2 Timotheüs (2) – 1:13-2:9

Paulus moedigt Timotheüs aan een patroon van gezonde woorden te gebruiken. Wat houdt dat in en zijn er dan ook ongezonde woorden? Ook geeft Paulus een aantal vergelijkingen uit het dagelijks leven voor de loopbaan die Timotheüs zou lopen. Net als Paulus zelf zou hij te maken krijgen met lijden, vervolging en gevangenschap. Hoe kon Timotheüs dat verduren?

📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst

Samenvatting: Deze studie behandelt de aanmoediging van Paulus aan Timotheüs om vast te houden aan een patroon van gezonde woorden en de genade als bron van kracht te zien in tijden van tegenslag. Paulus illustreert de inzet en het uithoudingsvermogen in de geestelijke strijd aan de hand van drie voorbeelden: de soldaat, de atleet en de landbouwer. Daarnaast benadrukt hij dat het verkondigen van het evangelie idealiter om niet gebeurt, zonder daar rechten uit te putten voor het eigen levensonderhoud. De kernboodschap is dat ondanks fysieke gevangenschap en het lijden als een misdadiger, het Woord van God ongebonden en krachtig blijft.

Besproken Schriftgedeelten: 2 Timotheüs 1, Romeinen 6, 1 Timotheüs 6, 1 Korinthe 2, Johannes 6:63, 2 Timotheüs 3:16, Genesis 2, Hebreeën 13, 1 Timotheüs 2, Romeinen 1

“maar het woord van God is niet gebonden.”

Terugblik op de Eerste Twaalf Verzen ↑ hoofdstukken

Dan gaan we verder in de tweede Timotheüs-brief. Aan dat tweetje dat je daar ziet staan, kun je afleiden dat dit de tweede keer is. Dat betekent dat degenen die er de vorige keer niet waren, de eerste keer gemist hebben. Tot nu toe heb ik niets geks gezegd. Daarom lijkt het mij goed om die eerste twaalf verzen die we de vorige keer besproken hebben, even door te lezen. Die lees ik gewoon even kort door en daarna pakken we de draad op in vers 13.

2 Timotheüs 1 vanaf vers 1: Paulus, een afgevaardigde, een apostel van Christus Jezus, door de wil van God naar de belofte van het leven dat in Christus Jezus is. Aan Timotheüs, mijn geliefd kind: genade, ontferming en vrede zij jou van God de Vader en van Christus Jezus onze Heer. Ik ben God dankbaar die ik, evenals mijn voorouders, met een rein geweten dien, hoe ononderbroken ik jou in gedachtenis heb in mijn smeekbeden, dag en nacht. Verlangend jou te zien, me jouw tranen herinnerend, opdat ik met vreugde vervuld word. In gedachtenis nemende jouw ongeveinsd geloof, zoals dat eerst inwoonde in jouw grootmoeder Loïs en jouw moeder Eunice, en ook daarvan ben ik overtuigd in jou. Om die reden doe ik jou eraan terugdenken om de genadegave van God aan te wakkeren, die door mijn handoplegging in jou is. Want God heeft ons niet een geest van beduchtheid gegeven, van vrees, maar van macht, van liefde en van verstand. Schaam je dan niet voor het getuigenis van onze Heer of voor mij, zijn gevangene, maar lijd samen kwaad met het goede bericht, met het evangelie, in de kracht van God, die ons redt en roept met een heilige roeping, niet naar onze werken, maar naar Zijn eigen voornemen en de genade die ons in Christus Jezus gegeven wordt vóór aeonische tijden, maar die nu openbaar gemaakt wordt door de verschijning van onze Redder Christus Jezus, die de dood buiten werking stelt, de dood tenietdoet, en leven en onvergankelijkheid aan het licht brengt door het goede bericht, door het evangelie. Amen. En ik werd daartoe, zegt Paulus, geplaatst voor deze boodschap als heraut, een afgevaardigde apostel en leraar van de natiën. En om die reden lijd ik ook deze dingen, maar ik schaam mij er niet voor, want ik weet op wie ik mijn geloof heb gevestigd en ik ben ervan overtuigd dat Hij machtig is om wat aan mij is toevertrouwd te bewaken tot die dag.

Tot zover hebben we dat de vorige keer besproken. Dat is een aardige introductie natuurlijk van de boodschap waar Paulus voor staat en van waaruit hij deze brief ook schrijft. Dit is de laatste brief die hij geschreven heeft, en ook nog eens een hele persoonlijke brief aan iemand die hij naar de geest zag als zijn kind: Timotheüs. Een kind in het geloof, een geestelijk kind, hoe je dat ook wilt zeggen. Maar die band tussen die twee was heel nauw; dat komt in al deze brieven zo naar de voorgrond.

Je moet je voorstellen: Paulus zat gevangen. Hij wist dat hij nog maar korte tijd had; dat lees je ook in deze brief. Hij had Timotheüs dus nog een paar dingen te zeggen. Het waren bij wijze van spreken wellicht zijn laatste woorden aan Timotheüs. Je laatste woorden zijn vaak de belangrijkste dingen, dus daar zouden we ook naar ons toe de aandacht op vestigen. Paulus draagt hier als het ware zijn bediening en zijn werk over aan Timotheüs. Vandaar dat hij hier ook zegt waartoe hij was gesteld als heraut, apostel en leraar van de natiën, namelijk voor die verzen die ik gelezen heb over Christus Jezus, die de dood tenietdoet en leven en onvergankelijkheid — onvergankelijk leven — aan het licht brengt.

Deze eerste en tweede Timotheüs-brief kun je natuurlijk niet los van elkaar zien; het zijn allebei brieven van dezelfde schrijver aan dezelfde geadresseerde. In deze brieven komt ook heel sterk naar voren hoe het in de christenheid verder zou gaan. Daar is Paulus allesbehalve positief over; je zou kunnen zeggen zwaar pessimistisch. Maar juist in deze brieven zie je ook wat Paulus daar tegenover stelt. Daarom roept hij Timotheüs op en wakkert hij hem aan om zich niet te schamen voor die boodschap, maar om te lijden met het evangelie, want dat is een betrouwbare boodschap. Paulus zegt: "Ik weet op wie ik mijn vertrouwen gesteld heb", en dat weet jij ook, Timotheüs. Dat is zo'n beetje de samenvatting van die eerste verzen.

