In Johannes 12 beëindigt de Heer Zijn publieke optreden en trekt Zich met de zijnen terug, eerst in een opperzaal. In Johannes 13 worden er beschreven wat er in deze bovenzaal plaatsvindt. De Heer is daar met Zijn discipelen en wast hun voeten.
Hoewel Petrus wist dat de Heer zijn voeten waste, zou hij pas “na dezen” begrijpen wat de Heer deed. Deze geschiedenis heeft dan ook een diepe typologische betekenis en spreekt van het werk dat Christus nú doet aan de zijnen.
De eerste paar minuten van de inleiding ontbreken op onderstaande video. Die zijn wel te beluisteren via het audio bestand.
📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst
“Maar het wassen van de voeten is een uitbeelding van het tegenwoordige werk van Christus.”
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- Introductie: de Opperzaal en het Evangelie van Johannes
- De Typologische Context: Christus Verbergt Zich in de Hemel
- De Kleding Afgelegd: een Uitbeelding van Dood en Opstanding
- De Waskom en de Tabernakel: het Reinigende Woord van God
- De Reactie van Petrus: het Tegenwoordige Werk van Christus
- Efeziërs 5: de Ecclesia en het Waterbad van het Woord
- Geheel Rein Door het Bloed, Gereinigd in de Wandel
- Elkaars Voeten Wassen: Elkaar Begenadigen in de Praktijk
Introductie: de Opperzaal en het Evangelie van Johannes ↑ hoofdstukken
Ontzettend fijn om weer in jullie midden te zijn deze ochtend. Het is wat rustig deze ochtend, zie ik. Zijn er mensen op vakantie? Opname en spits? Dat is de opname. Nee, maar als ik aan vakantie denk, dan denk ik: ja, dan kom ik hierheen, deze kant op. Maar waar gaan de mensen die hier wonen dan op vakantie? Gaan die dan naar Hendrik-Ido-Ambacht?
Ik wil jullie vandaag bepalen bij dit onderwerp: 'In de opperzaal', zo heb ik het als thema en als titel meegegeven. Ik was hier de vorige keer en toen sprak ik over Adam en Eva en hoe Eva uit de zogenoemde zonderval kwam; dat Adam niet verleid is geworden, maar Eva, en wat dat dan uitbeeldt. Een week of twee weken later was ik op Urk en daar sprak ik ook over Adam en Eva, maar over die geschiedenis hoe Eva uit het lichaam van Adam genomen werd. Paulus legt in Efeze 5 uit dat dit een uitbeelding is van Christus en zijn lichaam. Zoals Eva uit Adam werd genomen, zo is de Ecclesia, de gemeente, uit de laatste Adam en één lichaam met hem. Paulus heeft het in Efeze 5 ook over man en vrouw binnen het huwelijk en hoe die staan ten opzichte van elkaar: namelijk ook weer als een uitbeelding van Christus en de gemeente, Christus en de Ecclesia. In Efeze 5 stelt Paulus de man ten voorbeeld, en natuurlijk ook de vrouw, dat zij een verhouding hebben zoals Christus zich verhoudt tot de Ecclesia. Zoals het hoofd zich verhoudt tot het lichaam en wat dat dan ook betekent. Hij legde uit dat Christus zijn Ecclesia reinigt. Ik zal die verzen straks wel laten zien, want de geschiedenis die ik met jullie wil bespreken is daar een prachtig plaatje van.
Jullie zien al een plaatje op de dia en dat moet natuurlijk de voetwassing voorstellen. Zo wordt dat ook wel genoemd. Die vond plaats in een opperzaal. Laat ik eerst ter inleiding wat dingen zeggen over het Johannes-evangelie, want dat is het evangelie waarin dit beschreven wordt. Het Johannes-evangelie wijkt nogal af van die andere drie evangeliën: Mattheüs, Marcus en Lukas. Die andere drie worden ook wel de synoptische evangeliën genoemd. 'Synoptisch' is eigenlijk gewoon een Grieks woord: 'syn' is samen en 'optisch' is zien; samen bezien, dat is wat synoptisch betekent. Die drie evangeliën kun je heel makkelijk naast elkaar leggen. Ik heb zo'n reeks studiebijbels in de kast staan, ongeveer een meter, en daar zit ook een deel bij dat de 'synopsis' heet. Daarin worden Mattheüs, Marcus, Lukas en ook Johannes naast elkaar gelegd. Dan zie je dat er heel veel overeenkomsten zijn tussen die eerste drie en dat de evangeliebeschrijving van Johannes echt afwijkt. Er zijn heel veel gebeurtenissen en geschiedenissen die we wel vinden in die eerste drie en weer niet in Johannes, en natuurlijk andersom.
Het evangelie van Johannes is ook later geschreven dan die andere drie. Ik doe dit even in vogelvlucht, want er valt natuurlijk veel meer over te vertellen, dus ik doe dat gewoon in een paar bullets. Er is natuurlijk een verschil tussen de twaalf en Paulus. In Galaten 2 lees je bijvoorbeeld dat Paulus en de vertegenwoordigers van de twaalf – Petrus, Jakobus en Johannes – elkaar de rechterhand der gemeenschap geven. Paulus zegt daar dat zij tot de besnijdenis zouden gaan en hij met het evangelie van de voorhuid tot de natiën. Maar van Petrus weten we – dat zegt hij namelijk zelf – dat hij is 'bijgepraat' door Paulus. Paulus zegt in Galaten dat hij kwam om Petrus bij te praten, maar Petrus zegt zelf aan het einde van zijn laatste brief, in 2 Petrus 3, ook iets belangrijks. Dat gaat over de wederkomst van de Heer, waarvan de verwachting in het begin heel sterk was dat dit spoedig zou plaatsvinden. Aan het einde van zijn leven zegt Petrus eigenlijk: dat gaat nog wel even op zich laten wachten. Hij heeft het dan over de langmoedigheid, het geduld van de Heer. Hij zegt dat Paulus in al zijn brieven daarover spreekt en hij noemt hem 'onze geliefde broeder Paulus'. Petrus is dus bijgepraat door Paulus en ik stel de retorische vraag: zou dat bij Johannes ook het geval zijn?
