83. Kolossenzen 3:22-24 – slaaf als voor de Heer en niet voor mensen

Paulus richt zich nu tot slaven, wellicht te vergelijken met werknemers in onze tijd. Hij roept hen op hun werk niet alleen goed te doen wanneer iemand toekijkt of om mensen te behagen, maar met een oprecht hart en met ontzag voor de Heer. Alles wat zij doen, zouden zij van harte doen, alsof zij voor de Heer werken en niet voor mensen.

Daarmee verlegt Paulus de aandacht van de aardse heer naar de hemelse Heer. Uiteindelijk is Christus Degene Die wij dienen en van Hem zullen wij als vergoeding het lotsdeel ontvangen. Zo laat Paulus zien dat wanneer wij in geloof de positie innemen waarin God ons heeft gesteld, wij alles doen in de naam van de Heer Jezus, terwijl wij God, de Vader, door Hem danken (vers 17).


📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst

Samenvatting: De apostel Paulus roept slaven op om hun aardse heren in alles te gehoorzamen, niet als mensenbehagers, maar vanuit een oprecht hart voor God. Slavernij wordt in deze context niet veroordeeld, maar gezien als een positie van waaruit men de Heer kan dienen. Zelfs onder een onrechtvaardige heer kan het werk van harte worden gedaan, in het besef dat gelovigen uiteindelijk slaven van Christus zijn. De werkelijke beloning voor deze trouw is de hemelse erfenis en het lotbezit dat met Christus gedeeld zal worden.

Besproken Schriftgedeelten: Kolossenzen 3, Kolossenzen 3:17, Kolossenzen 3:22, Kolossenzen 3:23, Efeze 1, Efeze 3:6, Efeze 6

“Dus op elke plek, in elke positie kun je Hem dienen.”

De Heer Dienen Vanuit Elke Maatschappelijke Positie ↑ hoofdstukken

Hallo beste kijkers, ik neem jullie mee naar Kolossenzen 3 vers 22. Ik ga proberen in deze video drie verzen te bespreken, want die verzen gaan allemaal over het volgende onderwerp hier in Kolossenzen 3: de slaven. Ik ga even terug naar vers 17, daar stond: "En alles wat jullie ook doen in woord of in werk, doe alles in de naam van de Heer Jezus Christus, terwijl jullie God de Vader danken door Hem." Zo staat het daar.

En dan ben ik dus in vers 22. We hebben de mannen en vrouwen en de kinderen en ouders gehad, en nu worden de slaven aangesproken. En wat staat er? Ik lees het eerst maar even: "Slaven, gehoorzaam jullie heren naar het vlees in alles, niet met ogen-slavernij als mensenbehagers, maar met eenvoud van het hart in de vrees van de Heer."

Ja, wat Paulus niet doet – laat ik daarmee beginnen – is een oordeel uitspreken over slavernij. Slavernij was een geaccepteerd maatschappelijk verschijnsel in die tijd; een groot deel van de mensen was slaaf ten tijde van het Romeinse Rijk waar Paulus natuurlijk over schrijft. Paulus zegt niet tegen die slaven: "Kom in opstand en probeer uit die positie te komen." Elders zegt hij trouwens wel: als je vrij kunt worden, doe dat dan; zo niet, dan niet.

Maar waar Paulus het hier over heeft – laat ik het zo samenvatten – is dat je, in wat voor positie je je ook bevindt, de Heer kunt dienen. Het is niet zo dat wanneer de Heer je roept terwijl je in een bepaalde positie bent, je Hem in die positie niet kunt dienen en er alles aan moet doen om uit die positie te komen zodat je Hem wel kunt dienen. Nee, Paulus zegt: "Slaven, gehoorzaam jullie heren naar het vlees in alles." Waarom hij dat zo zegt, zullen we straks dan nog wel zien. Maar we moeten eerst vaststellen dat hij gewoon de slaven aanspreekt en hen oproept om te gehoorzamen. Dat is hetzelfde woord hier – 'onder' plus 'horen' – dat we ook zagen bij kinderen: "Gehoorzaam jullie ouders" (twee verzen terug is dat meen ik). Dus geen oordeel, geen goed of fout, maar: hoe dien je de Heer in de positie waarin je je bevindt?

