De geschiedenissen van David spreken erg tot de verbeelding. Het zijn schitterende plaatjes van Hem, die komen zou, Jezus Christus. David spreekt dan ook in al zijn woorden (Hand.2:30), maar ook in zijn daden van de Zoon van David. In zijn koningschap, in het verslaan van de tegenstander én ook in zijn vlucht voor koning Saul.
In deze geschiedenis in 1 Samuël 21 komt David, die op een geheime missie is, terecht in het huis van God en vraagt daar aan de priester om brood voor zijn manschappen. Het nieuwe testament geeft hierop als toelichting dat dit dingen waren die onder de wet verboden waren. Het spreekt dan ook van de Zoon van David, die meer is dan de dingen van het oude verbond (Matth.12:1-6).
📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst
“Wij delen nu in de positie van de verworpene; ons leven is met Christus verborgen in God. Maar wanneer Christus geopenbaard zal worden, zullen wij met Hem geopenbaard worden in heerlijkheid en wij zullen delen in Zijn positie.”
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- Inleiding: Davids Geheime Missie
- De Historische Context: een Gezalfde, maar Verborgen Koning
- De Aankomst in Nob: een Afschaduwing van de Verborgen Tijd
- De Profetische Betekenis van de Vijf Broden
- David als Type van de Ware Koning-priester
- Het Zwaard van Goliath en de Eik van Belofte
- De Rots van Adullam en de Vierhonderd Mannen
- Gods Genade Betoond aan het Dwaze van de Wereld
Inleiding: Davids Geheime Missie ↑ hoofdstukken
Zo, we gaan beginnen. Ik heb het net even nagekeken: 19 april 2020 was de laatste keer dat we hier een Bijbelstudie hadden. Het onderwerp was toen 'Als een dief in de nacht' en de politie stond voor de deur. Ja, dat was de laatste keer. Ik blijf natuurlijk voorlopig tweemaandelijks toespraken doen en mocht ik eens een gaatje hebben om een losse studie te geven, dan strijk ik gewoon hier neer, totdat we weer gedoe krijgen met persconferenties en dergelijke adviezen over hoeveel mensen je in huis zou mogen ontvangen en hoeveel afstand daartussen moet zitten. Want dan stop ik daar gelijk weer mee. Daar heb ik geen zin in; geen zin om – hoe zeg je dat – niet op het puntje van je stoel te zitten, maar op het scherpst van de snede... ja, zoiets. Dat je hier toch niet helemaal lekker zit.
Een paar weken geleden, twee of drie weken geleden, sprak ik in Den Haag. Toen wilde ik het over dit onderwerp gaan hebben en ik was daar al mee aan de slag gegaan. Een PowerPointpresentatie was al zo goed als af. Toen stuurde iemand mij een mailtje: "Joh, heb jij wel eens gesproken over de voetwassing uit Johannes 13?" Dat had ik niet, dus ik dook daar een beetje in en toen dacht ik: dan ga ik het daarover hebben. En toen lag dit onderwerp op de plank. Dat is wel toepasselijk met brood, hè? Vandaar dat ik sowieso de tijd, gelegenheid en de ruimte wat makkelijker had om deze studie te beleggen: David eet de toonbroden, of David en de toonbroden.
Achteraf dacht ik eigenlijk dat ik het 'Davids geheime missie' had moeten noemen. Dan was het wellicht wat geheimzinniger geweest. Maar ik had dit onderwerp al aangekondigd, dus dan is de geheimzinnigheid er wel een beetje af natuurlijk. Maar David is hier op een geheime missie, daar komen we nog wel op.
Ik wil eerst wat meer vertellen over de context, want we vallen natuurlijk midden in het Oude Testament, midden in het Bijbelboek 1 Samuël. En ook midden in het leven van David. Daar valt zoveel over te vertellen; dat doet de Bijbel ook, tot in het Nieuwe Testament aan toe natuurlijk. Petrus vertelt op de Pinksterdag en citeert dan een hele reeks psalmen. Hij zegt dan – even in mijn eigen woorden – dat het niet over David gaat. David wist dat, hij heeft vooruitgezien en gesproken over de Zoon van David. Hij was zelfs een profeet, zo noemt Petrus dat.
Deze David waar we het over gaan hebben, is dat in zijn woorden, maar natuurlijk ook in zijn daden. De Bijbel staat vol met plaatjes, met illustraties, en David is een illustratie; een plaatje van de Zoon van David. Dat is hij als koning natuurlijk, want ook de Zoon van David zal Koning zijn in Jeruzalem, op de troon zitten en heersen over Israël en over de volkeren. Maar in dit gedeelte van het leven van David is hij nog geen koning.
De Historische Context: een Gezalfde, maar Verborgen Koning ↑ hoofdstukken
En daarom wil ik wel eens wat context geven aan dit hoofdstuk. Dit is 1 Samuël. Het boek heet 1 Samuël en dat gaat natuurlijk in het begin over Samuël, hoe hij geboren wordt. Ook een bijzondere geschiedenis trouwens. En als jochie, hoe de Heer tot hem ging spreken. Dat zijn natuurlijk ook van die zondagsschoolverhalen: 'Spreek, Heer, want Uw knecht hoort.' Hij hoorde God roepen en hij dacht dat Eli hem geroepen had. Dus hij ging naar Eli toe en hij zei: 'Hier ben ik, want u hebt mij geroepen.' Maar Eli zei: 'Ik heb niet geroepen.' Bij de derde keer was het zo dat Eli begreep: het is de Heer die deze jongen roept. Dus Eli zei: 'Als je nogmaals hoort roepen, zeg dan: spreek, Heer, want Uw knecht hoort.' Nou, dat gebeurde. Maar dat is dus het begin van Samuël. En als Samuël groot is, gaat hij aan het werk, zeg maar, en zalfde hij Saul tot koning. Want Israël wilde een koning. Dat vind je in 1 Samuël 9. In hoofdstuk 10 tot 15 vind je ongeveer de geschiedenissen van Saul.
