tyrannus zou behandelen, vallen we midden in het hoofdstuk. Daarom wil ik het vanaf vers 1 bespreken; dat zijn zo'n tien tot elf verzen. Maar als je in Handelingen 19 terechtkomt, val je natuurlijk ook midden in het boek Handelingen — of liever gezegd: al een flink stuk over het midden.
Even kort over het boek Handelingen: eigenlijk is het geschiedschrijving, "De Handelingen der Apostelen" wordt het dan ook genoemd. Maar wat we in Handelingen beschreven vinden, is een transitie. Het is de overgang van hoe het heil van het uitverkoren volk Israël gezonden werd naar de natiën. In het boek Handelingen zie je hoe de twaalf apostelen steeds meer naar de achtergrond verdwijnen. De twaalf apostelen waren gezonden tot het Joodse volk, tot Israël, terwijl de apostel Paulus steeds meer op de voorgrond komt: de apostel van de natiën. Dat vind je op vele manieren beschreven en gepredikt in het boek Handelingen, maar je ziet het ook terug in beelden, en dit is zo’n beeld.
Helemaal in het begin van het boek Handelingen, ik meen in hoofdstuk 1 vers 6 — ik blader er nu niet naartoe, dus als het vers 5 of 7 is, vindt u het ook wel — stellen de discipelen een vraag aan de Here Jezus. De opgewekte Heer, inmiddels opgestaan uit de dood, krijgt de vraag: "Heer, herstelt U in deze tijd het koninkrijk aan Israël?" Dat was natuurlijk dé vraag die zij hadden. Het koninkrijk was aan hen gepredikt. Dat is ook wat je in het begin van de evangeliën vindt: "Bekeert u (of bezint u), want het koninkrijk der hemelen is nabijgekomen." Dat was de oproep aan Israël.
Tot verbazing en verdriet van de discipelen wordt de Heer vervolgens gevangengenomen, overgeleverd en gekruisigd. Hij sterft, maar wordt opgewekt uit de doden. In het begin van het boek Handelingen verschijnt Hij veertig dagen lang aan de discipelen, en dan vragen zij opnieuw: "Maar Heer, herstelt U dan in deze tijd het koninkrijk aan Israël? Gaat dat nu gebeuren?" De vraag was niet óf de Heer het koninkrijk zou herstellen; dat was hun mainstream gedachtegoed, om het zo te zeggen. De profetieën van de Hebreeuwse Bijbel staan er vol mee. Zij wisten dat het koninkrijk gevestigd zou worden en dat de Messias aan het hoofd van een Israëlitisch koninkrijk zou staan, waar alle volkeren van deze wereld aan onderworpen zouden worden. Dat is toen niet gebeurd. Dat weten wij nu, 2000 jaar na dato. Wij leven ongeveer 2000 jaar na de opstanding van Christus, dus voor ons is die vraag beantwoord: nee, dat koninkrijk is toen niet hersteld.
Maar de discipelen wisten dat op dat moment nog niet. De Heer geeft hun dan ook geen direct antwoord in Handelingen 1. Hij zegt: "Het komt jullie niet toe te weten de tijden en gelegenheden die de Vader in Zijn hand beschikt heeft." Het kwam hen op dat moment niet toe. Wat je vervolgens in het boek Handelingen ziet, is hoe dat koninkrijk in eerste instantie nog vol vuur wordt gepredikt aan Israël. Denk aan Petrus op de Pinksterdag en in Handelingen 3. In hoofdstuk 3 zegt Petrus nog: "Als jullie je bezinnen en bekeren, dan zal de Messias verschijnen, terugkomen vanuit de hemel en alles herstellen waarvan de profeten gesproken hebben. Dan zal Hij Zijn koninkrijk oprichten." Maar dat gebeurde niet. In Handelingen zie je steeds meer dat de twaalf, en daarmee Israël, naar de achtergrond verdwijnen en Paulus met zijn evangelie van de voorhuid, de apostel van de natiën, steeds meer op de voorgrond komt. Nou, dat gezegd hebbende.
Handelingen 19: Apollos en de Doop van Johannes ↑ hoofdstukken
Dan gaan we naar Handelingen 19 vers 1. En daar staat: "En het gebeurde, terwijl Apollos in Korinthe was, dat Paulus, die de hoger gelegen delen van het land doorgetrokken was, in Efeze kwam. Hij trof daar enige discipelen aan." Hiermee wordt Handelingen 19 vers 1 — of Handelingen 19 om het zo te zeggen — direct gekoppeld aan het voorgaande. Eigenlijk had ik dus vanaf hoofdstuk 18 vers 24 kunnen bespreken, maar dan hadden we een hele lange ochtend gehad.
In het voorgaande — kijk, die hoofdstukindeling hebben wij, hè. Dat is heel makkelijk, want ik kan zeggen: we gaan naar Handelingen 19 en dat zoekt u op. Maar die is wel later ingevoegd en dus niet geïnspireerd. Het relaas gaat hier gewoon verder. En ook al hebben we wel die hoofdstukindeling, je ziet hier dat het gebeurde terwijl Apollos in Korinthe was. Daarmee wordt het direct gekoppeld aan het voorgaande. In mijn Bijbel staat er een pericoop, dat is 18 vers 24 tot 28, en daar staat boven: "Apollos te Efeze en te Korinthe".
