In Handelingen 13 vinden we de aanvang van de eerste zendingsreis van Paulus, toen nog Saulus. Hij wordt vergezeld door Barnabas. In tegenstelling tot de twaalf, wenden zij zich tot de natiën met een boodschap die Paulus elders “het evangelie van de voorhuid” noemt (Gal. 2:7).
Nog maar nauwelijks onderweg, ontmoeten zij een Romein, Sergius Paulus (!) en een Jood, Elymas. De Romein (een heiden) wil graag het woord van God horen, maar Elymas, probeert hem daarvan af te houden. Paulus kondigt Elymas een oordeel aan dat hij een tijd blind zal zijn. Sergius Paulus staat versteld van het onderwijs en gelooft.
In dit verslag vinden we voor het laatst de naam “Saulus”. Vanaf dat moment noemt Lukas hem consequent “Paulus”. Deze geschiedenis illustreert de bediening van de apostel van de natiën.
Vanwege problemen met mijn camera, heb ik deze video opgenomen met een webcam.
📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst
“In de tijdelijke verblinding van de Jood Elymas wordt uitgebeeld hoe het Joodse volk voor een tijd verblind zou worden. En de stadhouder, die heiden, die man uit de natiën, ziet wat er gebeurt en hij gelooft.”
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- Inleiding en Aanleiding van de Studie
- De Unieke Roeping van Paulus en het Evangelie van de Voorhuid
- De Veelzeggende Transitie van de Naam Saulus Naar Paulus
- Antiochië: het Zwaartepunt Verschuift Naar de Natiën
- Bar-jezus (elimas): de Joodse Valse Profeet als Tegenstander
- Sergius Paulus: de Romein Die Verlangt het Woord te Horen
- Paulus Modelleert de 'pauze' in Gods Handelen met Israël
- De Tijdelijke Blindheid van Elimas als Type voor het Joodse Volk
- De Stadhouder Gelooft: een Illustratie van Paulus' Bediening
Inleiding en Aanleiding van de Studie ↑ hoofdstukken
Een hele goedemiddag allemaal. Bedankt voor de inleiding, Lubb. Het komt eigenlijk wel goed uit, want als ik een geschiedenis bespreek, heb ik vaak de gewoonte om die eerst even helemaal te lezen. Ik zat net te bedenken dat ik dat vandaag niet had voorbereid, dus ik ben blij dat jij het dan toch even gedaan hebt. Het komt dus eigenlijk heel goed uit.
Het is goed om hier in jullie midden te zijn. Dat was ik vorig jaar ook om André te vervangen, en het jaar daarvoor ook; ik heb het even nagekeken. Er begint dus een beetje een traditie te ontstaan, en dat komt omdat André ook zijn tradities heeft. Familietradities op de eerste zondag van mei, denk ik, maar twee jaar geleden was het in juni. Ik heb hem ook nog wel eens op een andere plek vervangen, dat was iets dichter bij huis, maar ik vind het een leuke traditie om hier eens per jaar bij jullie in het midden te zijn.
Hoe kom ik aan dit onderwerp? Misschien moet ik dat eerst eens uit de doeken doen. We gaan echt een Bijbelstudie doen. Het is niet zo’n heel lang gedeelte, maar ik wil het toch wel een beetje uitpluizen, ook omdat ik denk dat hier een fundamentele waarheid uiteengezet en geïllustreerd wordt.
De komende tijd heb ik een druk schema. Ik vervul ongeveer de helft van de zondagen een spreekbeurt — iets meer dan de helft zelfs, vorig jaar was het bijna tweederde. Soms zit er dan een week of een zondag of twee tussen dat je geen spreekbeurt hebt, en dan denk ik: ja, dat onderwerp komt nog wel een keer. Maar nu heb ik er zes achter elkaar, en dan heb je meestal dat je van het ene onderwerp in het andere valt.
De Unieke Roeping van Paulus en het Evangelie van de Voorhuid ↑ hoofdstukken
Vorige week was ik in Epe en daar sprak ik over Galaten 1, waarin Paulus uiteenzet hoe hij apostel is geworden. We kennen natuurlijk allemaal de geschiedenis van Paulus op de weg naar Damascus. De Heer greep hem bij zijn kladden, om het zo maar te zeggen. Hij was onderweg naar het buitenland om degenen die in Jezus geloofden te vervolgen en in de gevangenis te gooien. Dat deed hij trouwens op eigen initiatief; in Handelingen 9 staat dat hij zelf aanbevelingsbrieven bij de leidslieden had gehaald. Op de weg naar Damascus klinkt er dan een stem uit de hemel, een fel licht schijnt en hij valt achterover. Jezus zegt tegen hem: "Saul, Saul, wat vervolg jij Mij?" En hij vraagt: "Wie bent U, Heere?" Waarop Jezus antwoordt: "Ik ben Jezus, die jij vervolgt."
Dat is voor Paulus de ommekeer geweest. In 1 Timotheüs 1 zegt hij dat hij overweldigd is door genade. Paulus was niet op zoek naar Jezus, maar Jezus zocht hém wel. Dit betekende een totale ommekeer voor Paulus. We vinden dit in Handelingen 9, maar hij vertelt er zelf ook over in Handelingen 22 en 26 – wat misschien iets minder bekend is. De ene keer spreekt hij tegen zijn volksgenoten en de andere keer voor koning Agrippa en Festus. Als je die drie verhalen in elkaar schuift, vullen ze elkaar aan en heb je het verhaal compleet.
