Salomo’s oordeel

De geschiedenis in 1 Koningen 3 waarbij Salomo rechtspreekt tussen twee hoeren, is erg bekend en in het Nederlands hebben we er zelfs een spreekwoord aan overgehouden: een Salomonsoordeel vellen. Een wijs oordeel geven in een ingewikkelde zaak, en dat is Salomo deed.

Dit is natuurlijk een schitterende geschiedenis die erg spreekt tot de verbeelding en zeer geschikt is voor vertellingen in kinderbijbels. We vinden er dan ook veel afbeeldingen van terug op internet en andere plaatsen.

Maar echte wijsheid verkrijgen we als we gaan zien dat deze zoon van David, een uitbeelding is van dé Zoon van David, die zal heersen in vrede en recht zal doen in Zijn Koninkrijk op de troon van Zijn vader David. In deze bijbelstudie willen we zien wat de diepere zin (Gal.4:24) is van deze geschiedenis, want ook dit verhaal spreekt van de Zoon van de derde dag, die leeft!

📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst

Samenvatting: Deze studie behandelt het verhaal van Salomo's oordeel als een profetische uitbeelding van het komende Messiaanse vrederijk. De twee vrouwen in de geschiedenis fungeren als symbool voor enerzijds het ongelovige en anderzijds het gelovige overblijfsel van Israël. De dode en de levende zoon op de derde dag vormen samen een prachtig type van het sterven en de opstanding van de Messias. Koning Salomo, als type van de Vredevorst, demonstreert goddelijke wijsheid door met een zwaard de waarheid aan het licht te brengen. Het zwaard staat hierbij symbool voor het levende Woord van God dat scheiding brengt tussen leugen en waarheid.

Besproken Schriftgedeelten: 1 Kronieken 3, 1 Koningen 3, 1 Koningen 3:16, 1 Koningen 10, Ezechiël 23, Genesis 1, Mattheüs 27, Galaten 4, Hebreeën 4, 1 Korinthe 1, Handelingen 3, Leviticus 14, Leviticus 16, 2 Samuël 11, 2 Samuël 12, 2 Samuël 12:24

“Het zwaard, dat de uitbeelding is van het Woord van God, openbaarde de werkelijkheid.”

Introductie: Salomo als Uitbeelding van de Zoon van David ↑ hoofdstukken

Ja, we gaan het hebben over wijsheid, over Salomo’s oordeel. Ik zou ook kunnen zeggen: we gaan het hebben over de zoon van David. Dan zeggen jullie misschien: "Ja, daar heb je het toch al vaker over?" We gaan dat nu in dubbele zin doen, want we gaan het hebben over Salomo. Dat was, je zou kunnen zeggen, een zoon van David, want David had er nogal wat. Als ik het goed heb, was Salomo de tiende zoon van David; dus ook nog niet eens de eerste.

Ik heb daar vanmorgen nog even naar zitten zoeken en toen dacht ik: dat wordt toch een hele opgave om al die zonen van David te tellen, want hij had nogal wat vrouwen en nogal wat kinderen. Maar er is een hoofdstuk, 1 Kronieken 3 is dat, daar worden ze netjes opgesomd. Dus toen kwam ik erop uit dat Salomo de tiende was. Een mooi getal overigens, maar dat terzijde.

We gaan het hebben over Salomo’s oordeel. Dat kennen jullie waarschijnlijk ook wel, die term, want daar hebben we in Nederland zelfs een spreekwoord aan overgehouden. Een Salomons oordeel, dat spreekt van een wijs oordeel in een lastige of gecompliceerde kwestie. Dat is wat Salomo deed: hij kreeg een lastige kwestie voorgeschoteld en daarin velde hij een oordeel. Dat was een wijsheid van God die hij daar demonstreerde, en daar gaan we deze ochtend naar kijken.

De Context: Salomo's Droom en het Messiaanse Vrederijk ↑ hoofdstukken

Laten we het erover hebben, maar laat ik jullie dan eerst wat vertellen over de context. Ik weet niet of dat echt nodig is, maar om in ieder geval even het geheugen op te frissen: wie was nou die Salomo en hoe kwam hij aan die wijsheid? We gaan straks naar 1 Koningen 3, vanaf vers 16, maar in het voorgaande deel van 1 Koningen 3 heeft Salomo een droom. In die droom verschijnt God aan Salomo en God vraagt hem: "Wat kan ik jou geven?"

Salomo zegt dan – en ik parafraseer nu even, niet al te letterlijk denk ik – dat zijn vader David een grote koning was en dat hijzelf nog maar een klein jongen is. Nu wil hij overigens wel een heel groot koninkrijk regeren en daar heeft hij wijsheid voor nodig. "Geef mij alsjeblieft die wijsheid," dat is de vraag van Salomo aan God. Dan zegt God: "Omdat je niet gevraagd hebt om geld of rijkdom en ook niet om lengte van dagen, krijg je dat er nog eens bovenop." Hij krijgt dus die wijsheid, plus God belooft hem ook welvaart, rijkdom en, onder voorwaarden, een lang leven. Onder de voorwaarde dat hij zijn hele leven zou blijven dienen. Daar valt ook nog wel het een en ander over te zeggen, maar dat doen we nu even niet. Salomo krijgt dus die wijsheid van God omdat hij erom vraagt.

