Nadat Jozef door Jakobs zonen verkocht wordt aan handelaren verdwijnt hij naar Egypte. Daar komt hij vervolgens buiten het zicht van het huis van Jakob in het woonhuis van Potifar en een ander huis met dezelfde eigenaar, de gevangenis. In het ene treft hij een ontrouwe vrouw, in het andere huis legt hij verborgenheden uit. Jozef is hierin een type van Christus, die gezonden werd tot het huis van Israël, maar een ontrouw volk trof en vervolgens in het andere huis terecht kwam, de ecclesia. Daar onthult Hij geheimen.
Plaats studie: Hendrik Ido Ambacht
Datum: 6 september 2020
📖 Samenvatting, hoofdstukken & uitgeschreven tekst
“Jozef laat zijn mantel in haar hand achter. Hij laat het koningschap achter, hij vlucht en gaat naar buiten. Dat is een beeld van de Heer die het huis van Israël verlaat en Zijn koningschap achterlaat in het huis.”
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- Introductie op de Geschiedenissen van Jozef
- Verkocht Naar Egypte: de Eunuch en Zijn Onvruchtbare Huis
- Yahweh Is met Jozef: Voorspoed in het Huis van de Adonai
- De Verleiding Door de Vrouw: Typologie van Israëls Ontrouw
- De Achtergelaten Mantel: Christus Verlaat het Huis van Israël
- De Gevangenis: het Verborgen Huis en een Beeld van de Ecclesia
- De Schenker en de Droom: de Wijnstok als Opstandingsleven
- De Bakker en de Droom: Zuurdesem, Zonde en het Oude Vlees
- De Derde Dag: Opstanding, Verhoging en Nieuw Leven
Introductie op de Geschiedenissen van Jozef ↑ hoofdstukken
Goed, daar zijn we weer. Dat is toch een beetje een historisch moment natuurlijk. Ik heb niet nagekeken wanneer de laatste keer hier was, maar wanneer zou dat geweest zijn? Maart? Ja, dat was een memorabele dag natuurlijk. Nu zijn we weer terug en ik heb de rolmaat klaarliggen, dus ik heb het allemaal netjes nagemeten. Zo moet het goed zijn. Maar ja, we zitten dus wel met een beperkt aantal mensen. Ach ja, beter dan niet.
Ik wil het gaan hebben over Jozef, maar dat hadden jullie waarschijnlijk al gezien. Laten we eerst kijken naar Jozef in het huis van Potifar, dat is Genesis 39. Maar laat ik eerst die geschiedenissen van Jozef even op een rijtje zetten. Jozef zoekt zijn broers — ik wil bijna altijd "zijn grote broers" zeggen, maar dat is van het liedje natuurlijk. Jozef zoekt zijn broers, dat is Genesis 37, en dat is een geschiedenis waar we het weleens over gehad hebben. Dat heb ik toevallig wel nagekeken: 5 januari was dat dit jaar. Dat is alweer even geleden.
Dan krijg je Genesis 38. Dat is geen geschiedenis van Jozef, maar een onderbreking in de geschiedenis van Jozef over Juda en Thamar. Daarna volgt dan Jozef bij Potifar. In Genesis 37 zoekt Jozef zijn broers; kort gezegd is dat een beeld van de Heer Jezus Christus die Zijn broedervolk bezocht en hen niet vond op de plek waar ze moesten zijn, namelijk bij de belofte. Want zij waren bij hun eigen baten. Maar waar ze ook waren, dat maakt eigenlijk niet meer uit, want ze waren op de verkeerde plek. En dat brengt hen er ook toe om Jozef in de kuil te gooien, als beeld natuurlijk van de dood van de Heer Jezus.
Ja, en wat gebeurt er na Zijn dood? Nadat Jozef in die kuil terechtkomt, verdwijnt hij uit het zicht van Israël, van het huis van Jakob. En daar gaan we het dus over hebben. Die geschiedenis in Genesis 38 is ook weer een onderbreking in de geschiedenis van Jozef, wat natuurlijk alles zegt over de onderbreking waarin wij leven. Het is verleidelijk om daar wat over te zeggen, maar dat ga ik niet doen, want dat hebben we toen gedaan. Dat is volgens mij ook niet in een paar zinnen te doen, dus dat laten we voor nu maar even.
