In de Bergrede roept Jezus op om niet bezorgd te zijn. We hoeven ons geen zorgen te maken over wat we zullen eten of waarmee we ons zullen kleden. God zorgt voor de vogels en geeft aan ze wat zij nodig hebben; zo bekleedt Hij ook de bloemen met pracht. Gaan wij, Zijn kinderen, deze schepselen niet ver te boven?
Hoewel deze woorden in de evangeliën primair tot Israël zijn gericht, zijn zij volledig in overeenstemming met wat Paulus naar voren brengt in zijn brief aan de Filippenzen.
📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst
“Wie een slaaf is van God, die weet: Hij zorgt voor mij.”
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- Inleiding op het Thema: Wees Niet Bezorgd
- Mattheüs 6: Schatten op Aarde Versus in de Hemel
- De Lamp van het Lichaam: Waar Is Je Oog op Gericht?
- Niemand Kan Twee Heren Dienen: God en de Mammon
- De Les van de Vogels en de Lelies: Gods Trouwe Zorg
- Wat de Bijbel Ons Leert over Kleingeloof
- Het Verschil met de Natiën: Zoek Eerst Gods Koninkrijk
- Afsluiting uit Filippenzen 4: Bidden met Dankzegging
Inleiding op het Thema: Wees Niet Bezorgd ↑ hoofdstukken
Een hele goedemorgen allemaal. Fijn om hier in jullie midden te zijn, in Den Haag. Ik heb al heel veel moois gehoord deze morgen. Ik heb geen een-tweetje gehad met Jaap van de week, maar dat laatste lied, "Heer, ik vertrouw op U alleen", dat sluit natuurlijk naadloos aan bij het onderwerp van deze ochtend. En ook wat Jaap zei: dat als Gods hand eenmaal iets begonnen is, dan laat Hij dat niet meer los. Zoals dat ook in veel kerken klinkt deze morgen: God laat niet varen de werken van Zijn handen. Men zegt het wel, maar of men het ook daadwerkelijk gelooft, dat is de vraag natuurlijk. Of wat dacht u van Filippenzen 1? Dat Hij die in ons een goed werk begonnen is, dat zal voleindigen tot op de dag van Christus. Ja, Heer, ik vertrouw op U alleen. Nou, als we dat doen, dan hoeven we ons dus ook geen zorgen te maken. En dat is het thema van deze ochtend.
De aanleiding dat ik het eens hierover wilde hebben, is dat ik vorige week sprak in Epe. Daar kom ik regelmatig, omdat dat bij Lianne om de hoek is. Dus als ik daar ben, dan spreek ik vaak in Epe. En daar sprak ik over Filippenzen 4. Als ik Filippenzen 4 zeg, gaat er misschien niet bij iedereen meteen een belletje rinkelen, maar dat is het hoofdstuk waar Paulus zegt: verblijd u in de Heere altijd; wederom zeg ik u: verblijd u, of verheug u. En ook die woorden trouwens... want toen had ik nu als titel "Wees niet bezorgd", maar vorige week had ik als titel "In geen ding bezorgd". Want dat is wat Paulus daar zegt: wees in geen ding bezorgd, maar laat al uw wensen onder gebed en smeking met dankzegging bekend worden bij God. En zo verder.
Maar over die woorden in Filippenzen had ik al eens vaker gesproken, en dan haal ik ook weleens een schriftplaats aan uit Mattheüs 6. Want daar wil ik het over hebben deze ochtend: over wat Jezus zegt in de Bergrede. Elke keer als ik het lees, denk ik: die woorden lijken toch ook wel erg op wat Paulus naar voren brengt. Laten we ze eerst eens lezen, en ik lees ze voor uit de Herziene Statenvertaling.
Mattheüs 6: Schatten op Aarde Versus in de Hemel ↑ hoofdstukken
Mattheüs 6 vanaf vers 19: "Verzamel geen schatten voor u op de aarde, waar mot en roest ze verderven en waar dieven inbreken en stelen. Maar verzamel schatten voor u in de hemel, waar geen mot of roest ze verderft en waar dieven niet inbreken of stelen. Want waar uw schat is, daar zal ook uw hart zijn. De lamp van het lichaam is het oog. Als dan uw oog oprecht is, zal heel uw lichaam verlicht zijn. Maar als uw oog kwaadaardig is, zal heel uw lichaam duister zijn. Als het licht dat in u is duisternis is, hoe groot is dan de duisternis zelf? Niemand kan twee heren dienen, want hij zal de een haten en de ander liefhebben of hij zal zich aan de een hechten en de ander minachten. U kunt niet God dienen en de mammon. Daarom zeg ik u: wees niet bezorgd over uw leven, over wat u eten en wat u drinken zult; ook niet over uw lichaam, namelijk waarmee u zich kleden zult. Is het leven niet meer dan het voedsel en het lichaam meer dan de kleding? Kijk naar de vogels in de lucht: zij zaaien niet en maaien niet en verzamelen niet in schuren; uw hemelse Vader voedt ze evenwel. Gaat u ze niet ver te boven? Wie toch van u kan met bezorgd te zijn één el aan zijn lengte toevoegen? En wat bent u bezorgd over de kleding? Kijk naar de lelies in het veld, hoe ze groeien. Ze werken niet en ze spinnen niet. En ik zeg u dat zelfs Salomo in al zijn heerlijkheid niet gekleed ging als een van deze. Als God nu het gras op het veld dat er vandaag is en morgen in de oven geworpen wordt zo bekleedt, zal Hij u niet veel meer kleden, kleingelovigen? Wees daarom niet bezorgd en zeg niet: wat zullen wij eten of wat zullen wij drinken of waarmee zullen wij ons kleden? Want al deze dingen zoeken de heidenen. Uw hemelse Vader weet immers dat u al deze dingen nodig hebt. Maar zoek eerst het Koninkrijk van God en Zijn gerechtigheid, en al deze dingen zullen u erbij gegeven worden."