Maar toch niet helemaal, want in Galaten 1 spreekt Paulus er ook over. Daar zegt hij dat hij vanaf de moederschoot was afgezonderd: "Toen het God behaagde, die mij vanaf de moederschoot aan afgezonderd heeft." Daar moet je even goed over nadenken. Paulus vertelt dat hij een zoon van een farizeeër was en een veelbelovend talent in die kringen. Het klinkt wellicht een beetje arrogant, maar het zal waar geweest zijn: hij steeg boven zijn leeftijdsgenoten uit. Hij werd onderwezen aan de voeten van Gamaliël, wat echt de crème de la crème van het Jodendom was. Paulus was een veelbelovend theoloog; in die kringen was hij een rijzende ster en hij had dus alles te verliezen door zich totaal om te keren.
Hij werd dus geroepen toen het God behaagde. In alles wat Paulus daarvoor heeft meegemaakt, sorteerde God hem voor op het apostelschap; de apostel van de natiën die hij zou worden. Dat heeft allemaal zo moeten gaan en daar is Paulus zich van bewust. Maar wat hij in Galaten 1 vooral doet, is benadrukken dat hij na zijn roeping niet te rade is gegaan bij vlees en bloed – niet bij andere mensen. Kijk, als Paulus nou gewoon een vacature had ingevuld omdat er na het wegvallen van Judas nog maar elf apostelen waren – wat we overigens ook in Handelingen lezen – dan had hij gewoon naar Jeruzalem kunnen gaan. Dan had hij tegen die twaalf kunnen zeggen: "Zeg het maar, hoe is de taakverdeling? Wat gaan we doen?" Dan had hij zich daarbij aangesloten.
Hij zegt echter heel nadrukkelijk dat hij dat níet heeft gedaan. Niet een klein beetje nadrukkelijk, maar echt... Galaten 1 gaat daar grotendeels over. Hij vertelt heel veel niet over wat hij in Damascus of Jeruzalem heeft meegemaakt, maar hij zegt: "Ik ben pas na drie jaar naar Jeruzalem gegaan." Toen ontmoette hij Petrus, maar hij vertelde hém zijn verhaal, in plaats van dat hij naar het verhaal van Petrus luisterde. Paulus zegt daar in Galaten 1 heel duidelijk: "Mijn roeping is een andere dan die van de twaalf; niet dezelfde."
In Galaten 2 – waar ik volgende week zondag in Epe over hoop te spreken, het is gewoon het vervolg, aan de hoofdstukindeling moet je niet te veel waarde hechten – zegt hij dat er overeenstemming was tussen hem en Kefas, Jakobus en Johannes. Hij zegt dat ze elkaar de hand hebben gegeven en dat er overeenstemming was: hij met het evangelie van de voorhuid voor de natiën, en zij met het evangelie van de besnijdenis. Dat is echt iets anders. Ik haast me om erbij te zeggen dat Paulus in 1 Korinthe 15 ook stelt: "Christus is gestorven, begraven en opgewekt op de derde dag, geheel in overeenstemming met de Schriften; alzo prediken zij en alzo predik ik." Dat is de overeenkomst. Maar de verschillen zijn dat de twaalf werden gezonden tot het Joodse volk, tot Israël, tot 'de besnijdenis' – om die technische term te noemen. Paulus zegt: "Ik heb een evangelie van de voorhuid" en hij ging daarmee naar de natiën.
Er zijn verschillende aspecten en tegenstellingen tussen Paulus en de twaalf. Ik heb daar een dia van in mijn presentatie die ik ook vorige week heb laten zien; kijk die later maar eens na. Ik ben ook altijd benieuwd naar aanvullingen, dus als u nog meer van die tegenstellingen vindt, dan hoor ik dat graag. Ik heb het eronder gezet omdat het inderdaad zo is: twee bedieningen, één Heer. Dan gaan we nu naar Handelingen.
De Veelzeggende Transitie van de Naam Saulus Naar Paulus ↑ hoofdstukken
In Handelingen 13 vinden we een transitie van de naam Saulus naar Paulus. Er zijn mensen die zeggen dat dit helemaal niets betekent; zij stellen dat Joden die in het buitenland woonden, zoals Saulus die in Tarsus in Cilicië geboren was, simpelweg twee namen hadden. Men zegt dan dat Saulus zijn Hebreeuwse naam was en Paulus zijn heidense naam. Dat zou heel goed kunnen, maar wat in Handelingen opvalt, is dat Lukas, de schrijver van Handelingen, consequent de naam Saulus gebruikt tot aan hoofdstuk 13. Daarna gebruikt hij die naam nooit meer en hanteert hij uitsluitend nog de naam Paulus. Ga nou niet zeggen dat dit geen betekenis heeft, want dan denk ik dat je verkeerd zit. Het heeft wel degelijk betekenis, en dat hoop ik straks duidelijk gemaakt te hebben.
Er is overigens een kleine nuance: in Handelingen 22 en 26, wanneer Paulus zelf vertelt over zijn bekering, haalt hij de naam Saulus wel aan. Hij citeert daar de woorden die tot hem geklonken hebben: "Saul, Saul, wat vervolg je Mij?" Maar op die momenten is het niet Lukas die hem zo noemt; hij citeert simpelweg de woorden van de Heer zelf die daarvoor hebben geklonken.
De allereerste vermelding van de naam Saulus vinden we bij de steniging van Stefanus. Dat is een geschiedenis die we ook nog eens zouden kunnen bespreken, want het is een zeer veelzeggend relaas. Hier zijn het de leidslieden van het Joodse volk die Stefanus stenigen. Stefanus betekent zoiets als 'krans' of 'kroon'. In beeld, in type, zien we hier de definitieve verwerping door het Joodse volk van de opgewekte Christus — de Gekroonde, die met eer en heerlijkheid gekroond is. Ze hebben Jezus gekruisigd en gedood. Dat is trouwens een refrein in Handelingen: de apostelen zeggen steeds dat jullie Hem gedood hebben, maar dat God Hem heeft opgewekt. Als zij die Opgewekte hadden geaccepteerd en ontvangen als Messias, dan zou God Hem — zoals Petrus zegt — terugsturen vanuit de hemel. Dan zou Hij alles herstellen waarvan de profeten gesproken hebben, oftewel Zijn koninkrijk wereldwijd vestigen zoals beloofd was. Maar dat deden zij niet.