Ik denk het dus wel, al zet ik er toch een vraagteken achter. In het Johannes-evangelie vinden we namelijk heel veel geschiedenissen met een 'dubbele bodem'. Bij die dubbele bodem heb ik het met name over de tijd die zou verstrijken tussen de hemelvaart van Christus en zijn wederkomst. Kijk maar naar het begin van het boek Handelingen. De vraag die de discipelen aan de Heer Jezus stellen is niet of Hij het koninkrijk aan Israël herstelt, maar: 'herstelt U *in deze tijd* het koninkrijk aan Israël?' De Heer antwoordt dan dat het hen niet toekomt de tijden en gelegenheden te weten die de Vader in zijn hand heeft gesteld. Dat is nogal een ontwijkend antwoord. Gedurende het boek Handelingen zie je de twaalf steeds meer naar de achtergrond verdwijnen en Paulus op de voorgrond komen. Het blijkt dat die komst zou worden uitgesteld en dat de wederkomst van de Heer niet in die dagen zou plaatsvinden. Het zál wel gebeuren, het koninkrijk zál hersteld worden, maar daar zou tijd overheen gaan. Petrus zegt in zijn laatste brief dat de Heer inderdaad zou komen na twee dagen, zoals Hosea al had voorzegd in Hosea 6. Maar die twee dagen, zegt Petrus, rekent de Heer als dagen van duizend jaar. Eén dag is bij de Heer als duizend jaar en duizend jaar als één dag.
Paulus was degene die dat bekendmaakte en wiens evangelie, wiens boodschap, in de tussentijd leidend is. Ik meen dat Paulus dat gedeeld heeft met bijvoorbeeld Petrus, maar ook met Johannes. Toen Johannes later zijn evangelie schreef, zal hij wat ze wel noemen vele 'aha-erlebnisse' hebben gehad. Toen hij terugkeek op de dingen die hij met de Heer had meegemaakt, zag hij daarin al veel verwijzingen naar deze tussentijd waarin wij leven en het feit dat de wederkomst van de Heer langer op zich zou laten wachten. Die verwijzingen vinden we dus in die dubbele bodems. Ik heb hier volgens mij een keer gesproken over de twee dagen dat de Heer verbleef in Samaria. Wat gebeurde daar bij die Samaritaanse vrouw? Daar kwamen heidenen tot geloof. Hij was buiten het Joodse land, zoals nu Israël terzijde is gesteld. Daar kwamen heidenen tot geloof en zij erkenden Hem als redder van de wereld, zo staat het in Johannes 4. Dat is één van die dubbele bodems, maar er zijn er veel meer. Johannes 13 is er ook zo één. Johannes 13 tot 17 speelt zich af op de laatste avond voor het sterven van Jezus. De beschrijving in deze hoofdstukken is compleet anders dan wat Mattheüs, Marcus en Lukas naar voren brengen. Wij kennen allemaal wel het laatste avondmaal; dat vind je in Johannes niet beschreven, maar wel in de andere drie evangeliën. In Johannes vind je dan weer de voetwassing, maar die vond dus plaats in die bovenzaal of opperzaal waar ook dat laatste avondmaal plaatsvond.
De Typologische Context: Christus Verbergt Zich in de Hemel ↑ hoofdstukken
Want Johannes 13... ik val natuurlijk midden in het Johannes-evangelie, maar in Johannes 12 beëindigt de Heer Zijn publieke optreden. Ik heb daar een vers of twee uit Johannes 12. Daar lees je: "Jezus dan zei tegen hen: Nog een korte tijd is het licht onder jullie." Hij verwijst natuurlijk naar Zichzelf, dus ik had 'Licht' ook met een hoofdletter kunnen schrijven. Hij zegt: "Nog een korte tijd is het licht onder jullie." En dan sla ik wat over: "Deze dingen sprak Jezus en Hij ging weg en Hij werd voor hen verborgen."
De Heer zegt dus: "Ik ben nog een korte tijd onder jullie." Hij zou gekruisigd worden en sterven, en natuurlijk ook opstaan, maar daarna verdween Hij weer: Zijn hemelvaart. Wat de Heer zou doen, is Zich voor Israël verbergen. Dat was al geprofeteerd in bijvoorbeeld de laatste hoofdstukken van Deuteronomium; daar vind je dat een aantal keren. "Ik zal Mijn aangezicht," zegt de Heer dan, "voor hen verbergen." En dat doet de Heer hier ook. Hij werd voor hen verborgen. Dan staat er: "Hoewel Hij zoveel tekenen voor hun ogen had gedaan, geloofden zij niet in Hem."