De volgende geschiedenis is Genesis 40: de droom van de schenker en de bakker die plaatsvindt in de gevangenis. Nu heb ik mezelf tot doel gesteld — maar ik kan halverwege mijn doel bijstellen, heb ik besloten — om beide geschiedenissen te bespreken. Dus zowel die van Jozef bij Potifar als die van Jozef in de gevangenis met de droom van de schenker en de bakker. Als we eenmaal Genesis 39 besproken hebben, dan is dat volgens mij makkelijk te doen, want de geschiedenis van Jozef bij Potifar eindigt ook gewoon in die gevangenis. Als je die eenmaal besproken hebt, is het in korte tijd goed te doen om die droom van de schenker en de bakker even te bespreken. Want ook die dromen... ze konden ze zelf weliswaar niet uitleggen, maar zo moeilijk zijn ze nou ook weer niet. Maar ik kijk straks op de klok als we Genesis 39 besproken hebben, en als ik denk dat ik er niet meer aan moet beginnen, dan doen we het gewoon niet. Dan doen we dat de volgende keer. Maar wellicht dat het lukt. Ik denk het wel.
Nou, dit zijn de overige geschiedenissen van Jozef. Er zijn natuurlijk nog meer dromen in Genesis 41 over koeien en aren, mager en vet. Daar hebben we het misschien ook nog wel eens over. Maar ik begin in Genesis 37, want dat hoofdstuk eindigt met dit vers: "En de Midjanieten verkopen hem aan Egypte, aan Potifar, hofdienaar van Farao, overste van de lijfwachten." Dit is het laatste vers van Genesis 37, dat zei ik al.
Verkocht Naar Egypte: de Eunuch en Zijn Onvruchtbare Huis ↑ hoofdstukken
En dan wordt de geschiedenis van Jozef onderbroken. Dat heb ik zojuist al laten zien in Genesis 38, de geschiedenis van Juda en Thamar. Maar als je Genesis 38 niet zou lezen en je gaat direct van Genesis 37 vers 36 naar Genesis 39 vers 1, dan mis je eigenlijk niets. Nou ja, je mist de geschiedenis van Juda en Thamar, maar in de verhaallijn van Jozef kun je zo doorlezen; je mist daarin niets, want hier staat gewoon precies hetzelfde.
Jozef werd neerwaarts gebracht in de richting van Egypte. Ik geloof dat ik de vertaling van Schriftwoord heb gepakt, die is vrij letterlijk. Ik had tussendoor een internetstoring, dus toen heb ik weer de vertaling van Isa gepakt, maar die is ook vrij letterlijk. Als iemand dus een Schriftwoord-vertaling mee zou zitten lezen en denkt dat het niet helemaal meer klopt, dan weten jullie nu hoe dat komt.
Jozef werd neerwaarts gebracht in de richting van Egypte en Potifar, een hofdienaar van Farao en overste van de lijfwachten, een Egyptisch man, koopt hem uit de hand van de Ismaëlieten die hem daarheen deden afdalen. Dat is dus ongeveer hetzelfde als Genesis 37 vers 36; het verhaal gaat gewoon weer verder.
Dat woord 'hofdienaar' is een interessante. In de Septuagint staat daar 'euneuch'. Ik weet nooit precies hoe ik dat moet uitspreken, maar dat stond ooit in de interlineair van Isa. Het is geloof ik een jaar of zes of zeven geleden dat ik dat eruit gehaald heb, want het is nu veranderd en er staat nu gewoon iets als hofdienaar. Maar destijds stond er dus 'euneuch', wat een gecastreerd iemand is. Men heeft zijn vruchtbaarheid weggenomen, om het netjes te zeggen.
Ik heb de Studiebijbel er ook nog op nageslagen en die zeggen dat het vroeger eerst 'euneuch' betekende en later 'hofdienaar' werd. Dat had ik ook kunnen bedenken, het had ook andersom gekund, maar ik zeg het er maar bij omdat we straks in deze geschiedenis een vrouw tegenkomen die getrouwd is met zo'n euneuch. Zij zit dus in een onvruchtbare relatie. Tenminste, dat zou je kunnen concluderen als je de Septuagint en de interlineair erop naslaat. Dat kan heel illustratief zijn voor het verhaal.