Een Patroon van Gezonde Woorden ↑ hoofdstukken

We komen aan bij het volgende vers, vers 13: "Heb een patroon van gezonde woorden die jij van mij hoort." Dit is een uitermate belangrijk punt. Ik zeg dat niet alleen omdat ik toevallig een website heb die de naam 'Gezonde Woorden' draagt, maar omdat gezond onderwijs, de gezonde leer en gezonde woorden een kernonderwerp vormen in de brieven van Paulus, en dan specifiek in deze persoonlijke brieven aan Timotheüs en Titus.

De meeste vertalingen zeggen hier iets als: "Heb een voorbeeld" of "Neem een voorbeeld". Dat raakt de kern ook wel, maar we zullen eens wat dieper inzoomen op de woorden die hier precies gebruikt worden. Paulus moedigt Timotheüs aan om een patroon te hebben van gezonde woorden en hij voegt daaraan toe: "die jij van mij hoort." Paulus stond blijkbaar model voor Timotheüs in het gebruik van gezonde woorden. Het Griekse woord voor patroon is *hypotuposin*. Daarin herkennen we het woord *typos*, oftewel type. Dat komen we vaak tegen in de Schrift: iets is een type van het andere, een beeld of een model van iets anders. In Romeinen 6 wordt bijvoorbeeld gezegd dat Adam een type is van Christus, de laatste Adam.

Dit woord patroon is letterlijk een 'ondertype'. Timotheüs zou dus een patroon of model volgen, maar onder de woorden die hij volgde, lag een fundament: de woorden die hij van Paulus hoorde. Vandaar de term ondertype. Het woord heeft ook te maken met slaan. Ik moet dan altijd denken aan een typemachine die elke keer een afdruk maakt. Dat kennen we tegenwoordig bijna niet meer; een typemachine is enigszins verouderd. Jullie kennen het nog wel, want jullie zijn ook enigszins verouderd, de meesten hier althans. Mijn kinderen zullen echter denken: een typemachine, wat is dat? Maar zo’n machine slaat een afdruk in het lint en elke keer komt daar precies dezelfde afdruk uit, volgens hetzelfde patroon.

Ik vroeg van de week aan de kinderen of ze wisten wat een patroon is. Fem zei toen: "Rood-wit-blauw-groen, rood-wit-blauw-groen." Dat is inderdaad een patroon: iets dat telkens terugkeert. Of als ik zeg dat ik elke ochtend om zeven uur uit bed kom, om negen uur koffie drink, daarna een boek lees, om twaalf uur lunch en om één uur een middagdutje doe... als dat de volgende dag en de dag daarna weer gebeurt, dan is dat een patroon. Het is iets dat zich herhaalt. Dat is wat Timotheüs zou volgen: een patroon van gezonde woorden. Een patroon is dus een model of een voorbeeld van iets dat zich herhaalt, dat ondertype.

Paulus heeft het vaker over gezonde woorden, bijvoorbeeld in 1 Timotheüs 6, maar hij spreekt ook over de gezonde leer en gezond onderwijs in andere schriftplaatsen. Gezonde woorden zijn in wezen heel simpel: het zijn de woorden die je vindt in de Schrift, en voor ons in het bijzonder in de brieven van Paulus. Daarbij moet ik opmerken dat wanneer je leerstellingen uit de Schrift onderwijst met woorden die niet naar de Schrift zijn of die je niet in de Schrift terugvindt, je jezelf op een hellend vlak begeeft. Je gebruikt dan ongezonde woorden om de gezonde leer te ondersteunen of uit te leggen. Je kunt je dan afvragen of de leer die je onderwijst zelf nog wel gezond is. Dit betekent direct dat je heel veel zaken uit de theologie of de kerkleer aan de kant kunt schuiven, om het even ongenuanceerd te zeggen.

Neem een woord als 'Drie-eenheid'. Ik vind het niet in de Schrift. Ik ken die leer gelukkig niet zo heel goed, maar volgens mij luidt het dat ze 'één van wezen' zijn maar 'drie personen'. Er zijn hier vast mensen die dat beter weten dan ik, maar het zijn van die begrippen die je niet in de Schrift vindt. God is één, maar het zouden er toch drie zijn: God de Vader, God de Zoon en God de Heilige Geest. Die eerste ken ik uit de Schrift: God de Vader. Maar die andere twee, God de Zoon en God de Heilige Geest, kom ik zo niet tegen. Wel de Zoon van God, maar dat is echt iets heel anders. En de Heilige Geest wordt in de Schrift de Geest, de Heilige Geest of de Geest van God genoemd.

Ik had het er van de week ook met de kinderen over: 'hel' is ook zo’n ongezond woord. Je komt het niet tegen in de Schrift. Weliswaar staat het in vertalingen, maar niet in het origineel, in de Schrift zelf. Het is dus een ongezond woord. Als je kijkt naar het concept van wat de hel precies zou inhouden – een God die het merendeel van Zijn schepselen tot in het oneindige gaat martelen – dan begrijp je met enig gezond verstand al dat dit niet bij een liefhebbende God vandaan komt. Het is zelfs een demonische of duivelse leer.

"Heb een patroon van gezonde woorden die jij van mij hoort." Hiermee wordt geïnsinueerd dat er ook ongezonde woorden zijn. Paulus noemt dat in 1 Korinthe 2 bijvoorbeeld "woorden van menselijke wijsheid". Gezonde woorden zijn woorden van godswijsheid; het zijn de woorden waarmee God Paulus heeft geïnspireerd om ze op schrift te stellen, de woorden die wij nu tot ons nemen. Ongezonde woorden zijn daarentegen woorden van menselijke wijsheid, menselijke verzinsels en menselijke leerstellingen.

In 1 Korinthe 2 wordt dit verduidelijkt. Paulus zegt daar: "Die dingen spreken wij ook." Die dingen zijn de zaken uit het voorgaande vers die door God genadig aan ons geschonken zijn. Geestelijke zegeningen, geestelijke woorden. Paulus zegt dat zij die dingen spreken, niet met woorden die onderwezen of geleerd zijn door menselijke wijsheid. In het woord 'onderwezen' zit het Griekse *didactois*, waar ons woord didactiek vandaan komt. Er zitten hier mensen met didactische vaardigheden in ons midden die daar dagelijks mee te maken hebben. Het betekent simpelweg onderwijs. Paulus zegt dus dat we de dingen die God ons geeft spreken met woorden die niet door menselijke wijsheid zijn onderwezen, maar door de Geest onderwezen geestelijke woorden.