Ja, dat is het gedeelte. Het is best een lang gedeelte, maar ik zeg er altijd bij: kijk, Boy gaat deze dinsdag de Efezebrief bespreken. Dat is een leerstellige brief van Paulus waar je bijna op elk woord kunt stilstaan bij de betekenis. Ik zeg niet dat dit hier niet onderwijzend of lerend is, maar dit is ook wel verhalend. Ik hoef u bijvoorbeeld niet uit te leggen wat vogeltjes zijn; dat weten we wel. Dus ik denk dat ik er vrij snel doorheen kan. Soms worden dingen ook herhaald, zoals we zagen, dus dat moet lukken.
De Heer Jezus vangt aan met: "Verzamel geen schatten voor u op de aarde, waar mot en roest ze verderven en waar dieven inbreken en stelen." Bij 'verderven' staat zoiets als 'doen verdwijnen'. Dat is zo ongeveer hetzelfde. Wat de Heer zegt, is dat alles wat we hier bezitten op aarde — wat we verzamelen, vergaderen aan schatten — tijdelijk en vergankelijk is. En mot en roest, waar slaat dat op? Het gaat ook over kleding, daar krijg je mot in. En roest, oxidatie: het bederf van alles. In ieder geval gaat het over verderf. Alles wat we hier op aarde verzamelen, bij elkaar brengen, wat we aan hebben: het is allemaal tijdelijk. Allemaal vergaat het en het verdwijnt ook weer.
"Maar verzamel schatten voor u in de hemel" — dus niet op aarde, maar in de hemel — "waar geen mot of roest ze verderft en waar dieven niet inbreken of stelen." Ik weet dat er mensen zijn die, als je gaat lezen in Mattheüs of een brief van Petrus of Johannes, zeggen: "Dat is niet voor ons." Ik sluit me daar in zekere zin bij aan, want de Heer Jezus zegt in de evangeliën over de woorden die Hij spreekt: "Ik ben niet gezonden dan tot de verloren schapen van het huis van Israël." Dat zegt Hij in de geschiedenis van de Kananese vrouw. Daar zegt Hij ook dat het brood voor de kinderkens, voor de kinderen van Israël, niet bestemd is voor de hondjes, voor de heidenen. En dan zegt die vrouw natuurlijk — dat kent u wel: "Maar de hondjes mogen toch ook van de kruimels eten?" Zo'n groot geloof had de Heer nog nooit gezien.
Maar de woorden van de Heer Jezus, dat brood, is in eerste instantie Zijn woord. Wat Hij in de evangeliën spreekt, is een aardse wandel bestemd voor het volk Israël. Maar dat wil natuurlijk niet zeggen dat Hij hier ook geen universele dingen zegt die op ieder geval van toepassing zijn. Ook op ons bijvoorbeeld. Als je de Johannesbrief leest en je leest daar "God is liefde", dan zeg je niet: "Dat is alleen voor Israël", omdat Johannes gestuurd was tot de twaalf stammen. Nee, dat zijn gewoon universele waarheden en die vinden we hier ook.
Dit vinden we ook bijna... nou, letterlijk wil ik niet zeggen, want Paulus zegt het anders, maar dit vinden we natuurlijk ook bij Paulus. In Kolossenzen 3 zegt hij: "Als u nu met Christus opgewekt bent" — en dat zijn we — "zoek dan de dingen die boven zijn, waar Christus is." Hij is daar, wij behoren Hem toe en zijn één lichaam met Hem. Ik weet niet waar Boy het over gaat hebben uit de Efezebrief, maar deze waarheid dat we één lichaam en één met Hem zijn, die vind je daar zo'n beetje in elk gedeelte. Dus dat zal ongetwijfeld ook ter sprake komen. Het is een serie die hij geeft, dus ongetwijfeld zal dat vele keren ter sprake komen.
Maar daar is Christus; Hij zit aan de rechterhand van God, verheerlijkt aan Gods rechterhand. Bedenk de dingen die boven zijn en niet die op de aarde zijn. "Verzamel u geen schatten op aarde, maar verzamel schatten voor u in de hemel," dat is wat Jezus zegt. En Paulus zegt: "Bedenk de dingen die boven zijn." Daar is Christus aan Gods rechterhand in de hemel, en niet de dingen die op de aarde zijn. Want de dingen die op de aarde zijn, die verdwijnen. Alles wat we vinden in de verheerlijkte Christus — en dat is veel, want in Hem zijn alle schatten van wijsheid en kennis verborgen — dat is blijvend als we daarin investeren.
"Want u bent gestorven." Juridisch zijn we gestorven, dus voor dit leven op aarde worden we voor God al als gestorven gerekend. "En uw leven is met Christus verborgen in God." Ons leven speelt zich daar af. Daar zouden we die dingen zoeken, bij de opgewekte, de levende Christus. En dus niet de dingen die op de aarde zijn, maar die in de hemel zijn. "Verzamel voor u schatten, maar verzamel schatten voor u in de hemel waar geen mot of roest ze verderft en waar dieven niet inbreken of stelen. Want waar uw schat is, daar zal ook uw hart zijn."
Kijk, wat de Heer Jezus niet naar voren brengt, is dat rijk zijn een probleem is. Er zijn talloze voorbeelden natuurlijk, ook uit de Bijbel, van mensen die rijk zijn. Abraham is misschien wel het mooiste voorbeeld. Vooral ook omdat hem van alles beloofd was en hij dat allemaal had kunnen kopen, maar hij deed het niet. Want God had het hem beloofd, dus hij zegt: "Ik krijg het toch al." Rijk zijn is geen probleem, maar letterlijk staat in 1 Timotheüs 6 vers 9: "de bedoeling om rijk te zijn." Dus rijk willen zijn, het doel hebben om rijk te zijn. Als je daarnaar streeft, dan is dat ook waar je hart is. Want waar uw schat is, daar zal ook uw hart zijn. Als jij de bedoeling hebt om rijk te zijn, als dat je doel is, als dat je streven is, dan heb je daar je zinnen en ook je hart op gezet.
Want waar uw schat is, daar zal ook uw hart zijn. Het gaat dus niet om bezit, maar om oriëntatie. Kijk, je kunt een miljoen of, voor mijn part, een paar tien miljoenen op de bank hebben en toch is daar je schat niet. Dan heb je daar niet je vertrouwen op gebouwd en je zekerheid. Is het ook niet je oriëntatie. Er kunnen dus twee mensen met dezelfde bankrekening zijn...