Want – laat ik dat dan ook meteen vooraf maar zeggen – wij zeggen vaak dat wij de Heer dienen, maar Paulus noemt zichzelf gewoon een slaaf van Christus. En dat betekent: een slaaf is een lijfeigene, die behoort zijn heer toe. Dus wij zijn ook slaven van Christus en we behoren Hem toe. Een slaaf heeft maar één ding op het oog: hoe dien ik mijn heer? Wij zijn de slaven van Christus, dus voor ons telt maar één ding: hoe dienen wij Hem? Hoe behagen wij onze Heer? Dat is niet door hard te werken en hard te gaan rennen. Nee, dat is juist te vertrouwen op de Heer en daarin te rusten en daarin vrede te hebben en te weten: er is een Heer met een hoofdletter. Hij staat boven alle anderen, want Hij is namelijk Heer van allen. En dus zorgt Hij ook voor mij.

En hier gaat het dan over heren met een kleine h. Maar onze Heer is Heer van allen, dus ook van die heren met een kleine h. En hier staat dan ook: "Slaven, gehoorzaam jullie heren naar het vlees." Dat is wel leuk hè, want dat is meteen de beperking: zij zijn heren naar het vlees. En dat beperkt hun heer-zijn, hun heerschappij hebben en het bezit van die slaven; dat beperkt het ook maar tot het vlees. Deze heren hadden slaven als eigendom – want een slaaf is het eigendom van zijn heer – maar dat was slechts beperkt tot het vlees. Nou, en het vlees is toch vergankelijk, dus dat houdt toch op. Dat is zeer tijdelijk, tijdgebonden, daar zit een houdbaarheidsdatum op.

Maar wij hebben een Heer die Heer van allen is, maar ook Heer boven alles. En ja, dat overstijgt het vlees natuurlijk ook. De Heer van allen is Christus, want dat staat twee verzen verder: "Jullie zijn slaaf voor de Heer Christus." Zo worden de slaven dan ook opgeroepen – en dat is ook het geheim hierachter, daar zullen we straks nog wel op komen – om hun heren te gehoorzamen naar het vlees, want uiteindelijk dienen zij, zijn zij slaaf van de Heer Jezus Christus, hun Heer met een hoofdletter.

Geen Ogenslavernij, maar Werken Vanuit de Ziel ↑ hoofdstukken

Hoofdletters staat er nog bij; "niet met ogenslavernij", "hen naar de ogen te zien", zegt de NBG. De Statenvertaling heeft hier "niet met oogendiensten", maar ook hier wordt het woord slaaf gebruikt. Doulos is in het Grieks slaaf, dus dat zie je ook in de opbouw van het woord. Het woord heeft inderdaad te maken met slavernij: ogenslavernij.

En wat betekent dat dan? Nou, dat je je best doet... "Slaven, gehoorzaam je heren naar het vlees in alles, niet met ogenslavernij als mensenbehagers." Dus niet zolang de baas kijkt, of niet slechts alleen als de baas kijkt, maar namelijk in alles. Het zou zo makkelijk zijn, en ook wel menselijk denk ik, om als je slaaf bent je best te doen als de baas, als de heer kijkt, maar daartussendoor de kantjes ervan af te lopen.

En Paulus zegt op andere plaatsen — want hij heeft het nogal vaak over slavernij; ik ga ook niet naar al die andere schriftgedeelten toe, want dat zijn er echt teveel, maar met een goede concordantie vind je die schriftgedeelten zelf ook wel — Paulus zegt elders ook dat slaven hun heer zouden dienen zoals ze de Heer met hoofdletters dienen: de Heer Jezus Christus. En ook geen dingen ontvreemden en zo. Want menselijkerwijs gesproken zou dat wellicht gerechtvaardigd lijken: van ja, je bent slaaf, dus je bent in een positie die je naar de mens gesproken helemaal niet wilt, en je bent daar ook een soort van — ik weet niet of ik dat helemaal zo mag zeggen, maar — een gevangene in. Want het is een positie waar je niet voor niets slaaf in bent. En dan zou het naar de mens gesproken misschien gerechtvaardigd zijn om zomaar dingen te ontvreemden. Nou, Paulus zegt: niet doen! Dat zouden slaven dus niet doen.

En ze zouden ook niet alleen maar hun best doen als de baas kijkt, als mensenbehagers in ogenslavernij, maar ze zouden dat doen met eenvoud van het hart, in de vrees van de Heer.