Het Joodse volk Israël werd tezijde gesteld en toen werd er een nieuwe, een andere apostel door God geroepen. Deze verkondigde een heel ander programma dan tot dan toe; een plan van God dat tot op dat moment verborgen was gebleven. Dát maakt Paulus bekend. Saulus is dus zijn Hebreeuwse naam, die we tegenkomen bij de steniging van Stefanus. Daar staat ook dat Saulus instemde met zijn dood; hij had een welbehagen in de dood van Stefanus. Saulus staat daar terwijl hij de mantels verzamelt van degenen die de stenen gooiden. Blijkbaar hadden zij wat ruimte nodig om te kunnen werpen. Hij bewaarde die mantels; dat is de eerste keer dat we Saulus vermeld vinden. In Handelingen 8 vers 3 lezen we vervolgens dat hij de ecclesia, de gemeente, verwoestte. Daarna volgt de roeping van Saulus op de weg naar Damascus, waarna Barnabas hem opzoekt en zij samen hun weg vervolgen. Dit zijn alle gedeelten waar de naam Saulus voorkomt.
Vervolgens komen we in Handelingen 13 bij de geschiedenis op Pafos, waar zij een ontmoeting hebben met de Jood Elymas en een Romein, de stadhouder Sergius Paulus. Dit is overigens de eerste keer dat de naam Paulus in de Bijbel voorkomt. Let wel: op dat moment is het nog niet de apostel Paulus, maar deze Sergius Paulus. De allereerste keer dat de naam Paulus voorkomt, is het dus niet de apostel, maar een andere Paulus. Maar ook dat heeft natuurlijk betekenis. Hier vinden we dan de laatste vermeldingen van de naam Saulus, en vanaf dat moment noemt Lukas hem consequent Paulus.
Ik heb het even opgezocht om te zien hoe de verhoudingen liggen: de naam Saulus vind je vijftien keer in Handelingen, maar de naam Paulus maar liefst 128 keer. In een bijbelprogramma zie je dat prachtig: Saulus wordt gebruikt tot Handelingen 13 vers 7, en vanaf Handelingen 13 vers 9 begint het met de naam Paulus. Dat volgt elkaar gewoon direct op. Dat heeft een diepe betekenis en we gaan de geschiedenis zo stap voor stap doornemen. In de brieven vind je de naam overigens maar dertig keer, bijvoorbeeld wanneer Paulus zichzelf voorstelt, maar die 128 vermeldingen in Handelingen zeggen genoeg over de verandering die daar plaatsvindt.
Antiochië: het Zwaartepunt Verschuift Naar de Natiën ↑ hoofdstukken
Ik spring erin in Handelingen 13. Ik gebruik de Herziene Statenvertaling en als daar echt wat aan toe te voegen valt, dan zal ik dat doen. Interlineair heb ik dat eronder afgebeeld, dus daar staat letterlijk wat er staat. "Zij dan" – dat zijn Barnabas en Saulus. Dan nog Saulus. Uitgezonden door de heilige geest.
Het enige wat ik hier gedaan heb, is de hoofdletter H en G veranderen in een kleine letter. Je krijgt er namelijk altijd een beetje de kriebels van. Men heeft dit vertaald met de gedachte dat dit de derde persoon van de Godheid is: de heilige geest. Ik denk dat het niet zo is, maar dat is misschien een onderwerp voor een andere keer. Zij dan, uitgezonden door de heilige geest vanuit Antiochië – daar gaat het over. Zij werden uitgezonden, Barnabas en Saulus, vanuit Antiochië. En Antiochië is de uitvalsbasis van de zendingsreizen van Paulus.
Van Paulus kennen we drie zendingsreizen en die beginnen allemaal in Antiochië. Sommigen zeggen dat het er vier zijn, maar de laatste reis bestaat eruit dat hij gevangen wordt genomen in Jeruzalem en vervolgens naar Rome wordt gebracht. Dat is een reis waarbij hij ook het evangelie in Rome bracht, dus je zou dat ook een zendingsreis kunnen noemen. Zijn het er drie of vier? Dat hangt er een beetje vanaf wat je onder zo'n zendingsreis verstaat. Trouwens, het woord "zendingsreis" komen we in de Bijbel natuurlijk niet tegen, maar wij noemen dat zo. Of het nu drie of vier reizen zijn, de eerste drie begonnen in Antiochië. En dat is veelzeggend: Antiochië is het startpunt van de zending naar de natiën. De eerste zendingsreis van Paulus begint hier in Handelingen 13 in Antiochië.
Tot Handelingen 12 ligt de focus op Israël, Jeruzalem en de twaalf. Neem de Pinksterdag in Handelingen 2 – dat zijn natuurlijk hele bekende geschiedenissen – maar ook Handelingen 3, de genezing van de verlamde bij de Schone poort waar Petrus die toespraak houdt die ik zojuist aanhaalde: als het volk zich zou bekeren, dan zou de Messias terugkeren. Vanaf Handelingen 13 verschuift de focus, het zwaartepunt, naar de natiën en via Paulus.
Dit is natuurlijk een reisverslag, maar het staat er niet alleen omdat het een reisverslag is. Het markeert het begin van het evangelie van de voorhuid dat Paulus bracht (Galaten 2 vers 7 en 8) en Paulus' rol als apostel van de natiën, in tegenstelling tot de twaalf die het evangelie van de besnijdenis brachten en de apostelen van Israël voor het Joodse volk waren. Hier ligt echt het startpunt van Paulus als apostel van de natiën en het evangelie van de voorhuid tijdens zijn eerste zendingsreis.