Die Apollos is wel illustratief voor het gedeelte wat we nu gaan lezen. Hij was een Jood, een zeker Jood genaamd Apollos, een Alexandrijn. Hij was dus een Jood uit Alexandrië. Er staat dat hij in Efeze in de synagoge kwam. Hij was machtig in de Schriften en hij kreeg daar de gelegenheid om te spreken. Dan zijn er twee anderen, Priscilla en Aquila, en die merken dat deze Apollos alleen op de hoogte is van de doop van Johannes. En de doop van Johannes kennen wij natuurlijk ook. Dat was de doop in water waarmee Johannes het volk Israël opriep tot bezinning en bekering. Wat ik zojuist al aangaf: "Bezint u, bekeert u, want het Koninkrijk is nabijgekomen."
Johannes de Doper was de voorloper van de Heer Jezus Christus. En wat zei Johannes de Doper? "Ik doop jullie wel in water, maar Hij die na mij komt, zal jullie dopen in de heilige Geest." En in vuur, zegt hij erbij, namelijk in vuur. Maar dat is weer een beeld van het gericht. De doop van Johannes was dus een doop in water, maar na hem zou Iemand komen die zou dopen in de Geest. Dat gaan we dus ook lezen in Handelingen 19. Maar deze Apollos moest de weg van God nauwkeuriger uiteengezet krijgen. Zo staat het ook echt in Handelingen 18. Apollos stond daar dus te prediken, vol vuur en machtig in de Schriften, in de synagoge van Efeze. Priscilla en Aquila horen dat aan en die denken: ja, die heeft een 'update' nodig, om het in onze termen te zeggen. En die krijgt hij ook van hen, want hij was alleen maar op de hoogte van de doop van Johannes.
In Handelingen 19 vinden we dus ook een aantal mensen die alleen op de hoogte waren van de doop van Johannes, de doop in water. Terwijl Apollos in Korinthe was, was Paulus — ik heb geen kaartje bij me, zoek dat thuis maar eens op — de hoger gelegen delen van het land doorgetrokken en zo in Efeze gekomen.
De Discipelen in Efeze: van Waterdoop Naar Doop in Geest ↑ hoofdstukken
Paulus kwam dus in Efeze. Hij trof daar enige leerlingen aan, discipelen. En hij zei tegen hen: "Hebben jullie heilige geest ontvangen toen jullie geloofden?" En zij zeiden tegen hem: "Wij hebben niet gehoord dat er heilige geest is." Nou, als u meeleest in een Bijbelvertaling staat er meestal 'de Heilige Geest', en dan met hoofdletters: Heilige met een hoofdletter, Geest met een hoofdletter. Alsof het een voor- en achternaam is of iets dergelijks, of wat men dan zegt: de derde persoon van de godheid. Maar daar gaat het hier niet om. Het gaat hier over heilige geest. En de heilige geest, dat is Gods geest. Zoals onze geest, waar ons denken onder valt, ook van ons is. Het onzienlijke van de mens, dat is zijn geest, zijn binnenste, zijn denken. Nou, daar gaat het hier ook over. "Hebben jullie heilige geest ontvangen toen jullie geloofden?" En zij zeiden tegen hem... zij wisten dus helemaal niet dat er zoiets als heilige geest was, of dat die heilige geest er al was.
Over die heilige geest zegt de Heer Jezus in Johannes 7: "En dit zei Hij over de Geest, die zij die in Hem geloven zouden ontvangen; want heilige geest was nog niet gegeven, omdat Jezus nog niet was verheerlijkt." Hier was heilige geest dus nog niet gegeven, want Jezus was nog niet verheerlijkt. Hij was nog niet verheerlijkt en gezet aan Gods rechterhand. Heilige geest kwam dus pas beschikbaar, om het zo te zeggen, na de opstanding. Heilige geest is dus eigenlijk ook het opstandingsleven; dat zou een mooi synoniem daarvoor zijn. Nou, dat werd pas beschikbaar — ja, logisch — toen de Heer opgewekt was en verheerlijkt was.
Dus hier in Handelingen, zoals ik zojuist al aangaf, bestaan die twee dingen nog naast elkaar. Er werd het evangelie van de besnijdenis gepredikt aan Israël, en steeds meer op de voorgrond kwam dat evangelie van tevoren uit. De Heer was inmiddels opgestaan in Handelingen. In het begin van Handelingen spreekt de opgewekte Christus met Zijn discipelen, verschijnt Hij aan Zijn discipelen, en dus was heilige geest wel beschikbaar. Alleen die mensen, die leerlingen, die discipelen hier, hadden alleen nog maar gehoord van de doop van Johannes. Want ze zeggen: "Wij hebben niet gehoord dat er heilige geest is," en hij zei tegen hen: "Waarin werden jullie dan gedoopt?" En zij zeiden: "In de doop van Johannes." Dus in die zin waren zij ook leerlingen, discipelen van Johannes. Zij waren slechts, durf ik wel te zeggen, gedoopt in water. En de doop in geest, dat opstandingsleven, dat die geest al beschikbaar was... ja, die werd beschikbaar vanaf de verheerlijking van Christus en daar hadden zij nog niet van gehoord. Dat wisten zij nog niet.
Dus Paulus zegt hier tegen hen: "Waarin werden jullie dan gedoopt?" Kijk, wij denken bij doop — 'wij', zeg ik maar, dan generaliseer ik even, hier natuurlijk niet in Den Haag — maar laat ik zeggen in het christendom: zodra men het woord doop hoort, denkt men aan water. Het is natuurlijk niet helemaal onterecht, want er wordt nogal wat gedoopt in water in de Bijbel. Maar toch zeg ik: ja, het is wel onterecht. Want wij zouden bij doop niet als eerste aan water moeten denken. Wij zeker niet. Paulus zegt in Efeze — dat is natuurlijk ook weer wat later geschreven dan dat we hier terecht zijn gekomen — daar zegt hij: "Er is één doop." Nou, dan gaan ze vervolgens in de kerk ruzie zoeken: is dat dan de volwassendoop of is dat de kinderdoop? Waarbij je je bij die ene natuurlijk kunt afvragen of dat überhaupt wel een doop is. Maar daar ga ik het nu niet over hebben.