'Geest' is vaak een 'vermitiseerd' woord geworden, mysterieus gemaakt. Zodra het over geestelijk en de Geest gaat, wordt het al snel vaag of wazig. De Schrift spreekt daar echter heel anders over. De Schrift zegt dat de woorden die door de Geest onderwezen zijn, geestelijk zijn. Een woord is iets heel concreets; je kunt het tot je nemen en daardoor word je onderwezen. Zoals de Heer Jezus zegt in Johannes 6 vers 63: "Mijn woorden zijn geest en zijn leven." Dat woord voedt ons, het voedt het leven dat wij hebben ontvangen. Het zijn woorden van de Geest.

We horen die dingen dus niet te spreken met woorden die onderwezen zijn door menselijke wijsheid. Als je dat als maatstaf neemt, kun je een hoop afstrepen. Neem een leerstelling, pak een concordantie erbij en zoek het op. Drie-eenheid? Kom ik niet tegen. Streep erdoor. Hel? Kom ik niet tegen. Streep erdoor. Zo kun je doorgaan, want dat zijn ongezonde woorden; het zijn woorden van menselijke wijsheid.

Ik zeg het heel zwart-wit, maar dat doe ik gewoon omdat Paulus het ook doet. Ik heb daar totaal niet het idee bij dat ik het zou moeten nuanceren. Het gaat om woorden die niet met menselijke wijsheid zijn onderwezen, maar met door de Geest onderwezen geestelijke woorden. En dan zegt Paulus: "die wij doen passen bij geestelijke dingen."

Dit laatste zinsdeel is wellicht wat lastig te vertalen. Maar wat er letterlijk staat, is een woord dat we ook kennen als 'pneumatisch'; dat gaat over adem en blazen. Dat is ook geest. We komen daar nog op in 2 Timotheüs 3 vers 16, waar staat dat heel de Schrift door God is ingegeven, door God is geïnspireerd. Daar staat het woord *Theopneustos*. *Theos* is God en *pneustos* betekent 'geblazen'. Inspireren, adem en wind hebben alles met geest te maken. God blies in Adam de adem van het leven en zo werd Adam een levende ziel, zoals we lezen in Genesis 2.

En zo blaast God ook in Zijn Woord. Hij inspireert het; zo gaat de 'spirit', de Geest, ook in dat Woord doordat God erin blaast. Zodat God Zijn leven daarin openbaart en Gods Geest, Gods leven, daarin tot uiting komt. Dat zijn geestelijke woorden. Paulus zegt hier letterlijk — want het zijn gewoon twee keer een bijvoeglijk naamwoord — die geestelijke woorden en geestelijke dingen. Het staat er niet letterlijk zo met die zelfstandige naamwoorden, maar er wordt gesuggereerd dat er een zelfstandig naamwoord achter hoort. Je zou het ook kunnen vertalen met 'het geestelijke met het geestelijke doen passen', of 'het geestelijke met het geestelijke samen beoordelen'.

Beoordelen of vergelijken is natuurlijk dingen naast elkaar leggen. Je hebt een aantal zaken die je beoordeelt, die je onder kritiek stelt, die je bevraagt: "Is dat wel zo?" Dat is wat wij ook noemen: Schrift met Schrift vergelijken. Het geestelijke met het geestelijke vergelijken, doen passen en beoordelen. De Statenvertaling heeft hier: "geestelijke dingen met geestelijke samenvoegende". Dus niet woorden van menselijke wijsheid met het geestelijke samenvoegen, want dan ben je ongezond bezig. Nee, door de Geest onderwezen geestelijke woorden; het geestelijke met het geestelijke vergelijken, zoals de NBG dat ook heeft. Dat is een goede vertaling: het geestelijke met het geestelijke vergelijken.

Dat zijn die woorden die Paulus in 2 Timotheüs 1 'gezonde woorden' noemt: geestelijke woorden, door God geïnspireerd. "Heb een patroon van gezonde woorden die jij van mij hoort in geloof en liefde die in Christus Jezus is." Of Timotheüs die woorden nu van Paulus gehoord heeft in geloof en liefde die in Christus Jezus is, of dat Paulus hem aanmoedigt om ze vast te houden in geloof en liefde, dat is mij niet helemaal duidelijk, maar volgens mij kan het ook allebei. In geloof en liefde die in Christus Jezus is. Bewaak door de Heilige Geest, die in ons inwoont, het ideale, het goede dat jou is toevertrouwd.

Daar had Paulus het al over in vers 12, dat hem dat ook was toevertrouwd. We hebben dat net gelezen. Hij zei daar: "En ik ben ervan overtuigd dat Hij machtig is om wat aan mij toevertrouwd is te bewaken tot die dag." Paulus zegt: "Hiertoe ben ik geplaatst." Hij is geplaatst voor de boodschap dat Christus Jezus de dood tenietdoet en leven en onvergankelijkheid aan het licht brengt. Dat was hem toevertrouwd en Paulus vertrouwt dat op zijn beurt weer toe aan Timotheüs. En straks zal hij ook Timotheüs aansporen om dit ook weer toe te vertrouwen aan betrouwbare mensen.

Afkeer in Asia en de Trouw van Onesiphorus ↑ hoofdstukken

Dit weet jij, dat allen in de provincie Asia zich van mij hebben afgekeerd. Verderop lees je ook in 2 Timotheüs dat Paulus daarvoor waarschuwt; dat die weg die daar in de beginfase al was ingezet, alleen maar erger zou worden. Ze zullen zich afkeren van het horen van de waarheid en zich terzijde keren naar de mythen. Nou, dat is precies waar we het net over hadden: ze zouden zich afkeren van de gezonde woorden, de gezonde leer. Paulus zegt zelfs in deze brieven dat ze de gezonde leer niet meer zullen verdragen. Ze kunnen het niet meer verdragen en keren zich terzijde naar mythen, naar woorden van menselijke wijsheid. Het is waar Paulus voor waarschuwt, niet eens alleen in deze laatste brieven, maar zelfs al in een vroegere brief zoals de eerste Korinthebrief, waar we net even waren.

Maar allen in de provincie Asia hadden zich toen al van hem afgekeerd. Nu is Asia niet hetzelfde als ons werelddeel wat wij Azië noemen, maar dit Asia — ik weet niet of je dat kunt zien op de kaart — is dit gedeelte. Dat andere rode deel is Macedonië, dus dat hoort er niet bij. Maar daar bevonden zich dus onder andere Efeze en Kolosse, steden waar Paulus was geweest. We vinden daar ook een verslag van in Handelingen; de ontmoeting in Efeze met degenen die hem daar uitgeleide doen is een heel emotionele ontmoeting. En toch zegt hij later: ze hebben zich allemaal van me afgekeerd. Kun je nagaan?