Ik zei het net al: Salomo is de zoon van David. Dat is natuurlijk een dubbelzinnige term, omdat wij ook een Zoon van David kennen, de Zoon van David met hoofdletters, en dat is natuurlijk de Heer Jezus Christus. Ook daarin is Salomo dus een uitbeelding van de Zoon van David. De naam Salomo betekent zoiets als 'zijn vrede', of zoals andere uitleggers en vertalers zeggen: 'vreedzaam' of 'vredig'. Het heeft in ieder geval te maken met vrede, met *shalom*. Salomo heeft dus alles met vrede te maken. Hij was een koning met het woord vrede in zijn naam en daarmee is hij natuurlijk een Vredevorst. Ook dat is natuurlijk een dubbelzinnige term, want de Vredevorst, zoals Hij ook in de Schrift genoemd wordt, is de Heer Jezus Christus. Salomo is daar een uitbeelding van.

Salomo had overigens – dat is niet zo heel bekend – een ontzettend groot wereldrijk waarin vrede was tot aan de grenzen van dat rijk. Je vindt dat bijvoorbeeld beschreven in 1 Koningen 10. Daar wordt een bekende geschiedenis beschreven over de koningin van Sjeba. Deze koningin uit een stuk zuidelijker, uit Afrika, kwam naar Salomo om zijn rijkdom te bezien. Maar bovenal had ze gehoord over zijn wijsheid en dat wilde ze weleens zien en horen. Dus zij kwam daar op bezoek bij Salomo.

Dit is natuurlijk een uitbeelding van de toekomst. Want dit spreekt – en dat hoef ik eigenlijk, als ik het kringetje zo rondkijk, nauwelijks te zeggen – over dingen die toen hebben plaatsgevonden en die we vanmorgen ook gaan bezien, die een profetische betekenis hebben. Ze wijzen vooruit naar de Zoon van David, naar de Vredevorst die in de nabije toekomst gaat regeren in Zijn Koninkrijk. Een koninkrijk waarin satan duizend jaar gebonden is. Het is geen Bijbelse term, maar ik blijf het mooi vinden: dat wordt ook wel het Messiaanse vrederijk genoemd. Ik zeg dat dit geen Bijbelse term is, want je vindt hem niet zo letterlijk in de Bijbel; volgens mij heeft Johannes de Heer hem bedacht. Maar het is natuurlijk wel ergens op gebaseerd dat men het een duizendjarig vrederijk noemt, omdat het Nieuwe Verbond dat dan gesloten wordt met Israël ook het 'verbond des vredes' heet, het verbond van de vrede. In dat vrederijk zal dus werkelijk vrede zijn. Dat vinden we in ieder geval ook in de geschiedenis van Salomo beschreven en voorzegd.

Dat is ook wel leuk – ik had het net over die duizend jaar waarin satan gebonden is, vandaar dat het het duizendjarig vrederijk wordt genoemd – maar in dit hoofdstuk lees je ook dat Salomo duizend offers bracht. Ook had hij duizend vrouwen. De vrouw in de Schrift spreekt van de heerlijkheid van de man. Anders gezegd: Salomo had een duizendvoudige heerlijkheid en daarmee is hij natuurlijk ook weer de uitbeelding van de Zoon van David in Zijn heerlijkheid, in dat rijk waarin satan duizend jaar gebonden is. Dit hoef ik dan nauwelijks meer toe te lichten: dat Salomo een type is van de Zoon van David, de Vredevorst die Zijn Koninkrijk zal vestigen over deze hele wereld. Er staat geschreven: "Groot zal de heerschappij zijn en eindeloos de vrede op de troon van zijn vader David."

Lezing van de Geschiedenis: een Salomons Oordeel ↑ hoofdstukken

Wat ik nu eerst ga doen is deze geschiedenis even lezen, die verzen. Dan nemen we ze vers voor vers door en zal ik daar wat commentaar bij geven. Maar laten we het eerst even lezen.

Toen kwamen er twee vrouwen bij de koning. Ja, er is een net woord voor: prostituee. Maar het woord komt nogal eens voor in dit gedeelte, dus ik heb er toch maar voor gekozen om het gewoon hoeren te noemen. We weten allemaal wat er bedoeld wordt. Ik heb het idee dat als ik het elke keer over prostituees heb, dat ik er op een gegeven moment toch over ga struikelen. Bij hoeren heb ik daar al minder last van. Maar de Schrift noemt het ook gewoon zo. Dus we kunnen dat wel met allerlei eufemismen bedekken, maar we gaan gewoon lezen wat er staat.

Toen kwamen er twee vrouwen, hoeren, bij de koning en zij stonden voor zijn aangezicht. De ene vrouw zei: "Och mijn heer, ik en deze vrouw wonen in één huis en ik heb bij haar in huis een kind gebaard. Het gebeurde op de derde dag nadat ik gebaard had, dat deze vrouw ook een kind baarde. Nu waren wij samen, geen vreemde was er bij ons in huis; alleen wij tweeën waren in huis. Toen is de zoon van deze vrouw 's nachts gestorven, omdat zij op hem gelegen had. En zij is midden in de nacht opgestaan, heeft mijn zoon naast mij weggenomen terwijl uw dienares sliep, en zij heeft hem in haar schoot gelegd en haar dode zoon legde ze in mijn schoot. Toen ik 's morgens opstond om mijn zoon te voeden, zie, hij was dood. Diezelfde morgen echter bekeek ik hem goed en zie, het was mijn zoon niet die ik gebaard had."