Paulus zegt: "Er is één doop," en hij legt in zijn brieven uit welke doop dat is. Dat is namelijk de doop in geest of in Christus. Want doop is niets anders dan vereenzelviging, één worden met. En als men onderging in water en daaruit opstond, dan was dat een beeld van wat later plaats zou vinden. Johannes de Doper — zo werd hij ook genoemd door wat hij deed — hij doopte mensen in water en hij zei daarbij: "Ik doop jullie wel in water, maar Hij die na mij komt, Die zal jullie dopen..." en dan leg ik het zelf even uit: Die zal jullie dopen in waar mijn doop een beeld van is. "Ik doop wel in water, maar Hij die na mij komt zal dopen in geest."
"Waarin werden jullie dan gedoopt?" Zij zeiden: "Ja, in de doop van Johannes." Dus dit heb ik al even gezegd, maar met de bonnetjes, de bewijzen erbij. En Paulus zei: "Johannes doopte een doop van bekering of bezinning." Metanoia heeft met het denken te maken in het Grieks. Johannes doopte wel een doop van bezinning, of 'omdenken' is ook wel een mooie. En hij zei tot het volk dat zij zouden geloven in Hem die na hem kwam, dat is in Jezus. Dat was ook het oogmerk van Johannes, van zijn doop, van zijn prediking. En Paulus zegt dat ook: Johannes doopte een doop van bezinning en hij zei tot het volk dat zij zouden geloven in Hem die na hem kwam, dat is in Jezus. En toen zij dit hoorden, werden zij gedoopt in de naam van de Heer Jezus.
Dus die discipelen, die leerlingen die hier bij Paulus zijn, krijgen van Paulus een update. Net als Apollos in het voorgaande die update kreeg. Apollos was weliswaar machtig in de Schriften en vurig van geest, maar hij had nog niet alle kennis die beschikbaar was. Die kreeg hij dus van Priscilla en Aquila. Nou, deze leerlingen kregen een update van Paulus, want zij wisten niet dat heilige geest beschikbaar was. Paulus zegt: "Nou, die is inmiddels beschikbaar." En Paulus legt dat uit: Johannes doopte wel in water, maar hij wees op Hem die na hem zou komen, namelijk de Heer Jezus. En dan staat er: "En toen zij dit hoorden..." toen die leerlingen dit hoorden, werden zij gedoopt in de naam van de Heer Jezus. Werden zij dan gedoopt in water? Nee, natuurlijk niet. Zij werden gedoopt in wat Johannes had voorzegd: "Hij die na mij komt zal jullie dopen in geest en in vuur," wijzend op de Heer Jezus Christus.
Ik zou hier heel lang over kunnen spreken, over dit onderwerp, maar dat ga ik niet doen. Ik ga er vanuit dat het hier al enigszins bekend is. Maar uit dit gedeelte zijn wel verkeerde conclusies getrokken, alsof zij hier nog een keer gedoopt worden in water. En ja, als er dan een keer wat men noemt een 'overdoop' plaatsvindt, dan is dit natuurlijk een mooi — tussen aanhalingstekens — gedeelte om er aan de haren bij te slepen. Maar daar gaat het niet over. Daarmee demonstreert men alleen maar dat men dit niet begrijpt en ook niet begrijpt dat Johannes de Doper dat al zei over zijn eigen doop. Zij worden gedoopt in de naam van de Heer Jezus. Dus zij worden in geest gedoopt, want daar ging het over in het voorgaande: "Hebben jullie al heilige geest ontvangen?" "Nee," zeggen ze, "we weten helemaal niet dat die heilige geest er is." Nou, Paulus legt dat uit en op het moment dat ze het hoorden — en dat veronderstel ik, ze geloofden dat — werden zij gedoopt in de naam van de Heer Jezus.
Werden zij gedoopt, hè? Dat is passief. De NBG zegt: "lieten zij zich dopen." Nou, die hebben het dus ook niet begrepen, die vertalers. Want die dachten waarschijnlijk ook: ze lieten zich dopen in water. Nee, ze lieten zich niet dopen in water. Ze werden gedoopt in de naam van de Heer Jezus, namelijk in geest. Want de Heer was inmiddels verheerlijkt en die geest was beschikbaar. Alleen zij wisten dat nog niet. Paulus geeft ze een update en ook een upgrade.
Vereenzelviging met Christus: de Ware Theologische Betekenis van Dopen ↑ hoofdstukken
Paulus spreekt in zijn brieven, bijvoorbeeld in Romeinen 6, over die ene doop. Dat is niet meer de doop in water, want de waterdoop was een voorafschaduwing van wat later vervuld zou worden, namelijk de doop in de geest. De doop in Christus Jezus heeft natuurlijk meerdere namen, maar Paulus vraagt: "Of zijn jullie onwetend dat wij allen die in Christus Jezus gedoopt zijn, in zijn dood gedoopt zijn?"
Meestal leest men hier ook weer in dat het over water gaat. Ik heb zelf in een gemeente gezeten waar dit standaard werd voorgelezen bij de waterdoop, maar het gaat hier niet over water; het gaat over het in Christus Jezus gedoopt zijn. Dat betekent dat we met Christus Jezus één geworden zijn, vereenzelvigd. Wij zijn in Christus Jezus gedoopt en dus ook in zijn dood gedoopt.