En dan in hoofdstuk 16 is er dat David door Samuël tot koning wordt gezalfd. En dat is bijzonder, omdat Saul op dat moment nog koning was. Het is niet zo dat Saul al afgezet was of afgetreden; die was in de praktijk nog gewoon koning. Maar toch krijgt Samuël van God de opdracht om David tot koning te zalven. En dan moet je ook weten — maar dat weten jullie denk ik allemaal wel — dat het Hebreeuwse woord voor zalven of een gezalfde 'Mashiach' is. Dus David werd door Samuël tot Mashiach gemaakt. Hij werd gezalfd. Dat was nog vóór de geschiedenis van David en Goliath in 1 Samuël 17. Toen was hij dus al gezalfd tot koning, hij was alleen nog geen koning.
In hoofdstuk 18 is er een heel bijzonder hoofdstuk: het vriendschapsverbond tussen David en Jonathan. In hoofdstuk 19 wil Saul David doden. Davids vlucht, Davids verwerping zou je ook kunnen zeggen. Dat zijn allemaal een beetje dubbelzinnige begrippen, ik hoop dat jullie dat oppikken, maar daar komen we nog op. Hoofdstuk 20 is een heel lang hoofdstuk over het verbond tussen David en Jonathan. Eigenlijk gaat dit hoofdstuk over het feit dat David zich twee dagen verborgen houdt. Lees het maar na. Ik zei al, het is een lang hoofdstuk, maar degenen die ook op de zondagsschool geweest zijn, zoals ik, of op een school met de Bijbel, kennen dat verhaal wel. Jonathan gaat op jacht en hij heeft een hulpje bij zich, een jongen die de pijlen voor hem ophaalt. En dan hebben ze dus een code afgesproken. Een geheime code tussen David en Jonathan. Allemaal geheimzinnig, allemaal geheim. Als Jonathan iets specifieks roept naar die jongen, dan moet David zich verbergen voor Saul. En als hij iets anders roept, dan kan hij tevoorschijn komen om bij de koning aan tafel te komen eten. Dat speelt zich af in twee dagen, en in die twee dagen houdt David zich verborgen. Ook dubbelzinnig natuurlijk.
In hoofdstuk 21, dat is wat we gaan bespreken, is David in Nob. Het plaatsje Nob. David is daar in Nob en dat gaat over David en de toonbroden, de geschiedenis die we gaan bespreken. En in hoofdstuk 22 is David in Adullam. Overigens staat er in hoofdstuk 21 nog een verhaal, maar ik had op de dia geen ruimte meer. Dat is dat David, na het verhaal van de toonbroden, naar een Filistijnse stad gaat: Gath. Daar komt hij bij koning Achis, en die herkent hem als David, als de troonopvolger. En dan gaat David dingen doen waardoor die koning denkt: die is helemaal gek geworden. Zo hebben de vertalers dat ook opgevat, maar daar valt heel veel over te zeggen. In ieder geval komt David daar terecht in het buitenland, buiten het land Israël. Laat ik daar verder maar niks over zeggen, want het is nogal een uitgebreide geschiedenis, althans, die wordt niet zo uitgebreid beschreven, maar er zit veel achter.
Deze hele setting gaat dus over David die gezalfd is tot koning. Hij is de gezalfde, de gezalfde des Heren, maar hij is in de praktijk nog geen koning. En alleen dat al is een geweldig plaatje van onze Heer Jezus Christus. Hij is de Messias, de Gezalfde. Door Zijn opstanding uit de doden werd Hij de Gezalfde. Waar is Hij nu? Nou, Hij is verborgen. Hij is verworpen, Hij is verborgen, Hij is aan het oog onttrokken. Hij is op de vlucht, zou je in die zin kunnen zeggen, en houdt Zich twee dagen verborgen. Maar dan de dagen zoals Petrus die definieert: bij de Heer is duizend jaar als één dag en één dag als duizend jaar. Dus Hij houdt Zich twee dagen van duizend jaar verborgen voordat Hij daadwerkelijk Zijn koningschap zal opeisen, zal openbaren en op de troon in Jeruzalem zal gaan zitten. En ja, in die tijd leven wij dus. Daarom is het mooi om te gaan bezien wat deze geschiedenis ons vertelt. Want deze geschiedenis van David in Nob, met de toonbroden, is dus ook weer een plaatje van de tijd waarin wij leven. De Zoon van David is verborgen, en wat doet Hij zoal? Nou, daar gaan we het over hebben.
De Aankomst in Nob: een Afschaduwing van de Verborgen Tijd ↑ hoofdstukken
1 Samuël 21, gewoon vanaf vers 1. We nemen dat vers voor vers door. "Toen kwam David in Nob bij de priester Achimelech." Hij kwam daar voor voedsel en om Yahweh te raadplegen; dat staat in hoofdstuk 22. Nob, dat betekent 'hoogte' of 'hoge plaats'. David is gezalfd, hij zal de koning zijn, maar hij is het in de praktijk nog niet. Waar gaat hij heen? Naar een plaats die 'hoogte' of 'hoge plaats' heet.
Ik zei zojuist al even dat ik in Den Haag gesproken heb over de geschiedenis van de voetwassing, maar daar wordt iets soortgelijks uitgebeeld. Want waar speelt zich dat af? In een bovenzaal, ook op een hoogte, in een hoge plaats. En daar zorgt de Heer voor Zijn intimi, degenen die bij Hem horen. Hij reinigt daar hun voeten. Nou, hier gaat David, als type van de Zoon van David, ook naar de hoogte, naar een hoge plaats. Hij komt daar in het huis van God – dat staat er hier niet direct bij, maar dat kun je natuurlijk uit de context opmaken, want anders zou je je afvragen wat die priester daar doet. Hij was dus in het huis van God en kwam bij de priester Achimelech.
Mattheüs 12 geeft een toelichting op deze geschiedenis. Jezus geeft daar Zelf een toelichting op de geschiedenis van David die eet van de toonbroden. Er staat: "Weten jullie dan niet," zegt de Heer tegen de Farizeeën, "dat David inging in het huis van God en daar van de toonbroden at?"