Want — dan lees ik even verder, zo gaan we weer terug naar vers 23 — want alles wat jullie ook doen... En dat zagen we dus in vers 17 ook, hè: alles wat jullie doen in woord of in werk, doe het alles in de naam van de Heer Jezus Christus. En hier: alles wat jullie ook doen, werk vanuit de ziel. Zo staat het er letterlijk. "Van harte", zegt de NBG. Als voor de Heer en niet voor mensen.

Dus de nieuwe mens — want daar gaat het over in Kolossenzen 3 — die Paulus aanspreekt in wat voor maatschappelijke positie je je ook bevindt naar het vlees, of je nou man bent of vrouw, slaaf of heer, kind of ouder: je kunt je gewoon daarin schikken in de orde die God gegeven heeft. En als je slaaf bent, dan kun je alles wat je doet van harte doen, werken vanuit de ziel. Hier stond: met eenvoud van het hart, in de vrees van de Heer. Namelijk ondergeschikt en met ontzag voor de Heer. Want als voor de Heer en niet voor mensen.

Dus zelfs bij een slechte heer met een kleine letter kun je dus gewoon je werk goed doen, want je doet het uiteindelijk, zegt Paulus... nou, niet uiteindelijk, in de eerste plaats voor de Heer! En dat daar een menselijke heer tussen zit, dat zouden we in die zin zelfs mogen negeren, zegt Paulus. Want we doen ons werk als voor de Heer en niet voor mensen dus.

Nou, en Efeziërs 6... daar ga ik toch even naar een parallel schriftgedeelte. In de brief aan Titus staat ook veel over slaven en slavernij, en hoe de slaaf zich zou opstellen. Dat zeg ik er ook maar bij, dat zijn maar drie hoofdstukken geloof ik, dus als je die even doorleest kom je het vanzelf tegen. Maar Paulus zegt hier ongeveer hetzelfde: "Slaven, gehoorzaam met vrees en siddering jullie heren naar het vlees, in de eenvoud van jullie hart, als aan Christus." Dus ja: slaven, gehoorzaam je heren naar het vlees en doe je werk van harte als voor de Heer. Zo ongeveer staat het in Kolossenzen 3.

En hier staat dan: "in de eenvoud van jullie hart, als aan Christus, ook hier weer niet met ogenslavernij". Het zijn de enige twee keren dat dit woord voorkomt. Als mensenbehagers... het is echt hetzelfde als wat er in Kolossenzen staat, maar als slaven van Christus, die de wil van God doen vanuit hun ziel. Wij zeggen dan: dat is een uitdrukking met heel hun ziel en zaligheid. Dus hier zal ook alweer staan: van harte. Ja, precies. Maar met alles wat in je is.

Dus dat betekent: niet minimaal, maar oprecht en met betrokkenheid. "Die met welgezindheid slaaf zijn als voor de Heer en niet voor mensen." Ook hier weer, ik zeg erbij: hetzelfde als in Kolossenzen 3. "Die weten dat eenieder, hetzij slaaf, hetzij vrije, als hij het goede zal doen, dit voor zichzelf als beloning zal ophalen bij de Heer."

Ik ga straks terug naar Kolossenzen 3, want daar staat iets soortgelijks.

De Hemelse Beloning: het Lotbezit van Christus ↑ hoofdstukken

Kijk, slaven worden normaal gesproken niet beloond. Ja, er waren natuurlijk... Wij hebben bij slavernij ook wel het idee – ik heb ook die films gezien en de boeken gelezen – van slaven die werden afgeranseld, hard moesten werken, lange dagen maakten, en een slechte behuizing en ondervoeding hadden wellicht. Maar er waren ook slaven die het gewoon heel goed hadden. Als je een goede heer hebt, dan had je het goed. Maar in principe ontvangt de slaaf natuurlijk geen beloning; die ontvangt geen salaris enzovoort. Maar de gelovige slaaf, die zijn werk gewoon doet in gehoorzaamheid aan zijn heer naar het vlees, als voor de Heer en niet voor mensen, die slaaf gaat het wél krijgen. Want hij zal het voor zichzelf als beloning ophalen, of terugontvangen van de Heer, bij de Heer.