Ik heb onlangs een boek van Wilbur Smith gelezen dat gaat over de Egyptische oudheid. Daarin waren bijna al die hofdienaren euneuchen, zeker degenen die dienst deden bij de harems. Anders weet je wel wat er gebeurt, hè? Dat was niet voor niets, want de farao wilde ze natuurlijk voor zichzelf bewaren en dit speelt zich af aan het hof van de farao. Maar goed, dat is een boek en dat is fictie, dus in hoeverre dat allemaal historisch betrouwbaar is, kan ik niet zeggen. Ik geef het mee voor wat het waard is. Jozef is dus uit de kuil gehaald, meegegeven in de hand van de Ismaëlieten en verkocht naar Egypte.
Yahweh Is met Jozef: Voorspoed in het Huis van de Adonai ↑ hoofdstukken
En daar verdwijnt Jozef uit het zicht van het huis van Jakob. En dan staat er: en Yahweh is met Jozef en hij is een voorspoedig man, en hij is in het huis van zijn heer, de Egyptenaar. Zijn heer ziet dat Yahweh met hem is. Dat is wel leuk, dat zie je in de interlineair: zijn heer, dat is een woord dat we wel kennen denk ik, dat is zijn 'Adonai'. Zo wordt God ook vaak aangesproken in de Tanakh. Natuurlijk zijn er nog meer titels, maar voornamelijk deze twee: Yahweh of Adonai.
Zijn heer, en dat is dan Potifar, ziet dat Yahweh met Jozef is en dat Yahweh al wat hij doet in zijn hand voorspoedig maakt. Nou hoef ik natuurlijk niet uit te leggen, zeker niet als ik de kring een beetje rondkijk, dat Jozef een type is van Christus. Dat leerde je vroeger al op de zondagschool, als die nog bestaat, en het is ook wel een van de duidelijkste typen van Christus uit de Schrift. Zoals ik net al zei: zijn broeders gooien hem in de kuil en hij verdwijnt uit het zicht van het huis van Jakob, daar hebben we het de vorige keer over gehad.
Maar hier staat dat Yahweh al wat Jozef doet in zijn hand voorspoedig maakt. Iets soortgelijks lees je overigens ook in het Oude Testament over de Heer Jezus Christus; profetisch in het boek Jesaja. In Jesaja 53, erg bekend natuurlijk, staat: "Indien Hij Zijn ziel tot schuldoffer plaatst, zal Hij zaad zien, zal Hij dagen verlengen en het verlangen van Yahweh zal voorspoedig zijn in Zijn hand." Dat woord 'voorspoedig zijn' is exact hetzelfde woord als in Genesis 39. Jozef is hier een type van de Heer Jezus Christus in het huis van zijn Adonai, van zijn heer; namelijk het huis van Israël, of voor mijn part in het huis van de vrouw. Dat is ook het huis van Israël, want de vrouw is een type van Israël in de Schrift. Ontrouwe vrouwen of hoeren in de Schrift zijn altijd een beeld van Israël en soms iets breder, maar dan betreft het de hele schepping.
Jozef vindt genade in zijn ogen en hij verricht voor hem dienst. 'Genade' is hier het woord 'Gein'. Het is ook altijd leuk om daar even op te wijzen: geinig. Maar 'gein' heeft met vreugde te maken, en genade natuurlijk ook. Alles wat Jozef deed, was voorspoedig in zijn huis. Dus ja, daar had die man een hoop vreugde van, die Potifar. Potifar had een huis en in dat huis komt Jozef terecht, als beeld van hoe de Heer Jezus Christus in het huis van Israël kwam. Straks wil ik dat nog wat smaller maken, maar voor nu is dat het even.
Jozef vindt genade in zijn ogen en hij verricht voor hem dienst. Denk bijvoorbeeld aan Johannes 1: "Het Woord werd vlees" — dat spreekt van de Heer Jezus Christus die vlees werd en onder ons woonde, er staat eigenlijk dat Hij onder ons tabernakelde — "en wij slaan Zijn heerlijkheid gade, een heerlijkheid als van een Enigverwekte bij de Vader, vol van genade en waarheid." Jozef vond genade in zijn ogen. Ik had ook een ander vers uit de evangeliën aan kunnen halen, waar staat over de Heer Jezus: "Hij nam toe in wijsheid en grootte en vond genade in de ogen van God en mensen." Volgens mij staat dat in Lukas.