David komt bij de priester in Nob. "David kwam in Nob bij de priester Achimelech." Dat betekent trouwens: 'mijn broer is koning'. Misschien was hij wel Davids broer, zou je zeggen als je het letterlijk neemt, of de broer van Saul. Maar ik moet toch altijd een beetje denken aan die andere priester die ook een broer had. Dan gaan we wel erg in de beelden, maar Aäron, dat was de eerste hogepriester, en die had ook een broer: Mozes. Zij trokken samen op, want Mozes vond het zo lastig om te praten, dus moest zijn broer mee. Zij trokken samen op, maar zij spreken daarin ook als één. In het plaatje spreken zij ook van de Ene: Mozes als de koning – zo wordt hij overigens nooit genoemd, maar hij is de leidsman van het volk en had de taak en de positie van een leider – en Aäron de priester. Ik moet daar toch aan denken als je hier ook een koning en een priester bij elkaar hebt.
Achimelech kwam David bevend tegemoet en zei tegen hem: "Waarom bent u alleen en is er niemand bij u?" Waarom hij dat zegt? Ik denk dat hij wel op de hoogte was van de onenigheid – zwak uitgedrukt – tussen Saul en David. Niet andersom, niet tussen David en Saul, maar tussen Saul en David. Met deze Achimelech loopt het overigens ook niet goed af, maar dat is niet voor dit hoofdstuk; daar kom ik nog wel heel even op terug.
David zei tegen de priester Achimelech: "De koning heeft mij iets bevolen en zei tegen mij..." En dan volgt er een heel verhaal. Maar ja, het klopt niet wat David daar zegt. Er zijn natuurlijk altijd ethici die zeggen: "O, je mag niet liegen," en dat David hier dus helemaal fout zat. Maar als we de Bijbel zo gaan lezen, dan wordt het wel lastig. Vaak leest men de Bijbel zo dat wij aan de geschiedenissen een voorbeeld moeten nemen, maar dan ken ik wel wat geschiedenissen waar dat lastig wordt, ook van David. Denk aan Bathseba.
Aan de ene kant klopt zijn verhaal niet, maar aan de andere kant kon David ook geen openheid van zaken geven. Wij kennen in de geschiedenis ook voorbeelden dat men wel eens een loopje moest nemen met de waarheid. In oorlogstijd bijvoorbeeld kun je niet altijd de waarheid spreken, omdat je de plicht, de taak en de verantwoordelijkheid hebt om anderen te beschermen. Dat had David hier ook. David had manschappen om zich heen, een groep mannen die hij moest beschermen. In Davids vlucht en verwerping, de tijd waar het hier over gaat, is alles geheim. Hij was hier op een geheime missie. Alles is verborgen, alles is geheim. Dat kennen wij natuurlijk, want wij leven in de tijd van verborgenheid en van geheimenissen. De dingen die wij mogen weten, die worden openbaar, net zoals David als koning openbaar zal worden met zijn manschappen. Maar nu is alles nog geheim. In deze geschiedenis van David is alles verborgen; hij is verworpen en op de vlucht.
Ook wij delen daarin. Wij zijn die manschappen, en de vrouwen horen daar natuurlijk ook bij – dat moet je er tegenwoordig bij zeggen, voor ik het helemaal niet meer over mannen en vrouwen mag hebben. Wij zijn de groep rond de Zoon van David. Nee, behorend bij de Zoon van David. Zoals die manschappen van David bij David hoorden. Zij deelden in zijn verwerping, in zijn vlucht, in de periode waarin alles geheim was en verborgen. Maar dat is natuurlijk maar een kwestie van tijd, want David zou later ook op de troon zitten. En deze mannen, die hij hier overigens niet fysiek bij zich had – daar zegt hij straks nog iets over – deelden later allemaal in posities aan het hof van koning David. Zo zullen wij ook delen in de positie van de Zoon van David.
Ja, hij verbergt de waarheid. Je kunt zeggen dat hij liegt, maar ik zeg: nee, dat doet hij niet, hij verbergt de waarheid. Zo kun je het ook zeggen. Ethici gaan daar misschien op in, maar het gaat hier over verborgen dingen, over een geheime missie. David zei tegen de priester Achimelech: "De koning heeft mij iets bevolen en zei tegen mij: Laat niemand iets weten van de zaak waarvoor ik u uitzend en die ik u opgedragen heb." Ook weer geheim dus. Tenminste, David zegt dat hij op een geheime missie was. Dat was hij ook, maar dat van die koning, dat was niet helemaal overeenkomstig de werkelijkheid.
En dat is ook wel leuk: hij zegt dat hij de jongemannen heeft laten weten dat ze naar een bepaalde plaats moeten gaan. Die jongemannen komen in het verhaal verder helemaal niet voor. David is alleen bij die priester. De jongemannen, de knapen, zijn ergens op een 'bepaalde plaats'. Helemaal rechtsonder op de dia zie je wat er staat: "in een plaats van zus en zo". Dat is heel geheimzinnig, maar dat is ook de bedoeling. Die jongemannen komen in het verhaal niet voor; ze blijven verborgen. Maar ook de plaats waar ze zijn, blijft verborgen. Het is de plaats van 'zus en zo'. In de Statenvertaling heet dit de plaats van 'zulkeen'. Dat zegt op het eerste gezicht helemaal niets, maar als je dat op gaat zoeken, zegt het wel degelijk iets. Dat ga ik nu niet uitgebreid doen, want dat voert te ver, maar volgens mij is het zelfs zo dat deze term, 'in de plaats van zulkeen', in het Nieuwe Testament ook voorkomt. Als ik me niet vergis, is dat ook bij die voetwassing, waar Jezus zegt: "Ga iemand zoeken. Je zal een man zien en die loopt met een kruik water op zijn hoofd." Dat was bijzonder, want dat deden vrouwen altijd, dus daarom viel het zo op. "Hij zal jullie leiden naar de plaats van zulkeen." Dat was die bovenzaal waar ze uiteindelijk terechtkwamen. Ook een verborgen en hoge plaats.