Ik ga straks een beetje inzoomen met kaartjes op deze zendingsreis. Ik weet niet of het kaartje heel duidelijk is, maar hier ligt Antiochië. Om het makkelijk te maken: er ligt daar ook nog een Antiochië, in Pisidië. Er waren dus twee Antiochië's, maar het gaat hier om deze eerste stad. Laten we gewoon verder lezen. "Zij dan, uitgezonden door de heilige geest, vertrokken naar Seleucië en voeren vandaar naar Cyprus." Dit is dus Antiochië en dan Seleucië, een klein boogje naar Cyprus. Het is een bekend eiland natuurlijk; er zijn nog steeds mensen die daar op vakantie gaan. Dat is het eerste stuk: de boot naar Cyprus. In het volgende vers lees je waar ze aankomen.
Toen zij in Salamis gekomen waren – dat ligt aan de oostkant van het eiland – verkondigden zij het Woord van God in de synagogen van de Joden. Ze hadden bovendien Johannes als dienaar. Het was in die tijd nog "eerst de Jood en dan de Griek", dus Paulus zocht altijd de synagoge op waar hij kwam. Dat lijkt misschien in tegenstelling met het feit dat hij de apostel van de natiën is met het evangelie van de voorhuid. Maar we zien wat Paulus in die synagogen deed; daar hebben we verderop in hetzelfde hoofdstuk een voorbeeld van. Ik heb dat gedeelte niet afgebeeld, maar wat Paulus daar doet, is de profeet Jesaja aanhalen. Hij citeert Jesaja 28 in de synagoge in Salamis.
Hij haalt een gedeelte aan dat spreekt over een oordeel dat over het Joodse volk zou komen. Hij citeert: "Zie, verachters, en verwonder u en verdwijn", opdat dit niet over hen zou komen. Later heeft hij – en misschien deed hij dat daar ook al – natuurlijk gewoon gezegd dat het Joodse volk Israël terzijde zou worden gesteld en dat het evangelie naar de natiën ging. Dat zegt hij trouwens ook nog in dit hoofdstuk: "Het was nodig dat het Woord van God eerst tot u gesproken zou worden, maar omdat u het verstoot... zie, wij keren ons tot de natiën." Dat leverde Paulus altijd nogal wat conflict op, om het netjes te zeggen. Overal waar hij kwam, brak de ellende uit.
Als zij in de synagoge verkondigden dat het volk Israël terzijde zou worden gesteld en dat de redding van het evangelie naar de natiën gaat... Zodra je het woord "natiën" noemt – soms lieten ze hem spreken totdat hij dat woord uitsprak. Lees bijvoorbeeld Handelingen 22. Daar moet Paulus ontzet worden door de Romeinse legereenheid omdat zijn volksgenoten hem wilden lynchen. Hij vraagt aan de hoofdman of hij hen even mag toespreken. De menigte wordt stil omdat hij hen in hun eigen taal toespreekt. Ze blijven rustig totdat hij begint over het feit dat het evangelie naar de natiën wordt gezonden. Dan kunnen ze hem niet meer aanhoren en moet hij door de Romeinen worden ontzet en meegenomen.
Er staat ook nog: "Zij hadden bovendien Johannes als dienaar". Dat is Johannes Marcus, en dat is overigens wel bijzonder. In Handelingen 15 hebben Paulus en Barnabas een meningsverschil. Barnabas gaat dan verder met Johannes Marcus, maar Paulus zegt: "Die wil ik er niet bij hebben, want hij heeft ons daar in de steek gelaten." Maar in zijn laatste brief noemt Paulus hem juist weer als iemand die hem zeer geliefd en heel nuttig is voor zijn dienst. In dit specifieke verhaal speelt hij verder echter geen rol, dus ik ga gewoon verder.
Bar-jezus (elimas): de Joodse Valse Profeet als Tegenstander ↑ hoofdstukken
Toen zij het eiland doorgegaan waren tot Pafos toe... ze zijn het hele eiland overgestoken tot Pafos aan de westkust. Daar troffen zij een zekere tovenaar aan: een valse profeet, een Jood van wie de naam Barjezus was. Dat is een hele beschrijving van deze man. Hij was een tovenaar, een Jood en een valse profeet. Letterlijk staat hier dat hij een magiër is, een magon. Dat is overigens gewoon een neutraal woord; de wijzen uit het oosten waren ook magiërs. Zij waren wijs, dat weten we, maar deze magiër was wat minder wijs.
Hij was een tovenaar, dat is iemand die de feiten manipuleert. We kijken deze middag onder de oppervlakte: wat betekent deze geschiedenis? Een tovenaar manipuleert de feiten, zoals een illusionist dat doet. Ik denk dan aan iemand als Hans Klok. Die laat je dingen zien waardoor je eigenlijk wordt besodemieterd — dat is bijna een Bijbels woord. Je wordt voor de gek gehouden, of liever gezegd: je wordt gemanipuleerd. Hij laat je dingen zien die hij eigenlijk niet doet, of andersom. Dat is wat een tovenaar meestal doet, hoewel we in de Bijbel ook tovenaars vinden die echte kunstjes konden, zoals bij Mozes. Het is in ieder geval iemand die gericht is op wonderen. Dat is het Joodse volk ook, en die wonderen zijn ook bestemd voor dat volk.
Hij is bovendien een valse profeet. Hij claimt namens God te spreken, maar hij is een pseudo-profeet, staat er in het Grieks. Hij heeft de schijn van godsvrucht. Paulus noemt dat in de tweede brief aan Timotheüs: een schijn van godsvrucht hebben, maar de kracht ervan verloochenen. Ook al gebruiken mensen bepaalde woorden of een bepaald jargon en lijkt het erop, dan is dat juist tricky. Het heeft de schijn, maar het is slechts religie, de christelijke religie. Men gebruikt dezelfde woorden, alleen betekenen ze iets anders.