Aan de overkant lagen nog andere steden die we ook kennen, zoals Korinthe en Filippi, en daar was dat wellicht nog niet zo. Maar ook aan het einde van deze brief, in het laatste hoofdstuk, zegt Paulus: bij mijn eerste verdediging — hij moest daar voorkomen, zouden wij zeggen — bij mijn eerste verantwoording was er niemand bij mij. Hij was gevangen en moest voorkomen, maar er was niemand met hem; hij was helemaal alleen. Zo snel is dat dus gegaan.

Allen in de provincie Asia hadden zich toen al van hem afgekeerd. Of ze nu niets meer met Paulus zelf te maken wilden hebben of met zijn leer, ik denk allebei. Het een vloeit voort uit het ander. Hij noemt onder anderen Fygelus en Hermogenes. Wie zij precies zijn? Ik heb geen flauw idee, want ze komen verder niet voor in de Schrift. Het enige wat je dan kunt doen, is naar de betekenis van de namen kijken. Bij Fygelus is dat nogal onzeker; sommigen zeggen dat het 'pottenbakker' betekent, maar mogelijk ook 'vluchteling'. Dat lijkt me nogal een verschil. Of je nu de pottenbakker bent — wat juist een heel positieve betekenis zou hebben, want God is de Pottenbakker — of een vluchteling; hij had zich in ieder geval afgekeerd van Paulus.

En Hermogenes, tja, dat kon nooit veel goeds betekenen, want die naam stamt af van een Griekse god: Hermes, de god van de dieven, maar ook van de handel. Ook het christendom zou een business worden. Petrus zegt volgens mij dat ze met gemaakte woorden een koopmanschap, een business van u zullen maken. Paulus noemt deze namen niet voor niets, maar wat we daar exact in moeten lezen, meer dan dit kan ik er niet van maken.

En dan zegt hij: "Moge de Heer ontferming, barmhartigheid geven aan het huis van Onesiforus." We worden wel op de proef gesteld met het uitspreken van deze namen, maar over deze man is hij juist heel positief. Hij zegt ook aan het eind van deze brief, als hij de groeten doet: "Groet Prisca — Priscilla — en Aquila en het huisgezin van Onesiforus." Hij noemt hem dus bij name. Waarom hij dat doet, is een kwestie van doorlezen. Onesiforus betekent iets in de trant van 'nuttig' of 'bruikbaar'. Wat het precies is, is me even ontschoten, maar we hebben in de brief aan Filemon ook die slaaf die Onesimus heet, wat ook zoiets betekent als bruikbaar of nuttig. Dat "Onesi-" betekent dus bruikbaar. Hoe nuttig hij was, gaan we hier lezen.

Deze brieven gaan ook over de oproep: schaam je niet voor het evangelie of voor mij in mijn gevangenschap. En hier zegt hij dat Onesiforus zich niet schaamde. Hij verfriste mij vele malen en schaamde zich niet voor mijn gevangenisketen. De aanmoediging aan Timotheüs is dan ook: schaam je dan niet voor het getuigenis van onze Heer of voor mij, Zijn gevangene. Met Onesiforus zat het wat dat betreft wel goed, want er staat: "In tegendeel, toen hij in Rome kwam, zocht hij mij ijverig en hij vond mij." Onesiforus kwam uit Efeze en is naar Rome gegaan om Paulus op te zoeken in zijn gevangenschap. Je kunt je voorstellen dat als je daar gevangen zit, het prettig is om bezoek te krijgen van iemand die naast je staat. Onesiforus had de reis ondernomen en was Paulus gaan bezoeken om hem te verfrissen.

Daarop zegt Paulus dan: "Moge de Heer hem geven dat hij ontferming en barmhartigheid vindt bij de Heer op die dag." Dat is de wens, het gebed dat Paulus uitspreekt. Hij zegt eigenlijk: zoals hij mij vond, laat hem zo ook die barmhartigheid en ontferming vinden op die dag, wanneer wij geopenbaard zullen worden voor de Bema, wat de rechterstoel van Christus wordt genoemd. Op die dag, de dag van Christus.

"En jij weet heel goed hoeveel hij bedient in Efeze." Dat lezen we weer in 1 Timotheüs; Paulus had Timotheüs in Efeze achtergelaten met een bepaald doel, dus die twee kenden elkaar ook. Het huis van Onesiforus zal wellicht een huis geweest zijn waar men samenkwam, zoals het huis van Jos. Ja, we gaan jou ook een bijnaam geven: "Onesioos". Maar zij kenden elkaar dus. Onesiforus was blijkbaar bekend om zijn bediening in Efeze en Paulus liet Timotheüs daar achter om wat zaken voor elkaar te krijgen.

Gesterkt Worden Door Genade ↑ hoofdstukken

Jij dan, mijn kind. We gaan nu van hoofdstuk 1 naar hoofdstuk 2. Dat zegt op zich niets hoor, want die hoofdstukindeling heeft Paulus niet zelf gemaakt; die is pas van latere orde, dus daar moet je niet teveel waarde aan hechten. Maar het is soms wel makkelijk, zeker die versindeling natuurlijk, om even iets op te zoeken. Ik noemde net bijvoorbeeld Johannes 6 vers 63; zie het maar eens te vinden zonder versindeling. Dat maakt het wel praktisch. Maar soms zet het je ook op het verkeerde been, dus we moeten af en toe gewoon doen alsof die indeling er niet staat.

Paulus zegt in hoofdstuk 2 vers 1: "Jij dan, mijn kind, krijg energie." Het Griekse woord is *endynamoo*. Daarin herkennen we onze woorden dynamiek, dynamisch en ook dynamiet. Het heeft allemaal met kracht, explosie en energie te maken. Toch blijft het altijd wat lastig om dit exact te vertalen. Je hebt ook het Griekse woord *energeia*, wat inwerking betekent. De Schrift heeft zoveel woorden om de kracht en de macht van God onder woorden te brengen; het zijn allemaal verschillende termen. Soms komen ze zelfs in één zin voor en dan moeten de vertalers in het algemeen hun best doen om vier verschillende Nederlandse woorden te vinden. Dan krijg je zinnen als: "Naar de sterking van de werking van Zijn macht waarmee Hij inwerkt." Dat vind ik altijd wel mooi. Maar hier staat dus: krijg energie, of krijg kracht. Het voorvoegsel 'en' betekent eigenlijk gewoon 'in'. Het gaat om een innerlijke kracht. Jij dan, mijn kind, krijgt energie en kracht door de genade die in Christus Jezus is.