Potifar geeft hem de supervisie over zijn huis; hij stelde hem over zijn huis en al wat van hem is, geeft hij in zijn hand. En het gebeurt dat, vanaf het moment dat hij hem de supervisie over zijn huis had gegeven en over al wat van hem is, Yahweh het huis van de Egyptenaar zegende dankzij Jozef. Er is zegen van Yahweh over al wat van hem is, in het huis en in het veld. Ik geloof dat dit ook een type is, een beeld van de Handelingenperiode waarin God een krachtig getuigenis gaf. In Hebreeën staat dat het woord door de Heer werd gesproken en door hen die Hem hoorden — de apostelen en anderen — werd bevestigd, terwijl God dit met getuigenis ondersteunt met tekenen, wonderen en allerlei machtige daden en met toedelingen van heilige geest. Er was een krachtig getuigenis dat Hij de Christus is.
Dat lees je van Jozef ook: zegen van Yahweh over al wat van hem is in het huis, als type van het huis van Israël, en in het veld. Potifar laat al wat van hem is in de hand van Jozef en hij wist niets over wat van hem was, behalve alleen het brood dat hij at. Ja, wat daar de betekenis van is... ik weet het niet direct, maar ik bedoel: als je een huishouder aanstelt, iemand die de gang van zaken regelt in het huis, dan hoef je zelf niets meer te doen behalve je brood eten. Dat moet je toch echt zelf doen. Daar komt het wel een beetje op neer.
De Verleiding Door de Vrouw: Typologie van Israëls Ontrouw ↑ hoofdstukken
En dan staat er dat Jozef heel mooi van gestalte was en heel mooi van verschijning. Uit deze frase concludeer ik dat dit spreekt van deze geschiedenis in een specifiekere zin. Ik maak het wat smaller: dit spreekt met name van de Heere Jezus Christus die na Zijn opstanding in heerlijkheid verscheen tot het huis van Israël. Dat deed Hij weliswaar via afgevaardigden, maar we lezen ook in Jesaja 53 dat Hij in Zijn aardse wandel gestalte noch luister had, noch gedaante dat wij Hem zouden hebben begeerd. Daarom zeg ik: dit moet hier spreken van de opgewekte Christus.
Het is wel mooi, want er zijn een aantal bijbelfiguren van wie dit zo gezegd wordt in de Schrift: dat ze mooi van gestalte waren. Dat zijn natuurlijk altijd van die quizvragen. Weten jullie die? Absalom wordt genoemd. Van Saul wordt het ook gezegd; dat vind ik wel een van de mooiste beschrijvingen, want er staat dat hij een kop groter was dan iedereen. Jullie kunnen zo even naast elkaar komen staan, behalve Daniël natuurlijk. Maar Saul was schoon van aangezicht en lang van gestalte, hij stak een kop boven iedereen uit. Van David wordt het sowieso ook gezegd. Van Daniël weet ik het niet zeker, dat zou je op moeten zoeken. Er staat wel dat hij en zijn vrienden er na tien dagen op water en brood beter uitzagen dan de rest. Maar Jozef was heel mooi van gestalte en heel mooi van verschijning. Dat moet natuurlijk ten diepste spreken van de Heere Jezus Christus in Zijn opstanding.
En het gebeurt na deze dingen dat de vrouw van zijn heer haar ogen opheft naar Jozef en zij zegt: "Lig bij mij!" Nou, die vrouw, dat is 'de vrouw' zoals we die vanaf het begin van de Schrift tot aan het einde in Openbaring tegenkomen. De hoer die daar beschreven wordt, spreekt ook van Israël, van het Joodse volk. De vrouw is in de Bijbel een type van Israël. Dus als die man, Potifar, een eunuch was, dan zeg ik: dat is Israël onder het oude verbond, een onvruchtbare relatie die niet in staat is om leven voort te brengen. Maar ook hier hebben we te maken met een vrouw die ontrouw is, of in ieder geval die intentie heeft. Ze zoekt het dus bij andere mannen. Dat lees je ook in het Oude Testament: hoererij. Seksuele gemeenschap met iemand anders dan de eigen man of vrouw is hoererij in de Schrift, en dat wordt gelijkgesteld aan afgoderij. Heel het Oude Testament door zie je dat Israël andere goden, de goden van andere volken, navolgde en daarmee ontrouw was aan haar Heer, aan haar Adonai.
En Jozef weigert. Hij zegt tot de vrouw van zijn heer: "Aanschouw, mijn heer weet met mij naast zich niet wat er in het huis is en al wat van hem is, gaf hij in mijn hand. Niemand is in dit huis groter dan ik en hij heeft niets van mij teruggehouden, behalve jou, omdat jij zijn vrouw bent. Hoe zou ik dan dit grote kwaad doen en zondigen tegen God?"