Toen zei de andere vrouw: "Niet waar, de levende is mijn zoon en de dode is uw zoon." De eerste zei daarentegen: "Niet waar, de dode is uw zoon en de levende is mijn zoon." Zo spraken zij ten overstaan van de koning. Toen zei de koning: "Deze zegt: dit is mijn zoon, de levende, en uw zoon is de dode. En die zegt: niet waar, dus uw zoon is de dode, mijn zoon is de levende." Vervolgens zei de koning: "Breng mij een zwaard." En ze brachten een zwaard bij de koning. En de koning zei: "Snijd de levende jongen in tweeën en geef de helft aan de één en de helft aan de ander."

Toen sprak de vrouw van wie de levende zoon was tot de koning, want haar medelijden werd opgewekt vanwege haar zoon: "Och mijn heer, geef haar het levende kind en dood het niet." De ander zei: "Hij is niet van mij en ook niet van u, doorsnijd het!" Toen antwoordde de koning en zei: "Geef haar het levende kind en dood het in geen geval; zij is zijn moeder." En heel Israël hoorde het oordeel dat de koning geoordeeld had en men had ontzag voor de koning, want zij zagen dat er wijsheid van God in hem was om recht te doen.

Ja, tot zover. Dit is het gedeelte. Nu nemen we het vers voor vers door en zal ik daarbij ook wat aanwijzingen geven om de betekenis van de dingen te duiden. Ik heb erover nagedacht hoe ik dat nou zou doen. Lezen we gewoon de geschiedenis door en ga ik aan het eind het profetische plaatje op een rijtje zetten van waar het nu de uitbeelding van is? Daar heb ik altijd wat moeite mee, want als je die dingen voorbij ziet komen, houd dan je mond er maar eens over. Dat lukt mij dus niet. Dus ik zal gewoon de aanwijzingen geven als we het langslopen. En aan het eind wil ik het allemaal nog even op een rijtje zetten, want wellicht dat dat niet overbodig is. Maar daar komen we dan tenslotte wel op.

Vers-voor-vers: de Twee Hoeren als Beeld van Israël ↑ hoofdstukken

We gaan het nu vers voor vers doornemen. Vanaf vers 16: "Toen kwamen er twee vrouwen, hoeren, bij de koning." Zoals ik al zei, volgt deze geschiedenis op de vraag van Salomo om wijsheid. Deze geschiedenis is dus een demonstratie van die wijsheid, dat mag duidelijk zijn. Twee hoeren; de hoer is een bekend beeld van Israël in de Schrift. Ik heb er hier een paar genoemd. Soms hebben die hoeren ook namen, zoals Gomer in Hosea. Er wordt tegen Hosea gezegd: "Hosea, trouw een hoer." Dat wordt dan ook uitgelegd — ik citeer nu even de Statenvertaling die in mijn hoofd zit — want "het land hoereert ganselijk achter mij", zegt JAHWEH. Dus Hosea moest, als uitbeelder van God, een hoer trouwen, zoals God met een hoerig volk was getrouwd. Het oude verbond werd voor het volk voorgesteld als een huwelijksverbond tussen God de Man en Israël de vrouw. Dat zal in de toekomst ook weer zo zijn, al zal dat een nieuw verbond van een andere orde zijn. Maar dat volk was ontrouw aan haar Man en vandaar dat het volk Israël eigenlijk de hele Schrift door wordt voorgesteld als een hoer, tot en met Openbaring, het laatste Bijbelboek, waar nog een rol voor Israël in de toekomst, in de eindtijd, is weggelegd en waar het ook hoererijen zal bedrijven. De hoer is in de Schrift dus een bekend beeld van Israël.

Op Ezechiël kom ik nog terug, want daar hebben die hoeren ook namen. "De ene vrouw zei: Och mijn heer, ik en deze vrouw wonen in één huis." Dus twee hoeren in één huis. Hoe heet zo’n huis? Dat heet een bordeel. Gelukkig zijn er mensen die dat weten. Er zijn nog wel wat namen voor; ik heb vorige week ook op internet zitten zoeken, want 'bordeel' is natuurlijk ook een beetje een eufemisme. Er zijn nogal wat synoniemen, maar dat mag u zelf opzoeken op zo'n website. Ik ben hier niet om Nederlandse les te geven. Ze woont in een huis, ik zeg het toch maar: een hoerenhuis. Een huis waar hoeren wonen, en dat is dus een bordeel. Twee hoeren in het huis als uitbeelding van het huis van Israël. Zoals we opmerken in Ezechiël 23, daar wordt ook gesproken over twee hoeren in een lang hoofdstuk. Die hoeren worden daar ook gedefinieerd; ze heten Ohola en Oholiba. De één staat voor Samaria en de ander staat voor Jeruzalem. Samaria was de hoofdstad van het tienstammenrijk en Oholiba, als uitbeelding van Jeruzalem, was natuurlijk de hoofdstad van het tweestammenrijk. Zo heb je heel Israël vertegenwoordigd: twee hoeren in één huis, of in ieder geval twee hoeren als uitbeelding van het huis Israëls.

"Ik en deze vrouw wonen in één huis, en ik heb bij haar in huis een kind gebaard. En het gebeurde op de derde dag nadat ik gebaard had, dat deze vrouw ook een kind baarde." Laat ik eerst dit nog even zeggen, want dat schiet me nu te binnen en ik vind het opmerkelijk: wat Salomo níét doet. Er komen twee hoeren naar hem toe, maar hij zegt niet: "Nou, we moeten het eerst eens over jullie levensstijl en over jullie beroep hebben." Nee, Salomo gaat gewoon rechtspreken, want dat deed de koning toen. Hij gaat gewoon rechtspreken tussen die hoeren, die in onze meest christelijke samenkomsten natuurlijk helemaal niet welkom zouden zijn geweest. En áls ze er al zouden komen, zouden ze het podium op moeten komen om schuldbelijdenis te doen enzovoort. Maar daar lees je hier allemaal niets over. Daar mag u zelf uw conclusies uit trekken. Salomo zegt ook niet: "Voordat ik recht ga spreken over jullie, moeten jullie beloven dat jullie een ander beroep gaan zoeken," of: "Hoe komen jullie aan die kinderen?", want dat zijn natuurlijk ook nog eens buitenechtelijke kinderen. Nee, Salomo gaat rechtspreken.

