Tussen de geschiedenis in 1 Samuël 21 waar David in Nob gaat tot de priester Achimelech en 1 Samuël 22 waar David in Adullam is, vinden we een kort verslag van David in de Filistijnse plaats Gath. Daar komt hij bij koning Achis en wordt herkend door de dienaren van de koning.
We lezen dan dat David zeer bevreesd wordt. Hij was immers in het hol van de leeuw. Maar op dat moment er vindt een verandering plaats aan David en die ontgaat de vertalers en vrijwel alle commentatoren. Zij sluiten zich aan bij de koning Achis, die denkt dat David gek is geworden. Maar voordat wij David ook voor gek verklaren, zouden we toch te rade moeten gaan bij zijn eigen woorden. David schreef namelijk twee Psalmen naar aanleiding van deze gebeurtenis.
In deze studie nemen we de vertaling onder de loep die David tot een krankzinnige maken en gaan we bezien wat er nu werkelijk met David aan de hand was. David was zo gek nog niet. In de ogen van de wereld wel, maar dat zou ons niet onbekend voor moeten komen…
📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst
“De vertalers maken David tot een waanzinnige of een krankzinnige, maar dat staat er dus niet. Hij veranderde zijn smaak in hun ogen en hij lofprees in hun hand, staat er letterlijk.”
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- Introductie en het Lezen van de Geschiedenis
- De Context: de Geschiedenis van David in Vogelvlucht
- David op de Vlucht Naar de Filistijnse Stad Gath
- Vertaalproblemen: Gedroeg David Zich Waanzinnig of Lofprees Hij God?
- Davids Eigen Getuigenis uit Psalm 34 en 56
- Tekens Maken of Trommelen op de Deuren van de Poort
- Lichaamsvocht in de Baard: Tranen van Ontroering
- De Typologische Betekenis: David als Beeld van de Verborgen Christus
Introductie en het Lezen van de Geschiedenis ↑ hoofdstukken
Beste vrienden, broeders, zusters, familieleden zelfs nog – ja, het is niet anders, dat is nu eenmaal zo, die kies je niet uit hè – maar ik wilde zeggen: een hele goedemorgen. Het is ontzettend goed om weer bij elkaar te komen rondom het Woord van God. We zijn eigenlijk in veel grotere getale bijeen dan ik verwacht had, maar hoe meer zielen, hoe meer vreugde, zeggen ze dan. En dat is misschien ook wel zo.
Laten we gelijk de koe bij de horens vatten. Ik wil het deze ochtend hebben over David. Vorige week was ik in Den Haag en daar sprak ik over de geschiedenis van David in Adullam. Die is jullie vast niet onbekend, want ook ik haal die geschiedenis wel eens aan, meestal zo uit de losse pols, als voorbeeld en type van ons als Ecclesia. David bevindt zich daar buiten de maatschappij en weliswaar als de gezalfde koning, maar nog geen koninkrijk hebbend. Hij verzamelt daar een gezelschap rondom zich. Een gezelschap wat dan benoemd wordt als – hoe staat het er ook alweer? – ieder die een schuldeiser had en ieder die benauwd was; in allerlei gepeupel zouden wij zeggen, of schorriemorrie of outcasts. Er zijn nogal wat woorden voor. Als type van de Ecclesia benoemde Paulus ons als Ecclesia ook in 1 Korinthe 1 als niet vele wijzen, niet vele edelen, niet vele machtigen, enzovoort. Ik haalde daar deze geschiedenis ook aan, een geschiedenis van David waarvan ik dacht: ja, die heb ik nog nooit besproken. Dat vond ik dus een mooie gelegenheid om dat dan vandaag maar eens te gaan doen.
Het meeste moeite heb ik gehad met het verzinnen van een thema of titel, want je wilt dat toch aankondigen. Ik heb het ook een paar keer veranderd voor mezelf en ik had eigenlijk geen één titel waarvan ik dacht: nou, dat is hem. Als ik in mijn bijbeltje kijk, staat er boven het gedeelte van 1 Samuël 21 vanaf vers 11: 'David te Gath'. Nou ja, dat zegt natuurlijk niet zo heel veel over wat David daar deed, hoezo hij daar was en wat dat dan is, dat Gath. Waar is dat dan en wat is dat dan? Maar in deze geschiedenis, die over het algemeen wel gelezen wordt – ik weet niet of dit verhaal vaak in de kinderbijbel staat of op de bekende zondagsscholen veel verteld wordt – is David in de Filistijnse plaats Gath. Daar doet hij een aantal dingen en de Filistijnse koning denkt: wat is dit voor gek joh. Ik zal straks de geschiedenis even lezen voordat we het gaan uitpluizen, maar hij zegt dan: 'Ja, aan gekken heb ik geen gebrek hier, dus wat moet ik met deze gek?' De vertalers hebben zich daar eigenlijk bij aangesloten dat David zich gedroeg als een gek, en dus hebben ook de vertalers David voor gek verklaard. Vandaar het thema van deze ochtend: David voor gek verklaard.
Maar de vraag is: was David wel gek? Deed hij wel zo gek als men hem toedicht? Daar moeten we het eens over hebben. Ik zal mijn oplader even in de laptop doen, anders krijgen we dat soort problemen weer, maar daar gaan we het dus over hebben. Laat ik eerst die geschiedenis even lezen. Ter waarschuwing: ik lees het uit de Herziene Statenvertaling. Dat is dus ook een bijbelvertaling die David voor gek verklaart. Had ik uit de normale oude Statenvertaling gelezen of de NBG-vertaling, dan had ik hetzelfde probleem gehad, dus ik heb er maar gewoon één uitgekozen.