Deze man is een Jood die zich hier ontpopt als een ongelovige tegenstander. Hij heet Barjezus. "Bar" is zoon, dus zijn naam betekent "zoon van Jezus". Jezus is weer de Griekse naam voor Jehoshua, wat "Jahweh redt" betekent. Hij is dus een zoon van "Jahweh redt". Hij draagt een naam die spreekt van redding, maar hij staat er juist tegenover. Hij heeft de schijn mee, maar de praktijk tegen.
Hij wordt ook nog eens Elymas genoemd. Lukas geeft ons veel details over deze ontmoeting. Elymas betekent zoiets als een wijze of een tovenaar. Die magiërs zijn ook wijzen, maar dat wordt vaak als tovenaar vertaald. Ik moest denken aan wat Paulus zegt tegen de Galaten. Deze Barjezus heeft de naam een wijze te zijn en hij is een Jood, maar hij is een tegenstander. Hij heeft de schijn van godsvrucht, maar hij is dus niet wijs. Paulus zegt tegen de Galaten: "O, dwaze Galaten, wie heeft jullie betoverd?" "Dwaas" is immers het tegenovergestelde van wijs.
Wat was er bij die Galaten aan de hand? Zij hadden ooit het evangelie van Paulus geaccepteerd en de genade van Christus leren kennen. Paulus zegt: "Ik heb Christus Jezus voor jullie ogen geschilderd." Maar toen kwamen er een paar valse broederen, zoals Paulus ze noemt, die kwamen binnensluipen. Zij vertelden hen: "Je bent nu wel door genade gered, maar wat je nu moet doen is je laten besnijden en de Joodse feestdagen houden." Paulus is perplex en trekt fel van leer: "O, dwaze Galaten, wie heeft jullie betoverd?"
Hier in Handelingen gaat het over een Joodse tovenaar. Dit waren vergelijkbare figuren als degenen die zich onder de Galaten bevonden en een andere boodschap predikten. Deze Jood is dus een tegenstander die gericht is op wonderen. Dit alles spreekt ook over Israël, over religie en over het ongeloof van het Joodse volk, waar de Heere Jezus mee te maken kreeg en waar ook Paulus en de andere apostelen tegenaan liepen.
Sergius Paulus: de Romein Die Verlangt het Woord te Horen ↑ hoofdstukken
Hij hoorde bij de stadhouder Sergius Paulus. Waarom hij daarbij hoorde, staat er verder niet bij. Maar die Sergius Paulus – dat is de eerste keer dat de naam Paulus voorkomt – daar staat bij dat hij een verstandig man was. Een Romeinse bestuurder, een stadhouder en dus een heiden. Een vertegenwoordiger van de wereldmacht in die dagen, iemand uit de natiën dus. Waarom hij verstandig was? Luppe haalde dat ook al aan, maar het staat er gewoon achter: hij riep Barnabas en Saulus bij zich en verlangde ernaar het woord van God te horen. Dáárom was hij verstandig; hij verlangde ernaar het woord van God te horen. Het staat er nog wat sterker: hij zocht ernaar het woord van God te horen. Dat zie je hier ook in de interlineair. Hij was gericht op het horen van het woord, terwijl die tovenaar gericht was op wonderen en op zien.
Dat is ook wat van Israël wordt gezegd. Jezus zegt: "Gelukkig zijn degenen die niet zien, maar wel horen." Dat is ook weer een brief van Paulus natuurlijk, Romeinen 10: het geloof is uit het gehoor. In deze tijd klinkt het woord, het woord van de opgewekte Christus. Hij is verborgen achter het voorhangsel. Wonderen en tekenen zijn voor Israël, en ook niet voor deze tijd. Hoewel men in het christendom hard hun best doet om dat te conserveren, is het allemaal nep. Het is echt allemaal nep, die wonderen en tekenen die men tegenwoordig doet. Het is ook niet bedoeld voor deze tijd; dit is bedoeld voor toen, maar ook weer voor de toekomst. Dan zal dat er ook weer zijn. Maar die heiden is dus gericht op het horen, en dat is natuurlijk ook een tegenstelling met Elymas.
Dus hij riep Barnabas en Saulus bij zich; hij verlangde ernaar het woord van God te horen. Maar Elymas, de tovenaar – want zo wordt zijn naam vertaald – ging tegen hen in en probeerde de stadhouder van het geloof af te houden. Die tovenaar, die Jood, die Elymas, die demonstreert zichzelf hier. Hij ontpopt zich als een tegenstander. Dat maakt natuurlijk ook het contrast duidelijk tussen de Romein Sergius Paulus en de Jood. Letterlijk staat hier dat hij hen 'weerstond'. Hij weerstond hen; dat is nog wat sterker dan afhouden. Hij weerstond hen heel actief. En om hem van het geloven af te houden... ja, daar staat ook een wat ander woord: om te buigen, te verdraaien of om te keren. Het heeft echt met draaien te maken.
Hij was een valse profeet. Wat valse profeten doen, is niet pure leugens vertellen, maar leugens vermengd met een beetje waarheid. Want die vinden de beste ingang. Zo wordt de waarheid verdraaid. Dat deed de slang in de hof trouwens ook: "Heeft God niet gezegd dat...?" Nou ja, dat doet de valse profeet dus ook. Overigens komt er in de toekomst ook nog 'de valse profeet' in Openbaring 13, een van die eindtijdfiguren. Reken maar dat hij ook heel veel aanhang gaat krijgen, maar dat is weer een onderwerp op zich. Maar deze Elymas weerstond hen dus, ging tegen hen in en probeerde de stadhouder van het geloof af te keren, te verdraaien.