De Derde Dag en het Doden van de Zoon in Onwetendheid ↑ hoofdstukken

Zij vertelt: "Ik heb een kind gebaard, en op de derde dag nadat ik gebaard heb, baarde die andere vrouw ook een kind." De derde dag. Hier is dus leven op de derde dag. Tja, hoeveel voorbeelden zouden we daarvan kunnen noemen? Ik heb er een paar voor u, maar als we een brainstormsessie zouden doen, dan zouden we heel veel dia’s kunnen vullen, denk ik.

Het begint al in Genesis, als het land oprijst uit de wateren. Verderop in Genesis zien we het offer van Izak, ook op de derde dag. Op de derde dag leeft de schenker en wordt hij verhoogd. De derde dag was ook de dag van de doortocht door de Jordaan; ook daar weer in het water en er dan weer uit, zoals het land ook oprees uit de wateren in Genesis 1. Esther kreeg genade van de koning en de gouden scepter krijgt ze toegereikt op de derde dag. Israël wordt na twee dagen op de derde dag levend gemaakt, zegt Hosea. Welke derde dag dat dan precies is, dat moet je maar aan Petrus vragen. Er was een bruiloft te Kana, enzovoort.

Ik kan natuurlijk nog wel even doorgaan, maar dé derde dag was natuurlijk de opstandingsdag van Christus. Al die derde dagen die we in de Schrift vinden, hebben daar in ieder geval iets mee te maken. Het gaat altijd over nieuw leven en opstanding. Leven op de derde dag. En dat zien we hier ook: een kind geboren op de derde dag. Er is dus nieuw leven op de derde dag.

Het gebeurde op de derde dag nadat de eerste vrouw gebaard had, dat deze andere vrouw ook een kind baarde. "Nu waren wij samen, geen vreemde was er bij ons in huis; alleen wij tweeën waren in huis." Dit is een rechtszitting, dus wat zij hier zegt, is belangrijk. Er waren geen getuigen bij, dus het is haar woord tegen het mijne. Dat is eigenlijk het verhaal hier. De ene zegt dit, de andere zegt dat, maar er waren geen getuigen bij aanwezig. Hoe kom je daar dan uit? Salomo had natuurlijk nog niet de beschikking over de technieken die we tegenwoordig hebben.

Ik lees even verder. "Toen is de zoon van deze vrouw ’s nachts gestorven," zo beweert zij. Er is dus een dode zoon. Zij zegt eigenlijk: de zoon van de derde dag is dood. Herkent u die bewering? Jazeker. Het ongelovige deel van Israël zegt: "Wij weten dat het de zoon van de derde dag is, de zoon die wij kennen als de zoon, maar hij is dood. Hij is aan een kruis gevangen, hij is gestorven en die hebben we nooit meer teruggezien." Houd dat in gedachten.

Toen is de zoon van deze vrouw ’s nachts gestorven, omdat zij op hem gelegen had. Ja, hoe wist ze dat? Dat is natuurlijk de vraag. Kijk, die zoon was dood, dat was wel duidelijk. Maar hoe wist zij dat het kwam omdat die andere vrouw op hem gelegen had? Wij weten, want we hebben net gelezen, dat zij in feite haar eigen zoon gedood heeft door op hem te liggen. Dat heeft ze natuurlijk niet expres gedaan. Wat ze hier doet, is natuurlijk liegen en bedriegen; ze legt een vals getuigenis af. Dat is met opzet. Maar dat zij haar eigen zoon gedood heeft, dat is in onwetendheid gebeurd.

En dat lezen we ook van Israël: dat ze de Zoon hebben gedood in onwetendheid. Petrus zegt dan tot zijn volksgenoten — dit is midden in zijn toespraak: "Maar de Vorst van het leven hebben jullie gedood, Die God uit de doden opgewekt heeft, waarvan wij getuigen zijn. En nu weet ik, broeders, dat jullie het in onwetendheid gedaan hebben." Petrus zegt dus ook dat ze Hem gedood hebben, maar dat ze het in onwetendheid hebben gedaan. De Heer zei immers ook: "Vader, vergeef het hun, want ze weten niet wat ze doen." Ze hebben dat in onwetendheid gedaan.

En daar is deze hoer, die haar zoon doodt in onwetendheid door op hem te gaan liggen, een beeld van. Die ene hoer is een beeld van het ongelovige Israël. En die andere hoer is een beeld van het gelovige Israël.

"Toen is de zoon van deze vrouw ’s nachts gestorven, omdat zij op hem gelegen had. En zij is midden in de nacht opgestaan, heeft mijn zoon naast mij weggenomen, terwijl uw dienares sliep, en heeft hem in haar schoot gelegd. En haar dode zoon legde zij in mijn schoot." Zij beschuldigt die andere vrouw er dus van dat ze het lichaam heeft gestolen en het heeft omgewisseld.