En het gebeurt dat zij dag na dag tot Jozef sprak. Je denkt dan altijd aan die vrouw bij Simson. Jozef moet heel sterk in zijn schoenen hebben gestaan. Dat stond hij blijkbaar ook. Hij was zeventien jaar toen hij door zijn broers werd verkocht en hij was elf jaar bij Potifar en daarna nog twee jaar in de gevangenis. Dit verhaal speelt zich dus ergens in die elf jaar af. Het gebeurde dat zij dag na dag tot Jozef sprak. Hoe heette die vrouw van Simson ook alweer? Delila was dat, hè?
Ik heb ooit een keer, toen Jens nog heel klein was, hem tien euro meegegeven naar het zwembad. Hij mocht een ijsje kopen en ik had gezegd: "Jens, ik wil dat je het niet helemaal uitgeeft, dat er nog geld mee terugkomt." Toen kwam hij terug met, ik geloof, iets van een euro vijftien. Ik vroeg: "Wat heb je gedaan? Waar is het geld gebleven? Je zou een ijsje kopen en ik heb ook gezegd dat als je met een vriendje bent, je daar ook een ijsje voor kunt kopen, dan is het goed." Maar er waren dus een paar klasgenootjes van hem bij, en daar zaten meiden bij. Die waren dus net zo lang aan zijn hoofd blijven zeuren totdat hij dat geld had gegeven. Dus ik werd een beetje pissig op hem en toen zei hij: "Ja pap, maar je weet toch, die vrouw bij Simson die bleef ook maar zeuren." En zo ging het dus. Nou ja, toen was ik niet meer pissig. Dat is toch vrij onschuldig? Toen was hij verontschuldigd inderdaad, ik begreep het meteen.
Je moet dus wel sterk in je schoenen staan, maar Jozef stond blijkbaar sterk. Hij luisterde niet naar haar om bij haar te liggen of om bij haar te zijn. En het gebeurt op een zekere dag dat hij naar het huis komt om zijn werk te doen. Er is geen man van de mannen van het huis in het huis aanwezig. Zij grijpt hem vast bij zijn mantel en zegt: "Lig bij mij!" Weer hetzelfde verhaal. Dat is trouwens een eufemisme, maar dat hoef ik jullie niet uit te leggen. "Lig bij mij." En dan laat hij zijn mantel in haar hand achter en hij vlucht.
Oké, Jozef is een type van Christus. Hij komt in het huis van de vrouw, in het huis van Israël. En wat er gebeurt, is dat zij zegt: "Lig bij mij, lig bij mij, lig bij mij." Ik wil dit beeld ook betrekken op Zijn wandel op aarde, hoe Hij kwam tot het volk van Israël voor Zijn dood en opstanding. Daar lees je dat ze Hem wel degelijk wilden als koning. Ze wilden Hem met geweld koning maken; dat lees je ergens in de evangeliën. Ze wilden Hem met geweld nemen – om de vergelijking hier te volgen: "Kom, lig bij mij." Maar Hij laat Zijn mantel in haar hand achter en Hij vlucht.
De Achtergelaten Mantel: Christus Verlaat het Huis van Israël ↑ hoofdstukken
Klederen spreken altijd van heerlijkheid. Denk bijvoorbeeld aan de veelkleurige mantel van Jozef; dat is het beeld van de veelkleurige wijsheid van God, en dat is heerlijkheid. Of de linnen kleding van Jozef in het volgende hoofdstuk, die hij omgehangen krijgt van de Farao nadat hij diens droom heeft uitgelegd. Hij trouwt de dochter van een priester, hij krijgt priesterlijke kleding omgehangen en hij wordt verhoogd. Ook dat is natuurlijk een type van de Heer Jezus Christus. Misschien hebben we het daar later nog wel eens over bij Genesis 41.
Maar wat dacht je van het koninklijke kleed van Esther in het boek Esther, of het purperen kleed dat Daniël kreeg? Daniël had immers ook iets uitgelegd, ook een verborgenheid. Dat was in Daniël 5, bij Belsazar met de hand op de wand. En denk aan de mantel van Elia en Elisa; Elisa nam de mantel over van Elia en zij deden hetzelfde: hij sloeg ermee op het water en ook toen weken de wateren. Het is allemaal typologie en beelden, maar die klederen zijn een beeld van heerlijkheid. Dat had ik ook nog aan kunnen halen: Paulus zegt in zijn brieven dat we de oude mens moeten afleggen alsof het een mantel is. Leg die af en trek de nieuwe mens aan. De nieuwe mens is immers heerlijkheid. Het spreekt van heerlijkheid, maar ook van priesterschap en van koningschap.