Maar Saulus, die ook Paulus genoemd wordt... Het staat er nog wat kort, de vertalingen hebben allemaal wat anders. Saulus, anders gezegd Paulus. Wat voor vertaling las jij net? De NBG. Daar staat: "Saulus, anders gezegd Paulus." Maar hier vinden we dus de laatste vermelding van de naam Saulus. Niet de eerste vermelding van de naam Paulus, want dat was in het voorgaande vers bij die Sergius Paulus, maar hier vindt dus de ommekeer plaats. Hier wordt Saulus Paulus. Dit is de laatste vermelding van de naam Saulus; vanaf dan noemt Lucas hem consequent Paulus, wel 128 keer.
Van Saulus, de Joodse naam, naar zijn Latijns-Griekse naam, zijn naam voor de natiën. Ik gebruik dat woord 'heidens' het liefst niet, want dat heeft in religie zo'n bijklank gekregen. Mensen die vandaag niet naar de kerk gaan, ja, dat zijn 'de heidenen'. Maar de heidenen, dat zijn gewoon de volkeren, de natiën. Daarom gebruik ik dat woord liever, alleen heb je daar volgens mij geen bijvoeglijk naamwoord van. Je kunt niet zeggen 'naties' – ja, dat kan wel, maar dan is het een meervoud. Maar 'heidens', een heidens evangelie, dat is eigenlijk het evangelie van de natiën. Dus Saulus is zijn Hebreeuwse, zijn Joodse naam en Paulus zijn Griekse of Latijnse naam – het is van oorsprong een Latijnse naam, maar je kunt hem ook Grieks opvatten. Dat is dus de naam die hem ook markeert als de apostel van de natiën. Die ommekeer vindt hier plaats en zijn bediening, de bediening van Paulus, wordt hier geschilderd en geïllustreerd in deze geschiedenis.
Maar Saulus, die ook Paulus genoemd wordt... Heb ik nu iets overgeslagen? Ik denk dat ik een stukje van het vers mis, maar dat geeft niet, dan lezen we dat gewoon. Oh ja, er staat dat Saulus, die ook Paulus genoemd wordt, vervuld is met heilige geest. Ik zal het vers even toevoegen als ik het op mijn website zet, maar hij is op wonderbaarlijke wijze uit mijn aantekeningen verdwenen. Hij is vervuld met heilige geest en terwijl hij zijn ogen op hem houdt, zegt hij... Hij kijkt hem dus strak aan en hij zegt – dan zegt de Herziene Statenvertaling: "O duivelskind." Wat had de NBG ook alweer? Ook zoiets, of "zoon van de duivel". Ja, dat staat er ook: de zoon van Diabolos.
Zoon des duivels. Maar er staat dus letterlijk "zoon van Diabolos" en dat woord Diabolos wordt dan weer weergegeven als duivel. Maar letterlijk betekent het Griekse woord Diabolos: 'degene die de dingen door elkaar gooit'. 'Dia' is door en 'bolos' is werpen, dus hij gooit de dingen door elkaar. Dat is ook wat een valse profeet doet, hè? Die gooit de dingen door elkaar. Ik zei al: de leugen vermengen met een beetje waarheid. Maar hij wordt dus door Paulus "duivelskind", "zoon van de duivel" of "zoon van Diabolos" genoemd. Dat is natuurlijk een contrast met de naam die hij had: Barjezus. Hij was de 'zoon van Jahweh redt' en Paulus noemt hem 'zoon van Diabolos', van de duivel. Vol van alle bedrog en van alle sluwheid, want hij verdraaide de boel. Hij was sluw, een vijand van alle gerechtigheid.
Paulus geeft hem nogal wat titels mee, maar "vijand van alle gerechtigheid"... ja, wat is dat dan? Nou, God rekent geloof tot gerechtigheid. Of rechtvaardigheid, dat zijn synoniemen natuurlijk, hetzelfde. Maar God rekent geloof tot gerechtigheid en daar was hij inderdaad een vijand van. Hij was een vijand, een tegenstander van het geloof, want hij probeerde die Sergius Paulus daarvan af te keren. Nou, het Joodse volk is ook een ongelovig volk, nu nog steeds als volk, daar gaat het om. Natuurlijk zijn er enkelingen uit elk volk, uit alle natiën die God roept. Die doen dan mee in dat andere programma, om het zo te zeggen; die roept Hij uit de natiën en voegt Hij toe aan dat andere volk: de Ecclesia, of het lichaam van Christus.
"Vijand van alle gerechtigheid, zult u er niet mee ophouden?" Paulus is wel beleefd, hij zegt gewoon "u". Dat is ook typisch Nederlands, want er staat gewoon "jij". Andere talen kennen dat verschil helemaal niet. "Zal jij er niet mee ophouden de rechte wegen van de Heer te verdraaien?" Ja, dat zegt hij dus: verdraaien. Maar dit woord 'ophouden', dat is verwant aan het woord dat wij kennen: pauze. Pauo zou je zeggen, maar ik spreek geen Grieks. Maar dat is het woord pauze en dat woord gebruikt Paulus hier.
Paulus Modelleert de 'pauze' in Gods Handelen met Israël ↑ hoofdstukken
En kijk, Paulus staat model voor de pauze in Gods handelen; de pauze in Gods handelen met het Joodse volk. Het Joodse volk was ongelovig. Ze hebben de Messias gekruisigd en gedood, en ook de opgewekte Christus afgewezen. Op een zeker moment is voor hen de deur dichtgegaan, het licht uitgegaan, hoe je het ook wilt zeggen: het volk is als volk terzijde gesteld. Ze zijn blind – daar gaan we het zo over hebben – ze zijn blind en dat is voor een tijd. Want in de toekomst zal het volk Israël hersteld worden en zich bekeren. Dan zal God de draad weer oppakken met het volk Israël en alle beloften vervullen die aan Israël gedaan zijn in de Hebreeuwse Bijbel. Zoals Petrus dat zegt in Handelingen 3, dan zal Hij terugkomen en alles herstellen waarvan de profeten gesproken hebben. Oftewel: Zijn Koninkrijk vestigen en oprichten via Israël over deze hele wereld.