Als u wilt weten waarin men nog meer gedoopt werd, moet u 1 Korinthe 10 eens lezen. Daar staat dat men in Mozes gedoopt kon worden, in de wolk en in de zee. En dat terwijl die zee droog was, wat ook bijzonder is; dat is waar het volk Israël doorheen ging. Maar voordat ik in 1 Korinthe 10 verdwaal, lees ik hier even verder: "Zijn jullie onwetend dat wij allen die in Christus Jezus gedoopt zijn, in zijn dood gedoopt zijn? Wij werden dan samen met hem begraven door de doop in Christus Jezus in de dood, opdat net zoals Christus opgewekt werd uit de doden door de heerlijkheid van de Vader, zo ook wij in nieuwheid van leven zouden wandelen."
Wij zijn dus vereenzelvigd en één geworden met Christus in zijn begrafenis en in zijn dood. Wij zijn met hem gestorven voor de zonden en daardoor ook bevrijd van de zonde. Dat is gebeurd opdat wij, net zoals Christus werd opgewekt uit de doden door de heerlijkheid van de Vader, nu al in dat nieuwe leven — dat opstandingsleven — zouden wandelen. Er staat hier niet dat wij "zullen worden opgewekt", hoewel dat natuurlijk ook gaat gebeuren, maar dit gaat over ons leven nu. Paulus brengt in Romeinen 6 naar voren dat wij nu al in dat nieuwe leven zouden wandelen. Het is een heel praktisch gedeelte voor ons praktische leven nu. Wij zijn met hem gestorven, begraven en opgewekt om dat leven nu al te leven, met de dood en de zonde achter ons. Waarom zouden we er nu niet uit leven als we weten dat we het straks in volheid zullen ontvangen? Het heeft alleen maar voordelen.
In 1 Korinthe 12 zegt Paulus: "Want in één geest worden wij allen tot in één lichaam gedoopt." Ook hier gaat het weer niet over water, maar het is de geest die wij ontvangen en waardoor wij allen geplaatst worden in datzelfde lichaam: het lichaam van Christus, de Ecclesia, de gemeente. Het maakt niet uit of we Joden, Grieken, slaven of vrijen zijn; we worden in één geest tot in één lichaam gedoopt. We zijn vereenzelvigd en één geworden met elkaar. We zijn één lichaam en we zijn ook één geworden met Hem. Wij zijn mede-lotbezitters en mede-erfgenamen die delen in de beloften die aan Christus Jezus zijn gegeven.
Toen zij dit hoorden, werden zij gedoopt in de naam van de Heer Jezus. Paulus legde hen de handen op en de Heilige Geest kwam op hen, waarna zij spraken in talen en zij profeteerden. Het spreken in talen of tongen is overigens ook profetie. Profetie is het spreken namens God, en dat is precies wat er gebeurt bij het spreken in talen. In Handelingen 2 lezen we dat al die pelgrims op de pinksterdag de discipelen hoorden spreken in hun eigen taal over de grote daden van God. Dat is profetie, maar dan in vreemde talen.
In het boek Handelingen staat Israël nog niet definitief terzijde; zij staan nog niet definitief buiten spel. Die talen, het spreken in tongen, was ook een teken voor Israël. Daarom vinden we dat nog terug in Handelingen. God had immers in de wet gezegd — Paulus haalt dit in 1 Korinthe 14 aan uit Jesaja 28 —: "Ik zal in andere talen en door andere lippen tot dit volk spreken, en toch zullen zij niet horen, zegt de Heer." In de Statenvertaling staat in dat gedeelte van Jesaja dat God door "belachelijke lippen" tot dit volk zal spreken. In de oren van een Jood is het namelijk belachelijk dat het woord van God tot hen komt in een andere taal dan het Hebreeuws. God zegt echter dat Hij in andere talen als teken tot dit volk zal spreken, zoals geprofeteerd in Jesaja.
Dat het Nieuwe Testament in het Grieks geschreven is, is in die zin ook een spreken door "andere lippen" en in andere talen tot dit volk. Dat heeft natuurlijk ook een reden. Paulus legde hen dus de handen op, de Heilige Geest kwam op hen en zij spraken in talen en profeteerden. Deze groep leerlingen bestond uit ongeveer twaalf mannen. Dat aantal wordt niet voor niets vermeld. In principe zou het ons niet hoeven uitmaken of er nu elf, dertien of vijfhonderd mannen waren, maar die twaalf spreekt natuurlijk van Israël: de twaalf zonen van Jakob, de twaalf stammen en de twaalf discipelen. In het boek Handelingen komt naar voren hoe het koninkrijk voor Israël niet zou aanvangen en hoe Israël terzijde zou worden gesteld. Paulus zou als apostel van de natiën het evangelie van de besnijdenis prediken en spreken over een koninkrijk dat verborgen zou worden. Het feit dat er ongeveer twaalf mannen waren, moet ons direct laten denken: dit heeft iets met Israël te maken.
De Synagoge en de Typologie van Drie Maanden Verborgenheid ↑ hoofdstukken
En dan lees je verder dat hij de synagoge inging. Dat heeft dus direct met Israël te maken. Paulus gaat hier naar de synagoge. Het woord 'synagoge' is overigens een Grieks woord en het betekent zoiets als 'samenkomen' of 'bij elkaar gebracht worden', het samen vergaderd worden. Het is de vergaderplaats. Ik vraag me trouwens af: wordt de plek waar ik nu sta, voor die Klaagmuur, op zaterdag ook een synagoge genoemd? Het schiet me opeens te binnen. Maar het is geen officiële synagoge, nee, gelukkig maar. Maar dat woord 'synagoge' bepaalt ons dus wel bij Israël.