1 Samuël 21, ik lees vanaf vers 10 tot het einde van het hoofdstuk, vers 15: David stond op en vluchtte op die dag voor Saul. En hij kwam bij Achis, de koning van Gath. Maar de dienaren van Achis zeiden tegen hem: Is dit niet David, de koning van het land? Zong men van hem niet in beurtzang bij de reidansen? David nam deze woorden ter harte en werd zeer bevreesd voor Achis, de koning van Gath. Daarom vertrok hij zijn gezicht voor hun ogen en gedroeg hij zich in hun handen als een waanzinnige. Hij krabbelde aan de deuren van de poort en liet zijn speeksel in zijn baard lopen. Toen zei Achis tegen zijn dienaren: Zie, u ziet dat de man krankzinnig is. Waarom hebt u hem bij mij gebracht? Heb ik gebrek aan krankzinnigen dat u deze man gebracht hebt om zich bij mij zo krankzinnig te gedragen? Moet deze in mijn huis komen?
Ja, dat is dus de geschiedenis van David die zich als een gek gedraagt, volgens de vertalers dan.
De Context: de Geschiedenis van David in Vogelvlucht ↑ hoofdstukken
Laat ik jullie eerst nog even in vogelvlucht meenemen naar het boek 1 Samuël, naar de geschiedenis van David, om wat context te geven. Want we vallen hier natuurlijk zomaar in 1 Samuël 21 binnen. In het boek 1 Samuël begint de geschiedenis van Saul. Saul was de eerste koning en in 1 Samuël 9 lees je dat hij tot koning gezalfd wordt. Dit is echt een vogelvlucht, dus van hoofdstuk 10 tot 15 beslaat de geschiedenis van Saul. In hoofdstuk 16 wordt David door Samuël tot koning gezalfd. Degenen die de studie van vorige week hebben gehoord, denken misschien dat ik nu in herhaling val. Dat is ook zo. Dit is dezelfde dia die ik vorige week even heb laten zien, dus ik ga er wat sneller doorheen.
Hoofdstuk 17 kennen we natuurlijk allemaal: David en Goliath. Hoofdstuk 18 spreekt van een vriendschapsverbond tussen David en Jonatan. In hoofdstuk 19 wil Saul David doden en vlucht David voor hem. Waar David hier van spreekt... ik zou naar Handelingen 2 kunnen gaan, waar Petrus uitlegt dat David een profeet is in zijn woorden en zijn werken. David spreekt van de Zoon van David. Dat noem ik alleen maar even; ik ga dat niet eens meer uitleggen. Dat is voor mij zo vanzelfsprekend en ik neem aan voor jullie als luisteraars of bezoekers inmiddels ook wel.
David is hier de gezalfde. Hij is gezalfd tot koning. 'Gezalfde' in het Hebreeuws is Mashiach en in het Grieks is het Christus. Het is precies hetzelfde, alleen in een andere taal. David spreekt hier in beeld als type van de Zoon van David: de Mashiach, de Christus. Hij bevindt zich echter in de positie dat hij weliswaar de gezalfde is, maar nog niet zijn koninkrijk heeft. Hij zit nog niet op de troon van zijn vader David. In die tijd leven wij nu ook. Wij leven in de tijd dat de Zoon van David de gezalfde is; Hij is de Christus. Maar waar is Hij dan? Hij is verborgen. David is in zijn vlucht voor Saul daar een type van. Ook in zijn terugtrekken in een verborgen spelonk, Adullam, is hij daar een type van. Het volk dat hij daar om zich heen verzamelt, is een type van het volk dat Christus nu rondom Zich verzamelt: ons dus, een volk uit de natiën en voor Zijn naam.
In hoofdstuk 20 zien we een verbond tussen David en Jonatan, wat een hele lange geschiedenis is. Lees die maar eens na, want ook daar zitten weer allerlei aanwijzingen en verwijzingen in naar de Zoon van David. David houdt zich daar twee dagen verborgen en op de derde dag zouden ze elkaar ontmoeten. Dan zou David openbaar worden bij een steen, staat er nog bij. Zoek dat maar eens op.
Dan komen we in hoofdstuk 21. Dat is het hoofdstuk waaruit ik zojuist heb gelezen: David in de Filistijnse plaats Gath bij koning Achis. Maar daaraan vooraf gaat ook nog een geschiedenis: David en de toonbroden. In die geschiedenis heeft David honger, net als zijn manschappen, en hij gaat dan naar de tabernakel. David, de man uit Juda, de gezalfde koning, gaat naar de tabernakel om toonbroden op te halen. Dat waren broden die geacht werden alleen door de priesters gegeten te mogen worden. Priesters waren uit de stam van Levi. Ook daarin is David een type van de Heer Jezus Christus, de Zoon van David, die Koning en Priester is. Maar niet volgens het oude verbond, maar volgens een andere orde, namelijk naar de orde van Melchizedek.
Degenen die hier de vorige keer waren, herinneren zich vast dat we toen het laatste deel van Psalm 110 hebben besproken, wat daarover ging. Dat Christus Hogepriester is, verborgen in het heiligdom aan Gods rechterhand, en dat Hij Koning-Priester is naar de ordening van Melchizedek. Dat beeldt David ook uit in die geschiedenis van de toonbroden. Ik heb die geschiedenis wel eens eerder besproken, trouwens ook die van David en Goliath en de zalving van David tot koning.
De volgende stap is David in Adullam in hoofdstuk 22, wat ik vorige week heb behandeld. In de geschiedenis zag ik echter een gedeelte waarvan ik dacht: dat moet ik niet overslaan, daar wil ik het ook eens over hebben. En dat is dus de geschiedenis van David bij koning Achis in Gath, de Filistijnse plaats Gath. Daar gaan we het nu over hebben. Tot zover de inleiding om een beetje context en setting te geven aan het gedeelte dat we bespreken.
David op de Vlucht Naar de Filistijnse Stad Gath ↑ hoofdstukken
En David stond op en hij vluchtte in die dag weg van het aangezicht van Saul en hij kwam bij Achis, de koning van Gath. Gath is één van de vijf Filistijnse steden; dat vind je onder andere in 1 Samuël 6. Maar David is dus op de vlucht, een uitbeelder van de positie van Christus in vernedering, en hij gaat naar Gath. Je moet je dat voorstellen: hij komt in een Filistijnse stad, in de plaats waar Goliath vandaan komt. Goliath was de reus die we natuurlijk allemaal kennen uit 1 Samuël 17, slechts een paar hoofdstukken hiervoor, de Filistijn die David had verslagen. En nu komt hij juist in die plaats terecht, onder de Filistijnen. Hij vlucht voor Saul, maar hij komt terecht bij de Filistijnen en bij ene koning Achis — of Akis, zoals andere vertalingen zeggen — die koning was van die plaats.