De Lamp van het Lichaam: Waar Is Je Oog op Gericht? ↑ hoofdstukken
De lamp van het lichaam is het oog; als dan uw oog oprecht is, zal heel uw lichaam verlicht zijn. Dit is natuurlijk een beetje een cryptische uitspraak, maar in het verband is deze niet zo heel erg moeilijk. Het gaat hier over de situatie waarin uw oog oprecht is – eenvoudig of eenduidig, op één ding gericht. Dat betekent het zo ongeveer. Het oog is hier een metafoor voor de innerlijke gesteldheid. De lamp van het lichaam is het oog. Dus waar het oog op gericht is, waar het op georiënteerd is, ja, dat verlicht het lichaam. Als ons oog de dingen zoekt die boven zijn – de woorden van Paulus – dan is heel het lichaam verlicht. Dat is wat de Heer Jezus hier zegt: als dan uw oog oprecht is, zal heel uw lichaam verlicht zijn.
In Spreuken... dat noemt mijn dochter een 'voice crack'. Ik dacht altijd: mijn stem slaat dan over, maar ik heb een glas water, dus ik moet het redden. Er zijn meer voorbeelden van te noemen, maar ik noem er twee uit Spreuken. Daar staat: "Wie goed van oog is, zal worden gezegend, want hij geeft van zijn brood aan de armen." Een man die kwaad van oog is – dat is dus het tegenovergestelde – jaagt naar rijkdom. Dan ben je dus kwaad van oog, want je oriëntatie is verkeerd. Je hebt je oog gericht op het verkeerde en hij weet niet dat gebrek hem zal overkomen.
Kijk, hier gaat het erom: als je goed van oog bent, dan ben je vrijgevig. Dat is zo ongeveer de vertaling van Spreuken 22 vers 9. Maar daar zit natuurlijk een andere intentie achter. Als je vrijgevig bent, dan heb je oog voor anderen, voor je naasten, voor de tekorten die de ander heeft. En dat wordt hier een 'goed oog' genoemd. Maar wie kwaad van oog is, die jaagt naar rijkdom. Kijk, als je goed van oog bent en je wilt niet alles zelf houden, dan kun je ook mededeelzaam zijn. Dat is wat de spreuker hier zegt. Dus: de lamp van het lichaam is het oog. Als dan uw oog oprecht is, zal heel uw lichaam verlicht zijn. Maar als uw oog kwaadaardig is, zal heel uw lichaam duister zijn. Ja precies, als je gericht bent op het verkeerde, dan wordt het van binnen ook verduisterd.
Je innerlijke gerichtheid is dan gericht op aardse zekerheid, op rijkdom, en daar ontleen je dan je zekerheid en je vertrouwen aan – voor mijn part je identiteit. En dat is ook wat rijkdom en bezit belooft. Het belooft zekerheid en vrijheid, maar het is natuurlijk als kaf in de wind; je bent het zo kwijt. Want dat zegt de Heer in Mattheüs 6: het is vergankelijk, die schatten hier op aarde verdwijnen sowieso. Het belooft zekerheid en vrijheid, maar het bindt als je oriëntatie verkeerd is. Het beheerst en het bindt.
Ik had vroeger een collega. Wij hadden een werkgever die zijn bedrijf had verkocht aan een Duitse multinational. Daar had hij heel veel geld voor gekregen en één van de gespreksonderwerpen bij de koffie was natuurlijk: hoeveel geld heeft hij daarvoor gekregen? Die collega zei altijd: "Leo" – zo heette onze baas – "die heeft echt een groot probleem. Want kijk, wij hebben een paar cent op onze bankrekening staan en we zouden dat het liefst verdubbelen. Maar hij heeft heel veel geld en hij wil dat ook verdubbelen. Dat is lastig natuurlijk." Zo kijk ik dan ook wel eens naar die dingen. Mensen die veel hebben en die meer willen, die hebben echt een groot probleem. Want ze willen altijd meer. Als je iets zou verdubbelen, ja, dan is het net een gokkast: dan moet je weer op die knop drukken, dan moet het weer verdubbeld worden.
Maar als uw oog kwaadaardig is, dan zal heel uw lichaam duister zijn. Ja, dit is ook weer cryptisch: "Als het licht dat in u is duisternis is, hoe groot is dan de duisternis zelf?" Wat jij voor licht houdt – rijkdom, zekerheid – als dat dan niet werkelijk licht is maar duisternis, ja, dan gaat het licht natuurlijk compleet uit. "Hoe groot is dan de duisternis zelf," zegt Jezus. Je vertrouwt dus op iets wat richting belooft, maar datgene verduistert je hele bestaan.
Wat in dit verband zo kenmerkend is, vind ik, is dat het hier gaat over rijkdom en bezit en de oriëntatie daarop; het doel hebben om rijk te zijn. Dat is voor veel mensen zo aanlokkelijk dat het ook licht lijkt. Als het licht dat in u is, duisternis is... het lijkt licht, maar hoe groot is dan de duisternis zelf? Ook van Satan wordt dat gezegd. Kijk, die wordt in de plaatjes meestal afgebeeld met twee van die hoorntjes en zo, maar Paulus zegt dat Satan, de tegenstander – de vorst van de duisternis heet hij, of de macht van de lucht, enzovoorts – dat hij zich voordoet als een boodschapper, een engel van licht. Dus juist waar de boodschap van licht klinkt, daar zou je er bedacht op moeten zijn: is dit wel een boodschapper van licht? En dat zeg ik hier terwijl ik op een plek sta natuurlijk. Juist in een setting waar het Woord gepredikt wordt, kunnen we er dus ook bedacht op zijn dat we daar dit soort boodschappers vinden. Want Satan komt als een boodschapper van licht.
Paulus zegt hier – zoek het maar op – dat het dus ook niet zo gek is dat zijn dienaren zich voordoen als boodschappers van licht. Daar zouden we dus op bedacht moeten zijn. Dit is verraderlijk. We hebben het Woord nodig om dat onderscheid te maken. En daarom zegt de Heer ook: "Als het licht dat in u is, duisternis is..." Dat waarvan men denkt: dat is licht, ja, dat is duisternis. Daar zouden we op bedacht moeten zijn. Hoe groot is dan de duisternis zelf? In dit verband gaat het natuurlijk over rijkdom. En dan komen we bij ook weer bekende woorden, denk ik.