Dus wat de Heer hier demonstreert, is dat Hij Zich vanwege het ongeloof van Israël zou verbergen. In de volgende hoofdstukken, in Johannes 13 waar we straks naartoe gaan, is de Heer dus buiten het oog van het volk. Hij heeft Zich afgezonderd in een bovenzaal, in een opperzaal, op een hoge plaats. Ik zeg dat vast op voorhand, want dat is een plaatje van hoe Israël terzijde werd gesteld. Zij geloofden niet, zij verwierpen de Messias en de Heer zou Zich verbergen. Waar heeft Hij Zich verborgen? In de hemel. Dat beeldt die bovenzaal of opperzaal uit: een hoge plaats. Wij zijn met Christus gezet in de hemel, zoals onder andere in Kolossenzen 3 staat. Maar de Heer is dus met de Zijnen in een opperzaal als uitbeelding van onze tijd die zou volgen, waarin Israël terzijde is gesteld en waarin de Heer Zich heeft teruggetrokken vanwege hun ongeloof. Hij heeft Zich verborgen; zo staat het ook in Kolossenzen 3: "Ons leven is met Christus verborgen in God."
Wat doet Hij daar dan in de hemel? Daar spreken deze hoofdstukken over. Laat ik het houden bij Johannes 13, want daar hebben we onze handen vol aan deze ochtend. Deze hoofdstukken spreken over wat Christus doet nadat Hij Zich uit de wereld heeft teruggetrokken, is gezeten in de hemel en buiten het oog van Israël is. Dat wil ik even ter inleiding meegeven om wat context te geven bij Johannes 13.
Dan gaan we naar Johannes 13 en dan staat er in vers 1: "En vóór het feest van Pascha..." U moet weten dat het feest van Pascha – over die hoogtijden van de Heer zouden we een hele studie kunnen geven, daar heb ik aan een ochtend niet genoeg – op de veertiende van de maand was. Het feest van Pascha begon een dag later, op 15 Nisan, en dat duurde zeven dagen, tot en met 21 Nisan. Je vindt die hoogtijden van Yahweh uitgebreid beschreven in Leviticus 23. Dit was in ieder geval voor de 15 Nisan. Ik denk dat het de avond van de dertiende was, maar dat is nog een beetje gecompliceerd voor de fijnproevers: de veertiende begon eigenlijk op de avond van de dertiende, na zonsondergang. Dus ik denk dat dit de avond van de dertiende was, wat eigenlijk al de veertiende was. In het einde van de middag van de veertiende werd de Heer gekruisigd, dus dat is al heel kort daarvoor. Maar dat even terzijde, ik wil het niet te gecompliceerd maken, want ik wil echt deze geschiedenis bespreken.
"Vóór het feest van Pascha, Jezus wetende dat Zijn uur is gekomen om uit deze wereld over te gaan naar de Vader..." Dat zei ik dus ook in mijn inleiding: de Heer verborg Zich vanwege het ongeloof van Israël. Johannes zegt hier: "Jezus wetende dat Zijn uur is gekomen." Dat uur dat Hij zou lijden en sterven, maar ook het uur dat Hij uit deze wereld over zou gaan naar de Vader. Jezus zou dus sterven, door God opgewekt worden en gezet worden aan Gods rechterhand in de hemel. Dat wist Hij; dat staat hier. Deze geschiedenis is daar ook een uitbeelding van. Er staat: "Hij heeft de Zijnen lief die Hij in de wereld liefheeft, en die heeft Hij tot het einde lief." Deze geschiedenis beeldt dus uit wat de Heer zou doen nadat Hij Zich uit de wereld had teruggetrokken en naar de Vader was gegaan. Wat zou Hij doen voor de Zijnen? Dat zijn wij; wij horen bij Hem. Wat doet de Heer nu voor ons? Dat is de vraag die je mag stellen en die in deze geschiedenis in een plaatje, in een illustratie, beantwoord wordt.
"Tijdens de maaltijd, toen de diabolos..." In de meeste vertalingen staat hier 'duivel', zoals de NBG-vertaling weergeeft. Maar letterlijk staat er in het Grieks 'diabolou', van diabolos. Dat is degene die de dingen door elkaar gooit. Ik vind het prima om het woord duivel te gebruiken, maar als je 'diabolos' gebruikt, vraag je je af: wat betekent dat? Hij is degene die alles door elkaar gooit, voor verwarring zorgt en het Woord van God verdacht maakt. Dat doet hij al vanaf Genesis: "Heeft God wel gezegd dat...?", enzovoorts.
"Tijdens de maaltijd, toen de diabolos reeds in het hart van Judas Iskariot, de zoon van Simon, had gegeven om Hem over te leveren..." Hier wordt gesproken van Judas. Het scheelt maar één letter, maar Judas is in het Hebreeuws 'Juda'. Dit is overgezet uit het Grieks, vandaar die uitgang op een 's', maar Juda en Judas zijn dezelfde. Judas is hier ook een type van het Joodse volk. Hij was degene die Jezus overleverde; het Joodse volk was het volk dat Jezus overleverde aan de Romeinen om te sterven. Dat is ook weer zoiets: de Heer trekt Zich terug met de Zijnen en verbergt Zich vanwege het ongeloof van Israël, zoals we lazen in Johannes 12. Hier is Jezus verborgen in de bovenzaal met de Zijnen en wordt Hij miskend door Judas. Dit is een plaatje van de tijd waarin wij leven. De Heer is in de bovenzaal, in de hemel zelf, met de Zijnen – wij zijn met Hem gezet in de hemel – en de Heer wordt miskend door Zijn volk. Zij erkennen Hem niet als de Messias die Hij is.
"Tijdens de maaltijd, toen de diabolos reeds in het hart van Judas Iskariot, de zoon van Simon, had gegeven om Hem over te leveren..." Dat is een lange zin, want we gaan nog verder: "en Jezus wetende dat de Vader Hem alles in handen heeft gegeven, en dat Hij van God uitging en naar God heengaat." De Heer is van God uitgegaan en Hij zou weer tot God terugkeren. In Johannes 1 lees je dat het Woord vlees werd en onder ons heeft gewoond; dat Hij van God uitging. Maar Hij zou weer tot God heengaan en uit deze wereld terugkeren naar de Vader. Dit is een tussenzin en dan staat er...