De dienaren van Achis zeiden tot hem: "Is dit niet David, de koning van het land?" Wat natuurlijk heel apart is, want David was de facto helemaal niet de koning van het land; dat was Saul immers nog. Ik kan me dan toch niet aan de indruk onttrekken dat David in Israël niet erkend wordt als koning, maar wanneer hij onder de natiën in het buitenland komt, onder de Filistijnen, ze hem daar wel herkennen als koning. Hij is op dat moment dus geen koning in Israël, want dat was hij nog niet, maar hij wordt wel erkend onder de natiën. Zo is het nu ook in deze tijd. Waar is Christus? Kolossenzen 1 zegt: "Christus onder u, de natiën."
De dienaren van Achis zeiden tot hem: "Is dit niet degene die zij bezongen in reidansen, zeggend: Saul sloeg zijn duizenden en David zijn tienduizenden?" Als je dat opzoekt in 1 Samuël 18, lees je dat dit eigenlijk het moment was voor Saul dat hij dacht: "Hé, voor die David moet ik oppassen." Hij wilde hem uiteindelijk natuurlijk uit de weg ruimen. Daar gaat de rest van de geschiedenis van David op de vlucht voor Saul ongeveer over.
David bevindt zich daar dus, je moet het je voorstellen, in het hol van de leeuw. In de Filistijnse plaats Gath, waar de reus vandaan kwam die hij verslagen had. Hij was op de vlucht voor Saul en dacht waarschijnlijk: "Daar kan ik wel naartoe gaan, want daar kent niemand me." Maar dan wordt hij herkend. Er staat: "En David plaatste deze woorden in zijn hart." Hij vreesde uitermate voor het aangezicht van Achis, de koning van Gath. Ja, dat is niet zo vreemd natuurlijk. Naar de mens gesproken was dit einde verhaal voor David. Nogmaals: hij zat in het hol van de leeuw. En dan staat er dat hij zijn smaak veranderde voor hun ogen en vervolgens lofprees in hun hand. Maar laten we dat zinsdeel voor zinsdeel even doornemen.
Vertaalproblemen: Gedroeg David Zich Waanzinnig of Lofprees Hij God? ↑ hoofdstukken
De vertalingen schieten hier nogal alle kanten op, en ook de verkeerde kant als je het mij vraagt. In de NBG staat dat hij zich in hun tegenwoordigheid aanstelde als een waanzinnige. De Statenvertaling doet het niet veel beter: "Daarom veranderde hij zijn gelaat voor hun ogen." Maar wat er gewoon letterlijk staat – laten we eerst eens zien wat er letterlijk staat, want uitleggen of er een betekenis aan geven kan altijd nog – er staat letterlijk: hij veranderde zijn smaak voor hun ogen. Er staat dus niet dat hij zich als een waanzinnige ging gedragen; dat staat er gewoon niet. Dat hoef ik niet te bewijzen; neem een studiebijbel of een bijbelprogramma en overal zul je zien dat dit er staat.
Dit woord voor 'smaak' wordt ook gebruikt voor het smaken van honing of van brood. Dan weten we allemaal waar het over gaat: proeven en smaken. Het is het gehemelte dat proeft. Wij denken vaak dat de tong proeft, maar blijkbaar kan het gehemelte dat ook. Dat is mooi, hè? "Proeft en smaakt en ziet dat JAHWEH goed is." Smaken en proeven heeft natuurlijk te maken met waarnemen. Wat ik daar ook mooi aan vind als je even verder denkt: je neemt iets waar, je smaakt en proeft iets dat je niet met de ogen waar kunt nemen. We kunnen wel denken: "daar staat een lekker gebakje", en dan loopt het water ons in de mond omdat we het zien, maar dat komt omdat we het ooit geproefd hebben. We dénken dat we weten hoe het smaakt, maar als dat gebak met zout is gebakken in plaats van suiker en je proeft het, dan valt dat ontzettend tegen. Dan hebben je ogen je toch bedrogen. Smaken en proeven gaat dus over waarnemen, maar niet met de ogen. Het gaat over het waarnemen van geestelijke dingen, net als reuken en geur. Het reukaltaar – daar zou je ook een hele studie over kunnen geven – gaat ook over iets waarnemen. Lucht heeft ook met geest te maken, de wind. Al die dingen die je niet ziet, zijn een uitbeelding van geestelijke dingen. En "proeft, smaakt en ziet dat Hij goed is" gaat natuurlijk ook over geestelijke zaken.
Dat staat er dus letterlijk: hij veranderde zijn smaak voor hun ogen. En dan lees ik gewoon even verder: "en hij lofprijst in hun hand". Dat staat er letterlijk volgens de interlineair: "hij lofprijst in de hand van hem". En wat staat er in de NBG? "En gedroeg zich bij hen als een razende." Mijn stem is vandaag niet helemaal op orde, dus ik hoop dat ik het verhaal af kan maken... Hij gedroeg zich bij hen als een razende, of hij maakte zichzelf gek onder hun handen, zegt de Statenvertaling. De Herziene Statenvertaling heeft iets soortgelijks. In het Hebreeuws staat hier echter een woord dat we allemaal kennen: halal. Niet het Arabische halal, maar het Hebreeuwse halal, dat ook te maken heeft met halleluja. Halal-lu-JAH betekent: prijst JAHWEH. De "Jah" van halleluja is een afkorting van de naam van JAHWEH, de aanduiding van God. Halleluja is dus: prijst of looft JAHWEH. Daar komt dit woord vandaan: lofprijzen. Hij loofprees in hun hand.