Niemand Kan Twee Heren Dienen: God en de Mammon ↑ hoofdstukken
Niemand kan twee heren dienen. Letterlijk staat het er zelfs nog sterker: niemand kan voor twee heren slaaf zijn. Het woordje kan ik in de tekst hier niet direct aanwijzen, maar helemaal rechts in de interlineair onderaan zie je het staan. Het is afgeleid van het woord *doulos*, en dat betekent slaaf. Een slaaf is een lijfeigene, het bezit van een heer. Bij ons heeft het woord 'slaaf' vaak een hele negatieve klank; ik heb ook de films gezien en de boeken gelezen. Maar als we het even ontdoen van alle negativiteit, dan is een slaaf simpelweg een lijfeigene. Er zijn echt wel voorbeelden uit de geschiedenis bekend van slaven die een heel goed leven hadden. Paulus noemt zichzelf immers ook een slaaf van Jezus Christus. Hij doet dat bijvoorbeeld in Romeinen 1 vers 1, en in de brief aan de Kolossenzen zegt hij over Epaphras dat hij een 'medeslaaf' is. Voor Paulus was het dus echt een geuzennaam, een eretitel.
Hij is een slaaf van Christus Jezus. Dat betekent: ik behoor Hem toe, maar ook: Hij zorgt voor mij. Want een slaaf had maar één taak, en dat was zich onderschikken aan zijn heer. Voor al het andere, voor alles wat hij nodig had, werd voor hem gezorgd. Eten, onderdak, kleding; dat ontving hij allemaal. Zo zijn wij ook slaven van Christus Jezus. Hij zorgt voor ons, wij behoren Hem toe, wij zijn Zijn lijfeigenen, Zijn bezit. Hij is de Heer van allen, alleen weet nog niet iedereen dat. Maar wij weten het wel, en we weten dat we een Heer hebben die voor ons zorgt.
Niemand kan twee heren dienen, niemand kan van twee heren slaaf zijn. Want hij zal de één haten en de ander liefhebben. Het is een parallellisme, want er staat direct achter: "of hij zal zich aan de één hechten en de ander minachten." Hier staat dus dat haten hetzelfde is als minachten, en liefhebben hetzelfde is als zich hechten aan. Haten in de Bijbel heeft namelijk een bredere betekenis dan de betekenis die wij er meestal aan geven. Als God zegt: "Jakob heb Ik liefgehad, maar Ezau heb Ik gehaat," dan betekent dat niet dat Hij rancune en wrok koesterde tegen Ezau. Ezau kreeg immers ook een belofte. Het betekent dat Ezau op de tweede plaats kwam. Vandaar dat minachten hier 'minder achten' betekent. Jakob kreeg het eerstgeboorterecht, Ezau werd minder geacht. In de Bijbel kan het natuurlijk ook de betekenis van wrok en rancune hebben, maar dat moet dan blijken uit het verband.
Niemand kan voor twee heren slaaf zijn, want hij zal de één haten en de ander liefhebben, of hij zal zich aan de één hechten en de ander minachten. En waar gaat het hier over? Laten we even verder lezen: "U kunt niet God dienen en de mammon." Ook hier staat weer: u kunt niet van God slaaf zijn én van de mammon. De mammon is hier de personificatie van bezit, aardse schatten en rijkdom. Daar valt natuurlijk veel meer over te zeggen, maar dat doe ik nu niet. De mammon is hier een personificatie van datgene wat een mens beheerst. Je kunt niet twee heren dienen; je kunt niet van twee heren slaaf zijn. Rijkdom beheerst, daar zit ook het woord 'heer' in, en het fungeert in dit verband dus als een afgod. U kunt niet slaaf van God zijn en tegelijkertijd van de mammon. Je kunt niet slaaf zijn van je bezit en je rijkdom, en van God. Dat is wat hier gezegd wordt.
Nu zou u kunnen denken: maar het is toch ook belangrijk dat wij onze boterham verdienen? We moeten toch eten en drinken? We moeten kleding kunnen kopen en een dak boven ons hoofd hebben? Jazeker. "Daarom zeg Ik u," zegt Jezus dan. "Daarom" — dat is naar aanleiding van het voorgaande, naar aanleiding van het feit dat je geen twee heren kunt dienen en niet van twee heren slaaf kunt zijn. "Daarom zeg Ik u" — en dat 'u' is meervoud, 'jullie'. Omdat je geen twee heren kunt dienen, kun je niet georiënteerd zijn op de Heer en tegelijkertijd als doel najagen om rijk te worden en bezit te verwerven. De Heer kan het je wel geven, dat is het punt niet, maar je kunt niet op beide gericht zijn en van beide je levenswerk maken.
Wie een slaaf is van God, die weet: Hij zorgt voor mij. "En daarom zeg Ik jullie," zegt Jezus, "wees niet bezorgd over jullie leven." Letterlijk staat er *psuche*, de ziel. De Statenvertaling heeft dit weergegeven met 'leven', maar het is de ziel. Dat is ook weer een onderwerp op zich, geest en ziel, maar de ziel heeft te maken met het lichamelijke, ook met de begeerten. Je moet nu eenmaal eten en drinken, en je wilt het warm hebben, dus trek je kleding aan. Wees dus niet bezorgd over uw ziel. Ik denk dat het in deze context niet zo heel veel verschil maakt met 'uw leven'.
Wees niet bezorgd over jullie leven, over wat jullie eten en wat jullie drinken zullen; ook niet over uw lichaam, namelijk waarmee u zich kleden zult. Is het leven, of de ziel, niet meer dan het voedsel, en het lichaam meer dan de kleding? Voedsel en kleding zijn immers ondergeschikt aan onze ziel en ons leven. Dat geldt ook voor God: Hij heeft ons gemaakt, Hij zorgt voor ons. Voor al die bijzaken, om het maar zo te noemen, daar zorgt Hij dan ook wel voor. Dat is eigenlijk wat de Heer hier naar voren brengt.