Het Weggenomen Lichaam en de Onherkende Zoon ↑ hoofdstukken

Maar ook dat vinden we terug in het Nieuwe Testament, in de evangeliën. Daar lees je dat de discipelen ervan werden beschuldigd het lichaam te hebben gestolen. Het gelovige Israël werd daarvan beschuldigd. In Mattheüs 27 lees je dat bijvoorbeeld. De schriftgeleerden, de farizeeën en de leidslieden van het volk zeggen: "Beveel dan het graf te verzekeren tot op de derde dag." Waarom? Opdat niet Zijn leerlingen Hem 's nachts komen stelen en dan tot het volk zeggen: "Hij is opgewekt uit de doden." Want deze bedrieger, zoals zij Hem noemden, had gezegd: "Ik zal opstaan op de derde dag." Dat hadden ze dan blijkbaar toch begrepen. Maar zij dachten: verzeker dat graf, zet daar een wacht voor. En dat is ook gebeurd, zodat zij dat lichaam niet zouden komen stelen om vervolgens te kunnen verkondigen dat Hij is opgestaan uit de doden.

Een hoofdstuk later lees je wat diezelfde leidslieden van het volk Israël zeiden tegen de wachters bij het graf. Ze moesten waarschijnlijk naar hun baas – was dat Herodes of Pilatus? Dat zou ik even moeten nalezen, maar een van de twee. En zij zeiden tegen die wachters: "Zeg maar: Zijn leerlingen, Zijn discipelen, zijn 's nachts gekomen en zij hebben Hem gestolen terwijl wij sliepen." Hier wordt dus ook de beschuldiging geuit dat er een lichaam is gestolen.

Nou, dat vind je dus ook in deze geschiedenis van die twee vrouwen terug. De ene vrouw beweert: "Zij is midden in de nacht opgestaan en heeft mijn zoon naast mij weggenomen terwijl uw dienares sliep. Zij heeft hem in haar schoot gelegd en haar dode zoon legde ze in mijn schoot. Toen ik 's morgens opstond om mijn zoon te voeden, zie, hij was dood. Diezelfde morgen echter bekeek ik hem goed en zie, het was mijn zoon niet die ik gebaard had."

Als we dit met onze typologische bril bekijken – want de dingen hebben vaak een dubbele zin – dan zien we dat Paulus daar ook op veel plaatsen over spreekt. Hij noemt bijvoorbeeld Mozes, de wolk en het volk in de woestijn als zaken die een typologische betekenis hebben. In Galaten 4 zegt hij het over Hagar en Sarah: twee vrouwen – geen hoeren weliswaar, maar wel twee vrouwen. Dit zijn dingen die een diepere zin hebben, een diepere betekenis. Dat geldt eigenlijk voor alle geschiedenissen in de Schrift.

Hier zien we dus ook dat de ene vrouw, als uitbeelding van het ongelovige Israël, de zoon niet herkent. Dat is een treffende uitbeelding van het volk Israël, het ongelovige deel dat de Zoon niet herkende en ook niet erkende. Ze zegt: "Diezelfde morgen bekeek ik hem goed en zie, het was mijn zoon niet." In werkelijkheid was het wel haar eigen zoon die daar dood naast haar lag, maar ze herkent hem niet. Ik zie u soms een beetje vragend kijken, maar we gaan straks de zaken nog op een rijtje zetten en laten zien wie wat zegt. Mocht u het uiteindelijk niet helemaal hebben kunnen volgen, kijk het dan gerust even terug. Maar begrijpend lezen is hier essentieel. Dat moeten we altijd doen als we de Schrift bestuderen. En u heeft ook de edele taak om de dingen die ik hier naar voren breng te checken of ze werkelijk zo zijn, net als de Bereeërs. Als ik er dan naast zit, hoor ik dat uiteindelijk hopelijk wel.

Zij herkent die zoon dus niet: "het was mijn zoon niet die ik gebaard had". En dan komt die andere vrouw nu voor het eerst echt aan het woord. Ze is al die tijd stil geweest. Toen zei de andere vrouw: "Niet waar, de levende is mijn zoon en de dode is uw zoon." Ja, de eerste zei daarentegen: "Niet waar, de dode is uw zoon en de levende is mijn zoon!" Zo spraken zij ten overstaan van de koning. In de NBG-vertaling staat dat zij "krakeelden", maar dat is meer een uitleg; in de grondtekst staat dat zij spraken. Ik kan me wel voorstellen dat ze daar stonden te kijven. Het staat er niet bij welke leeftijd deze vrouwen hadden, maar als het vrouwen op leeftijd waren geweest, had je zomaar kunnen bedenken dat hier de term 'oude hoeren' vandaan komt. Maar dat kan ik natuurlijk niet bewijzen. De NBG legt het dus uit als krakeelen, maar het was natuurlijk in essentie een welles-nietesverhaal.

Dat zegt de koning dan ook: "Deze zegt: 'Dit is mijn zoon, de levende, en uw zoon is de dode.' Maar die zegt: 'Niet waar, uw zoon is de dode en mijn zoon is de levende.'" Ga er maar aan staan, zonder DNA-testen of welke moderne technieken dan ook. Maar de koning had wijsheid. De zoon van David had wijsheid van God gevraagd en wijsheid ontvangen.

Het Zwaard als Uitbeelding van het Woord van God ↑ hoofdstukken

Vervolgens zei de koning: "Breng mij een zwaard." En dan staat er letterlijk: zij brachten het zwaard bij de koning. Inderdaad, de vertalingen zeggen dat ze het zwaard bij de koning brachten. Dat is veelzeggend, want het zwaard is in de Schrift een uitbeelding van de uitspraken en de woorden van God. Dat is een prachtig gegeven: de uitspraken van God. Salomo gaat hier ook een uitspraak doen; laten we voor het gemak zeggen: het Woord van God.