Er staat dat Paulus de synagoge inging en daar drie maanden lang vrijmoedig sprak. Als je vrijmoedig spreekt, dan voel je je niet belemmerd om te spreken en dat deed Paulus dus ook. Dat woord is in het Grieks opgebouwd uit twee elementen: 'alles' plus 'stromen'. Hij gooide dus alles eruit, om het zo maar te zeggen; hij vertelde gewoon het hele verhaal. Hij sprak drie maanden lang vrijmoedig, en die drie maanden komen we wel vaker tegen in de Bijbel. Ik kan dat nu niet uitputtend behandelen, maar ik wil een paar voorbeelden noemen die u zelf eens kunt opzoeken en overdenken. Die drie maanden spreken over hoe Israël terzijde zou worden gesteld en hoe de redding naar de natiën werd gezonden. Paulus spreekt hier drie maanden lang vrijmoedig in de synagoge. We zagen net al dat het ging over twaalf mannen, wat ook naar Israël verwijst, en hier gaat het over hoe het Koninkrijk voor Israël verborgen zou worden.
Daar spreken die drie maanden van. We vinden dat bijvoorbeeld bij de geschiedenis van Mozes, die door zijn ouders drie maanden verborgen werd gehouden. Wat gebeurde er daarna? Daarna verloste hij het volk. Zo is de Heer in deze periode ook verborgen. Wat gebeurt er straks, na de verborgenheid? Hij zal het volk verlossen. Ik zeg dit nu allemaal heel snel omwille van de tijd en om u te prikkelen: zoek het eens na. Dit is ook een mooie: 2 Samuël 6, de geschiedenis van David. Daar wordt de ark van het verbond drie maanden verborgen bij Obed-Edom. Dat zegt u misschien niet direct veel, maar die Obed-Edom was een Gatiet, een buitenlander uit Gath, een van de Filistijnse steden. De ark van het verbond is een type van Christus: hout overtrokken met goud, oftewel vergankelijkheid overtrokken met onvergankelijkheid. Dit type van de opgewekte Christus was dus drie maanden verborgen onder de natiën, namelijk in het huis van Obed-Edom. Daarna werd hij met een groot feest onthaald en in optocht naar Jeruzalem geleid. Luister met dubbelzinnige oren: wie het vatten kan, die vatte het. Ik meen dat ik hier wel eens over die geschiedenis gesproken heb; als u daar meer over wilt weten, is dat na te luisteren.
En dit is ook een prachtige: Genesis 38. Gelukkig zijn alle kinderen de zaal uit, want ik weet niet of u de geschiedenis kent van Juda en Tamar. Tamar verkleedt zich daar als hoer en wordt door haar schoonvader Juda bezwangerd. Ja, daar had Tamar haar redenen voor. Ik ga die geschiedenis nu niet helemaal uitleggen, maar de grote climax vindt plaats bij de geboorte van een tweeling. Dat is echt een schitterende geschiedenis. Tamar betekent zoiets als 'palm', en een palm is een rechte stam met een kroontje erop. Een stam of een staf is altijd een beeld van opstanding, maar dat kroontje erop beeldt koningschap uit. Om het gelijk typologisch in te kleuren: hier wordt het koningschap drie maanden verborgen. Tamar, de palm, is zwanger en dat nieuwe leven wordt drie maanden verborgen gehouden voordat het openbaar komt. Die drie maanden spreken van de afwijzing. Het kwam trouwens door de misstap van Juda; hij was van de weg afgedwaald en kwam toen een hoer tegen, dacht hij. Hij wist niet wat hij deed, maar Tamar wist het overigens wel. Dat is allemaal zo door God beschikt, want uiteindelijk wordt er een tweeling geboren: Peres en Zera. Die vinden we ook weer terug in het geslachtsregister van de Heere Jezus. Deze dingen moesten gebeuren. Maar het gaat mij om die drie maanden: het beeldt uit hoe het Koninkrijk verborgen zou worden vanwege de afwijzing en de misstap van Juda, de misstap van het Joodse volk.
Paulus sprak dus drie maanden lang vrijmoedig en hij argumenteert. Dat is ook een leuk woord als je de elementen bekijkt: het betekent letterlijk 'door' en 'zeggen'. De NBG-vertaling vertaalt het met 'door besprekingen'. Argumenteren is de dingen echt onder bewijs stellen. Het is niet zomaar een preekje houden of een praatje maken; nee, het is echt argumenteren en de zaken bewijzen. Hij overreedt. Je vindt dit woord dertien keer in Handelingen, waarvan tien keer met betrekking tot Paulus. Als u ze opzoekt met een concordantie of software, dan ziet u dat Paulus heel vaak in de synagoge aan het argumenteren is met de Joden, en een enkele keer ook voor stadhouders zoals Felix. Hij argumenteert en hij overreedt aangaande het Koninkrijk van God.