De Les van de Vogels en de Lelies: Gods Trouwe Zorg ↑ hoofdstukken
Ja, dat vind ik zo mooi: kijk naar de vogels in de lucht. Ze zaaien niet, ze maaien niet en ze verzamelen niet in schuren. Dat is natuurlijk wat een mens doet; die zaait met het doel om over een paar maanden te kunnen maaien en oogsten. Daarna verzamelt hij het in schuren. Daar is op zich niets mis mee, maar wat een mens vaak doet, is steeds grotere schuren bouwen om meer te verzamelen en zo rijkdom en bezit te verwerven, om daar vervolgens zijn levensdoel van te maken. Maar de Heer zegt: kijk nou naar de vogels in de lucht. Zij zaaien niet en maaien niet; zij zijn daar helemaal niet mee bezig.
Ik kwam deze tekst in Job tegen: "Maar vraag toch de dieren en zij zullen je onderwijzen; de vogels in de lucht en zij zullen het je bekendmaken." Hier worden natuurlijk specifiek die vogels genoemd. Hoe onderwijzen de dieren ons dan? Daar valt natuurlijk zoveel over te vertellen, want God is de Kunstenaar, de Schepper die Zich uitdrukt in Zijn schepping. Al die dieren vertellen ons iets. Hier gaat het over de vogels, maar denk ook aan mieren die in de Bijbel worden genoemd. Laten we het even bij die vogels houden, want anders gaan we het over een bijenvolk hebben; er zijn allemaal geweldige dingen in de natuur die Gods wezen en Zijn plannen uitdrukken. Hier gaat het dus over de vogels in de lucht die ons onderwijzen. Jezus zegt: kijk eens naar die vogels, ze zaaien niet, maaien niet en verzamelen niet in schuren, en uw hemelse Vader voedt ze evenwel. Ze krijgen toch alles wat ze nodig hebben, zegt de Heer. Gaat u ze niet ver te boven?
De mens is — ik weet niet of het letterlijk zo in de Bijbel staat — de kroon op de schepping. Zo kunnen we het wel zeggen als we verschillende schriftplaatsen bij elkaar brengen. Wij gaan in ieder geval de dieren te boven. En de Heer zegt: als uw hemelse Vader voor die vogels zorgt, zou Hij dat dan bij u niet doen? Jullie gaan ze ver te boven. Wie toch van u kan door bezorgd te zijn één el aan zijn lengte toevoegen?
Ik had het er net met Jaap nog even over. Ik zou eigenlijk hier kunnen vragen: wie is er hier nog nooit bezorgd geweest? Dan gaat waarschijnlijk niemand zijn vinger opsteken. We weten dat het niet helpt en toch doen we het vaak. Ik zei tegen hem: ik heb nog nooit achteraf gedacht: "Wat ben ik nou blij dat ik me toen zo'n zorgen heb gemaakt over die kwestie, want dat heeft me zo enorm geholpen." Nee, het helpt niet. Het voegt niets aan je leven toe, kwalitatief niet, integendeel.
Ik denk dat het hier ook gaat over de lengte van het leven; bezorgdheid voegt ook niets toe aan de lengte van je leven. Letterlijk betekent dit woord zoiets als postuur of statuur. Het wordt op verschillende manieren gebruikt en heeft ook betrekking op leeftijd. In Johannes 9 zeggen de ouders van de blindgeborene: "Hij is oud genoeg, vraag het hem zelf." Daar gaat het over leeftijd. Hier wordt gesproken over één el aan zijn lengte of postuur toevoegen. Het lijkt me sowieso een beetje lastig; ik heb dat ook niet nodig, maar als ik er nog een el bij zou krijgen, dan zit ik hier ongeveer tegen het dak. Dat is wel logisch, dat lukt ons nooit. Een centimeter lukt ons op een gegeven moment niet eens meer; we gaan eerder een beetje krimpen als we op een bepaalde leeftijd komen. In Hebreeën 11 gaat het over Sarah, die ook de tijd van haar ouderdom had bereikt. Hoe dan ook, wij kunnen door ons zorgen te maken niets toevoegen.
Ons woord 'volwassen' betekent eigenlijk 'volgroeid'. 'Wassen' is een oud woord voor groeien. In de Statenvertaling zegt Johannes de Doper over de Heer Jezus: "Hij moet wassen en ik moet minder worden." Hij moet groeien en ik moet minder worden. Ons woord 'volwassen' betekent dus volgroeid, maar we hebben het ook over leeftijd; als iemand achttien is, dan moet hij volwassen zijn. Dat is de bedoeling. Maar het punt blijft: wat je ook doet, als je je zorgen maakt, voegt het niets toe. Op geen enkele manier.
Wie toch van u kan met bezorgd te zijn één el aan zijn lengte toevoegen? En wat bent u bezorgd over de kleding? Kijk naar de lelies in het veld, hoe ze groeien. Ze werken niet en ze spinnen niet. De interlineair heeft hier 'anemonen'. Lelies of anemonen; ik heb ook ergens gelezen dat dit simpelweg de bloemen uitdrukt die we in het veld vinden. Dat geloof ik ook wel, want dat zullen we straks ook nog zien. Waarom bent u bezorgd over de kleding? Kijk naar de lelies in het veld, hoe ze groeien. Ze werken niet en ze spinnen niet. Dat spinnen heeft met het maken van kleding te maken en het werken zal met het oogsten te maken hebben. Dat doen ze allemaal niet. En Ik zeg u dat zelfs Salomo in al zijn heerlijkheid niet gekleed ging als één van deze.
Als je echt naar zo'n bloem gaat kijken en ziet hoe geweldig dat in elkaar zit... ik weet er zelf niet alles van, maar ik denk dat er heel veel over zo'n bloemetje te vertellen valt. Schitterende bloemen vinden we gewoon langs de weg. Neem een klaproos; die vind ik zelfs heel mooi, en die vind je gewoon langs de snelweg of in de berm. Dat is wat wij maaien omdat we het als onkruid beschouwen. Nou, Ik zeg u dat zelfs Salomo in al zijn heerlijkheid niet gekleed ging als één van deze. Daarom zeg ik: volgens mij gaat het gewoon over de bloemen van het veld in het algemeen. Als God nu het gras op het veld, dat er vandaag is en morgen in de oven geworpen wordt, zo bekleedt, hoe zal Hij u niet veel meer kleden, kleingelovigen?