We vinden in Hebreeën 4 die bekende tekst, die altijd weer mooi is om zo te lezen: "Want het woord van God is levend en krachtig, en scherper dan enig tweesnijdend zwaard." Het Woord van God wordt dus uitgebeeld in dat zwaard en het is dan ook scherper dan welk tweesnijdend zwaard dan ook. Er staat ook dat het de dingen van elkaar scheidt. Ik heb niet het hele vers geprojecteerd, maar het snijdt in ieder geval tussen ziel en geest. Dit zijn zaken die in het dagelijks spraakgebruik vaak op één hoop worden gegooid, alsof het hetzelfde is, maar dat is dus niet zo. Het Woord van God scheidt die dingen van elkaar. Daarom is het ook een zwaard; het maakt onderscheid tussen de dingen omdat het Woord van God de zaken verduidelijkt. Het beschrijft ons hoe de dingen werkelijk zijn en daardoor scheidt het de zaken van elkaar.

Uiteindelijk staat er aan het einde van dat vers in Hebreeën 4 ook dat het een oordeelkundige is van de gevoelens en van de gedachten van het hart. Dat is precies wat Salomo hier gaat demonstreren door middel van het zwaard. Het Woord van God is levend en krachtig en Salomo, die natuurlijk een uitbeelding is van Christus — Die in Openbaring ook het Woord van God wordt genoemd — scheidt hier de zaken van elkaar. Daarom speelt het zwaard zo’n belangrijke rol in deze geschiedenis. Het zwaard gaat namelijk de waarheid aan het licht brengen. Dat is wat het Woord van God doet: het brengt de waarheid aan het licht.

De koning zei: "Snijd de levende jongen in tweeën. Geef de helft aan de een en de helft aan de ander." De ene vrouw is zich natuurlijk helemaal kapot geschrokken toen de koning dit zei. Er staat dan ook: "Toen sprak de vrouw van wie de levende zoon was tot de koning, want haar medelijden werd opgewekt vanwege haar zoon: 'Och, mijn heer, geef háár het levende kind en dood het niet!'" Hier komt door de liefde van de moeder — of eigenlijk moet ik zeggen: door Salomo's uitspraak en zijn wijsheid — de waarheid aan het licht. Zij zegt: "Dood dat kind in geen geval." Haar liefde voor het kind werd opgewekt en ze dacht: geef het kind dan maar aan die ander, als het maar blijft leven. Maar die andere vrouw zegt: "Hij is niet van mij en ook niet van jou, snijd maar doormidden." En daarmee verried zij zichzelf.

Toen wist de koning genoeg. Hij antwoordde: "Geef háár het levende kind en dood het in geen geval. Zíj is zijn moeder." Zo bracht het zwaard de waarheid aan het licht. Het zwaard, dat de uitbeelding is van het Woord van God, openbaarde de werkelijkheid. En heel Israël hoorde het oordeel dat de koning geveld had, en men had ontzag voor de koning, want zij zagen dat de wijsheid van God in hem was om recht te doen.

De wijsheid van God is ook een aanduiding van de Heer Jezus Christus. In 1 Korinthe 1 vinden we dat terug in een interessant, lang hoofdstuk. Daar wordt gezegd dat Christus de kracht van God en de wijsheid van God is. God demonstreert Zijn wijsheid in Zijn Zoon, de Zoon van David. Zoals Hij dat hier in deze geschiedenis, die duizenden jaren geleden plaatsvond, ook al demonstreerde in Salomo, de zoon van David.

Samenvatting van de Rechtszaak en de Profetische Betekenis ↑ hoofdstukken

Voordat we de diepere zin van deze geschiedenis nog eens op een rijtje zetten, is het goed om het verslag van de rechtszaak rond de Vredevorst even helder door te nemen. Er staan twee hoeren voor de koning. Ze hebben in de tekst geen namen, hoewel ze die ongetwijfeld wel gehad zullen hebben. Hadden ze namen uit Ezechiël 23 gekregen, dan waren het Ohola en Oholiba geweest, maar hier blijven ze naamloos. Soms wordt er wel gesuggereerd om ze Hoer A en Hoer B te noemen: Hoer A als de aanklaagster of eiseres in dit rechtsgeding, en Hoer B als de beklaagde. Hoer 1 is in dit geval de aanklaagster, en Hoer 2, de vrouw die het levende kind bij zich heeft, is de beklaagde.

De eerste vrouw doet haar relaas: "Och mijn heer, ik en deze vrouw wonen in één huis, en ik heb bij haar in huis een kind gebaard. Het gebeurde op de derde dag nadat ik gebaard had, dat deze vrouw ook een kind baarde. Nu waren wij samen; er was geen vreemde bij ons in huis, alleen wij tweeën. Toen is de zoon van deze vrouw ’s nachts gestorven, omdat zij op hem gelegen had. En zij is midden in de nacht opgestaan en heeft mijn zoon naast mij weggenomen terwijl uw dienares sliep. Zij heeft hem in haar schoot gelegd, en haar dode zoon legde zij in mijn schoot. Toen ik ’s morgens opstond om mijn zoon te voeden, zie, hij was dood. Diezelfde morgen echter bekeek ik hem goed, en zie, het was mijn zoon niet die ik gebaard had."