Maar deze mannen komen dus in het verhaal verder niet voor, dus daar hoeven we het verder niet over te hebben. Hoewel, de jongemannen maak ik plaats zus en zo bekend. Maar wij weten waar die mannen waren, tenminste. Nu nog niet, maar ik zal het straks nog wel lezen.
Maar dat staat gewoon in het volgende hoofdstuk: in de spelonk van Adullam. Daar waren ze. Adullam is een verborgen plaats en dat heeft dus ook alles met Davids verborgen positie te maken. Nou, daar kom ik nog wel op.
De Profetische Betekenis van de Vijf Broden ↑ hoofdstukken
David is dus op zoek naar voedsel en om de HEERE te raadplegen. Hij vraagt dan nu: "Wat hebt u voorhanden? Geef mij vijf broden mee in mijn hand, of wat er maar gevonden wordt." Vijf broden; waarom moet hij nou weer vijf broden hebben? Wij zeggen altijd: vijf spreekt van genade. En dat is natuurlijk ook zo. Maar David doet dat sowieso vaker. Toen hij Goliath te lijf wilde gaan, deed hij dat met vijf steentjes. En niet omdat hij dacht: ik zal de eerste vier keer wel misslingeren. Maar hij wilde er vijf hebben, waarschijnlijk omdat hij wist waar die vijf van spreekt.
De vijf spreekt van Gods genade. Dat zeggen wij altijd, hè? Maar de vijf spreekt ook van verborgen dingen. Ik zou er heel veel over kunnen zeggen, maar ik weet dat sommige mensen niet zo heel veel hebben met getallen en de symboliek daarvan. Maar de vijf komt na de vier. Tot zover kunnen jullie mij volgen. De vier spreekt in de Bijbel van de zichtbare dingen. Je hebt de vier hoeken der aarde, de vier winden der aarde; dat spreekt van aardse, zichtbare dingen. En daarvoorbij, daar komt de vijf. Dat spreekt van verborgen dingen, van niet-zichtbare dingen. En dus ook van genade.
Ik had het zojuist over dat wij leven in de verborgenheid. Zo wordt deze periode genoemd waarin Paulus geheimenissen bekendmaakt. Geheime dingen, verborgenheden. Maar dit beheer wat Paulus ons toevertrouwt, heet ook het beheer of de huishouding van de genade. En die vijf spreekt daar in ieder geval van. Dat zie je ook in de Hebreeuwse letter voor de vijf, de 'he'. De letters hebben een getalswaarde en de vijfde letter van het Hebreeuwse alfabet is de 'he'. Dat was bijvoorbeeld ook de letter die Abram en Sarai erbij kregen. Ze kregen een belofte en wat deed God? Hij veranderde hun naam. Ze werden Abraham en Sara. De 'he' is een beetje een moeilijke letter om uit te spreken; het is eigenlijk niet meer dan wat lucht. Adem heeft ook alles met de geest te maken, dus ook met verborgen dingen. Maar Abram en Sarai ontvingen de belofte. Wat deed God? Hij gaf ze de vijf. Het spreekt van verborgen dingen, maar ook van genade en beloften.
Nou, dat lijkt me wel genoeg met betrekking tot die vijf. Maar door het vijfde steentje werd dus ook de tegenstander gevloerd in 1 Samuël 17: de reus Goliath. Vijf broden; die kennen we ook, toch? Dat hebben we ook op de zondagsschool geleerd. "Vijf broden en twee visjes nam een kleine jongen mee." Als het gaat om liederen, dan zijn die van de zondagsschool me altijd bijgebleven, over Simson en inderdaad die van de vijf broden en twee visjes: "nam een kleine jongen mee, die naar Jezus wilde luisteren aan de zee van Galilea." Zoiets is het; ik heb het nooit meer gezongen, maar het is blijkbaar blijven hangen.
De wonderbare spijziging vinden we in alle vier de evangeliën; ik heb Johannes 6 erbij gezet in de aantekeningen. Dat is misschien wel uniek, want er zijn niet veel geschiedenissen die je in alle vier de evangeliën vindt. Over de geschiedenis van de vijf broden en twee visjes zouden we de rest van de ochtend kunnen praten, maar ik doe het heel snel omdat ik al een paar voorzetjes gegeven heb. Wat doet Jezus daar? Dat is trouwens ook op een hoge plaats; Jezus gaat op een verhoging zitten. En wat doet Hij met die vijf broden en twee visjes? Over de vis hebben we het nu even niet. Er zijn vijfduizend mannen — dus ook weer die vijf — die in groepjes van vijftig worden gezet, en vanuit een hoge plaats deelt de Heer dat brood uit. Het is vergelijkbaar met de voetwassing en met de geschiedenis die we hier in 1 Samuël vinden.
De Heer deelt het brood aan de vijfduizend. En die vijfduizend, dat zijn wij. Hij geeft ons brood, Hij geeft ons leven, Hij deelt Zijn Woord met ons op die hoge plaats, buiten de rest van het volk. Het is een plaatje van de tijd waarin wij nu leven. En als iedereen verzadigd is en zoveel gegeten heeft als hij kan en nodig heeft, dan blijven er twaalf manden over. We leven nu in de huishouding van genade, waar de vijf kenmerkend voor is, en iedereen heeft genoeg. Maar wat blijft erover? Genoeg voor de twaalf. Want die zijn hierna aan de beurt. Als God de draad weer op gaat pakken met Israël, zullen zij ook dat levende brood ontvangen, waar de Heer Jezus Christus Zelf natuurlijk het beeld van is.
David zegt: "Geef mij vijf broden mee in mijn hand, of wat er maar gevonden wordt." Er lagen overigens meer broden op die tafel van de toonbroden, maar daar komen we nog op. David vraagt om vijf stuks. "Of wat er maar gevonden wordt..." Dat heeft ook weer met verborgen dingen te maken, want die moeten gevonden worden. Daar moet je naar zoeken. Er zitten al zoveel aanwijzingen in zo'n korte geschiedenis; als je er één mist, dan heb je altijd de ander nog. Verborgen dingen worden gevonden, maar er moet in ieder geval naar gezocht worden. Dat is wat we nu ook met elkaar doen.