Dit woord komt 165 keer voor in de Hebreeuwse Bijbel. Ik heb niet eens gekeken naar alle afleidingen en vervoegingen, want er zullen er best nog meer zijn, maar het zijn er zeker 165. Ter verdediging van de vertalers moet ik wel zeggen dat het een enkele keer inderdaad wordt vertaald met bijvoorbeeld tieren en razen. "God doet waarzeggers razen" – dat is dat woord halal waar we het over hebben. Of: "de natiën tieren" en "strijdwagens razen". Een enkele keer wordt het dus negatief vertaald. Een lofprijzing is natuurlijk een enthousiaste uitdrukking met hart en ziel, en wanneer de natiën tieren, doen ze dat ook met hart en ziel. Alleen is het dan wel iets anders dan lofprijzen. Blijkbaar is dat woord breed genoeg, of is het een bepaalde vervoeging van dat woord die negatief opgevat kan worden, maar ik heb te weinig verstand van Hebreeuws om daar verder uitspraken over te doen. Eerlijkheidshalve wil ik dit er wel bij zeggen. Wat je echter zou moeten doen als vertaler is niet slechts naar dit woord kijken, maar ook kijken wat de Schrift nog meer zegt over deze gebeurtenis van David bij koning Achis.
Davids Eigen Getuigenis uit Psalm 34 en 56 ↑ hoofdstukken
Sterker nog, wat zegt David er zelf over? Want wij weten dat David nogal het een en ander geschreven heeft. We vinden zijn woorden in de Psalmen. Er zijn nogal wat Psalmen die te koppelen zijn aan gebeurtenissen in het leven van David. Neem bijvoorbeeld Psalm 18; dat is een prachtige, lange Psalm. Er staat boven: "Een Psalm van David, toen hij vluchtte voor zijn vijanden en voor Saul." Ook in andere Psalmen vind je dat terug, waar David aangeeft dat hij ze schreef tijdens zijn vlucht voor Saul. Soms staat er nog een nadere aanduiding bij, zodat je de teksten heel specifiek naast de geschiedenis kunt leggen.
Dat is met deze gebeurtenis ook zo. David heeft maar liefst twee Psalmen geschreven naar aanleiding van dit voorval bij koning Achis. We gaan dus kijken wat David er zelf over zegt. Gíng hij zich echt als een gek aanstellen en werd hij als een razende in hun handen, of zegt David: "Ik was in hun handen en ik lofprees"? Ik ga eerst naar die Psalmen en daarna komen we weer terug bij het gedeelte in 1 Samuël 21.
Psalm 34 is "van David, toen hij voor Abimelech zijn smaak wijzigde". Daar moet ik iets uitleggen: Abimelech is geen eigennaam. Die man heette Achis, maar Abimelech is een aanduiding voor een geslacht van koningen. Die koningen hadden die titel allemaal; Abimelech betekent "mijn vader is koning". Het is vergelijkbaar met het geslacht van Herodes, waar diverse Herodessen waren, of zoals het woord "tsaar" een titel is. Dat David hier refereert aan de geschiedenis bij koning Achis blijkt uit de tekst: "toen hij voor Abimelech zijn smaak wijzigde, zodat deze hem uitdreef en hij heenging." Dat hebben we net gelezen. Achis zei – ik vind het in de Statenvertaling wel mooi staan: "Heb ik aan razenden gebrek? Heb ik aan krankzinnigen of waanzinnigen gebrek?" Dat betekent eigenlijk dat er onder die Filistijnen blijkbaar nogal wat gekken rondliepen. "Heb ik aan gekken gebrek dat jullie deze gek bij mij gebracht hebben?" En hij drijft hem uit: weg met die gek!
Laten we kijken wat David dan zelf zegt: "Ik zal JAHWEH te allen tijde zegenen. Zijn lofprijzing – hetzelfde woord dus, *halal* – zal voortdurend in mijn mond zijn." Nog even terug naar 1 Samuël 21: "En David plaatste deze woorden in zijn hart. En hij vreesde uitermate voor het aangezicht van Achis, de koning van Gath." En vervolgens... wat deed hij? Dat is het hele verhaal. Hij bleef niet hangen in die angst, in die vrees. Bij David gingen de lampjes branden, of er gingen belletjes rinkelen, hoe je het ook wilt noemen. Er gebeurde iets met David. Hij veranderde zijn smaak voor hun ogen. Hij ging God loven.
Waarom hij dat deed, zullen we straks nog lezen. Ik weet niet of u er weleens over nagedacht hebt; wij krijgen die verhalen meestal van kinds af aan mee en soms denk je er niet al te diep over na. Maar David was iemand die, toen hij gezalfd werd, de jongste zoon van Isaï was. Hij werd achter de schapen vandaan gehaald en gezalfd tot koning. Vervolgens lees je dingen over David waarvan ik denk: je kunt wel een gelovige zijn en op God vertrouwen, maar David was eigenlijk bijna roekeloos. Gewoon op die reus afstappen met een slingertje en een paar stenen! Je leest veel meer over hem; ook dat hij op de vlucht was voor Saul en dat Saul hem bijna te pakken had. Saul lag ergens te slapen in een grot en dan gaat David een stuk van de slip van zijn mantel afsnijden. Waarom deed hij dat? Natuurlijk vanwege de typologie, omdat het iets uitbeeldt, maar hij had hem ook gewoon kunnen laten liggen en zich uit de voeten kunnen maken om meer afstand te nemen. Gewoon naar de mens geredeneerd. Maar David wist: ik ben Gods gezalfde. Hij wist dat hem niets kon overkomen en daar lééfde hij uit. David leefde uit geloof, uit de beloften die God hem had gegeven.