De Kleding Afgelegd: een Uitbeelding van Dood en Opstanding ↑ hoofdstukken
Hij stond op van de maaltijd. Natuurlijk heeft dit alles te maken met wat we nu gaan zien. Deze illustratie die hier wordt gegeven, heeft alles te maken met het werk dat de Heer zou doen na Zijn opstanding. De Heer stond op. Als je dat in de Bijbel ziet staan, moeten er gelijk lampjes gaan branden of belletjes gaan rinkelen wanneer iemand opstaat. Je leest bijvoorbeeld vele malen in het boek Jozua: "En Jozua stond op." Dat is interessant, want de naam Jozua is eigenlijk gewoon dezelfde als Jezus. In het Grieks zou er eigenlijk kunnen staan: "En Jezus stond op." Dan weet je dat er iets gaat gebeuren; het is een illustratie.
Dat gebeurt hier ook. De Heer staat op van de maaltijd en wat Hij nu gaat doen, is een plaatje van het werk dat Hij doet na Zijn opstanding in die bovenzaal. Hij reinigt de Zijnen, want Hij gaat de voeten wassen van de discipelen, maar dat gaan we zo nog lezen. Eerst lezen we meer: Hij legt de bovenkleding af. Ik weet niet of er bij u ook allerlei geschiedenissen door het hoofd schieten waarbij klederen uitgetrokken of juist aangedaan worden, want dat zijn er nogal wat. Het afleggen van kleding spreekt over het afleggen van het oude. Wij worden in de brieven van Paulus bijvoorbeeld ook opgeroepen om de oude mens af te leggen. Dat is een mooie vergelijking, want afleggen is ook wat je doet bij een overledene; die wordt afgelegd. Die oude mens is dood, dus die zouden wij afleggen en natuurlijk de nieuwe mens aandoen.
Dat is ook wat de Heer hier uitbeeldt. Hij zou Zijn oude leven afleggen en door God onvergankelijk worden opgewekt als Eersteling in onvergankelijk leven. Voor Hem waren er ook al mensen opgewekt – dat had Hij zelf gedaan bij Lazarus en het dochtertje van Jaïrus – alleen zij hadden hun oude leven weer terugontvangen. Zij stierven dus weer. Maar de Heer werd als Eersteling onvergankelijk opgewekt. Het afleggen van die bovenkleding beeldt uit dat Hij zou sterven.
Vervolgens neemt Hij een linnen doek en omgordt Zichzelf. Hij doet dus iets anders aan: een nieuw kleed. Het oude afleggen en het nieuwe aandoen is natuurlijk een beeld van dood en opstanding. Hier is het ook nog eens linnen wat Hij aantrekt. Linnen is de kleding van de hogepriester. De hogepriester onder het oude verbond droeg linnen kleding. De schrijver van de Hebreeënbrief geeft daar uitgebreide toelichtingen op en legt uit dat die hogepriester – zoals op Grote Verzoendag, wanneer hij eenmaal per jaar het heiligdom inging – een uitbeelding is van Christus, die eenmaal het ware heiligdom is ingegaan. In Hebreeën 9 vers 24 staat namelijk dat dit de hemel zelf is. De tabernakel en het heilige der heiligen zijn dus een uitbeelding van de hemel zelf. De hogepriester is een uitbeelding van de opgewekte Christus die de hemel is ingegaan.
In deze geschiedenis neemt de Heer een linnen doek en omgordt Zichzelf, zoals wij ook worden opgeroepen het oude af te leggen en de nieuwe mens aan te doen. Er zijn verschillende schriftplaatsen waar je kunt vinden dat linnen de kleding van de hogepriester is. In Ezechiël 44 vind je daar ook een beschrijving van. Volgens mij gaat dat over de tempel die in de toekomst nog gebouwd moet gaan worden – dat zal niet lang meer duren, denk ik. Daar worden allerlei voorschriften gegeven voor die priesters en hogepriesters: dat zij zich in linnen zouden kleden, want zij zullen zich niet omgorden met iets dat doet zweten.
Zweten spreekt van de werken van de mens. Zoals Gerard in het begin aangaf: wij hebben goud in de mond en wij hoeven niet te werken. Het Woord van God bevrijdt ons ook van werken. Vandaar dat linnen een uitbeelding is van dat opstandingsleven. Dat die hogepriesters gekleed zouden worden in linnen, was omdat zij zich niet zouden omgorden met iets dat doet zweten. De Heer stond op van de maaltijd, legde de bovenkleding af, nam de linnen doek en omgordde Zichzelf. En daarna doet Hij water in de waskom.
De Waskom en de Tabernakel: het Reinigende Woord van God ↑ hoofdstukken
En natuurlijk water – ik denk dat ik dat niet eens hoef uit te leggen – is een beeld van het Woord van God. Gewoon water, zoals ik dat hier heb, is een eerste levensbehoefte en het beeldt ook het Woord van God uit. Ik had het net al even over die priesters met dat linnen en de tabernakeldienst, maar bij water in een waskom moet ik ook direct aan de tabernakel denken. Want daar stond ook een waskom, die wij dan het wasvat noemen, of het koperen wasvat. Die stond in de tabernakel.
Eigenlijk is die tabernakel een tempel; het is de voorloper van de tempel, zou je kunnen zeggen. Het enige verschil is dat deze tempel, de tabernakel, een mobiele versie was van het gebouw dat later gebouwd zou worden. 'Tabernakel' is gewoon een woord voor 'tent', maar deze tent werd natuurlijk door Israël op reis meegenomen door de woestijn. Vanuit praktisch oogpunt moest het een mobiel iets zijn, want het volk Israël heeft nogal wat standplaatsen gehad. Elke keer moest die tabernakel weer opgebroken worden, meegenomen en op de volgende plek neergezet worden.