De priester antwoordde David en zei: "Er is geen gewoon brood voorhanden, maar er is wel heilig brood, als de jongemannen zich maar van de vrouwen onthouden hebben." Dit was het brood van de tafel van de toonbroden. Dat waren twee rijen van zes broden, twaalf in totaal, maar David had aan vijf genoeg; hij vroeg specifiek om vijf. Er lag geen gewoon brood op de plank of in de broodtrommel, er was alleen heilig brood.
David als Type van de Ware Koning-priester ↑ hoofdstukken
Kijk wat David hier doet. Hij komt in het huis van God, in de tabernakel, waar hij volgens de wet helemaal niet mocht komen. In de praktijk was hij nog geen koning, maar laten we er even van uitgaan dat Achimelech wist dat hij gezalfd was. David was uit de stam van Juda, de stam waar het koningschap voor bestemd was, terwijl de priesters allemaal Levieten waren. De hele tabernakeldienst, en later ook de tempeldienst, werd uitgevoerd door Levieten uit de stam van Levi. De Hebreeënbrief geeft daar een uitgebreide toelichting op: iemand uit de stam van Juda kon onder de wet geen priester zijn. Die ambten waren simpelweg niet verenigbaar.
De Hebreeënbrief zegt echter ook dat de Heere Jezus Christus, de Zoon van David, wel Priester en Koning is. Dat komt omdat Hij geen priester of Hogepriester is naar het oude verbond, maar naar de ordening van Melchizedek. Deze Melchizedek is een figuur uit Genesis 14, die Abram tegenkwam lang voordat het oude verbond werd gegeven. Wat deed hij? Hij deelde brood en wijn uit aan Abram. David verschijnt hier als de gezalfde koning, maar hij gedraagt zich ook als priester. Hij komt in het heiligdom en vraagt om brood, en hij neemt dat heilige brood aan. Daarin is hij een type van de Heere Jezus Christus, die als Koning en Priester het heiligdom is binnengegaan. Het is nu nog allemaal verborgen, maar Hij zal geopenbaard worden als Koning. En wat doet Hij in deze tijd? Hij voorziet Zijn manschappen van brood en Hij reinigt hun voeten.
Er is bij Achimelech geen gewoon brood voorhanden, maar wel heilig brood. De priester stelt echter een voorwaarde: de jonge mannen moeten zich van vrouwen onthouden hebben. Dat lijkt me sowieso een goed algemeen advies, dat scheelt een hoop ellende, maar ik ga hier geen huwelijksadviezen geven; ik denk niet dat ik daar de juiste man voor ben, ik ben een slecht voorbeeld. Maar dit is geen algemeen advies van David. Ik heb het idee dat Achimelech zoiets heeft van: er staat hier iemand voor me die om brood vraagt, eigenlijk moet ik het hem weigeren want dat brood is alleen voor de priesters, maar hij doet een soort concessie. Men moest namelijk rein zijn, en daar hoorde in deze context bij dat je je van vrouwen onthield.
Dit brood is, dat lijkt me wel duidelijk, het brood van de tafel van de toonbroden. Volgens de wet was dit brood uitsluitend bestemd voor de priesters. Het werd elke sabbat ververst; op die dag werden er nieuwe broden neergelegd en aten de priesters de oude broden op. Officieel mocht David dit dus helemaal niet aannemen voor zichzelf en zijn manschappen. Dit zijn precies de woorden uit Mattheüs 12, waar tegen Jezus gezegd wordt dat Hij en Zijn discipelen iets doen wat volgens de wet niet mocht. In die periode ging Jezus op de sabbatten door de gezaaide velden en Zijn discipelen hadden honger. Ze begonnen aren af te plukken en te eten. De farizeeën zagen dit en zeiden: "Zie, Uw leerlingen doen wat op de sabbat niet geoorloofd is."
Jezus antwoordde hen: "Hebben jullie niet gelezen wat David gedaan heeft toen hij en die met hem waren honger hadden? Hoe hij het huis van God binnengegaan is en zij de toonbroden — de broden van de voorplaatsing — hebben gegeten, wat niet aan hem, noch aan hen die met hem waren, geoorloofd was, maar alleen aan de priesters?" Jezus gebruikt deze geschiedenis als voorbeeld. Onder het oude verbond mochten de discipelen volgens de wet blijkbaar geen aren plukken op de sabbat, maar Jezus zegt dan: "Meer dan David is hier", zoals Hij ook zegt: "Meer dan Salomo is hier". Dat hele oude verbond was nabij de verdwijning, om de woorden van de Hebreeënbrief te gebruiken. Jezus was de Messias die een nieuw verbond zou vestigen. Hij was degene van wie het oude verbond sprak. Als David dus dingen doet die volgens de letter van de wet niet mogen, dan is hij daarin een type van Christus, die kwam om een nieuw verbond te brengen. De Heere zegt zelfs: "Meer dan de sabbat is hier."
David antwoordt de priester: "Jazeker, de vrouwen zijn ons gisteren en eergisteren onthouden." De NBG vertaalt dit met "evenals vroeger", maar dan mis je de aanwijzing. Er staat letterlijk "gisteren en eergisteren", wat duidt op een periode van exact twee dagen. Dat wordt interessant. David vervolgt: "Wanneer ik eropuit trek, zijn de wapens van de jonge mannen heilig. En ook al is dit een ongewijde tocht, toch is hij inderdaad heilig in de wapens." Als u de verschillende vertalingen erop naslaat, ziet u dat ze hier grote moeite mee hebben. Wapens is in de Bijbel een heel breed begrip; het kan duiden op gereedschap of instrumenten. In het Nieuwe Testament kom je dit ook tegen, waar het soms vertaald wordt met "vaten".