Wat gebeurt er hier? Jozef laat zijn mantel in haar hand achter. Hij laat het koningschap achter, hij vlucht en gaat naar buiten. Dat is een beeld van de Heer die het huis van Israël verlaat en Zijn koningschap achterlaat in het huis. Dat is in een paar zinnen de beeldspraak, de typologie hierachter. Dat de Heer het huis van Israël verlaten heeft, daar heb ik een paar verzen bij. Handelingen 28 vers 28 zegt: "Het zij u dan bekend dat de redding van God, de zaligheid van God, aan de natiën gezonden werd." Maar ik zeg erbij: ook daarvóór kun je echt al teruggaan naar de komst van de Heer Jezus voor Zijn dood en opstanding. Al in Mattheüs 13, waar de Heer begint te spreken in verborgenheden, in geheimnissen, verbergt Hij Zich al in het woord. Dat zijn de gelijkenissen. Hij verbergt Zijn woorden voor degenen die daar staan te luisteren en Hij zegt tegen Zijn discipelen: "Het is hun niet gegeven, maar jullie wel." In Mattheüs 13 vers 1 staat een heel mooi detail: "Te dien dage ging Jezus het huis uit en zat bij de zee." Dat is een beeld van hoe Hij het huis van Israël verliet en naar de zee ging, namelijk de volkerenzee, als beeld van de natiën. Dat wordt hier ook geïllustreerd: hij laat zijn mantel, het koningschap, achter bij Israël en hij gaat naar buiten. Hij gaat naar de zee, hier naar de gevangenis, maar uiteindelijk is dat ongeveer hetzelfde, maar daar kom ik straks op.
Toen zij zag dat hij zijn mantel in haar hand had achtergelaten en dat hij naar buiten vluchtte, riep zij de mannen van haar huishouden. Zij zei tot hen: "Zie, hij heeft een Hebreeuwse man tot ons gebracht om ons belachelijk te maken." Die vrouw verwijt het eigenlijk ook nog aan haar man. Deze vrouw is naar mijn idee nog erger dan Delila. Maar ja, wat daarmee precies geïllustreerd wordt, weet ik eigenlijk ook niet. Het is wel frappant dat die vrouw hier — en ze doet het straks nog een keer — haar man Potifar verwijt dat hij Jozef heeft binnengebracht. "Zie, hij heeft tot ons een Hebreeuwse man gebracht om ons belachelijk te maken, om met ons te spotten," zoals de Statenvertaling zegt. "Hij kwam bij mij om met mij te liggen en ik riep met een luide stem." De waarheid wordt hier volledig verdraaid. Dat is overigens ook gebeurd bij het proces van de Heer Jezus. Er was niets tegen Hem in te brengen, dus toen heeft men maar wat verzonnen.
Zij vertelt dat toen Jozef hoorde dat zij haar stem verhief en riep, hij zijn mantel bij haar achterliet en naar buiten vluchtte. Je ziet hoe het allemaal nog eens herhaald wordt dat hij naar buiten gaat. Maar dat achterlaten van de mantel is voor de vrouw het bewijs dat Jozef niet deugt. En zo is nu voor Israël, het Joodse volk, het bewijs dat Christus niet de Messias is: dat Hij Zijn koningschap niet heeft geopenbaard. Het Joodse volk herkent Christus niet als Messias omdat Zijn koninkrijk niet is geopenbaard, omdat Hij die mantel niet meer om heeft. Omdat Hij die heeft achtergelaten en het huis uit is gegaan.
Zij legt zijn mantel naast zich neer totdat haar heer thuiskomt en zij spreekt tot hem met deze woorden: "De Hebreeuwse dienaar die jij tot ons gebracht hebt, kwam bij mij om mij belachelijk te maken." Hij krijgt de schuld. "En het is toen ik mijn stem verhief en ik riep, dat hij zijn mantel bij mij achterlaat en hij vlucht naar buiten." Zie je dat het elke keer wordt herhaald? Daarom denk ik dat we die geschiedenis vrij snel kunnen doornemen; het is allemaal niet zo moeilijk en er wordt heel veel herhaald. Dat zie je sowieso in de geschiedenis van Jozef; het wordt heel langzaam verteld. Als je in Genesis 41 komt met die droom van de koeien, dan wordt eerst verteld dat Farao het droomt, dan wordt het nog eens verteld dat hij het droomt en dan gaat Jozef nog eens uitleggen wat hij gedroomd heeft. Dan heb je wel door wat er gezegd wordt. Je hoeft het eigenlijk niet drie keer te lezen, maar het wordt toch drie keer gezegd. Dat is ook om de nadruk erop te leggen: hij laat zijn mantel bij mij achter, hij vlucht naar buiten.