Israëls Verharding en de Redding Gezonden Naar de Natiën ↑ hoofdstukken
Kijk, en Paulus had een boodschap die daar heel gevoelig lag in de synagoge onder het Joodse volk, want hij maakte bekend dat de redding van God aan de natiën werd gezonden. In Handelingen 28 wordt dat — zo staat het meestal niet in de vertaling — gezegd in een verleden tijd. De redding van God werd gezonden; dat vond al op een eerder tijdstip plaats. Maar wat Paulus dus predikte in die synagoges was dat het koninkrijk van Israël zou worden weggenomen en dat de redding naar de natiën zou worden gezonden. Je leest dan ook bijna standaard in het boek Handelingen dat dit vreselijke weerstand oproept bij het Joodse volk. Oproeren vonden plaats en Paulus moest vaak de kuierlatten nemen; hij moest er snel vandoor omdat hij het er anders niet levend vanaf zou brengen.
Dus Paulus sprak wel over het koninkrijk van God, maar hij zei niet: "Israël, als jullie je nu bekeren, dan zal de Messias terugkeren en dan zal hij alles herstellen waarvan de profeten gesproken hebben." Dat predikten de twaalf in Handelingen 3, met name Petrus in Handelingen 3 vers 17 tot 19. Maar Paulus wist dat Israël terzijde zou worden gesteld, dat Israël niet zou geloven en dat de redding naar de natiën werd gezonden. Dat predikte hij ook onder de Joden in de synagoge. Vandaar dat ze niet zo blij met hem waren, om het maar eens licht uit te drukken.
Paulus zegt in de Romeinenbrief dan ook dat dit de heerlijkheid van zijn bediening was. Niet dat door zijn prediking heel Israël tot geloof zou komen — hij wist inmiddels dat dat niet zou gebeuren — maar dat hij enigen uit hen mocht redden of behouden. Dat was als het ware de kers op de taart of de slagroom op de pudding; de heerlijkheid van zijn bediening was dat enigen uit hen gered zouden worden. Want God maakte bekend in Handelingen 28 dat de redding naar de natiën werd gezonden, en de natiën zonder onderscheid. Dus ook Israël valt daar natuurlijk onder, alleen is het onderscheid nu weg. God heeft niet één uitverkoren volk, maar verzamelt zich een volk uit alle natiën voor Zijn Naam.
Paulus sprak drie maanden lang vrijmoedig. Hij argumenteert en hij overreedt aangaande het koninkrijk van God. In Handelingen 28 lees je ook over die afwijzing van Israël. Wanneer de voornaamste Joden, die Paulus tot zich had geroepen, een dag gesteld hadden — ze hadden een afspraak gemaakt — kwamen er meerderen naar hem toe in het gastverblijf. Paulus had zich op de keizer beroepen en was in Handelingen 28 een gevangene van Christus Jezus, zoals hij zelf zegt, maar dus ook van de keizer. Hij roept daar de voornaamste Joden bij zich in zijn gastverblijf. Hij was weliswaar gevangen, maar had toch enige vrijheid in zijn eigen gehuurde woning, zoals we later lezen. Hij zette uiteen en betuigt aan hen het koninkrijk van God. Hij overreedt hen ten opzichte van Jezus uit de Wet van Mozes en uit de Profeten, vanaf vroeg in de morgen tot de avond. Dat argumenteren was niet zomaar een praatje; dat ging intensief, als een diepe Bijbelstudie.
Sommigen werden overtuigd door wat er gezegd werd, maar anderen geloofden niet. En als zij het oneens zijn met elkaar, gingen zij uiteen nadat Paulus dit ene woord gesproken had. Paulus zei dit, en het viel niet in goede aarde bij die Joden: "Terecht heeft de Heilige Geest door Jesaja de profeet gesproken tot jullie vaders, zeggende: Ga tot dit volk en zeg: Met het gehoor zullen jullie horen en jullie zullen het toch niet begrijpen, en ziende zullen jullie zien en jullie zullen het toch niet waarnemen. Want het hart van dit volk is vet geworden en met de oren horen zij op zware wijze; hun ogen sluiten zij toe, opdat zij niet met de ogen zullen zien en met de oren zouden horen en met het hart zullen begrijpen en zij zich zouden omkeren en Ik hen gezond zal maken."
In Handelingen 28 vers 28 zegt hij: "Laat het dan aan jullie bekend zijn dat deze redding van God tot de natiën werd gezonden en zij zullen horen." Hier wordt verteld wat we natuurlijk al veel eerder tegenkomen in de Evangeliën, waar de Heer Jezus dat zegt, maar ook in Romeinen 9, 10 en 11 legt Paulus dit uitgebreid uit. Het volk zou horende niet horen en ziende niet zien. Het hart, de zetel van het geloof, was dik en log en vet geworden. De ogen werden gesloten, de oren hoorden niet; zij werden verblind, verdoofd en verhard.
De redding werd naar de natiën gezonden. Dat is wat Paulus ook predikte aan dat Joodse volk in het boek Handelingen. Dat wordt op vele manieren geïllustreerd. Wanneer sommigen verhard werden en ongezeggelijk waren en voor het oog van de menigte kwaadspraken van 'de weg' — 'de weg' was de naam voor de groep die wij nu christenen zouden noemen, die geloofden in de opgewekte Christus — dan zie je die weerstand. Hier zijn er dus Joden die verhard werden; zij waren ongezeggelijk of ongehoorzaam en spraken kwaad van 'de weg'. Dit zijn woorden die je ook vindt in Romeinen 9, 10 en 11, waar Paulus uitlegt hoe het volk Israël verhard en verblind is, horende doof en ziende blind. In Romeinen 10 zegt hij: "De gehele dag spreid Ik Mijn handen uit naar een ongezeggelijk en tegensprekend volk." En in Romeinen 11: "Wat dan? Wat Israël zoekt, dit verkreeg zij niet, maar de uitverkorenen verkregen het en de overigen werden verhard." Hier vind je die woorden 'verhard' en 'ongezeggelijk' herhaaldelijk terug.