Toch was die tabernakel ook de eerste tempel, zou je in die zin kunnen zeggen. Als de schrijver van de Hebreeënbrief ingaat op de dienst onder het Oude Verbond, dan verwijst hij elke keer naar de tabernakel en niet direct naar de tempel. Hij gebruikt telkens het woord 'tabernakel'. Dus die tabernakel is echt het prototype geweest voor alle volgende tempels. Daar valt heel veel over te zeggen, maar dat ga ik nu niet doen.
Water is een uitbeelding van het Woord van God. Als de priester het heiligdom binnenging door de poort en hij moest de weg gaan het heilige in, dan kwam hij altijd eerst langs het brandofferaltaar en het wasvat. De priester zou eerst het heilige ingaan, en alleen op Grote Verzoendag in het Heilige der Heiligen. Het altaar is natuurlijk een uitbeelding van de dood en opstanding van Christus. Er werd een lam geslacht naast het altaar of op een slagbank, en dat werd verhoogd en steeg op als een liefdelijke reuk voor de Here. Zo staat het in het Oude Testament als uitbeelding van de dood en opstanding van Christus: het slachten voor Zijn dood en juist het offer als uitbeelding van Zijn opstanding en hemelvaart.
Trouwens, over dat brandofferaltaar zou het wel eens leuk zijn om één aspect te bespreken: dat was bijvoorbeeld drie el hoog. Een verhoging ook weer na een derde, zoals de Heer opstond op de derde dag. Er zit symboliek in alles wat er in de tabernakel stond en gedaan werd; in al die rituelen. Maar de priester kwam dus binnen, ging langs het brandofferaltaar, kwam daarna bij het wasvat en ging dan pas het heiligdom binnen.
Ik lees even verder. Hij doet daarna water in de waskom, als uitbeelding van het Woord van God – dat zal ik straks ook wel laten zien – en Hij begint de voeten van de leerlingen te wassen. In de meeste vertalingen staat 'discipelen', maar dat is een ander woord voor leerlingen. Hij begint de voeten van de leerlingen te wassen en af te drogen met de linnen doek waarmee Hij omgord is.
De voeten werden gewassen voor de maaltijd, zoals wij onze handen nog wassen voor het eten. Maar dat was slavenwerk, het wassen van die voeten. En natuurlijk is ook dat een uitbeelding van de Heer, zoals in Filippenzen 2 staat: dat Hij Zichzelf heeft ontledigd en de gestalte van een slaaf heeft aangenomen. In de meeste vertalingen staat 'dienstknecht', maar hier staat echt het woord *doulos* in het Grieks. Hij heeft de gestalte van een slaaf aangenomen. Hoe dan? Hij is de mensen gelijk geworden. Hij heeft Zichzelf ontledigd, de gestalte van een slaaf aangenomen en is de mensen gelijk geworden. Dat is wat de Heer hier ook doet: Hij stelt Zichzelf ten dienste van de Zijnen. Hij begint de voeten van de discipelen te wassen en af te drogen met de linnen doek waarmee Hij omgord is. Hij komt dan bij...
De Reactie van Petrus: het Tegenwoordige Werk van Christus ↑ hoofdstukken
Hij komt dan bij Simon Petrus en deze zegt tegen Hem: "Heer, wast U mijn voeten?" Zo zou je de klemtoon moeten leggen, denk ik. Want "Heer, wast U mijn voeten?", dat betekent: "Heer, gaat U Zich nu als slaaf opstellen?" Want heer en slaaf zijn natuurlijk tegengestelden. Een heer had een slaaf en heren hadden slaven. Ook dat vind je natuurlijk in de Bijbel. Paulus noemt zichzelf echter ook een slaaf van Christus Jezus en wij zijn dat ook. We zijn ook slaven van Christus Jezus, dienstknechten van Christus Jezus. Dus heer en slaaf zijn tegengesteld. De heer gaat nu dat slavenwerk doen. Petrus zegt: "Ja Heer, wast U mijn voeten?"
En dan geeft de Heer een bijzonder antwoord. Jezus antwoordde en Hij zei tegen hem: "Wat Ik doe, weet jij op dit moment niet, maar jij zal het na dezen weten." Nou, Petrus wist—hoe zeg ik dat netjes?—Petrus wist donders goed wat de Heer aan het doen was, toch? Want hij zegt: "Ja, wast U mijn voeten." Dus hij wist best wat de Heer letterlijk deed, namelijk dat de Heer zijn voeten ging wassen. En toch zegt de Heer: "Wat Ik doe, weet jij nu niet, weet je op dit moment niet. Maar jij zal het na dezen weten." Dus wat het betekent, dat wist hij niet. Hij wist dat de Heer zijn voeten ging wassen, maar de Heer wilde hem iets duidelijk maken. De Heer wilde hem iets onderwijzen en dat begreep hij niet.
En "na dezen", ja, dat is wel waar ik eerder aan refereerde: dat was na de opstanding en hemelvaart. Ik zei net al dat Petrus bijgepraat is door Johannes en ook door Paulus. Maar hoe dan ook, ze hebben later aan heel veel dingen teruggedacht die ze in eerste instantie niet begrepen. We vinden daar al meer voorbeelden van in de evangeliën, van dingen die Hij tegen ze zegt maar die ze toen pas later begrepen. Na dezen, na wat er zou gebeuren, na Zijn lijden en sterven, Zijn opstanding en hemelvaart, dan zou Petrus het weten, zegt de Heer.