David zegt dus dat de instrumenten van de jonge mannen heilig zijn omdat ze zich twee dagen van vrouwen hebben onthouden. Ook al is de tocht zelf niet officieel gewijd, toch zijn ze heilig in hun wapens of instrumenten. U kent die uitdrukking wel van mannen met een bierbuik die zeggen dat goed gereedschap onder een afdak hangt? Nou, over dat gereedschap gaat het hier ook. Sommige vertalingen zeggen dat de "vaten" van de jonge mannen heilig zijn, wat dan slaat op het hele lichaam. Dat vind ik ook prima; laten we het erop houden dat het over het lichaam gaat.
Toen gaf de priester hem dat heilige brood, omdat er geen ander was dan de toonbroden die voor het aangezicht van JAHWEH weggenomen waren om vers brood neer te leggen. Zoals ik al zei, gebeurde dat op de sabbat. Ik heb al vaker gesproken over de attributen in de tabernakel en de tafel met toonbroden. Dat brood dat de priesters op de sabbat eten, is hetzelfde brood als de twaalf korven die overbleven bij de wonderbare spijziging. Het is het brood dat Israël eet en zal eten in de toekomst. De Israëlitische priesters aten dat brood op de sabbat, maar David en de zijnen eten dit dus al eerder. David en de zijnen krijgen de spijze al voordat de eigenlijke dag van de rust is aangebroken.
Zij krijgen brood wat voor Israël bestemd is, maar dat eten zij eerder. Ik wijk hiermee wel af van wat ik in de meeste commentaren heb gelezen, want die zeggen allemaal dat dit zich afspeelde op de sabbat. Ik denk echter dat het zich juist niet afspeelde op de sabbat. Ik denk dat David daar net voor was; hij was er vóór de sabbat.
De sabbat spreekt immers van de zevende dag, het millennium, de duizend jaren waarin de Messias vanuit Israël zal heersen over de volkeren. Dan zal inderdaad Israël het brood eten, maar David en de zijnen eten dat al eerder. Het zal op de vijfde dag geweest zijn.
Dat wordt vernoemd in hoofdstuk 21. En die Doëg is erbij, blijkbaar. Die heeft in ieder geval opgezien en opgevangen wat daar gebeurde. Daar komt hoofdstuk 22 dan op terug, want Doëg verraadt David bij koning Saul. Tenminste, hij verraadt de priester Achimelech bij koning Saul. Hij zegt dat David bij die priester kwam en dat die priester hem brood heeft gegeven en het zwaard van Goliath, enzovoorts. Dat loopt dus slecht af met die priester in dat verhaal.
Ik noem het nu even, maar ik sla het verder over omdat ik alleen deze geschiedenis bespreek en niet 1 Samuël 22, waar de geschiedenis van Doëg straks weer verder gaat.
Het Zwaard van Goliath en de Eik van Belofte ↑ hoofdstukken
David zei tegen Achimelech: "Is hier onder uw hand geen speer of zwaard? Want zowel mijn zwaard als ook mijn andere wapens heb ik niet meegenomen, want de zaak van de koning was dringend." Hij zegt dat er haast bij was, vandaar dat hij geen zwaard bij zich heeft, maar hij heeft wel een zwaard nodig. Dan zegt de priester: "Het zwaard van Goliath, de Filistijn, die door u verslagen is in het Eikendal, zie, dat ligt hier."
Daar was dus een zwaard aanwezig, en dat was het zwaard van Goliath dat David hem ontnomen had nadat hij het vijfde steentje in zijn hoofd geslingerd had en waarmee hij Goliath een kopje kleiner had gemaakt. Maar dat zwaard heeft David ter hand genomen en meegenomen. Blijkbaar lag dat zwaard in de tabernakel. Het was het zwaard waarmee de tegenstander verslagen was. Ook die geschiedenis is natuurlijk een illustratie, een plaatje, een type van hoe de Zoon van David de tegenstander verslaat — Hij heeft verslagen, Hij verslaat en Hij zal verslaan. Misschien moeten we het daar ook nog eens een keer over hebben, maar dat zwaard is dus ook een embleem van de overwinning, een trofee.
Het zwaard van Goliath, de Filistijn. De bodem komt ook in zicht. Het zwaard van Goliath, de Filistijn die door u verslagen is in het Eikendal, dat ligt hier. Het zijn allemaal toevoegingen, maar waarom staat het erbij? Ik weet wel waarom het erbij staat. Want het Eikendal, het terebintendal, daarvan wordt gezegd dat de eik een eikenboom is, maar die eik heeft een vrucht: de eikel. En dat heeft alles met Gods beloften te maken. Ik had het zojuist over Abraham, maar dat geldt ook voor de andere aartsvaders: zij gingen wonen onder een eik of bij eikenbossen. Dat is niet voor niets, want het woord voor eik in het Hebreeuws is hetzelfde woord als het woord voor eed in het Hebreeuws. Wanneer God een eed zweert, wanneer Hij beloften doet, dan zijn die woorden hetzelfde: eik en eed. Abraham kreeg een eed gezworen van God. Hij dacht: "Nou, dan moet ik ook maar bij zo'n boom gaan wonen," en hij ging zich onder zo'n boom vestigen of eronder zitten. Je kunt zeggen dat zo'n mooie grote boom schaduw gaf, maar waarom staat er dan bij dat het onder een eik was? Hij had net zo goed onder een beuk of een berk kunnen gaan zitten.
Maar die eik heeft dus ook nog eens een vrucht, de eikel. En ja, dat lijkt ergens op, hè? Dat lijkt op het mannelijke geslachtsdeel, wat ook de eikel genoemd wordt — maar dan de besneden versie. Toen aan Abraham de belofte gedaan werd, ontving hij als teken en zegel daarvan de besnijdenis. Hij ontving de besnijdenis als teken nadat hij de belofte al had ontvangen, als een zichtbaar teken en zegel. Paulus heeft het daar ook over in Romeinen 4. Die eikel heeft van alles met opstanding te maken: het vlees dat weggenomen wordt en de heerlijkheid en glans die zichtbaar worden. Daar heeft de besnijdenis mee te maken, maar ook de vrucht van die boom, want dat is eigenlijk gewoon hetzelfde. Alleen zit het ene aan de mens en het andere aan de boom.