De School van Tyrannus: Afzondering en Rust voor de Ecclesia ↑ hoofdstukken
Als echter sommigen verhard werden en ongezeggelijk waren voor het oog van de menigte, en kwaad spraken van 'de weg', dan neemt Paulus afstand van hen. Wat doet hij? Hij zondert de discipelen, de leerlingen, af. We zijn hier natuurlijk al een beetje op de typologische toer, de illustratieve toer, en hier wordt geïllustreerd hoe de apostel van de natiën afstand neemt van Israël. Of anders gezegd: hoe het heil van Israël werd afgenomen en naar de natiën ging. Zo zou je het ook kunnen zeggen. Hij neemt afstand van hen en degenen die wel geloven, worden afgezonderd. Hij zondert de leerlingen af en hij argumenteert dagelijks in de school van Tyrannus.
Vanwege het ongeloof, omdat sommigen verhard werden en ongehoorzaam waren en kwaad spraken vanwege het ongeloof van Israël, van het Joodse volk in de synagoge, neemt Paulus afstand en zondert hij de leerlingen af. Degenen die het wel willen horen, zondert hij af en hij trekt zich terug in de school van Tyrannus. In 'Tyrannus' herkennen we natuurlijk ons woord 'tiran', en dat heeft bij ons een hele negatieve lading. Een tiran is voor ons een heerser in verre landen die de enige zeggenschap heeft. Trouwens, als je een tiran hebt die het goed met zijn volk voorheeft, dan heb je het zo slecht nog niet. Er is dan in ieder geval iemand die knopen doorhakt, beslissingen neemt en op de lange termijn denkt—allemaal dingen die volgens mij in een democratie niet gebeuren. Maar een theocratie duurt ook niet lang meer; je hoeft er niet zo lang meer op te wachten. Als je het woord 'tyrannisch' echter gewoon neutraal vertaalt en opvat, betekent het simpelweg 'heer' of 'heerser'.
Het is de apostel van de natiën die zich met zijn leerlingen terugtrekt in een school die niet van Paulus is, maar waar hij wel degene is die het woord voert. Het is de school van de Heer. Als u het mij vraagt, is dat gewoon een uitbeelding van de Ecclesia, de gemeente. Dat deel van de Heer waar wij ook worden onderwezen door de apostel Paulus. Wij worden onderwezen door Paulus en daarvoor heeft Hij ons afgezonderd. 'Geheiligd' is een ander woord; wij zijn heiligen, we zijn apart gezet. Wij zijn dus degenen in de school van Tyrannus die het onderwijs van Paulus volgen. Over die Ecclesia zegt Paulus: 'Haar dienaar ben ik geworden.' Natuurlijk is de Ecclesia, het lichaam van Christus, van de Heer. Het is het eigendom van de Heer, van Tyrannus dus, waar Tyrannus een beeld van is. Het is het eigendom van de Heer, maar Paulus is degene die afgevaardigd is om daar te onderwijzen.
Ook nog een leuke: het is de school van Tyrannus. Ik weet niet wat u voor vertalingen bij u heeft; sommigen zeggen 'gehoorzaal'. De Statenvertaling zegt ook 'school'. De NBG zegt 'gehoorzaal', maar dan zie je in het interlineair dat 'school' zoiets betekent als 'vrije tijd'. Het is jammer dat de kinderen nu weg zijn, maar ik heb eens opgezocht hoe dat tot stand is gekomen. Vroeger moest je hele boekwerken in de kast hebben om dit soort dingen op te zoeken, maar tegenwoordig is dat met internet heel makkelijk. Je hebt de etymologiebank, volgens mij etymologiebank.nl, waar je de oorsprong van woorden kunt nalezen. Er wordt daar gezegd dat het Griekse woord scholè—waaraan het Latijnse schola en het Nederlandse 'school' beantwoorden—eigenlijk betekent (en men zal het met verbazing vernemen): rust, ledige tijd, in het bijzonder het vrij zijn van openbare bezigheden. Daarna gaat het woord betekenen: de bezigheid in de vrije tijd, de tijd aan de wetenschap gewijd, de studie.
Dat is toch wel een mooie invulling van die Bijbelschool op mijn begindia. Wij zijn in de rust gezet in die school van Tyrannus. Dat is de plaats waar de Heer het woord voert en ons onderwijst via de apostel Paulus. Het is de tijd aan de wetenschap gewijd. Als Paulus het over de reguliere wetenschap heeft, noemt hij dat de 'zogenaamde wetenschap', maar wij mogen het echt weten. Zoals Paulus in Romeinen 6 zei: 'Of zijn jullie onwetend dat wij...', enzovoort. Hij zegt dat natuurlijk zo vaak: 'Wij weten immers' of 'Zijn jullie onwetend?'. Kijk, dat is echte wetenschap: de dingen van het Woord weten, want die zijn onvergankelijk en niet ondergeschikt aan hypes en de waan van de wereld. Daarom vind ik het zo leuk dat hier staat: 'de tijd aan de wetenschap gewijd'. De studie. Wij doen bijbelstudie, we onderzoeken Gods Woord en worden daarin opgebouwd.