En Petrus zegt tot Hem: "U zal mijn voeten absoluut niet wassen, tot in de aeon!" Ja, "tot in eeuwigheid" staat dat dan denk ik in de meeste vertalingen, maar er staat letterlijk "tot in de aeon". En dat is wel leuk, want de toekomende aeon is het tijdperk van de duizend jaar waarin satan gebonden zal zijn. Eigenlijk zegt Petrus—zo zouden wij het wellicht zeggen—"U gaat echt mijn voeten niet wassen, nog in geen duizend jaar!" Of: "Nee, nooit niet!" Ik weet niet hoe ze dat hier in Nunspeet zeggen, maar in ieder geval zegt Petrus: "Dat gaat niet gebeuren." Dus Petrus zegt tot Hem: "U zal mijn voeten absoluut niet wassen, tot in de aeon." In ieder geval: het gaat niet gebeuren.
En Jezus antwoordde hem: "Als Ik jou niet was, heb jij geen deel met Mij." Er is een heel subtiel verschil met wat je in sommige vertalingen leest. Want in sommige vertalingen staat dat de Heer zou zeggen: "Heb je geen deel aan Mij?" Maar wat de Heer juist in het volgende gaat zeggen, is dat Petrus wel deel heeft aan Hem. Petrus had ook deel aan Hem; hij was geheel rein, zegt de Heer straks twee verzen verder. Maar het wassen van de voeten is een uitbeelding van het tegenwoordige werk van Christus. Dat is het werk dat Hij doet waarbij Hij ons reinigt van onze wandel in deze boze aeon. Deze boze eeuw, dit boze tijdperk waar de god van de aeon in regeert.
Want wij zijn weliswaar geheel rein door het bloed van Christus, maar wij wandelen in een wereld die dat niet is. En dan kan je vieze voeten krijgen. En daarom wast de Heer die voeten. Dat heeft alles met onze wandel te maken. En hoe doet Hij dat dan? Nou, dat zagen we net al even. Die waskom en dat wasvat zijn uitbeeldingen. En dat water dat daarin zit, is een uitbeelding van het Woord van God. Dat is hetgene waarin en waardoor Hij ons reinigt. Dan wil ik nu die verzen uit Efeze 5 lezen.
Efeziërs 5: de Ecclesia en het Waterbad van het Woord ↑ hoofdstukken
Ik heb dit de vorige keer op Urk besproken en ik ga er hier nu niet te uitgebreid op in. Als u daar meer over wilt weten, dan is die studie op mijn website gewoon na te luisteren. Maar daar staat dus: mannen, heb je vrouw lief, zoals ook Christus de Ecclesia liefheeft. De Ecclesia, de gemeente — het Griekse woord voor gemeente betekent eigenlijk 'de uitgeroepen vergadering'. Mannen, heb je vrouw lief, zoals ook Christus de Ecclesia liefheeft en Zichzelf voor haar overlevert. Hier wordt de man een zware verantwoordelijkheid gegeven, want de man zou Christus tot voorbeeld nemen in de relatie tot zijn vrouw. De man zou zijn vrouw dus moeten liefhebben zoals Christus de Ecclesia, die Zijn lichaam is, liefheeft. En Christus levert Zichzelf over voor die Ecclesia, voor die gemeente.
Ook hier weer even een correctie op de vertalingen. De meeste vertalingen zeggen: mannen, heb je vrouw lief zoals ook Christus de gemeente heeft liefgehad. Maar dat staat er niet; het staat in een tijdloze vorm. Het feit wordt gewoon gesteld: Christus heeft de Ecclesia lief. Wanneer dan? Altijd, dat is gewoon een feit. Dat was zo, dat is zo en dat zal zo zijn. Dat liefhebben en dat overleveren staat er niet in de verleden tijd, zoals in 'zoals Christus de Ecclesia liefgehad heeft en Zichzelf voor haar overgeleverd heeft'. Nee, er staat: zoals Christus de Ecclesia liefheeft en Zichzelf voor haar overlevert. Dat doet Hij nu ook; het is tijdloos. Het is niet iets wat in het verleden heeft plaatsgevonden en daarna is gestopt. Dit verwijst ook niet primair naar Zijn lijden en sterven, maar naar wat Hij zou doen na Zijn opstanding.
En wat staat er dan? "Opdat Hij haar zal heiligen, haar reinigende in het waterbad in het woord." In Zijn woord natuurlijk. Letterlijk staat hier voor 'het woord' overigens niet het woord *logos*, maar een ander woord dat meer gaat over Zijn uitspraak. Maar dat heeft natuurlijk meer overeenkomsten dan verschillen, dus dat zeg ik er dan even bij. Maar wat doet Christus nu dus aan Zijn Ecclesia, aan Zijn gemeente? Hij heeft haar lief, Hij levert Zichzelf voor haar over, opdat Hij haar zal heiligen, apart zetten. Wij zijn geheiligd in Hem, apart gezet. Nu al. Maar Hij doet dat ook met een doel, want heiligen is apart zetten of wijden aan. Wij hebben een geweldige positie in Hem verkregen die nu weliswaar nog verborgen is in God, maar straks — denk aan Kolossensen 3 waar ik al eerder aan refereerde — wanneer Hij geopenbaard zal worden, zullen wij als Zijn lichaam met Hem geopenbaard worden in heerlijkheid. Wij zijn Zijn lichaam, dus in de positie die Hij heeft, delen wij. Dat is nu miskend en verborgen voor deze wereld, maar straks zal dat in heerlijkheid en openbaar aan de schepping getoond worden. Dat is ook dat heiligen: Hij zet ons daarvoor apart.