Natuurlijk was niets menselijks hem vreemd. Hij was daar bij koning Achis en werd herkend. Zijn eerste reactie was dat hij uitermate vreesde voor het aangezicht van Achis. Maar toen gebeurde er iets met David en veranderde hij zijn smaak voor hun ogen. Wij zeggen weleens: "Daar krijg ik een vieze smaak van in de mond," op een slecht moment. Maar David kreeg een góede smaak in zijn mond. Hij veranderde zijn smaak en ging God lofprijzen. Achis dácht dat hij gestoord was, maar dat was hij niet. Achis zag die verandering en dacht: die vent is helemaal gek joh! David was echter niet gek; hij besefte: ik ben de gezalfde van God. Mij kan niets overkomen, ook al ben ik hier onder vijanden. Al willen ze me een kopje kleiner maken omdat ik hun reus een kopje kleiner heb gemaakt, het maakt niet uit. Ik ben Gods gezalfde, dus mij kan niets gebeuren. Dat besefte hij en hij ging God prijzen. Hij veranderde zijn smaak voor hun ogen.
"Ik zal JAHWEH te allen tijde zegenen, goedspreken van Hem. Zijn lofprijzing zal voortdurend in mijn mond zijn. In JAHWEH beroemt zich mijn ziel. De nederigen horen het en zij verheugen zich. Maakt met mij JAHWEH groot en laten wij tezamen Zijn naam verhogen. Ik heb JAHWEH ernstig gezocht en Hij antwoordde mij." David was in vrees, uitermate bevreesd voor koning Achis van Gath, en David zocht JAHWEH. En Hij antwoordde hem: "Jij bent Mijn gezalfde."
Dat is trouwens ook wel mooi: David betekent 'geliefde'. "Dit is mijn geliefde Zoon in Wie Ik al Mijn welbehagen heb. Dit is de Gezalfde," zei God later tegen de Zoon van David. Nou, David wist ook dat hij de gezalfde des Heren was. "Ik heb JAHWEH ernstig gezocht en Hij antwoordde mij. Hij heeft mij van al mijn terugdeinzende angsten uitgered." David vreesde uitermate, maar Hij heeft hem van die angsten gered. "En hun aangezichten zullen niet te schande gemaakt worden. Deze nederige riep en JAHWEH hoorde. Hij redde hem uit al zijn benauwdheden. De boodschapper, de engel van JAHWEH, legert zich rondom wie Hem vrezen en Hij bevrijdt hen." David werd daar bevrijd.
Dit heeft David dus geschreven naar aanleiding van die gebeurtenis bij die Filistijnse koning van Gath. En dan komt het: "Smaakt – datzelfde woord: smaak – en ziet dat JAHWEH goed is. Gelukkig is de man die bij Hem toevlucht neemt." David nam zijn toevlucht tot God, tot JAHWEH. Hij veranderde zijn smaak; hij smaakte en zag dat JAHWEH goed is, en dat JAHWEH hem had gezalfd als koning. Hem kon niets overkomen. Hij zou op de troon zitten, volgens alle beloften die God hem gedaan had.
Ik eindig hier de bespreking van deze Psalm, ook omwille van de tijd, want hij gaat nog wel verder. Ik ga nu naar de tweede Psalm die David geschreven heeft naar aanleiding van deze gebeurtenis: Psalm 56. Ook die ga ik niet helemaal lezen, want het zijn vrij lange Psalmen. "Voor de toezichthouder... van David, een inscriptie." Dat woord 'inscriptie' is ook leuk in dit verband. Houd die even vast.
Toen de Filistijnen in Gath hem vasthielden, heeft David deze psalm geschreven naar aanleiding van die gebeurtenis. "Wees mij genadig, God, want een sterveling hijgt achter mij; de gehele dag verdrukt de bestrijder mij. Zij hijgen, zij loeren op mij de gehele dag, want het zijn er velen die hooghartig tegen mij vechten." David had nogal wat lui die hem op de hielen zaten. Hier waren het de Filistijnen, maar natuurlijk ook Saul en zijn mensen. Het zijn er velen die hooghartig tegen hem vechten. "Op de dag dat ik vrees, vertrouw ik op U."
Dit is geschreven naar aanleiding van de gebeurtenis die we aan het bespreken zijn. "Op de dag dat ik vrees." David vreesde zeer voor het aangezicht van Achis, de koning van Gath. Ik heb het geloof ik al vijf keer gezegd, maar op de dag dat ik vrees, vertrouw ik op U. En David veranderde zijn smaak voor hun ogen. Hij was op dat moment natuurlijk bang, totdat hij zich besefte dat hij de gezalfde des Heren was. "In God lofprijs ik Zijn woord. Halleluja! In God vertrouw ik, ik zal niet vrezen. Wat zal vlees mij doen?" Dus: in God lofprijs ik Zijn woord, in God vertrouw ik, ik zal niet vrezen, wat zal vlees mij doen? Dat spreekt David op het moment dat hij zijn smaak veranderde voor hun ogen.
Dit vers wilde ik eigenlijk overslaan, maar deze is leuk voor de vertalers: "De gehele dag verdraaien zij mijn woorden; al hun plannen zijn tegen mij om kwaad te doen." Ik zeg dat dit een sneer is naar de vertalers, maar dat deden de Filistijnen in principe ook: Davids woorden verdraaien. Hij lofprijsde God en zij zeiden dat hij gek was geworden. In de ogen van de wereld is dat natuurlijk ook zo. Als je God lofprijst en op Hem vertrouwt, dan ben je in de ogen van de wereld een gek. In die zin verkeren we in goed gezelschap, want zo werd David dus ook versleten.
"De gehele dag verdraaien zij mijn woorden; al hun plannen zijn tegen mij om kwaad te doen. Dan zullen mijn vijanden achterwaarts terugwijken op de dag dat ik roep. Dit weet ik: dat God met mij is. In God zal ik het woord lofprijzen." Daar is het weer: lofprijzen. "In JAHWEH zal ik het woord lofprijzen." Eigenlijk staat er in deze zin "Halleluja", alleen in een wat andere volgorde. "In God vertrouw ik, ik zal niet vrezen. Wat zal een mens mij doen?"