Pas daarna komt de tweede vrouw aan het woord en zij spreekt dit direct tegen: "Niet waar, de levende is mijn zoon! Wat jij zegt is één grote leugen; de dode is jouw zoon." Ze staan lijnrecht tegenover elkaar ten overstaan van de koning. Salomo vat de situatie kort samen: de één zegt dat de levende zoon van haar is en de dode van de ander, maar de ander beweert precies het tegenovergestelde. Dan geeft de koning het bevel: "Haal een zwaard. Snijd de levende jongen in tweeën en geef de helft aan de één en de helft aan de ander."

Door dit vonnis worden de moederlijke gevoelens van de vrouw die werkelijk de zoon heeft natuurlijk direct opgewekt. Zij roept uit: "Och mijn heer, geef haar het levende kind en dood het in geen geval!" Maar de andere vrouw reageert koud: "Hij zal niet van mij zijn en ook niet van jou; doorsnijd hem maar." Op dat moment weet de koning precies wie de echte moeder is. Hij wijst naar de vrouw die om het leven van het kind smeekte en zegt: "Geef haar het levende kind en dood het in geen geval; zij is zijn moeder." Ik heb dit overzicht even zo helder neergezet omdat het in mijn eigen hoofd soms ook wat door elkaar liep, maar op deze manier, aan de hand van de tekst, wordt de illustratie van Salomo's wijsheid heel duidelijk.

Het is natuurlijk schitterend dat Salomo daar die wijsheid demonstreert die hij van God gekregen heeft, en dat we daar het spreekwoord ‘een Salomonsoordeel vellen’ aan over hebben gehouden. Maar laten we de diepere betekenis nog eens op een rijtje zetten. Er zijn twee hoeren in één huis als een uitbeelding van Israël, een ontrouw volk dat de Man niet trouw is. Door de hele oudtestamentische geschiedenis zie je dat Israël andere goden achterna loopt, wat in de Schrift hoererij wordt genoemd. In dit beeld is de ene hoer een uitbeelding van het ongelovige Israël, en de andere van het gelovige overblijfsel. De één spreekt leugens, de ander de waarheid.

Er zit een verschil van drie dagen tussen de dode en de levende zoon. Beiden zijn ze een uitbeelding van de Heere Jezus Christus. De één werd gedood, en de ander — die van de derde dag — die leefde. Dat is natuurlijk een prachtig beeld: Hij werd gedood, maar na drie dagen leeft Hij, omdat Hij door God is opgewekt uit de doden. De ene hoer doodt haar zoon, de andere heeft de levende zoon. Johannes zegt in zijn brief: "Wie de Zoon heeft, die heeft het leven." Zij heeft dus het leven en is daarmee een uitbeelding van het gelovige overblijfsel van Israël. Wie de Zoon voor God niet heeft, die heeft het leven niet.

Hoer 1, de aanklaagster, verbeeldt het ongelovige Israël. Zij is niet oprecht; zij spreekt leugens en zij doodt in onwetendheid de zoon. Ze zegt bovendien de zoon niet te herkennen. Dit alles typeert het ongelovige deel van het volk dat Hem niet als Zoon erkende en Hem heeft gedood. Petrus zegt daarvan in Handelingen 3: "Ik weet dat jullie het in onwetendheid hebben gedaan." In die zin werd het het volk aanvankelijk niet eens aangerekend dat ze de Zoon des mensen hadden gedood. Wat hun uiteindelijk wél werd aangerekend, waardoor het volk terzijde werd gesteld, is dat ze ook de opgewekte Christus hebben verworpen. In het boek Handelingen komt dat sterk naar voren wanneer de opgewekte Christus aan hen gepredikt wordt. Petrus houdt hen voor: "Jullie hebben Hem gedood, maar God heeft Hem opgewekt." De tijd voor Israël om zich als volk te bekeren en Hem als Messias aan te nemen, was er toen nog. Pas later in Handelingen gaat Israël steeds meer naar de achtergrond en komt Paulus, de apostel van de natiën, op de voorgrond.

Dan nog iets over Salomo. Hij is de zoon van David en hij brengt de waarheid aan het licht door het zwaard. Dit zwaard is een prachtige uitbeelding van het Woord van God. Het zwaard wijst de levende zoon aan en openbaart daarmee de wijsheid van de zoon van David. Het Woord van God getuigt immers op elke bladzijde van de Heere Jezus Christus. Het is niet willekeurig dat ik hier over spreek; je kunt de Bijbel overal openslaan en overal spreekt het van Hem. Of we nu in 1 Koningen lezen of in Genesis waar God zegt: "Er zij licht", in de diepte spreekt dat van Christus. Zoals het land op de derde dag oprijst uit de wateren, zo spreekt dat van nieuw leven. Dat is de kracht van het Woord: het wijst altijd op de levende Zoon en openbaart de goddelijke wijsheid. Dat is in grote lijnen de diepere betekenis die we in deze verzen zijn tegengekomen.

Toegift: Bijbelse Tweetallen Waarbij de Één Sterft en de Ander Leeft ↑ hoofdstukken

Dan heb ik nog één toegift, om het zo te zeggen. Het gaat hier om een tweetal; niet alleen twee vrouwen die als hoeren worden aangeduid, maar ook twee kinderen, twee baby's. Die baby's, die zonen, zijn samen een uitbeelding van de Heer Jezus Christus. Zo vind je nog veel meer tweetallen in de Bijbel waarbij er één sterft en de ander leeft. Dat gebeurt hier met die ene zoon die sterft en die andere die blijft leven. Er zijn er meer van en ik geef hier twee duidelijke voorbeelden. Er zullen er ongetwijfeld nog meer zijn, maar dit zijn wel twee hele mooie.