Dit is maar één voorbeeld van wat ik gevonden heb op die etymologiebank; er stonden er nogal een aantal, maar ik vond dit een mooie, uitgebreide uitleg. Zoek dat maar eens na. Bij 'school' denken mijn kinderen aan leerplicht, aan 'ik moet weer', aan toetsweken en allerlei verplichtingen. Van oorsprong heeft het woord 'school' echter een heel andere betekenis: dat je je in alle rust laat onderwijzen, juist vrij van verplichtingen en vrij van openbare bezigheden, zodat je je tijd kunt wijden aan studie. En dat is de Ecclesia. We zijn in de rust gesteld in Hem en luisteren in de school van de Heer naar het onderwijs van de apostel Paulus. Die school van Tyrannus is dus een prachtige uitbeelding van de Ecclesia.
Twee Jaren Bijbelstudie: een Profetisch Beeld van Onze Bedeling ↑ hoofdstukken
En ja, dat is ook mooi; dit gebeurt twee jaar lang. Twee jaar lang gebeurde dit, en dat is ook een aanwijzing. We vinden dat wel vaker. Wij leven in een periode die op verschillende manieren in de Bijbel wordt beschreven, uitgelegd en geïllustreerd. Petrus heeft het in het laatste hoofdstuk van zijn tweede brief over die twee jaar: één dag is bij de Heer als duizend jaar en duizend jaar is als één dag. Daarbij heeft hij het over de wederkomst van Christus. Hij zegt dat Hij na twee dagen, op de derde dag, terug zou keren. Maar die twee dagen moeten we anders rekenen, want één dag is bij de Heer als duizend jaar en duizend jaar als één dag. Er zou dus een periode van tweeduizend jaar voorbijgaan. Dat vind je op allerlei manieren geïllustreerd in de Schrift: twee maanden, tweeduizend ellen en dus ook die twee jaar.
Dat gebeurde twee jaar lang. Ze zijn twee jaar lang afgezonderd in de school van Tyrannus. In Handelingen 28, het hoofdstuk waar ik net ook al even aan refereerde, staat dat Paulus de gehele termijn van twee jaar in zijn eigen gehuurde woning blijft. Hij verwelkomt al degenen die bij hem binnengaan en hij proclameert het Koninkrijk van God — daar is hij weer. Hij onderwijst de dingen die de Heere Jezus Christus betreffen met alle vrijmoedigheid, ook weer op onbelemmerde wijze. Paulus was daar gevangen. Hoe lang duurde die gevangenschap? Het was een periode van twee jaar. Ook die afzondering in de gevangenis is een veelzeggend beeld. Paulus zegt: "Ik ben een gevangene van Christus Jezus", en juist in die gevangenschap schreef hij de brieven met de hoogste waarheden betreffende de Ecclesia, waaronder de brief aan Efeze. Juist in die periode schreef hij die brieven, maar die gevangenschap is ook een uitbeelding van de Ecclesia: afgezonderd van de maatschappij. Paulus sprak daar in alle vrijmoedigheid en onderwees op onbelemmerde wijze. Gevangen, maar toch onbelemmerd en vrijmoedig; een geweldig plaatje van de Ecclesia. Je vindt dat vaker in Handelingen. Omwille van de tijd heb ik die tekst er niet bij afgedrukt, maar je leest ook ergens dat hij twee jaar gevangen zit in Caesarea.
Ook dit is een mooie: Jozef in de gevangenis. Daar lees je dat het na twee volle jaren is dat de Farao droomt. Dan weten we natuurlijk dat Jozef uit de gevangenis wordt gehaald om de dromen van de Farao uit te leggen. Maar die gevangenschap van Jozef was dus ook een periode van twee jaar waarin hij — luister even dubbelzinnig naar wat ik zeg — verborgenheden uitlegt. Dingen die voor anderen verborgen waren, legt hij uit aan de schenker en de bakker. Dat gaat over wat er op de derde dag zou gebeuren. Als u nu niet begrijpt wat ik bedoel, lees dan die geschiedenis van Jozef maar eens na. Jozef legt aan de hand van die dromen uit wat er op de derde dag zou gebeuren. Daar laat ik het maar bij, maar die twee jaar is dus een uitbeelding van de periode van tweeduizend jaar — twee millennia, hoe je het ook wilt zeggen — van de Ecclesia.
Zodat allen die in de provincie Asia wonen het woord van de Heer horen, zowel Joden als Grieken. Want er is geen onderscheid tussen Jood en Griek, want Hij is Heer van allen, rijk voor allen die Hem aanroepen. Hierin is geen Jood of Griek, want jullie zijn allen één in Christus Jezus. Eerst was daar het evangelie van de besnijdenis, waardoor de twaalf predikten aan Israël. Het is Paulus, de apostel van de natiën, met het evangelie van de voorhuid waarin dat onderscheid wegvalt. In Christus Jezus zijn wij allen door één Geest tot in één lichaam gedoopt. Daarin is geen Jood of Griek, vandaar dat er staat dat allen die in de provincie Asia wonen het woord van de Heer horen, zowel Joden als Grieken.
Ik ga het tot slot nog even samenvatten voor het gemak. De school van Tyrannus is een uitbeelding van dat wat eigendom is van de Heer — en ik hoop dat we ons daar allemaal in herkennen in dit rijtje dat ik nu opnoem. Het is de plek waar zij zich bevinden die afgezonderd zijn vanwege het ongeloof van het Joodse volk; de plek waar Paulus onderwijst, waar geen onderscheid is tussen Jood en heiden, en dat voor een periode van twee jaar als uitbeelding van de twee millennia. Deze geschiedenis is dus een plaatje, een illustratie van wat uitgebreid naar voren komt in het boek Handelingen, zowel in de prediking als in een beeld als dit. Vandaar dat ik deze geschiedenis vanmorgen wilde bespreken. Dit was mijn laatste dia, dus hier ga ik het bij laten.