Hoe duidelijk is het wat David geschreven heeft over deze gebeurtenis? Zijn vertrouwen in God en het feit dat hij God ging lofprijzen. Dat hij God lofprees in Zijn woord. "In JAHWEH zal ik het woord lofprijzen," enzovoort. En dan zegt hij: "Op mij, God, zijn Uw plechtige beloften." Hij was Gods gezalfde. God had hem beloofd dat hij op de troon zou zitten als koning en dat uit zijn dynastie de Messias zou voortkomen. Petrus zegt in Handelingen dat David een profeet was en dat hij wist dat uit de vrucht van zijn lendenen — ik citeer nu even de Statenvertaling — de Messias voort zou komen: de Zoon van David.
In de psalmen die Petrus aanhaalt in Handelingen 2 spreekt hij niet over David, maar over de Zoon van David, die zou worden opgewekt en zou opstaan uit de doden. Maar David wist: "Op mij, God, zijn Uw plechtige beloften" voor hem en zijn nageslacht. Hij wist: mij kan niets overkomen. "Ik zal lofoffers aan U betalen, want U hebt mijn ziel uitgered van de dood." Dit is niet zomaar dichterlijke, poëtische taal. Dat is het natuurlijk ook, want David was een profeet en een poëet. Hij heeft niet voor niets al die psalmen en liederen geschreven; we weten dat hij op de harp speelde en een muzikaal en creatief iemand was, ongetwijfeld heel poëtisch.
Maar dit is niet alleen poëtisch, het is letterlijk gebeurd. David vreesde uitermate voor die koning en naar de mens gesproken had zijn laatste uur geslagen. Maar God redde hem uit. "Want U hebt mijn ziel uitgered van de dood, zodat ik voor het aangezicht van God kan wandelen in het licht van het leven."
Hier zet ik een punt. Dit zijn de twee psalmen die over deze geschiedenis gaan. Lees ze later nog eens helemaal terug, want er staat natuurlijk nog veel meer in. Maar dit leek me wel bewijs genoeg om te laten zien wat David zelf zegt over deze gebeurtenis. De vertalers maken David tot een waanzinnige of een krankzinnige, maar dat staat er dus niet. Hij veranderde zijn smaak in hun ogen en hij lofprees in hun hand, staat er letterlijk. Of: hij maakte zich tot een lofprijzer in hun hand.
Tekens Maken of Trommelen op de Deuren van de Poort ↑ hoofdstukken
En dan staat er: hij maakte tekens op de deuren van de poorten. Dat is wat er letterlijk staat. Als we de vertalingen erbij pakken om te zien wat die ervan zeggen, dan zien we dat de Statenvertaling en de NBG zeggen dat hij de deuren of de deurvleugels van de poort bekrabbelde. Letterlijk staat hier echter een woord voor tekenen, markeren of kerven. In het Engels is dit 'setting marks', het zetten van merktekens.
Ik moet er ook bij zeggen dat het in de Septuagint — dat klinkt wat technisch, ik weet niet of iedereen weet dat dit de Griekse vertaling van het Oude Testament is — en in de Concordant Literal Version (de CLV, de concordante vertaling die ook in het ISA-programma staat) anders wordt weergegeven. De CLV, een Engelse concordante vertaling, heeft hier: 'he was tambourining on the doors of the gate'. Dat betekent trommelen. Dus volgens de Septuagint en de CLV trommelde hij op de deuren van de poort. Hij tekende dus, of hij trommelde. Nou, hij was natuurlijk aan het lofprijzen. Ik ken mensen met veel ritmegevoel die daar een ritme bij kunnen maken; misschien heeft David dat ook wel gedaan, als de Septuagint daar juist is. Dat zou heel goed kunnen.
Als we verder kijken, zien we dat dit specifieke woord nog maar één keer voorkomt in de Hebreeuwse Bijbel, namelijk in Ezechiël 9. Daar staat — en ik val even middenin de tekst, want het gaat me echt even alleen om dit woord: 'En JAHWEH zegt tot hem: passeer in het midden van de stad, in het midden van Jeruzalem, en markeer een merkteken op de voorhoofden van de mannen die zuchten en kreunen over al de gruwelen die in haar midden gedaan worden.' Ik heb het van de week even doorgelezen en dit is vergelijkbaar met wat je vindt in Openbaring over de 144.000 die verzegeld worden aan hun voorhoofd. Ik zeg niet dat het er direct over gaat, maar het is vergelijkbaar. Zij worden verzegeld met een merkteken. Natuurlijk heeft ook het beest zijn eigen versie met een merkteken aan de rechterhand of op het voorhoofd. Maar dat is een nageaapt iets, want de 144.000 worden ook verzegeld aan hun voorhoofden. Dat is wat zo’n merkteken is. Hier in Ezechiël worden mannen gemarkeerd met een merkteken om ze te beschermen tegen allerlei zaken die gaan gebeuren. Daar laat ik het dan maar even bij, maar het gaat dus om markeren, merken, of een teken geven.
David maakte dus tekens op de deuren van de poort, of hij trommelde wellicht. In ieder geval deed hij iets op die deur van de poort. De vertalers zeggen dat hij zich gewoon zo waanzinnig als een gek gedroeg en aan die poorten stond te krabbelen. Alsof hij bij een keuring voor de militaire dienst stond en eronderuit wilde komen, zoiets. Zo ging dat toch vroeger? Dat zal ik wel van mijn vader gehoord hebben, denk ik. S5 was dat, ja. Ik heb het zelf allemaal niet mee hoeven maken.
Nou, ik zal jullie vertellen dat ik best een aantal baantjes heb gehad in het verleden. Ik heb in een gevangenis gewerkt, maar ook op een politiebureau. In die gevangenis hadden we een speciale afdeling voor mensen die wat psychische problemen hadden. Dat was afdeling J bij ons, en er werd altijd gevraagd: 'Waar werk jij vandaag?' 'Ik werk op de J van mesjogge,' want daar zaten de gekken, zeiden wij dan. Maar ik heb ook nog een tijdje op een arrestantenafdeling van een politiebureau gewerkt. Op die plekken kwam je ook mensen tegen die zich als gekken gingen gedragen, omdat ze dachten dat ze dan op speciale afdelingen of in een kliniek terechtkwamen waar ze wat meer vrijheid hadden, of wat ze in ieder geval aantrekkelijker leek. Dus die gingen zich inderdaad gedragen als een waanzinnige. Soms kwam er dan een ambulance en die nam die lui dan wel eens mee, omdat ze bijvoorbeeld met hun hoofd op de vloer stonden te bonken.