Kijk, genade is dus hetgeen wat ons kracht geeft in alles. Het is niet zo van: ik zit nu even lastig, dus ik heb een beetje genade nodig. Neem bijvoorbeeld de wet en de genade; dat zijn zaken die recht tegenover elkaar staan. De wet legt dingen op, maar de genade legt dingen uit. Genade legt uit hoe het werkelijk is. Het wijst ons op God, op wat Hij geeft en hoe Hij in ons inwerkt. De wet zegt: "Jij moet dit en jij moet dat." Het wijst je altijd weer op jezelf en op waar je tekortschiet. Maar de genade is hetgeen wat ons opvoedt, wat ons kracht geeft, wat ons blij maakt en wat ons onderwijst. Van de genade kunnen we alles verwachten. Paulus zegt dan ook: "Mijn kind, krijg kracht, krijg energie door de genade die in Christus Jezus is."

In een andere persoonlijke brief van Paulus, die aan Titus, zegt hij dit: "Want de reddende genade van God kwam tevoorschijn, is verschenen voor alle mensen." Alle mensen kennen of erkennen dat nog niet, maar het is wel verschenen aan alle mensen bij de verschijning van Christus Jezus natuurlijk, toen Hij opstond uit de doden en het graf leeg achter zich liet. Paulus zegt hier dat die genade ons opvoedt. Het voedt ons op. Ik weet niet hoe de Statenvertaling het hier precies heeft, daar stond het geloof ik net wat anders, maar het onderwijst ons. Het Griekse woord dat hier staat heeft te maken met pedagogie, ook weer zo'n woord dat wij kennen. Genade voedt ons op, genade bouwt ons op en genade disciplineert ons, zodat wij, wanneer wij de oneerbiedigheid en de wereldse begeerten loochenen, met verstand, rechtvaardig en eerbiedig in de huidige aeon zullen leven.

Genade geeft ons de kracht om te staan te midden van alles wat deze wereld aan begeerten en oneerbiedigheid op ons afvuurt in deze boze aeon. Om daarin te blijven staan met verstand en rechtvaardig, wat ook 'in geloof' betekent, want geloven wordt gerekend tot rechtvaardigheid. En eerbiedig; het woord dat daar staat betekent letterlijk 'goede verering'. We leven in de huidige aeon. Deze huidige aeon is boos en sleept ons mee. Als je niet vaststaat, word je daarin meegesleept. En wat voedt ons dan op in die aeon? Genade. Genade is datgene wat ons daarin opvoedt: de reddende genade van God die verschenen is aan alle mensen.

Vandaar dat Paulus zegt: "Jij dan, mijn kind, krijg energie door de genade." Of letterlijk staat er zelfs: "in de genade." Bij "door de genade" denken we misschien dat we er op een bepaald moment een beroep op moeten doen, maar het is de bedoeling dat wij daarin staan. Zoals wij in Christus zijn, zijn we één met Hem; onlosmakelijk verbonden. Dat is onze positie. In die positie van genade zouden wij ook moeten staan in deze huidige aeon. Daarin ligt de kracht, de energie. Dat is ook iets wat je ervaart als de omstandigheden moeilijker worden. We hebben het de laatste jaren wellicht niet zo lastig gehad, althans niet in de maatschappij om ons heen, in dit land waar we nog van vrijheid konden genieten. Maar wanneer die vrijheid beteugeld wordt, wanneer ons beperkingen en maatregelen worden opgelegd, wat voedt ons dan op? Waar staan we dan in? In genade. Hoe lastig dat ook kan zijn, want wij zijn van nature opstandig, maar de werkelijke kracht ligt in die genade.

Paulus vervolgt: "En wat je van mij hoort onder vele getuigen, zet dat voor aan betrouwbare mensen, die bekwaam zullen zijn om ook anderen te onderwijzen." Betrouwbaar is de vertaling van het Griekse woord *pistos*, wat ook vertaald wordt met 'gelovend'. Geloven is vertrouwen op. Dat is een term die vaak te pas en te onpas wordt gebruikt. Men zegt: "Dat is een gelovige," en dan bedoelt men meestal iemand die religieus is, of iemand die gelooft dat God bestaat. De Schrift zegt echter dat de satan dat ook doet; die gelooft ook dat God bestaat. Maar werkelijk geloven is vertrouwen op wat God gesproken heeft.

Paulus zegt: "Wat je van mij hebt gehoord onder vele getuigen, vertrouw dat toe aan betrouwbare mensen, die bekwaam zullen zijn om ook anderen te onderwijzen." In de tijd waarin Paulus dit schreef, waren de Schriften nog niet gecompleteerd. Dat is logisch, want hij was ze op dat moment nog aan het schrijven. Hiermee werd alles wel op papier gezet, maar het was van cruciaal belang dat het Woord bewaard zou blijven en zou worden overgedragen. We komen daar in hoofdstuk 4 nog op terug: Paulus heeft zich ingezet om de Schriften waartoe hij gesteld was, te completeren. Hij deed dit voornamelijk samen met Petrus; we lezen in de brieven van Petrus hoe die Schriften bij elkaar werden gebracht en gebundeld om de canon van de Bijbel samen te stellen. Zij hebben zich daar als schrijvers en apostelen volledig voor ingezet. Maar in de tussentijd, voordat het zover was, zegt Paulus: "Wat je van mij hebt gehoord, dat moet bewaard blijven en overgedragen worden. Vertrouw dat toe aan gelovige mensen die bekwaam zijn om ook anderen te onderwijzen." Het is één ding om iemand het evangelie te vertellen in de hoop dat hun ogen geopend worden en ze de boodschap ontvangen, maar het is iets anders om het hele onderwijs dat Paulus bracht, over te dragen aan anderen. Daarvoor moeten mensen gelovig zijn, omdat zij die Schriften werkelijk moeten verstaan en begrijpen om ze zuiver te kunnen doorgeven.

Drie Voorbeelden: de Soldaat, Atleet en Landbouwer ↑ hoofdstukken

Lijd samen kwaad als een ideale, goede soldaat van Christus Jezus. Ja, daar heb ik al op gewezen en we hebben het net ook gelezen in vers 8: "Schaam je dan niet voor het getuigenis van onze Heer of voor mij, zijn gevangene, maar lijd samen kwaad met het goede bericht, met het evangelie." En ook hier weer: in de kracht van God. Wat Paulus net noemde: in de genade. Dat is de kracht die God ons geeft.