En wat doet Hij dan nog meer? "Opdat Hij haar zou heiligen, haar reinigende." Hij reinigt ons in het waterbad in Zijn uitspraak of in Zijn woord. Waar is dus dat waterbad waarin Hij ons reinigt? Dat is natuurlijk symboliek, een beeld. We worden niet letterlijk in een bad gereinigd, zoals aan het lichaam ook letterlijk gereinigd wordt als we in een bad gaan, maar daar gaat het hier natuurlijk niet over. Wat is dan dat waterbad? Dat is Zijn woord. Water in de Schrift is een uitbeelding van Zijn woord dat ons reinigt, voedt, vitaal maakt en ons kracht geeft.
Hij reinigt ons daarin, opdat Hij Zelf de Ecclesia voor Zichzelf zou presenteren — plaatsen of stellen. Andere vertalingen zeggen 'heerlijk', 'glorieus' of 'stralend'. Zonder vlek of rimpel of iets dergelijks, maar opdat zij heilig en smetteloos is. Dit is het doel waartoe de Heer ons reinigt. Waarom wast de Heer onze voeten? Waarom reinigt Hij ons van onze wandel in deze boze aeon? Omdat Hij ons heiligt en omdat Hij die Ecclesia voor Zichzelf zou stellen: heerlijk, zonder vlek of rimpel of iets dergelijks, maar heilig en smetteloos. Dat is wat Hij doet.
Er wordt niets gezegd over dat wij dat zelf zouden doen, of dat wij daar zelf een bijdrage aan kunnen leveren. De gedachte dat je jezelf zou kunnen reinigen of heiligen, is allemaal schijn. Hij doet dat; het is Zijn werk. Daar mogen we op vertrouwen en zeggen: dank U wel dat U dat doet. Als je dat niet weet — daarom heb ik het er ook over — en je denkt dat je dat zelf moet doen, dan ga je zelf aan de slag, maar dan kom je altijd tekort. Hij reinigt ons, Hij heeft ons lief, Hij levert Zichzelf voor ons over. Wij zijn Zijn lichaam. Dat is wat in dit gedeelte naar voren komt en waar ik op Urk uitgebreid over heb gesproken: dat dit aan de man als voorbeeld wordt gegeven en dat hij zich zo zou opstellen naar zijn vrouw.
Geheel Rein Door het Bloed, Gereinigd in de Wandel ↑ hoofdstukken
Simon Petrus zegt tot Hem: "Heer, niet alleen mijn voeten, maar ook de handen en het hoofd!" Dat is natuurlijk van het ene uiterste in het andere. Eerst wilde hij het niet, en toen zei hij: "Doe dan ook maar niet alleen mijn voeten, maar ook de handen en het hoofd." Maar daaruit blijkt ook wel dat Petrus het nog steeds niet helemaal begrepen had. En wat zegt de Heer dan tegen hem? Jezus zegt tegen hem: "Wie gebaad is, behoeft alleen de voeten te wassen, want hij is geheel rein."
Kijk, wij zijn eenmaal en voor altijd rein door het bloed van Christus. Ik heb hier een aantal schriftplaatsen waar dat naar voren wordt gebracht. Hij stierf, Zijn bloed vloeide als het ware Paaslam. Hij stierf, maar Hij stond op; Hij werd door God opgewekt uit de dood. Door dat bloed van Christus zijn wij eens voor altijd gereinigd. Er zijn daar natuurlijk ook allerlei liederen over. We zijn geheel rein door het bloed van Christus, maar die reiniging van onze wandel is nog wel nodig. Hebben we daar dan last van? Dat we in de wereld lopen en daar vies van worden? Nee, eigenlijk niet. Het hoeft ook niet, want Hij reinigt ons; Hij wast onze voeten. We hoeven daar dus helemaal geen last van te hebben, als we maar weten dat Hij dat doet.
Hij geeft Zich over, Hij heeft ons lief, Hij reinigt ons en Hij wast onze voeten. Dat is het werk dat Christus vandaag de dag doet, gezeten aan Gods rechterhand in de hemel. We hebben net ook wat liederen gezongen over wat de Heer voor ons gedaan heeft en de weg die Hij in geloof is gegaan. Hij heeft geleden en Hij is gestorven, maar je zou je kunnen afvragen: wat doet Hij dan nu? Wacht Hij alleen maar tot het moment van Zijn wederkomst, waarop Hij zal terugkeren om Zijn Koninkrijk op aarde te vestigen? In de tussentijd doet de Heer echter een werk waarvan Paulus zegt dat Hij Zijn ecclesia reinigt. Hij heeft Zichzelf voor haar overgegeven om Zijn ecclesia te heiligen en haar rein en onbesmettelijk voor Zich te stellen. Dat is het werk dat Christus nu doet aan ons.
Dat wordt uitgebeeld in die voetwassing. Jezus zegt tegen hem: "Wie gebaad is, behoeft alleen de voeten te wassen, maar hij is geheel rein. En jullie zijn rein, maar niet allen." Dit gaat natuurlijk over Judas. U leest in het vervolg — waar ik nu verder niet op in ga — in vers 27 dat Judas nog tijdens die maaltijd de opperzaal verlaat. De perikoop van vers 21 tot 30 beschrijft de gebeurtenissen met Judas en het indopen van de bete, zoals de Statenvertaling dat noemt.