Dat is toekomst, maar in die tussentijd, in die pauze, is de boodschap van Paulus maatgevend. In deze tijd verzamelt God Zich een volk uit alle natiën voor Zijn Naam; een volk dat eigenlijk naar de etnische betekenis geen volk is. Het geheim dat Paulus bekendmaakt, is dat al die gelovigen die nu verzameld worden uit de natiën, worden toegevoegd aan Christus. Zij zijn één met Christus. Dat was verborgen in de Hebreeuwse Bijbel en Paulus is degene die dat openbaart, die dat bekendmaakt, die dat onthult. Zodra dat plan van God – om dat woord programma of plan dan maar te gebruiken – vervuld is, zegt Paulus in Romeinen 11, dan zal de volheid van de natiën ingaan. Ik denk dat hij het daar over de wegrukking heeft. Wanneer de gelovigen uit de natiën tot volheid zijn gekomen, dan zal de volheid van de natiën ingaan en alsnog, zo zegt hij daar, zal geheel Israël gered worden. Dan zal het volk Israël namelijk tot bekering komen.
Maar in deze tussentijd zitten we in deze pauze. Vandaar mijn eerste dia met die pauzeknop. Het staat voor Israël: het plan met Israël is gepauzeerd, om het zo te zeggen. Niet gestopt. Dat wordt vandaag op heel veel plekken onderwezen, maar nee, het is niet gestopt. Het is niet zo dat de kerk in de plaats van Israël is gekomen en dat de kerk nu al die beloften krijgt die aan Israël gedaan zijn. Absoluut niet. Israël zal alsnog Zijn volk zijn en de Messias zal Koning zijn; Koning en Priester op de troon in Jeruzalem. Israël zal een koninklijk en priesterlijk volk zijn. En alle natiën op aarde zullen de deugden van God verkondigen, zoals Petrus dat zegt in 1 Petrus 2.
Paulus zegt echter tegen Elymas: "Zult u er niet mee ophouden de rechte wegen van de Heere te verdraaien?" Paulus gaat hem hier stopzetten; op pauze zetten. Paulus gaat deze Elymas op pauze zetten. De naam Paulus in het Grieks is volgens Strong ook in de verte afgeleid van 'pauo'. Dit is de stam van dit woord pauze. Elk Grieks woord heeft een identificatienummer, een Strong-nummer. Dit woord heeft dus gewoon hetzelfde Strong-nummer als de afleiding waar de naam Paulus vandaan komt. Het ziet er wat anders uit omdat dit een andere uitgang heeft, pauo, maar de stam van het woord is hetzelfde. Of je nu ons alfabet pakt of het Griekse alfabet, de eerste drie letters zijn gelijk. De stam van Paulus is hetzelfde als die van het woord pauze. De bediening van de apostel Paulus heeft dus alles met die pauze te maken. Paulus was degene die op het toneel verscheen toen Israël terzijde werd gesteld; dat heeft hij Israël ook aangekondigd en hij ging met zijn boodschap naar de natiën.
Hier zet hij de Jood Elymas op pauze en we lezen gewoon verder: "Zult u er niet mee ophouden de rechte wegen van de Heere te verdraaien?" Ook weer dat woord 'verdraaien'. Het gaat dus niet om openlijk ontkennen, maar om het verdraaien van de waarheid. Dit is typisch wat religieuze misleiding is: niet alles ontkennen, maar het subtiel vervormen. Ik zeg daarom altijd: u bent gewaarschuwd. Paulus spreekt in 2 Korinthe 11 over valse apostelen. Hij zegt daar dat het niet vreemd is, want Satan zelf openbaart zich als een engel, een boodschapper van het licht. Het is dus niet zo gek dat zijn boodschappers zich ook presenteren als dienaren van de gerechtigheid. Dat zijn echt pittige woorden, want hij zegt gewoon dat Satan ook een boodschapper van het licht is. Dus bij de mensen die u licht verkondigen, moet u heel goed uitkijken dat dit geen dienaren van Satan zijn, want die presenteren zich namelijk ook zo.
Ik sluit mezelf daar ook bij in en zeg tegen u: u bent gewaarschuwd. De dingen zijn pas waar als u het zelf in het Woord hebt onderzocht en daarin hebt gezien of het waar is. Of ik hier nu sta, of André Piet, of op welke plek u ook dingen hoort: het is pas waar als u het in de Schrift hebt nagegaan en daar hebt gevonden dat de dingen werkelijk zo zijn, zoals de Bereërs dat deden. Paulus zegt: "Zult u er niet mee ophouden de rechte wegen van de Heere te verdraaien?"
De Tijdelijke Blindheid van Elimas als Type voor het Joodse Volk ↑ hoofdstukken
"En nu zie, de hand van de Heere is tegen u." Dit vinden we nogal eens terug in de Hebreeuwse Bijbel, in het Oude Testament. Het is een uitdrukking voor goddelijk oordeel en ingrijpen. Ik laat hier nu geen voorbeelden van zien, maar u kunt ze zelf eens opzoeken; het zijn er veel meer dan we hier nu noemen. Wat is nu het oordeel dat Elymas wordt aangezegd? "De hand van de Heere is tegen u en u zult blind zijn en de zon voor een tijd niet zien." Daarom zeg ik: Elymas wordt gepauseerd.