Lijd samen kwaad als een goede en ideale soldaat van Christus Jezus. Geen soldaat wordt verwikkeld in de bezigheden van het levensonderhoud, omdat hij hem zal behagen die hem rekruteert. Dus Paulus maakt hier de vergelijking. Is die te moeilijk? Ik zie sommigen moeilijk kijken. Timotheüs wordt hier vergeleken met het beeld van een soldaat die wordt geworven voor het leger en in dienst genomen wordt door het leger. Paulus heeft het in deze brieven met name over strijd, de goede strijd van het geloof. Dat was dus inderdaad een strijd voor Paulus en ook voor Timotheüs, maar wel een goede strijd.

Paulus zegt dan ook: lijd samen kwaad als een goede soldaat van Christus Jezus. En hij zegt daarbij dat geen soldaat wordt verwikkeld in de bezigheden van het levensonderhoud. Een soldaat die aangenomen is in het leger, houdt zich bezig met de strijd waarvoor hij ingehuurd is, maar niet met de vraag: hoe kom ik aan mijn boterhammetje en mijn maaltijd? Dat zou degene doen die hem aangesteld heeft. Nou, die vergelijking maakt Paulus hier voor Timotheüs. Ja, de goede strijd van het geloof.

Paulus noemt in dit gedeelte drie voorbeelden. De eerste is de soldaat. De volgende: "en als iemand in een krachtmeting meedoet". De tweede is dus de atleet. Dan wordt hij niet gelauwerkransd – ik weet niet of dat goed Nederlands is, maar bij dezen. Gekroond zeggen de meeste vertalingen, maar het gaat over een lauwerkrans. Zo’n dingetje. Wij zouden zeggen de gouden, zilveren en bronzen plak. Dat zijn de prijzen die nu uitgedeeld worden, maar toen werden er lauwerkransen uitgedeeld. Voor wat het waard is, denk ik dan. Zo’n plak kun je nog omsmelten en er iets leuks mee doen. Je kunt je hoofd erop nemen.

Maar hij zegt dus: als iemand in een krachtmeting meedoet, dan wordt hij niet gelauwerkransd als hij niet op wettige wijze in de krachtmeting meedoet. Bij dat woord "wettig" denken we vaak meteen aan de wet, maar dat is "nomimos". Dat komt gewoon van het woord "norm". Een wedstrijd speel je volgens de normen, volgens de regels. Bij het voetbalspel bij ons, maar ook in de atletiek zijn er regels. Valse start, in je baan blijven, weet ik veel. Hardlopers zijn doodlopers, dus ik ben er niet zo van, maar er zijn regels. Nomimos is volgens de norm.

En dat andere Griekse woord wat er staat, dat hij in een krachtmeting zal meedoen... In het Nederlands herkennen we daar ons woord atleet nog in: athlein. Dus daar komt ons woord atleet vandaan. Dat heeft alles weer te maken met in een krachtmeting zijn of wedijveren, maar dat is weer een wat ouder Nederlands woord. "Compete" in het Engels, competitie. Dus: soldaat, atleet. Paulus gebruikt die voorbeelden om aan te geven hoe de wandel van Timotheüs, zijn loopbaan, de goede strijd van het geloof, zou zijn en hoe hij die loop zou lopen. Paulus gebruikt dat beeld van die loopbaan best vaak, in Korinthe en in deze brieven.

Dan de volgende: de zwoegende landbouwer moet als eerste van de vruchten nuttigen. Dus de landbouwer of de boer is het derde voorbeeld. Wij zeggen geloof ik zoiets als: wie appelen vaart, die appelen eet. Er zullen er nog wel een paar zijn. Paulus heeft het daar bijvoorbeeld ook over in 1 Korinthe 9. Dat is een mooi gedeelte, want deze schriftplaatsen worden vaak gebruikt of misbruikt om mensen te bewegen om geld te geven. Zo van: "nou, we lezen dit en nu komt de collecte." Zoiets. Ik heb dat wel meegemaakt.

Ook om te verdedigen dat bijvoorbeeld een leider van zo'n kerk, een manager, minder ging werken en dan vanuit de gemeente of organisatie betaald zou worden voor een dag of een paar dagen. Want er staat toch in Timotheüs dat de zwoegende landbouwer van de vruchten zou genieten? Nou, moet je eens kijken hoe Paulus dat uitwerkt, want hij doet daar zelf geen aanspraak op. Ook hier is het een kwestie van genade: God zorgt voor mij. Dus ik hoef dat aan anderen niet op te leggen. Als ze het geven, oké. Maar ik hoef het niet te vragen aan anderen en ik hoef het niet op te leggen aan anderen. Als God het wil geven, dan geeft Hij het. En geeft Hij het niet, dan is het ook goed, want Hij zorgt toch wel voor hem.

Het Evangelie Om Niet Verkondigen ↑ hoofdstukken

In 1 Korinthe 9 bijvoorbeeld. Ik lees dat gedeelte straks eens goed door. Want Paulus moest tegen de Korinthiërs verdedigen dat hij een apostel was. Dat doet hij onder andere in 1 Korinthe 9. Hij zegt daar: "Ben ik dan geen apostel? Heb ik niet Christus Jezus onze Heer gezien?" Hij zegt ook, even in mijn eigen woorden: "Als er dan iemand een apostel is, dan ben ik het wel. Want jullie zijn het zegel van mijn apostelschap." Zij waren daar als Ecclesia, als groep tot geloof in de Heer Jezus Christus gekomen door de prediking van de apostel Paulus. Hij zegt: "Als er iemand aanspraak kan maken op het apostelschap, dan ben ik het wel. Jullie zijn het bewijs daarvan." Die Korinthiërs bekritiseerden hem blijkbaar, dat lees je door die brieven heen. Maar hij vraagt dan: wie is ooit soldaat en moet in zijn eigen rantsoenen voorzien? Ook dat beeld van die soldaten gebruikt hij. Wie plant een wijngaard zonder van de vrucht daarvan te eten? Als je een wijngaard hebt met druiven of appels, dan eet je toch van die vruchten? Dat is niet zo vreemd. Als je een boer bent die graan verbouwt, dan eet je toch brood? Dat is zo logisch als wat natuurlijk. Of wie hoedt een kudde zonder van de melk van de kudde te drinken?