En dat staat in Kolossenzen 3 ook. Als ik even terugga naar Kolossenzen 3, lees ik alle drie de verzen nog eens:

"Slaven, gehoorzaam jullie heren naar het vlees in alles, niet met ogenslavernij als mensenbehagers, maar met eenvoud van het hart in de vrees van de Heer. En alles wat jullie ook doen, werk vanuit de ziel – ziel en zaligheid – als voor de Heer en niet voor mensen, omdat jullie weten dat jullie van de Heer ter vergoeding het lotbezit in ontvangst zullen nemen. Jullie zijn slaaf voor de Heer Christus."

Ja, dus wij zijn slaven van Christus. Wij behoren Hem toe; wij zijn lijfeigenen. We zijn zelfs één lichaam met Hem en we behoren Hem dus toe. Hij is ons hoofd, wij zijn leden van Zijn lichaam en zijn slaaf, lijfeigene van onze Heer. En Hij zorgt voor ons, en Hij zorgt er ook voor dat wij krijgen wat Hij vindt dat we nodig hebben.

"Omdat jullie weten dat jullie van de Heer ter vergoeding het lotbezit in ontvangst zullen nemen." Dat woord 'lotbezit', daar zegt de NBG 'erfenis'. De Statenvertaling zegt dat ook, maar daar hebben we het nu al vaker over gehad. Zowel in deze brief als op andere plaatsen heb ik dat vaak genoeg besproken. Maar het lotbezit, of de erfenis, is dat wij delen in alles wat aan Hem beloofd en gegeven is.

We zagen in Kolossenzen 3 – dit is Kolossenzen 3, maar helemaal aan het begin – dat wij opgewekt zijn met Christus. We mogen nu de dingen zoeken die boven zijn, bedenken de dingen die boven zijn, want daar is Christus. En ons leven is verborgen met Christus in God. Dat is de situatie, de positie nu. Maar wanneer Christus geopenbaard zal worden, Die ons leven is, dan zullen wij met Hem in heerlijkheid geopenbaard worden. En de heerlijkheid die Hij ontvangt, ontvangen wij dus ook met Hem. Ons lotbezit of lotsdeel is dat wij delen in Zijn bezit. Ons lot is dat wij delen in Zijn bezit. Ons aandeel dat wij ontvangen, of ons loon of de vergoeding, is dat wij zullen delen in het aandeel dat Hij ontvangt. En wat is dat? Nou, dat is hemel en aarde. In Efeziërs 1 staat dat alles samengebracht zal worden onder één hoofd, namelijk de Christus. Maar dan gaat het over hoofd en lichaam, want alles zal onder Zijn voeten worden gesteld: onder Christus en de Ecclesia.

Dus wij weten als slaven – maar laat ik dat er ook nog maar even bij zeggen – die slavernij kennen wij niet of nauwelijks meer, in ieder geval niet hier in ons land. Sommigen vinden dat hun werkgever ook een slavendrijver is. Ik denk dat het daar ook wel op toe te passen is. Wij hebben nu meer de positie van werkgever en werknemer, maar daar geldt natuurlijk toch hetzelfde voor. Paulus noemt hier een aantal categorieën, maar die kun je natuurlijk ook uitbreiden. Want het gaat om alles wat wij doen in ons woord of ons werk, en we kunnen dat gewoon doen zonder te klagen en als voor de Heer. Want van Hem zullen wij ter vergoeding, ter vergelding, het lotbezit ontvangen – voor mij apart de erfenis, als u maar weet wat ermee bedoeld wordt. Alles wat aan Hem beloofd is, dat ontvangen wij.

En Efeziërs 3 vers 6 zegt dat wij samen lichaam met Hem zijn, dus één lichaam met Hem, samen deelhebbers van de beloften in Christus Jezus. Dus alles wat aan Hem beloofd is, dat ontvangen wij in Hem. Dus wij zijn slaaf voor de Heer Christus en we zullen van Hem ter vergoeding het lotbezit ontvangen. Hij is onze Heer, en wat Hij beloont, dat zijn niet onze werken, maar dat is onze trouw: onze trouw aan Zijn woord en onze trouw aan Hem. Daar gaat het ook over in dit gedeelte.

En zo krijgen die alledaagse dingen allemaal betekenis. Het is niet zo dat je... Ik heb dat mensen ook wel eens horen zeggen: "Ja, wat ben ik nou?" of "Wat doe ik nou?" of "Hoe kan ik nou de Heer dienen?" Nou, de Heer heeft je in die positie gesteld, Hij heeft je in die positie geroepen. Dus op elke plek, in elke positie kun je Hem dienen. Hier laat ik het bij voor nu en ik ga verder.