Toen zijn heer de woorden hoorde die zijn vrouw tot hem sprak, zeggend dat zijn dienaar deze dingen bij haar had gedaan, ontbrandde zijn toorn. Ik vraag me altijd af als ik dit vers lees: op wie werd hij boos? Op Jozef of op zijn eigen vrouw? Het staat er niet bij, maar ik denk altijd dat die man toch ook wel wist wat voor vlees hij in de kuip had. Als je met iemand samenleeft, dan weet je dat toch? Hij zou best wel eens door hebben kunnen gehad wat voor vrouw hij had. Maar ook: hij had zoveel gemak van Jozef. Alles was door zijn hand voorspoedig en alles verliep zoals hij het wilde; hij hoefde nergens naar om te kijken en ineens gebeurt dit. Er staat zoiets als dat zijn boosheid 'heet' werd, zo staat er letterlijk dat zijn toorn ontbrandde. In ieder geval, het staat er niet bij op wie precies de toorn gericht was. Wij kunnen natuurlijk makkelijk praten, want wij kennen de afloop van de geschiedenis, maar hij kwam gewoon thuis en kreeg dit verhaal te horen.
De Gevangenis: het Verborgen Huis en een Beeld van de Ecclesia ↑ hoofdstukken
En Jozefs heer greep hem en wierp hem in de gevangenis, de plaats waar de gevangenen van de koning gebonden lagen. En hij is daar in het huis van de gevangenis. Dat we even weten dat hij in de gevangenis is; dat wordt ook weer uitvoerig gezegd. Maar Jozef komt van het ene huis in het andere huis. Van het huis van Potifar komt hij in de gevangenis. En ik zal straks laten zien dat ook de gevangenis een huis van Potifar was. Het huis is van dezelfde Adonai, van dezelfde heer. Potifar wordt Adonai genoemd en hij heeft hier twee huizen. Jozef verlaat het huis van de vrouw en komt in de gevangenis. Dat is een uitbeelding van Christus, die het huis van Israël verliet en onder de natiën terechtkwam, in de Ecclesia.
Ik noem een paar verzen waar Paulus zichzelf gevangene noemt. Als gevangene in de Heer, hoe roep ik jullie dan op, zegt hij in Efeze 4 vers 1. Het verband ga ik volledig aan voorbij, maar volgende week ga ik hier beginnen met de Efezebrief. Dus even geduld voor Efeze 4, dat weer wel. Daarom zegt hij: "Wanneer Hij omhoog gaat in de hoogte, neemt Hij de gevangenis gevangen en Hij geeft gaven aan de mensen." Dit spreekt van hoe in die begintijd van de Ecclesia, van de gemeente, van het lichaam van Christus, daar gaven werden gegeven. Wat Paulus hier in Efeze 4 zegt, dat kun je al terugvinden in de psalm waaruit dit wordt geciteerd. Verborgen weliswaar, maar Hij neemt de gevangenis gevangen en Hij geeft gaven aan de mensen als beeld van de Ecclesia die een gevangene is.
Ik had nog veel meer voorbeelden kunnen noemen, maar Paulus introduceert zichzelf in Filemon 1:1 als: "Paulus, een gevangene van Christus Jezus." In zijn gevangenschap heeft hij ook een aantal van zijn brieven geschreven. Dus die gevangenis is een beeld van de Ecclesia, van de gemeente. Net zoals bijvoorbeeld Adullam dat is, waar ook allerlei uitschot was samengekomen rondom David, die weliswaar gezalfd was als koning, maar nog geen koning was. Zo kennen wij Jozef. Hij is uit het huis van Potifar gezet, heeft zijn mantel erachter gelaten en nu zitten wij met hem in de gevangenis. De gevangenis is natuurlijk een begrip dat negatieve associaties oproept bij ons. Dat is niet geheel onterecht natuurlijk, maar aan de andere kant: wij denken dat je in een gevangenis opgesloten zit, maar het is meer. Vanuit de maatschappij is natuurlijk het beeld dat je buitengesloten bent, dat je niet werkelijk tot die maatschappij behoort. Maar ik heb een blauwe maandag in de gevangenis gewerkt en daar kwamen toch echt ook mensen die zich tamelijk vrijwillig lieten opsluiten om de winter door te komen. Die verhalen kennen we ook allemaal. Als je gevangen bent, heb je nergens meer omkijken naar. Er wordt de hele dag voor je gezorgd; je hebt weinig zorgen verder. Het enige waar je voor moet zorgen, is om de dag door te komen.