Als die bloemetjes al zo worden bekleed en als God voor die vogels zorgt die helemaal zorgeloos zijn... Ze zijn wel bezig, ze pikken op wat ze tegenkomen en hebben het er op zich druk mee, maar ze maken zich er geen zorgen over. Dat wordt ons als voorbeeld gegeven. Kijk naar die vogels, kijk naar de bloemen en het gras op het veld. Vandaag is het er, morgen wordt het afgemaaid en achterloos in de oven gegooid of aan ons vee te eten gegeven. Zal Hij u niet veel meer kleden, kleingelovigen? Daarom zegt de Heer: wees niet bezorgd.
Wat de Bijbel Ons Leert over Kleingeloof ↑ hoofdstukken
Een geloof, kleingeloof, is klein denken van God en Zijn beloften. God belooft ons: "Ik zorg voor jou." Als je Mij toebehoort, ben Ik jouw Heer. Ik ben een slaaf van Christus Jezus. Je behoort Hem toe. We zijn Zijn bezit, dus zorgt Hij voor ons. Ja, ik zeg: klein denken van God en Zijn belofte. Je kunt ook heel groot denken van jezelf en je eigen zorgen. Dat is natuurlijk de andere kant. Maar ja, je mag van mij ook heel groot denken van je eigen zorgen en je eigen besognes enzo, maar God is altijd zoveel malen groter. Zoveel keren groter. Hij is de Schepper van alles. Hij heeft alles bedacht. Hij is onze Heer. Hij is onze God. Hij zorgt voor ons.
Wanneer wij kleingelovigen zijn, dan zijn we dus weinig gelovend of weinig vertrouwend. Dat zegt de woordopbouw van dit woord: kleingelovig. Dat woord komt een aantal keren voor in de evangeliën, dit is dus niet de enige keer. Het komt vijf keer voor, in sommige handschriften zes keer, want daar staat in de meeste handschriften 'ongeloof' en in sommige 'kleingeloof'. Ik laat ze alle vijf even zien.
De eerste hebben we dus al gehad in Mattheüs 6. Daar zien we wat de Schrift houdt voor kleingeloof, en dat is hier natuurlijk het maken van zorgen, het bezorgd zijn. In Mattheüs 8 – ik ga even voorbij aan het verband, dit is ook zo'n bekend zondagsschoolverhaal natuurlijk – komt er een storm over een schip en Jezus ligt in dat schip te slapen. Dan zegt de Heer: "Waarom bent u angstig, kleingelovigen?" Toen stond Hij op en bestrafte de wind en de zee, en er kwam een grote stilte. Hier zijn de discipelen dus angstig en zegt de Heer: "Jullie zijn kleingelovig." Ze zijn bevreesd.
In Mattheüs 14, ook in het Mattheüs-evangelie, gaat Petrus op het water lopen. De Heer zegt: "Kom maar." "Mag ik naar U toe komen?" vraagt Petrus. "Ja, kom maar," zegt de Heer. Petrus klom uit het schip en liep op het water om bij Jezus te komen. Maar toen hij op de sterke wind lette – toen hij dus niet meer op de Heer keek, maar op de omstandigheden ging letten – begon hij te zinken. De parallel dringt zich hier wel op met zorgen maken: als we niet meer op de Heer zien, maar op de omstandigheden. Nou, toen begon hij te zinken en riep hij: "Heere, red mij!" Wat zegt Jezus dan? Jezus stak meteen Zijn hand uit, greep hem vast en zei tegen hem: "Kleingelovige, waarom hebt u getwijfeld?" Dus twijfel staat hier gelijk aan kleingeloof. Twijfel komt van het Duitse woord *zwei*; dat betekent dat je hinkt op twee gedachten. Dan ben je dus niet gericht op de Ene. Met Petrus was het hier: hij stapte vol vertrouwen het water op toen de Heer zei "Kom maar", maar toen begon hij om zich heen te kijken en dacht: "Dit kan eigenlijk niet." Dat was dus twijfel; hij was niet meer gericht op de Heer. "Kleingelovige, waarom hebt u getwijfeld?" zegt Jezus dan.
Dan deze nog: Jezus, Die dat wist, zei tegen hen: "Waarom spreekt u er met elkaar over, kleingelovigen, dat u geen broden meegenomen hebt?" "Ja, wat moeten we nou eten?" zeiden de discipelen. Nou, daar gaat het dus over. Net als die vogeltjes, die maken zich er ook niet druk om. Volgens mij is het in Mattheüs 14 of 15 – één of twee hoofdstukken hiervoor – waar het verhaal van de wonderbare spijziging staat. De Heer had het brood vermenigvuldigd en uitgedeeld; daar waren ze bij geweest. En nu waren ze onder elkaar aan het redeneren, want dat staat er: een dialoog, *dialogizomai* in het Grieks. Ze waren aan het doorredeneren of beraadslagen: "Ja, hoe moet het nou, we hebben geen brood." En dan zegt de Heer: "Waarom spreekt u met elkaar over kleingelovigen? Waarom zijn jullie aan het redeneren dat je geen broden meegenomen hebt?"
De laatste is Lukas 12, maar dat is de parallel aan Mattheüs 6. Dat is dus dezelfde geschiedenis, alleen beschreven in een ander evangelie. Als we dan optellen wat kleingeloof is, dan is dat bezorgdheid, vrees of angstig zijn, twijfel en doorredeneren. Het zijn allemaal uitingen van het niet vertrouwen op Hem, of minder vertrouwen op Hem. Kleingeloof betekent dat je blijkbaar nog wel wat geloof hebt, maar je hebt niet heel je vertrouwen op Hem gevestigd. Je vertrouwt ook op andere dingen, of je twijfelt, of je bent angstig, of je vreest, of je redeneert van: "Ja, hoe moet dat nou met..." en ga zo maar door.