Indien wij voor jullie de geestelijke dingen zaaien – weer een ander beeld, hetzelfde beeld van de boer natuurlijk – is het dan een groot ding als wij van jullie de vleselijke dingen zouden oogsten? Dus ja, als wij daartoe gesteld zijn om die geestelijke dingen te zaaien bij jullie, om die te planten, is het dan een groot ding als wij van jullie de vleselijke dingen zouden oogsten? Al die vleselijke dingen, zoals het brood, de druiven en de appels, die gaan allemaal voorbij. Maar Paulus zegt: "Ik heb bij jullie de geestelijke dingen gezaaid." Dingen die onvergankelijk zijn, die hun waarde hebben en blijven houden. Is het dan een groot ding als wij van jullie de vleselijke dingen oogsten? Indien anderen deel hebben aan dit recht over jullie, wij dan niet veel meer? Maar, zegt hij dan: "Wij gebruiken dit recht niet. Wij zien er in alles van af, om geen enkele hinder te geven aan het goede bericht, aan het evangelie van Christus."

Paulus zegt dat hij overal van heeft afgezien. Hij is onder iedereen geweest, maar hij heeft nergens van dit recht gebruik gemaakt of zijn recht opgeëist. Hij heeft nergens gezegd: "Ik ben een apostel, dus jullie zouden mij moeten onderhouden." Dat heeft hij nergens gedaan. Hij zegt: "We zien er in alles van af om geen enkele hinder te geven aan het goede bericht van Christus." Aan het evangelie van Christus. Want het evangelie is een boodschap om niet, in genade. Dus Paulus maakte geen aanspraak op die dingen. Hij leefde uit genade en bracht een boodschap om niet, en daar leefde hij ook uit. Zo schrijft ook de Heer voor dat zij die het goede bericht aankondigen, van het goede bericht zullen leven. Hij zegt ook in dit gedeelte dat het al in de wet staat: "Gij zult de dorsende os niet muilbanden." Stel, een os is aan het dorsen, die mag dan zijn graantje meepikken, om het zo te zeggen. Paulus vraagt dan retorisch: "Schrijft God dit voor vanwege de ossen? Zorgt God alleen voor de ossen ofzo?" Nee, natuurlijk niet. Dat is om onzentwil geschreven, zegt hij. Het ene is een beeld van het ander, zodat jullie zouden weten hoe in deze situatie te handelen.

Zo schrijft ook de Heer voor dat zij die het evangelie aankondigen, het verkondigen. Dat is ook mooi hè, het evangelie aankondigen. Het is geen boodschap van: "Als jij nu dit doet, dan is het een evangelie." Nee, het evangelie wordt aangekondigd. Net als vroeger in de kerk, waar je eerst een rijtje afkondigingen of aankondigingen kreeg. Dat waren geen boodschappen waarop je kon reageren, het waren mededelingen. Dit evangelie is ook een mededeling. Paulus en Van Adel gebruiken die term "aankondigen". Zo schrijft ook de Heer voor dat zij die het goede bericht aankondigen, van het goede bericht zullen leven. En dan gaat hij weer: "Ik schrijf deze dingen niet opdat het zo met mij zal gebeuren. Want het is mijn ideaal eerder te sterven dan dat iemand mijn roem leeg zal maken." Paulus zag er dus een eer in, een roem, dat hij geen aanspraak maakte op de dingen waar hij recht op had, op zijn levensonderhoud dus.

Hij zegt: "Ik zaai weliswaar het geestelijke en ik zou mijn recht erop kunnen laten gelden om van het stoffelijke gebruik te maken, maar ik maak er geen aanspraak op." Als hij iets ontving, dan maakte hij gebruik van die genade, maar hij zegt: "Ik zou nog eerder sterven dan dat ik mijn eer – namelijk het voor niets doen – ijdel zal maken. Dan ga ik nog liever dood van de honger." Dat is sterk hoor! Terwijl dit gedeelte juist altijd wordt gebruikt om de collectezak vol te krijgen, is de eigenlijke boodschap juist dit: "Ik zie er een eer in om dit evangelie van genade om niet, ook om niet te verkondigen." Dit is dus niet het moment voor de collecte in ieder geval. Daarom vind ik het ook mooi als er mensen zijn die het Woord onderwijzen, die het goede bericht willen delen en daar hun werk van maken, en toch niet om geld vragen. Want dat is precies hoe Paulus het ook deed. God zorgt toch wel voor je. Als God wil dat jij je werk voort kunt zetten, dan komt het allemaal goed.

Wat is dan mijn loon? Want hij had wel loon, maar niet van de Korinthiërs. Hij zegt: "Mijn loon is dit: dat ik, wanneer ik het goede bericht breng, het goede bericht om niet zal plaatsen." Dus zijn loon en zijn eer is dat hij, wanneer hij het evangelie brengt, dat evangelie om niet zal plaatsen. Om het om niet te stellen, om het om niet aan te kondigen. Hij zegt: "Om mijn autoriteit, mijn volmacht die ik heb als apostel – want een apostel is een gevolmachtigde – in het goede bericht niet ten volle te gebruiken." Paulus had bepaalde rechten en kon beroep doen op bepaalde zaken, maar hij deed het niet. En dit is de reden dat hij het niet deed: omdat het evangelie een boodschap is om niet, en hij er zijn eer in zag om het ook om niet te brengen. Ik vind dat echt een fantastisch gedeelte. Als je daarover nadenkt: hoe anders gaat het vaak in de praktijk? Maar dat weten we allemaal wel, denk ik.

Toen ik ooit verhuisde van Ridderkerk naar Hendrik-Ido-Ambacht, was de eerste die voor mijn deur stond een ouderling van de plaatselijke kerk. Blijkbaar stond ik nog ergens ingeschreven van vroeger. Ik kreeg een brief of ik per omgaande een bedrag over kon maken: een vrijwillige bijdrage. De "vrijwillige verplichte bijdrage", zeg maar. Dan denk ik: "Nee." Eigenlijk is dat het "nieuwe normaal" geworden, om die term van de politiek eens te gebruiken. Dat is na Paulus heel snel zo gegaan in het christendom en volgens mij hebben we nooit meer anders gehoord. Ja, "de arbeider is zijn loon waardig", dat wordt hier ook aangehaald. De vraag is alleen: verwacht je dat dan van God, of laat je je zogenaamde rechten erop gelden? Paulus was een gevolmachtigde; de woorden die hij spreekt zijn ook gezagvol. Hij is door God daartoe aangesteld als een afgevaardigd apostel van de natiën. Die functies kennen we nu niet meer op die manier, maar de houding van Paulus is een voorbeeld voor ons allemaal.

Paulus was een apostel, en dat is ook nog eens de laatste, zegt hij. Nou ja, daar komen we ook nog op in deze brief. Dus ik ga maar gewoon verder.