Wat dacht je van deze? De eikenhouten vaten waarin de wijn wordt opgeslagen in de kelder. Waarom wordt dat in eikenhouten vaten opgeslagen? Omdat het ook spreekt van de belofte. De druif die vertrapt en vertreden wordt, is een beeld van het lijden. Door dat vertrappen en vertreden wordt die druif ontbonden; de schil, de pit en het sap worden uit elkaar gehaald. Dat sap wordt opgevangen en in eikenhouten vaten in de kelder gelegd. Dat is een beeld van het lijden, het sterven, het vertrappen en het ontbinden. De kelder is een beeld van het graf, maar in dat graf ligt dat druivensap in eikenhouten vaten. Als je weet dat de eik een uitbeelding is van de belofte — dat is immers zijn naam: eed, eik — dan weet je dat er iets met die wijn in dat graf, in die kelder, gaat gebeuren. Als dat druivensap uit de kelder komt, dan is het geen druivensap meer, maar dan is het wijn. En wijn is natuurlijk een beeld van nieuw leven, van opstandingsleven, van onvergankelijk leven. In die kelder ligt dat druivensap, maar daar is al de belofte aanwezig. Als beeld van het graf en iets wat zich in het graf bevindt, is er maar één belofte relevant: de belofte van opstanding, van nieuw leven. Daar spreekt die eik allemaal van. En daar werd dus ook de tegenstander Goliath verslagen, in het Eikendal.
Dat zwaard lag daar, dus dat spreekt allemaal van deze dingen. Het ligt hier in een kleed gewikkeld achter de efod. De efod is datgene wat de priester over zijn kleed aan had, met die twaalf stenen op zijn borst voor de twaalf stammen van Israël. Letterlijk staat er — dat zie je in de interlineair — dat hij daar "gerold" ligt in een kledingstuk. Als je het mij vraagt, was dat het kledingstuk dat weer onder de efod zit. Dat zwaard werd daar gekleed in het kleed van de priester. Eigenlijk had het zwaard het kleed van de priester aan. Daarmee werd het priesterlijk, met alle beloften die daarmee samenhangen.
Het zwaard is sowieso al een beeld van het Woord van God. Want het Woord van God is levend en krachtig en scherpsnijdender dan enig tweesnijdend scherp zwaard. Tot in Openbaring lezen we dat wanneer de Messias komt, de vijand niet met een fysiek zwaard wordt verslagen, maar met het Woord dat uit Zijn mond komt. Daar is het zwaard een beeld van. Het is hier gewikkeld in de efod, maar als je het mij vraagt dus ook in de andere kleding van de priester. Daarmee werd het priesterlijk en lag het in het huis van God verborgen. Het was gehuld, je zou kunnen zeggen: verhuld. Het scheelt maar één letter. Een kleed spreekt van heerlijkheid, maar ook van verborgenheid. Het is gehuld of verhuld in dat kleed van de priester. Zo is Christus nu ook verborgen in het heiligdom — het ware heiligdom, de hemel zelf. Daar is Hij de Hogepriester van Zijn volk.
David komt hier op een geheime missie in het huis van God, en daar ligt dat zwaard verborgen achter de efod. Het lag ergens achter, zodat het verborgen was. "Als u dat mee wilt nemen, neem het mee, want er is hier geen ander dan dat." En David zei: "Zoals dat is er geen tweede. Geef het mij." Er was geen beter, geen geweldiger zwaard dan dit. David neemt dat mee en daarmee heeft hij als gezalfde koning — weliswaar nog niet in het openbaar — toegang tot het huis van God, een beeld van de hemel zelf. Hij neemt daar een zwaard mee dat in een priesterkleed lag. Een hogepriesterlijk zwaard dus. Misschien heeft hij die efod ook wel meegenomen, want het zwaard moest natuurlijk ergens in bewaard worden. Alles spreekt van de Koning-Hogepriester naar de ordening van Melchizedek, om het met de woorden van de Hebreeënbrief te zeggen. Dit is de geschiedenis van David en de toonbroden, en hiermee is deze geschiedenis afgelopen.
En hierna – ik ga deze geschiedenis niet bespreken – maar hierna komt dus die geschiedenis van David bij Achis, de koning van Gath. Waar hij – men vertaalt dat dan zo – op de deur gaat krabbelen en dat het slijm uit zijn mond loopt, geloof ik. En die koning denkt: ja, die David is helemaal gek geworden.
Maar wat er staat, daarom wijs ik er toch even op: David stond op. Dus dit gaat, ook dit, niet over David maar over de Zoon van David. Namelijk Degene die opstond. Hij stond op en Hij vluchtte. Dus de Opgestane, die verworpen is, die verdwenen is ergens naartoe. De Heere Jezus Christus is opgestaan en Hij is ook verdwenen, aan het oog onttrokken.
Nou, David vlucht hier in die dag weg van het aangezicht van Saul en hij kwam bij Achis, de koning van Gath. Waar komt David terecht? Buiten Israël, in het buitenland, in Gath, want dat was een Filistijnse plaats. Dan volgt dus die geschiedenis die ik niet ga bespreken, en dan volgde daarna nog iets waar we het wel vaker over hebben. Maar ik ben nu zo dichtbij dat ik het niet wil laten schieten, en ik heb nog een paar minuten, zie ik.