De Heer zegt: "Wees nou zo – hoe zeg je dat, het schiet me weer in het Duits te binnen – *rücksichtslos* als die vogels." Kijk naar die vogels; die maken zich geen zorgen en God zorgt toch voor ze. En kijk hoe God de bloemen van het veld – de anemoon, de lelie, weet ik veel wat voor bloemen allemaal – in Zijn schepping bekleedt. "Zijn wij dan niet veel meer?" zegt de Heer. Dus ja, wij behoren Hem toe, Hij is onze Heer, Hij zorgt voor ons. We mogen dus zorgeloos leven.
Het is toch heerlijk om je daar elke keer weer bij te mogen bepalen. Ook al zijn de omstandigheden droevig of verdrietig – dat kennen we allemaal. Ik zat van de week nog eens terug te kijken; het was bijna twee jaar geleden dat we gesproken hadden over onder andere de "Filipijnse Viermaat". Toen had ik als uitvalsbasis 2 Korinthiërs 6 vers 10. Daar noemt Paulus een heel rijtje op van wat hem allemaal overkomen was, maar dan zegt hij ook: "Als bedroefden, maar ons altijd verheugend." Het ligt mij nog erg bij, want ik zat toen zelf in omstandigheden die echt verdrietig waren. Maar ik had toen als titel een grote smiley, zo'n gele smiley met een lach én een traan.
Kijk, het betekent niet dat wij altijd moeten lachen en een 'opplaklach' moeten hebben, en altijd de 'blije christenen' moeten zijn. Nee, het betekent dat wij ons, zoals Paulus zegt in Filippenzen 4, in en onder alle omstandigheden kunnen verheugen in Hem. Dus ook al zijn we verdrietig – het is niet verboden om verdrietig te zijn. Emoties zijn sowieso nooit verboden, want daar kun je niks aan doen. Maar we mogen in dat verdriet en in die teleurstelling weten: "Maar Hij is Heer." En daar danken we Hem ook voor, want dat zegt Paulus in Filippenzen 4. Ik ga die woorden zo nog wel even lezen tot slot, maar laten we eerst nog even verder gaan.
Het Verschil met de Natiën: Zoek Eerst Gods Koninkrijk ↑ hoofdstukken
Wees daarom niet bezorgd en zeg niet: "Wat zullen wij eten?" of: "Wat zullen wij drinken?" of: "Waarmee zullen wij ons kleden?" Want al deze dingen zoeken de heidenen. Uw hemelse Vader weet immers dat u al deze dingen nodig hebt. We moeten ons beseffen dat de tijd waarin de Heer Jezus deze woorden sprak, de tijd was waarin Hij verkondigde en predikte: "Bezint u, want het Koninkrijk der hemelen is nabij."
Israël verwierp de Koning en toen is de redding naar de natiën gegaan. Maar in die tijd waren de natiën zonder wet, zonder Gods woord en — zoals Efeze 2 zegt — zonder hoop en zonder God in de wereld. Daar staat nog wel wat meer: "vervreemd van het burgerrecht van Israël". Hoe staat dat er ook weer? In ieder geval: zonder de belofte, zonder hoop en zonder God in de wereld. Het plan dat God toen openbaarde, was dat eerst Israël zich zou bekeren en tot geloof zou komen, en dat via een bekeerd volk Israël heel de wereld gezegend zou worden. Maar de natiën waren toen nog zonder God en zonder hoop in de wereld.
En nou ja, we weten allemaal wat er gebeurd is: Israël heeft de boodschap niet geaccepteerd. Toen riep God de apostel Paulus, die een verborgen programma bekendmaakte dat al die tijd al verborgen was, en toen ging de redding naar de natiën. Maar in de toekomst zal Israël alsnog in die positie gesteld worden van dat uitverkoren volk en zullen alle natiën via Israël gezegend worden. Maar in deze tijd waren de natiën zonder Israël. Ik noemde net het voorbeeld van de Kananese vrouw; daar was de Heer niet toe gezonden, en dat zegt Hij ook tegen haar. En als de Heer de discipelen uitzendt, dan zegt Hij: "Ga niet op een weg van de natiën, van de heidenen; ga niet naar de Samaritanen, maar alleen naar het huis van Israël."
Dat is even een voetnoot, want in die context moeten we deze woorden natuurlijk plaatsen. Al deze dingen zoeken de natiën. Zij hebben God niet, dus zij weten niet van God. Ze zijn zonder hoop en zonder God in de wereld. Ja, wat doe je dan? Dan zijn de dingen op aarde het enige waar je je mee kunt bezighouden. Maar wij zouden de dingen zoeken die boven zijn, en dat zegt de Heer ook tegen Zijn discipelen. Uw hemelse Vader weet immers dat u al deze dingen nodig hebt, dus Hij geeft het. Maar zoek eerst het Koninkrijk van God en Zijn gerechtigheid.
Ja, dat zoeken is wel mooi, want dat geldt natuurlijk zeker voor ons. De dingen die wij zoeken, die moeten we ook zoeken omdat ze verborgen zijn. Het zijn verborgenheden, geheimenissen. Vandaar dat Paulus ook zegt: "Zoek de dingen die boven zijn." Maar Jezus verkondigde, nogmaals, het evangelie van het Koninkrijk en dat zouden die discipelen dus ook zoeken. Dat is wat Hij tegen hen zegt. Ja, er is natuurlijk wel een verschil met ons. De Heer zegt tegen hen: "Zoek het Koninkrijk van God en Zijn gerechtigheid." En Zijn rechtvaardigheid — wat God rekent tot rechtvaardigheid — is geloof. Dus we zoeken eerst het Koninkrijk van God, Zijn beloften. Zij behoorden tot dat volk Israël. God zou via dat volk Israël Zijn Koninkrijk vestigen over heel deze wereld. Dat gaat in de toekomst alsnog gebeuren.
Maar wij, zegt Paulus, zijn overgeplaatst in het koningschap van de Zoon van Zijn liefde. De Zoon van Gods liefde. Dat betekent dat wij geen onderdanen zijn van de Koning, maar de Koning zelf toebehoren. We zijn één lichaam met Christus en Hij is de Messias van Israël. Hij zal straks Koning en Priester zijn van dat volk. Maar wij zijn geen onderdanen van het Koninkrijk; wij gaan delen in de heerschappij van de Messias, in de heerschappij van Christus, als één lichaam met Hem. En wij delen, zo zegt Efeze 3 vers 6 dat: wij zijn mededeelhebbers van de belofte, samendeelhebbers van de belofte in Christus Jezus. Dus alles wat aan Hem beloofd is, daar delen wij in.