Laten we beginnen bij dat blind zijn. Dat wordt natuurlijk ook over het Joodse volk gezegd. Elymas is hier een type van Israël, van het Joodse volk. Hem wordt aangezegd dat hij blind zou zijn voor een tijd, precies zoals het Joodse volk voor een tijd blind zou zijn. In Romeinen 11 — u moet dat hele gedeelte maar eens nalezen — heeft Paulus het in de hoofdstukken 9, 10 en 11 over deze situatie. Hij heeft daarvoor uitgelegd dat de boodschap, het evangelie en de redding, nu voor de natiën zijn. Hij is de apostel van de natiën. Maar dan kun je je afvragen: hoe zit het dan met Israël? Dat legt hij uit in die hoofdstukken.
Hij haalt daarbij aan wat geschreven staat in Jesaja: "God heeft hun een geest van diepe slaap gegeven, ogen om niet te zien en oren om niet te horen, tot op de dag van heden." Dat zei Paulus op dat moment en we kunnen dat nu nog steeds zeggen. Het volk is verblind; ze hebben ogen, maar ze zien niet. Ze zijn blind voor het Woord en ze kennen en erkennen Jezus niet als Messias. Dat zien ze niet. In die zin kunnen ze het ook niet zien; ze zijn verblind en hun ogen zijn gesloten. Als u een Bijbel heeft met tekstverwijzingen, zoals ik, dan kunt u dit op diverse plaatsen terugvinden, bijvoorbeeld in Jesaja 29.
"U zult blind zijn en de zon voor een tijd niet zien." Elymas zou de zon een tijd niet zien. De zon is overigens ook een uitbeelding van Christus, het Licht der wereld, maar daar ga ik nu even aan voorbij. Het feit dat hij de zon voor een tijd niet zou zien, betekent dat hij hem wel weer zou gaan zien. Het oordeel dat Elymas wordt aangezegd is dus tijdelijk. Net zoals het oordeel over het Joodse volk, dat zij blind zouden zijn, tijdelijk is.
Voor deze tussentijd, deze pauze waarin het evangelie van Paulus maatgevend is, zegt Paulus in Romeinen 11 een paar verzen verder: "Want ik wil niet, broeders, dat u geen weet hebt van dit geheimenis, opdat u niet wijs zou zijn in eigen oog, dat er voor een deel verharding over Israël is gekomen..." Dat is wel een heel groot deel, maar het is een deel. En dat duurt "totdat de volheid van de heidenen, de natiën, is binnengegaan." Het volk is verhard — dat is weer een ander beeld, een verharding over het hart — en het is blind totdat. Het is dus een tijdelijk oordeel en dat wordt Elymas ook aangezegd; hij is in type een beeld van het Joodse volk. "U zult blind zijn en de zon voor een tijd niet zien."
En onmiddellijk viel er donkerheid en duisternis op hem. Rondlopend zocht hij mensen om hem bij de hand te leiden. Hij wordt dus meteen blind. Dat is ook veelzeggend.
De Stadhouder Gelooft: een Illustratie van Paulus' Bediening ↑ hoofdstukken
Want toen de stadhouder zag wat er gebeurd was, geloofde hij. Lukas schrijft bijvoorbeeld in de NBG-vertaling: "toen kwam hij tot geloof". Dat klinkt bijna alsof je zelf die stap zet en dat dán het geloof komt: jij zet de stap en dan komt het geloof. Maar dat zou je aan Paulus moeten navragen, hoe dat werkelijk zit. Paulus kwam immers ook niet 'tot geloof'; het Geloof kwam tot hém. Hij zei het zelf al – ik haalde het eerder al even aan – hij werd overweldigd. In 1 Timotheüs 1 zegt hij dat het als een waterval over hem heen kwam.
En deze stadhouder zag wat er gebeurd was. Toen hij zag wat er geschiedde, geloofde hij. Hij begreep blijkbaar de typologie; hij begreep dat er iets uitgebeeld werd. Toen hij zag wat er gebeurd was, geloofde hij en hij stond versteld over de leer van de Heer. Dat klinkt natuurlijk prachtig, maar het gaat hier simpelweg om het onderwijs, de didaché. Dat Griekse woord kennen we wel. Maar wat onderwijst Paulus hier nou eigenlijk? Hij heeft daar geen toespraak gehouden, voor zover wij weten; het wordt in ieder geval niet beschreven. Maar de stadhouder ziet wat er gebeurt, en dat is het onderwijs wat hij ziet.
Daarom sta ik hier ook uit te leggen wat het betekent, omdat het onderwijs is. In de tijdelijke verblinding van de Jood Elymas wordt uitgebeeld hoe het Joodse volk voor een tijd verblind zou worden. En de stadhouder, die heiden, die man uit de natiën, ziet wat er gebeurt en hij gelooft. Dat is een typische beschrijving van de bediening van Paulus: het Joodse volk wordt terzijde gesteld, de redding gaat naar de natiën en zij zullen geloven.
Hij stond versteld over de leer van de Heer. Als Paulus daar dingen gezegd heeft, dan is het ook zo dat het teken dat daar geschiedde zijn onderwijs bevestigde. Hij zal Sergius Paulus ongetwijfeld nog meer verteld hebben, maar dat vinden we hier niet beschreven. De stadhouder zocht er echter naar om het Woord van God te horen, en dat hoef je tegen Paulus geen twee keer te zeggen. Die zal zijn rede ongetwijfeld hebben uitgestrekt tot middernacht – maar dat was weer in een ander gedeelte.
De Jood verblind, de heiden gelooft. Moet ik er nog meer over zeggen? Het plaatje lijkt me duidelijk. Het is inderdaad een plaatje, een illustratie van de bediening van Paulus. Dit is het einde van de verzen die ik wilde bespreken. Daar houdt in de Statenvertaling de perikoop ook op. Vervolgens lees je dat Paulus weer verder gaat, maar dat doen wij nu niet, want dat zou het onderwerp kunnen zijn voor een volgende keer. Voor nu laat ik het hierbij.