Ik vergeet nooit dat er eens een keer ambulancebroeders kwamen die er zo bij stonden te kijken. Ik vroeg: 'Wat is er met die gozer aan de hand joh?' Toen zei die ene ambulancebroeder, terwijl hij zijn schouders ophaalde: 'Ja, dit is typisch HTS.' Ik dacht dat dit vast in dat dikke boek met psychische afwijkingen stond en dat ik het eens moest opzoeken, dus ik vroeg hem wat dat eigenlijk was. 'Nou,' zei hij, 'de Hogere Toneelschool.' Oftewel: die man was zich aan het aanstellen als een gek. Aan dat soort dingen moet ik altijd denken als ik dit lees.
Dat dacht koning Achis dus ook van David. Maar dat deed David niet. Hij veranderde zijn smaak voor hun ogen, hij lofprijste in hun hand en hij maakte tekens of hij trommelde op de deuren van de poort. En wat heeft hij dan getekend? Wat heeft hij daar neergezet? Misschien wel die woorden van de psalmen die hij later echt heeft opgetekend. Misschien heeft hij wel 'Halleluja' op de deur gekrast daar. En koning Achis dacht dat hij helemaal gek was geworden. Maar ja, dat heb ik ook wel eens gehoord als ik iemand het evangelie vertelde: 'Ben jij helemaal gek geworden?' Dus zo vreemd vind ik dat nou ook weer niet. Maar de vertalers hebben nog een pijl op hun boog. De laatste, geloof ik.
Lichaamsvocht in de Baard: Tranen van Ontroering ↑ hoofdstukken
"En hij deed zijn speeksel neerdalen op zijn baard." Ja, dat is ook een bekende. Laat alles maar lopen, dan denken ze dat je gek bent. Maar dit Hebreeuwse woord is hier vertaald met speeksel. En op zich is dat helemaal niet vreemd, maar dit Hebreeuwse woord is veel breder dan speeksel. De betekenis van het Hebreeuwse woord is veel ruimer dan dat het alleen om speeksel zou gaan. Lichaamsvocht, dat is natuurlijk al heel wat anders. Nou ja, dat hoeft niet, want speeksel is wel lichaamsvocht, maar niet elk lichaamsvocht is speeksel.
Tja, dit woord komt niet zoveel voor en ik geef het maar mee als huiswerk. Want als we Leviticus 15 zouden lezen – ik heb het een beetje eufemistisch ingepakt – dan lezen we dat het gaat over de vloeiing of de ontlading van de man. Moet ik dat aan iemand uitleggen? Iedereen is boven de achttien hier. Mevrouw is weg, dus... Oh, daar is ze. Nee, maar die is nog te jong om... Nee, maar hier gaat het erover dat als de man zijn ontlading of vloeiing – zo wordt het geloof ik vertaald – gehad heeft, dan is hij ook even onrein ofzo. Ik weet het niet meer precies; ik heb het wel nagelezen, maar het is niet helemaal blijven hangen.
Ja, dat is wel leuk. Dit woord komt nog een keer voor. Dat is dan ook een beetje eufemistisch, volgens mij. Maar daar wordt het vertaald met het eiwit. Maar het eiwit is dat witte deel van het ei dat vloeit. Bakken jullie weleens een eitje of niet? Nou, dat gele deel... Als ik voor mijn dochter een eitje bak, dan moet ik dat gele altijd heel laat toevoegen; een spiegelei maken. Maar dat witte, ja, dat vloeit. Met die witte vloeiing heeft het dus te maken, en dan van de man. Tenminste, daar heeft het mee te maken, daar kán het mee te maken hebben. Maar uit het verband moet blijken welk lichaamsvocht het is. En ja, het kan speeksel zijn, en blijkbaar kan het ook sperma zijn. Wat komt er nog meer uit het lichaam? Nou ja, laten we het daar maar niet over hebben.
Laten we liever aan David vragen waar het over gaat. David geeft namelijk gewoon zelf weer het antwoord, en dat doet hij in Psalm 56. Dat is die tweede psalm die ik zojuist al voor een deel de revue heb laten passeren. Daar geeft hij zelf het antwoord: "Mijn omzwervingen hebt U geteld; plaats mijn tranen in Uw kruik. Zijn zij niet opgetekend in Uw boekrol?" Nou ja, precies hier in deze psalm, maar ook in 1 Samuël 21. Dus in die psalm die David heeft geschreven naar aanleiding van de geschiedenis met koning Achis van Gath, spreekt hij zelf over zijn tranen.
Je moet je voorstellen dat David uitermate bevreesd was. En als door een bliksemflits besefte hij dat op hem de plechtige beloften van God rustten, zoals we zojuist lazen dat hij het zelf beschreef. En hij veranderde compleet. Ik zei al: David was een creatief en poëtisch man, en ik ken ook van dat soort mensen; die zijn vaak ook best emotioneel. Hij heeft zijn tranen de vrije loop gelaten; tranen van blijdschap en vreugde. Of dat ook speeksel geweest is? Kijk, ik heb ook weleens gehuild. We zijn vroeger ook weleens van de fiets gevallen. Maar dan komt het uit je ogen, maar ook uit andere holtes; dat noemen we dan weer snot. Het heeft allemaal een andere naam natuurlijk, maar als je dat dan allemaal laat lopen, ja, dat ziet er wel een beetje gek uit. En als je daarbij ook nog op de deur aan het krassen of aan het trommelen bent...
Als die koning dan geen flauw idee heeft van wat David zei, omdat hij de taal niet verstond, dan dacht hij: "Wat een gek is dit joh! Heb ik aan gekken gebrek ofzo, dat jullie deze idioot bij me gebracht hebben?" Nou, dat dus. Maar David was niet gek. Hij was in emotie, tranen enzovoorts. En hij lofprees JAHWEH vanwege de plechtige belofte die God hem had gedaan. En hij wist: mij kan niets overkomen.