Versta wat ik zeg, zegt hij. Begrijp wat ik zeg. Wie noemde net het woord metanoia? Dat was jij. Nou, dit eerste woord, noia, noe, dat is dus verstaan. Het heeft met denken, met begrijpen te maken, en metanoia is een verandering van het denken. Een verandering van begrijpen, dus bezinning.

Versta wat ik zeg, want de Heer zal jou in alles inzicht geven. Paulus heeft het vaker, bijvoorbeeld in de Kolossensenbrief, over geestelijke wijsheid en inzicht. Wijsheid en geestelijk inzicht. Dat had Timotheüs nodig om te begrijpen, te verstaan wat die loopbaan was van die goede strijd van het geloof. Maar ook om te begrijpen dat God voor hem zorgt. Want daar gaan die voorbeelden over van een soldaat, een atleet en een landbouwer; die voorbeelden die hij hier noemt.

God zou voor hem zorgen en hij zou ook het lijden aanvaarden en verduren. Dat is de boodschap die Paulus hier in dit eerste hoofdstuk en ook in dit tweede hoofdstuk naar voren brengt: het lijden te aanvaarden, kwaad te lijden samen met het evangelie, enzovoorts.

Net als Paulus, want die was zelfs al een gevangene. We lezen dat Timotheüs ook later is gevangengenomen. Want in Hebreeën 13 staat dat Timotheüs net losgelaten is, dus toen was hij alweer vrij. Ook Timotheüs is dat allemaal overkomen. Maar daar had hij dus wijsheid en geestelijk inzicht voor nodig.

Focus op Jezus Christus in het Lijden ↑ hoofdstukken

Herinner je dat Jezus Christus, die uit de doden opgewekt is, uit het zaad van David is naar mijn evangelie, naar mijn goede bericht? Kijk, Paulus heeft het hier over die loopbaan: die atleet of die soldaat die in die strijd was aangenomen, of de landbouwer die zijn werk deed. Hij zegt: herinner je daarin. In die loopbaan zou Timotheüs dat doel voor ogen houden. Over dat doel had hij al gesproken in hoofdstuk 1: Christus Jezus doet de dood teniet en Hij brengt leven en onvergankelijkheid aan het licht door het evangelie. Nou, herinner je dat, houd je dat in gedachtenis in dat kwaad lijden en in alle ellende die je gaat overkomen, om het zo te zeggen. Want dat is ook hetgeen wat kracht geeft; die genade die jou energie geeft, zoals hij een paar verzen terug al zei.

Herinner je dat Jezus Christus uit de doden opgewekt is. Het staat er al kort: herinner je Jezus Christus, opgewekt zijnde uit de doden. Dat is de focus. Dat Hij uit het zaad van David is – Paulus noemt Hem in 1 Timotheüs 2 de mens Christus Jezus. En ook Hij heeft natuurlijk kwaad geleden. Dat vinden we bijvoorbeeld ook in Hebreeën terug, waar het ook gaat over die loopbaan: Hij heeft het kruis verdragen, de schande veracht, en is gegaan van lijden tot heerlijkheid. Daarom is Hij gezeten aan de rechterhand van God. Paulus refereert hier in Romeinen 1 ook aan wanneer hij spreekt aangaande Zijn Zoon, die voortkomt uit het zaad van David naar het vlees. Uit het zaad van David, dat is Jezus naar het vlees. Het gaat dus over Zijn menselijke wandel; daarin heeft Hij kwaad geleden en die schande heeft Hij veracht.

Dit alles is naar mijn evangelie, mijn goede bericht, waarvan Paulus zegt: ik werd daartoe geplaatst als heraut, afgevaardigde en leraar van de natiën. Je ziet dat de dingen telkens in elkaar grijpen en op elkaar teruggrijpen. "Mijn evangelie" – dat zegt Paulus echt heel sterk. Deze boodschap waarin ik kwaad lijd, tot aan de boeien toe als een misdadiger. Met die woorden wil ik deze Bijbelstudie ook afsluiten, want de rest van hoofdstuk 2 bevat nogal wat verzen die de nodige aandacht verdienen voor een volgende keer.

Paulus lijdt kwaad tot aan de boeien toe als een gevangene, als een misdadiger. Hij bracht het evangelie van de genade van God, de redding van heel de wereld, en de boodschap dat God alle vijandschap tenietdoet en leven en onvergankelijkheid aan het licht bracht. Hij bracht de mooiste boodschap die je je kunt voorstellen; er is niets mooiers dan hoop voor heel de schepping. En toch kwam hij in de boeien terecht, in de gevangenis als een misdadiger. Hij bracht de boodschap van de grootste daad uit de menselijke geschiedenis: die van Jezus Christus, die – ondanks dat men Hem aan een kruis nagelde en doodde – door God uit die dood werd opgewekt om deze hele schepping door het bloed van het kruis met Zichzelf te verzoenen. En Paulus' lot was het lot van een misdadiger; dat is precies het tegenovergestelde. Daar heb je genade voor nodig om daarin te kunnen staan, in dat kwaad lijden, om dat te verduren waarin je kwaad lijdt tot aan de boeien toe als een misdadiger.

Het Woord van God Is Niet Gebonden ↑ hoofdstukken

Maar het woord van God is niet gebonden. Precies, Paulus bevond zich in die positie; ook dat weten we. Juist vanuit deze positie van gevangenschap, van boeien en van gebondenheid, heeft hij de mooiste brieven geschreven. Het zijn de brieven met de hoogste geestelijke waarheden, om het zo te zeggen. In het begin, in zijn eerdere brieven, heeft hij die zaken al wel genoemd en aangestipt, maar juist in brieven zoals die aan Efeze en Kolosse werkt hij dat helemaal uit. En dat zijn brieven die hij heeft geschreven in gevangenschap. Dus juist wanneer de schijnbare misdaad het grootste is en de binding het grootst is, gaan alle registers open.

Dat zou ook ons mogen bemoedigen. We moeten niets, maar het zou ons wel mogen bemoedigen. Ook wij zijn in ieder geval meer gebonden aan allerlei maatregelen dan we een paar maanden geleden waren; heel wat meer zelfs. Wellicht is het einde daarvan ook nog niet in zicht of wordt het allemaal nog erger. Dan mogen we weten: het woord van God is niet gebonden. Waar sta je dan in de huidige aeon? Je staat in de genade, want dat is hetgeen dat kracht heeft. We houden het voor nu hierbij en gaan de volgende keer verder met 2 Timotheüs 2 vers 10.