De Rots van Adullam en de Vierhonderd Mannen ↑ hoofdstukken
En dat is 1 Samuël 22, dat is direct hieropvolgend. Daar staat: en David ging vandaar. Dus hij gaat ook weer weg, hij onttrekt zich ook weer. En hij ontsnapte – dus ook weer verworpen en verborgen – naar de grot van Adullam. Daar gaat David dus naartoe en daar is hij verborgen in een spelonk, in een grot, maar wel in de rots. Want een spelonk of een grot is een rots, een holle rots. En wij weten wie de Rots is. We weten waar David een beeld van is en we weten waar de rots een beeld van is. Trouwens, het staat letterlijk in 1 Korinthiërs 10 wie de Rots is. Dat gaat dan weer over de rots die het volk Israël tegenkomt in de woestijn onder Mozes, waar water uit komt, maar Paulus zegt: die Rots is Christus. Die rots representeert Christus; het is een beeld van Christus.
David ging vandaar en hij ontsnapte naar de grot van Adullam. Dat heeft ook nog iets met de 'olam' te maken en ook iets met verborgenheid, maar dat is een onderwerp op zich. En zijn broeders hoorden het en heel het huis van zijn vader, en zij daalden daarheen naar hem af. David blijft daar dan niet alleen – dat was hij al niet natuurlijk. Tot hem vergaderde elke man die benauwd was, elke man die een schuldeiser had en elke man die bitter van ziel was. Hij werd over hen tot overste en zij waren met hem, ongeveer vierhonderd mannen.
Het is mooi dat we weten hoeveel er zijn. David is daar in de verborgenheid, ontsnapt, op de vlucht, verworpen, maar hij is de gezalfde. En wat gebeurt er? Er verzamelt zich een groep 'schorriemorrie' tot hem – is dat ook Jiddisch? Hebben jullie het gehoord? Ja, dat past geloof ik goed in dit geval. Er verzamelt zich een groep mensen bij hem en die worden wat nader omschreven: het zijn ongeveer vierhonderd man. Ik had het net al even over de vijf en de getalswaarde van de Hebreeuwse letters, maar er is een letter in het Hebreeuws met een getalswaarde van vierhonderd en dat is de letter Taf. Als je die letter uitschrijft, dan betekent dat 'kruis'. Dus op basis van het kruis is hier David de verworpene, ook al is hij opgestaan. David stond op, lazen we net, op de vlucht, aan het oog onttrokken, verworpen, buiten de legerplaats – ook zo’n term. En daarheen gaat elke man tot hem die benauwd was, die een schuldeiser had en die bitter van ziel was. En hij werd voor hen tot overste. Dat is allemaal op basis van de vierhonderd: het kruis.
Gods Genade Betoond aan het Dwaze van de Wereld ↑ hoofdstukken
Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat Paulus, toen hij de woorden uit 1 Korinthe 1 schreef, aan deze geschiedenis van David gedacht moet hebben. Hij spreekt daar gelovigen uit de natiën aan. David in Adullam; hij zegt: kijk naar jullie roeping, broeders. Niet vele wijzen naar het vlees, niet vele machtigen, niet vele edelen. Maar God kiest de dwazen van de wereld uit om de wijzen te beschamen, en God kiest het zwakke van de wereld uit om het sterke te beschamen. En God kiest het onedele van de wereld uit, het geminachte en dat wat niets is, opdat Hij dat wat is teniet zou doen.
Waar de wereld juist mensen selecteert op hun kwaliteiten en hun capaciteiten, daar zegt God: Ik doe dat heel anders. Want Ik ga juist die zogenaamde wijsheid van de wereld tot dwaasheid maken en Ik doe Mijn werk juist door het dwaze van deze wereld. Nou, ik herken mezelf daarin, en ik hoop jullie ook. Maar ik zeg er tegenwoordig altijd bij – ik wil natuurlijk niemand beledigen – er staat: niet véle wijzen, niet vele machtigen en niet vele edelen. Het kan dus zijn dat je wel wijs, machtig en edel bent. Dat kan wel, maar dan ben je wel de uitzondering in dit groepje manschappen.
Dat was bij David dus ook. Daar verzamelde zich het schorriemorrie. Dat was dus in de verborgenheid dat die bende zich tot David verzamelde. Aan het einde van 1 of 2 Samuël staat in mijn Bijbel boven een gedeelte 'de helden van David', en dan zie je dat er een aantal van die lui bij name worden genoemd. Zij hadden met David gedeeld in die verborgen positie op de vlucht enzovoort, en zij worden aangesteld in het koninkrijk van David als hij koning is aan het hof. Zij krijgen daar hoge posities en dat is ook ons deel.
Wij delen nu in de positie van de verworpene; ons leven is met Christus verborgen in God. Maar wanneer Christus geopenbaard zal worden, zullen wij met Hem geopenbaard worden in heerlijkheid en wij zullen delen in Zijn positie. Alles wat aan Hem beloofd is, daar delen wij in. Zo wordt dat dus geïllustreerd in de geschiedenis van David, en dat is geweldig.
En waarom doet God dit? Zodat geen enkel vlees zich zal beroemen voor God. En uit Hem is het dat jullie in Christus Jezus zijn, Die van God wijsheid voor ons werd. Wijsheid voor ons werd, en rechtvaardigheid en heiliging en verlossing. Opdat het zal zijn zoals er geschreven staat: 'Wie roemt, laat hij roemen in de Heer'. Zodat Hij de eer zal krijgen. Niet de mens staat centraal en niet dat waar de mens zijn vertrouwen op stelt, maar wij vertrouwen op wat Hij geeft en wat Hij doet.
Dat zal Hij ook gaan aantonen. Paulus zegt in Efeziërs 2 dat Hij in de toekomende aionen Zijn genade over ons gaat betonen in Christus Jezus. Dus zoals David dat clubje schorriemorrie bij zich had, zo zullen wij daar tentoongesteld worden: 'Kijk, zo werkt genade'. Dat gaat God betonen in die toekomende aionen. Ja, ook nu is het al een les voor de geestelijke machten in de hemelse gewesten; dat is weer een ander hoofdstuk in Efeziërs. Ook dat, ja. God toont nu aan de machten en overheden in de lucht Zijn veelkleurige wijsheid. Zij zien het blijkbaar al, maar dat wordt alleen maar meer zichtbaar. God gaat in de toekomende aionen Zijn genade over ons demonstreren en betonen in Christus Jezus.
Amen.