Jullie zijn rein, maar niet allen, want Hij wist wie Hem zou overleveren; daarom zei Hij: "Jullie zijn niet allen rein." En dan lees je nog: "Toen Hij dan hun voeten had gewassen en Zijn bovenkleding nam en weer plaatsnam, zei Hij tegen hen: Weten jullie wat Ik met jullie gedaan heb?" Nogmaals, ze wisten natuurlijk heel goed dat de Heer hun voeten waste — Petrus kwam er immers tegen in opstand — maar de Heer vraagt: "Weten jullie wat Ik met jullie gedaan heb?"
Hij vervolgt: "Jullie noemen Mij Leraar en Heer, en terecht zeggen jullie dat, want Ik ben het." De Heer zegt dat terwijl Hij zojuist slavenwerk had gedaan. Hij had de gestalte van een slaaf aangenomen en was de mensen gelijk geworden ten dienste van de Zijnen. En dan zegt Hij: "Jullie noemen Mij Leraar en Heer." Dat woord 'Leraar' zijn we al eerder tegengekomen. De meeste vertalingen zeggen hier zoiets als 'Meester', maar er staat echt een woord dat met onderwijzen te maken heeft. Daar kennen wij ons woord 'didactiek' van; in het Grieks is dat didaskolos. Het heeft alles met onderwijs te maken.
De Heer was hun onderwijzer en zij waren Zijn discipelen, Zijn leerlingen. De Heer heeft in deze geschiedenis ook onderwezen, niet met woorden, maar deze keer door daden. Dat deed Hij vaker, al deed Hij het natuurlijk ook vaak met woorden. De Heer vraagt dus: "Weten jullie wat Ik met jullie gedaan heb?" Dat was ook onderwijs. "Jullie noemen Mij Leraar en Heer, en terecht zeggen jullie dat, want Ik ben het." De Heer had hen zojuist onderwezen door wat Hij aan hen gedaan had. En wat Hij aan hen gedaan had, is natuurlijk een schitterend plaatje van het werk dat Hij nu aan ons doet: Hij reinigt en heiligt ons. Hij zegt dan ook: "Indien dan Ik, de Heer en Leraar, jullie voeten was, zijn jullie ook verschuldigd elkaars voeten te wassen."
Elkaars Voeten Wassen: Elkaar Begenadigen in de Praktijk ↑ hoofdstukken
En natuurlijk bedoelt de Heer ook hier niet dat wij letterlijk elkaars voeten zouden wassen. Ik heb weleens begrepen dat er bijeenkomsten zijn waar ze dat wel doen – of raak ik nu een gevoelige snaar? Zijn daar beelden van, Herman? Je mag van mij best elkaars voeten wassen als je daar behoefte aan hebt, maar natuurlijk is hier de betekenis overdrachtelijk. En de oren wassen, daar hebben we altijd minder moeite mee. Elkaar de oren wassen; ja, dat is ook zo’n uitdrukking. Maar we zouden elkaar niet de oren wassen, we zouden elkaar de voeten wassen.
Kijk, in de brieven van Paulus vind je nogal wat oproepen om elkaar lief te hebben, om elkaar aan te nemen, om elkaar te verdragen en om elkaar te dienen. Dat rijtje kun je nog wel uitbreiden, maar samengevat betekent dit: elkaar begenadigen. Terwijl ik het zeg, denk ik: ja, ik had eigenlijk een afdruk van dat vers moeten maken. Efeze 4 vers 32 of Kolossensen 3 vers 13. Dat heb ik niet gedaan, maar dat had ik eigenlijk wel moeten doen. Daar staat in de meeste vertalingen zoiets als: vergeef elkaar als je iets tegen de ander hebt, zoals ook Christus ons vergeven heeft. Dat staat in de meeste vertalingen, maar letterlijk staat er een vervoeging van het woord *charis*, wat genade betekent: begenadig elkaar. Zoals Christus ook ons begenadigt.
En begenadigen gaat natuurlijk veel verder dan vergeven. Kijk, vergeven is dat je dingen van elkaar door de vingers ziet. Maar vergeeft de Heer ons alleen? Nee, de Heer doet veel meer: Hij begenadigt ons. Hij neemt ons aan, Hij verdraagt ons, Hij dient ons en Hij levert Zich voor ons over. Dat hebben we zojuist gelezen. De Heer maakt ons blij met Zijn woord en dat is, denk ik, ook in de eerste plaats wat wij met elkaar zouden doen als wij elkaar begenadigen: elkaar elke keer wijzen op Hem en op Zijn woord, op Zijn werk. Op wat Hij doet en wat Hij ook vermag te doen en wat Hij kan. Want als we op onszelf aangewezen zouden zijn, op wat wij zouden doen of zouden kunnen... nou, dat is natuurlijk maar heel beperkt. Maar bij Hem is alles mogelijk. Alles wat Hij wil, dat zal Hij ook doen. En daar mogen we elkaar op wijzen: op Hem.
De Heer zegt dan nog: "Want Ik heb jullie een voorbeeld gegeven, opdat ook jullie zullen doen zoals Ik met jullie doe." Dus de Heer zegt niet dat Hij een voorbeeld heeft gegeven opdat jullie zullen doen *wat* Ik doe, maar *zoals*. Dat is ook een subtiel verschil, hè? En zoals de Heer deed: letterlijk waste Hij hun voeten, maar figuurlijk beeldt dat natuurlijk uit dat Hij hen reinigt. Waarin reinigde Hij hen? In het woord van God. En dat zouden wij ook doen. We zouden elkaar opbouwen, bemoedigen, aanmoedigen en begenadigen door in de eerste plaats natuurlijk te wijzen op dat woord van God, dat ons leven geeft, ons leven vult, ons leven voedt en ons reinigt. Nou, daar wilde ik het eens met u over hebben deze ochtend. En dan wil ik het hier ook maar bij laten.