Ik lees verder nog twee verzen; we moeten het even afmaken natuurlijk. "En Achis zei tot zijn dienaren: Zien jullie niet dat de man krankzinnig is? Waarom brengen jullie hem tot mij?" En hier staat dus dat woord meshogge. Want dat kennen wij, dat is natuurlijk afgeleid van de Hebreeuwse taal – Jiddisch noemen we dat dan. Zoals daar zoveel woorden zijn in alles wat met geld te maken heeft natuurlijk: joetjes. Maar ook het woord meshogge; dat betekent gewoon krankzinnig of gek of waanzinnig, hoe je dat ook vertaalt. Maar hier staat dat woord dus.
Nou, is David meshogge? Ja, in de ogen van Achis wel. Zijn wij meshogge? In de ogen van de wereld wel. Maar God heeft de wijsheid van deze wereld tot dwaasheid gemaakt. En de dwaasheid van het kruis, dat is wijsheid voor God. God draait die dingen om. Dat staat trouwens ook in 1 Korinthiërs 1, het hoofdstuk wat ik net al aanhaalde, waar staat dat wij niet vele machtigen, niet vele edelen en niet vele wijzen zijn, enzovoorts. Dus het woord meshogge vinden we hier terug: "Heb ik gebrek aan gekken? Heb ik gebrek aan krankzinnigen, dat jullie deze, die zich als een krankzinnige gedraagt, bij mij brengen?" En ook hier weer dat afgeleide van het woord meshogge.
Ja, dat was dus het laatste vers van de geschiedenis. Ik heb nog een paar minuten, tenminste voor de tijd die ik mezelf altijd geef. Dat heb ik tot nu toe niet gedaan, maar ik wil nog wel...
De Typologische Betekenis: David als Beeld van de Verborgen Christus ↑ hoofdstukken
Ik wil nog iets zeggen over de typologie. Nou, dat heb ik natuurlijk wel gedaan, maar meer in mijn inleidende woorden. David, die op de vlucht is, zich verbergt en een gezelschap rondom zich verzamelt, is daar een type van. Hij is een type van de Zoon van David in de tijd waarin wij leven; de tijd waarin Hij verborgen is. Hij heeft geen zichtbaar koninkrijk, maar toch is Hij heerser, de Heer over een volk dat rondom Hem verzameld wordt. Dat staat ook in 1 Samuël 22, in de geschiedenis van David in Adullam die ik vorige week besproken heb. Daar staat zoiets als: "en David werd hun overste". Een overste, een vorst of een heer — dat is natuurlijk allemaal hetzelfde. Het is iemand die over die anderen gesteld is. Dus hij had wel een koninkrijkje, maar dan verborgen.
David is een uitbeelding van de Zoon van David. Hij is de Mashiach, de Christus, maar nog niet de Koning. Ja, ik kan er snel doorheen, want ik heb het eigenlijk allemaal al gezegd. De gezalfde Koning, die zich gedraagt als priester en ook eet van de toonbroden, zoals we eerder in dit hoofdstuk zagen. Hij is op de vlucht voor Saul en de Filistijnen, en dus ook miskend onder Israël en de natiën. Dat beeldt het natuurlijk uit. Waar is Jezus Christus? Vraag het aan een Jood: "Is Jezus Christus de Messias?" Dan zal die Jood zeggen: "Nee, natuurlijk niet, want die zou zitten op de troon van zijn vader David." Vraag het onder de natiën en dan zeggen ze: "Ja, dat is geloof ik die man die veelbelovend op het toneel verscheen." Als men al gelooft dat Hij bestaan heeft natuurlijk, maar het was die man die veelbelovend op het toneel verscheen en ambities had. Men zegt: "Ik kan veel van hem leren, van de dingen die hij gezegd heeft toen hij hier op aarde rondliep." Maar er is nogal een triest einde aan gekomen met Zijn kruisiging en dood. Nou, we kunnen daar mooie voorstellingen van geven, elk jaar op televisie met bekende Nederlanders en zo, en dan maken we dat een beetje leuker op. Maar dat is het dus eigenlijk: in de ogen van de wereld is Hij gewoon een loser, die ook niet waargemaakt heeft wat Hij zei dat Hij zou doen.
Hij is dus miskend onder Israël en onder de natiën, en daar is David een type van. Maar wij als Adullamieten — zeg ik dan even — wij kennen Hem als de Zoon van David en wij weten dat Hij Zijn koninkrijk zal gaan vestigen. Wij delen ook in die verborgen positie, want ons leven is met Christus verborgen in God. Er valt dus niets aan te zien; we hebben ook niets om ons op te beroemen. Als we onze positie die we hebben onder de natiën vertellen, dan denken ze: "Die zijn helemaal gek geworden." Maar die mensen die deelden in Davids verborgen positie in Adullam, die waren daar en zij waren met David op de vlucht in vernedering. En later — ook dat heb ik vorige week verteld — hebben zij allemaal hoge posities gekregen aan het hof van David. Zij gingen met David regeren. Zij leefden uit het geloof van David. Aan David waren beloften gedaan en zij deelden in die beloften.
Nou, ik hoop toch dat u, dat jij jezelf daarin herkent. Wij hebben onze hoop gevestigd op de Zoon van David, verborgen aan Gods rechterhand, miskend onder de natiën. In die spelonk in Adullam, in type. Maar wij zullen met Hem heersen en heel deze schepping onderschikken. Dat is ons lotsdeel. Hij prijst God onder de natiën; ja, voor wie het maar horen wil natuurlijk. Dat deed David ook. Ze verklaren hem voor gek, maar wellicht dat er onder de Filistijnen ook al een enkeling was die dacht: "Nou, je weet maar nooit." Maar dat staat er niet bij, dus dat zou fantaseren zijn. Voor de wereld is dit dwaasheid — ook dat heb ik al gezegd — maar er is een gezelschap dat wel naar Hem hoort en rondom Hem verzameld wordt. Tot hier wil ik het bij laten voor deze ochtend.