Het eerste voorbeeld staat in Leviticus 14, waar het gaat over de wetten op de melaatsheid. Wanneer iemand melaats is en geneest van die ziekte, moet er een bepaald ritueel worden uitgevoerd. De priester geeft dan opdracht om voor degene die gereinigd wordt twee levende, reine vogels te nemen, samen met cederhout, karmozijn en hysop. De priester geeft de opdracht dat men de ene vogel slacht boven een aarden pot met levend water. Die vogel sterft dus. Maar dan neemt hij de levende vogel, samen met het cederhout, het karmozijn en de hysop, en hij doopt deze in het bloed van de vogel die boven het levende water geslacht is. De ene vogel is dus dood, de andere leeft en wordt gedoopt in het bloed van die dode vogel. Daarna laat hij de levende vogel in het open veld wegvliegen. Hier zien we dus ook een tweetal waarbij de één sterft en de ander leeft en vrij is. We kunnen de details van dit plaatje van een dode en een levende nu zelf verder inkleuren.

Het tweede voorbeeld is ook prachtig en staat eveneens in Leviticus, namelijk in hoofdstuk 16. Dit gaat over Jom Kippoer. Aäron moet over twee geitenbokken het lot werpen: één lot voor Yahweh en één lot voor de weggaande geitenbok. Aäron brengt de geitenbok naderbij waarop het lot voor Yahweh gevallen is en hij maakt hem tot een zondeoffer. Dat betekent dus dat deze bok geslacht en geofferd werd. De geitenbok waarop het lot voor de weggaande bok gevallen is, zal men echter levend voor het aangezicht van Yahweh doen staan om over hem beschutting — of verzoening, zoals we meestal vertalen — te maken. Hij wordt als de weggaande geitenbok de woestijn in gestuurd. Het gaat erom dat ook hier de één sterft en de ander leeft en in vrijheid wordt gesteld. Het is een principe dat we vaker terugvinden in de Schrift, en dus ook in die twee zonen van de hoeren. De één is dood en de ander leeft, en samen zijn ze een uitbeelding van de Heer Jezus Christus.

De mooiste heb ik voor het einde bewaard. We hebben de geschiedenis besproken van Salomo. Wie was Salomo? Hij was de zoon van David. Maar van welke vrouw van David? Wat er gebeurde met David en Batsheba is ook een veelzeggende geschiedenis. David zag een vrouw, Batsheba, en hij begeerde haar, hoewel zij de vrouw van een ander was. Hij had gemeenschap met haar en zij werd zwanger van hem, terwijl ze getrouwd was met Uria. Uria was een hoge officier in het leger van David en bevond zich aan het front. David haalde van alles uit om Uria naar huis te krijgen, zodat hij bij zijn vrouw zou liggen en de zaak niet aan het licht zou komen. Maar Uria weigerde thuis te gaan genieten terwijl zijn mannen aan het front stonden. Toen er geen oplossing leek te zijn, liet David hem in de voorste linies plaatsen zodat hij zou sneuvelen. Daarna nam hij Batsheba tot vrouw.

Batsheba was echter al zwanger van David en die eerste zoon werd geboren, maar hij overleed kort daarna. Je vindt dat hele verhaal in 2 Samuel 11 en 12. In 2 Samuel 12 vers 24 lees je vervolgens over de geboorte van Salomo. De ene zoon van David en Batsheba sterft, en Salomo, de volgende zoon van David, wordt de definitieve opvolger. Hij was weliswaar de tiende zoon van David, maar hij werd gesteld tot eerstgeborene. Net zoals Jozef bijvoorbeeld de elfde zoon van Jakob was, maar toch de eerstgeborene werd. Salomo wordt de zoon van David die gesteld wordt tot eerstgeborene, maar er was een zoon uit dezelfde moeder die hem voorging en overleed. Ook dat is zo'n tweetal waarbij de één overlijdt en de andere de uiteindelijke rechthebbende op de troon is, die zijn koninkrijk vestigt over deze wereld.

Ik zou een rondvraag kunnen doen of jullie nog meer tweetallen weten, maar laten we dat bij de koffie doen. Ik kan er zelf nog wel een paar verzinnen die misschien wat minder duidelijk zijn. Ik had het zojuist over het offer van Izak dat op de derde dag plaatsvond. Wanneer Abraham en Izak die berg opgaan, vraagt Izak: "Waar is het lam ten brandoffer?" Abraham antwoordt dan: "God zal Zichzelf in een lam ten brandoffer voorzien." En dat gebeurt ook. Er is een ram die in een struik verstrikt is geraakt, en dat dier wordt uiteindelijk geslacht en geofferd. De ram sterft en Izak is degene die blijft leven. Dat is een iets ander tweetal, maar zo zijn er natuurlijk nog wel wat in de Schrift. De hele Schrift getuigt immers van de Zoon van David, en daar is deze geschiedenis slechts één voorbeeld van.

Daar wilde ik het vanmorgen over hebben, want het blijft een prachtig verhaal met een geweldige, diepe betekenis. Ik laat het hierbij voor vanmorgen. Als we er straks verder over doorpraten bij de koffie, hoor ik graag welke tweetallen jullie nog meer kennen. Maar laten we eerst onze God danken voor Zijn Woord en voor dit samenzijn.

📖 Categorie: Studies