Dat is natuurlijk het verschil met Israël en dat moet hier denk ik wel bij vermeld worden. Maar het principe is hetzelfde. Als we Hem zoeken, gericht zijn op Hem, op Zijn koningschap, op de dingen die boven zijn, dan zegt de Heer: "Wees niet bezorgd." Over wat je eet en wat je drinkt of waarmee je je kleden zult. Zoek Hem, zoek de dingen die boven zijn — in de woorden van Paulus — en al deze dingen zullen u erbij gegeven worden. "Toegevoegd worden", zegt de interlineair. Hoe zegt het lied dit ook alweer? "Zoek eerst het Koninkrijk van God en Zijn gerechtigheid; al deze dingen, al het andere ontvangt u bovendien." Zo is het volgens mij. Dus al deze dingen zullen u erbij gegeven worden. Dat krijg je gewoon, want je behoort Hem toe. Hij is uw Heer en u bent van Hem. Alles wat we nodig hebben dus: eten, drinken, enzovoorts. Nogmaals, dit vinden we ook bij Paulus.
Afsluiting uit Filippenzen 4: Bidden met Dankzegging ↑ hoofdstukken
En daarmee wil ik afsluiten, met de woorden van Filippenzen 4. Ik ga dan even voorbij aan wat hij hiervoor zegt; dat heb ik al genoemd: "Verheug je in de Heer, altijd, wederom zeg ik u." Paulus zegt dat ook in de brief aan de Filippenzen: "Ik word er niet moe van om het te herhalen," zegt hij, "het is voor jullie goed en voor mij is het ook prima." En daarom zegt hij: verheug je in de Heer, altijd.
Maar het geheim is natuurlijk het verheugen in de Heer. Hij zegt daar ook nog achteraan: "De Heer is nabij." Hij is erbij. "Wees in geen ding bezorgd, maar laat in alles..." Dus in alles, onder alles, in alle omstandigheden, onder alle omstandigheden... in gebed en in smeekbede. Ik ga nu niet op al die woorden in, dat heb ik vorige week wel gedaan. Maar dit vind ik cruciaal: met dankzegging. Dus Paulus zegt niet: "Wees in geen ding bezorgd, maar laat in alles, in gebed en in smeekbede én dankzegging." Nee, het is: in gebed en in smeekbede MET dankzegging.
Dus wat wij ook bidden, we zouden Hem in dat gebed en in die smeekbede – of hoe je het ook wilt noemen, in die verzoeken – altijd danken. Niet dat Hij ons per se gaat geven wat wij vínden dat we nodig hebben, maar dat Hij ons sowieso gaat geven omdat Hij God is. Dat in de eerste plaats: dat Hij alles beschikt en dat Hij ons gaat geven wat we nodig hebben. En dat is niet altijd wat wij dénken nodig te hebben. Nee, Hij is God, wat weten wij nou? Ik bedoel, we weten niet eens hoe de rest van de dag eruitziet. Hij is God, Hij overziet alles, Hij weet wat we nodig hebben. En ook nog eens voor Zijn doel en Zijn plan natuurlijk, want daar gaat het om. Niet om onze doelen en plannen.
"Wees in geen ding bezorgd, maar laat in alles, in gebed en in smeekbede met dankzegging, jullie verzoeken bekendgemaakt worden bij dé God." Zo staat het er. Mooi hè? Dé God. Want er is er één. En die ene God kennen wij en Die zorgt voor ons. Die mogen wij kennen, Die zorgt voor ons en geeft ons alles wat we nodig hebben.
En dan de vrede van God, dé God. De vrede van dé God, die superieur is aan elk denken – of zoals de vertaling zegt: die alle verstand te boven gaat. Dat is het ook, hè? Wij kunnen bedenken wat we vinden dat we nodig hebben of wat de dag van morgen zou moeten brengen, maar wat Hij vindt... Hij is God, dat gaat ons verstand te boven. Wat kun je dan doen? Gewoon blind op Hem vertrouwen. Want Hij is God en Hij heeft alles in de hand.
En als je dat beseft, als je die gebeden met dankzegging bekendmaakt bij Hem – dus met dankzeggen dat Hij God is – dan zal de vrede van God, de vrede van dé God die superieur is aan elk denken, jullie harten en jullie gedachten verzekerd bewaren in Christus Jezus. In de woorden 'verzekerd bewaren' zit het woord garnizoen. Dat was een vestingsstad. Als een vesting worden dan je hart en je gedachten bewaard in Hem. Wanneer we Hem kennen en Hem – zoals Romeinen 1:21 dat zegt – als God erkennen.
Als we Hem werkelijk de eerste plek geven, dan weten we ook: Hij zorgt voor ons. "Mijn God..." ja, die haakjes in de tekst betekenen dat ik een aantal verzen oversla, maar ik vind dit een mooie afsluiter: "Mijn God nu zal in elke behoefte van jullie compleet voorzien naar Zijn rijkdom en heerlijkheid in Christus Jezus."
Ja, dat is een hele mond vol, maar "mijn God" – de God van mij staat hier trouwens ook weer. De God van mij, zegt Paulus, en ook van ons natuurlijk, zal in elke behoefte, elke behoefte van jullie, compleet voorzien naar – dus in overeenstemming met – Zijn rijkdom. Nou, die is onbegrensd. God geeft niet "uit" Zijn rijkdom, maar in overeenstemming met Zijn rijkdom, in heerlijkheid, in Christus Jezus.
Nou, meer compleet en met meer superlatieven – ik weet niet of ik dat helemaal goed zeg – had Paulus het volgens mij niet kunnen zeggen. In elke behoefte compleet voorzien, in overeenstemming met Zijn rijkdom, in heerlijkheid in Christus Jezus. Geweldige woorden, geweldige beloften. Laten we daaruit leven en op Hem vertrouwen. Hij is onze Heer en Hij zorgt voor ons. Voor nu wilde ik het hier maar bij laten.