Wanneer Jozef daar in de gevangenis is en hij de lakens uitdeelt, dan is het goed. Want dat staat in het volgende vers: JAHWEH is met Jozef en Hij verstrekt hem goedheid. Hij geeft hem genade in de ogen van de overste van het huis van de gevangenis. Dus ook de gevangenis is een huis. Ook hier gaat het hem weer goed en ook hier ontvangt hij weer genade in de ogen van de overste van het gevangenhuis. Nou ja, dat vinden we ook in de brieven van Paulus, in 1 Timotheüs 3. Daar wordt de Ecclesia — de uitgeroepen vergadering, zegt de geschriftenvertaling altijd — de Ecclesia, de uitgeroepen vergadering van de levende God, Gods huis genoemd. "Dan weet jij hoe men zich moet gedragen in Gods huis, dat is de Ecclesia van de levende God, een steunpilaar en basis van de waarheid."
JAHWEH is dus met Jozef, Hij verstrekt hem goedheid en Hij geeft hem genade in de ogen van de overste van het huis van de gevangenis. Vergelijkbare woorden vonden we in vers 4, toen het nog in het huis van Potifar was. En die overste, ik zei al dat dit Potifar is. De overste van het huis van de gevangenis is ook Potifar. Want als we in Genesis 40 aankomen, daar staat: "Hij plaatst hen — de schenker en de bakker, kennen jullie ook allemaal van de zondagsschool — in bewaring in het huis van de overste van de lijfwachten, in het huis van de gevangenis, de plaats waar Jozef gevangen was." Maar de overste van de lijfwacht, dat wordt in de Statenvertaling altijd "de overste der trawanten" genoemd. Die vonden we al in Genesis 39 vers 1. Daar stond: "Jozef werd neerwaarts gebracht in de richting van Egypte. En Potifar, hofdienaar van Farao, overste van de lijfwachten, een Egyptisch man, kocht Jozef uit de hand van de Ismaëlieten." Dus Potifar is de overste van de lijfwacht, Potifar is de overste der trawanten. Jozef komt gewoon van het ene huis van Potifar in het andere terecht. Van het ene huis van de overste van de lijfwachten komt hij in het andere huis van de overste van de lijfwachten terecht.
Een trawant is blijkbaar een lijfwacht. De overste der trawanten is de overste van de lijfwachten. Dat lees je dan ook in de commentaren. Dat ging wel wat breder dan een clubje lijfwachten; het was een hele hofhouding waarschijnlijk waar die man het bevel over voerde. Maar wat ik wil laten zien: die Potifar had dus twee huizen. Eentje met een onvruchtbare vrouw en een gevangenis. En de overste van het huis van de gevangenis geeft al de gevangenen die in het huis van de gevangenis waren, in de hand van Jozef. En hij deed alles wat daar te doen was. Vergelijk vers 6, het is ongeveer hetzelfde als in het huis van Potifar. Het laatste vers van dit hoofdstuk luidt: "De overste van het huis van de gevangenis keek niet om naar iets dat in zijn hand was, omdat JAHWEH met hem was en JAHWEH maakte voorspoedig alles wat hij deed." Ook daar heb ik op gewezen, dat is te vergelijken met vers 6.
En dan is Jozef dus in de gevangenis. Hij heeft het huis van Israël verlaten, die mantel achtergelaten, en bevindt zich nu in de gevangenis. En wat doet hij daar? Daar legt hij dromen uit. Verborgenheden maakt hij daar bekend. Ik zie dat ik een minuut of veertig bezig ben. Ik zou het graag even afmaken, ik denk dat het nog wel kan. Zullen we eerst even koffie inschenken of zeggen jullie: we gaan gelijk door? We doen even een korte pauze en dan gaan we daarna weer door.
De Schenker en de Droom: de Wijnstok als Opstandingsleven ↑ hoofdstukken
We gaan verder met de geschiedenis van Jozef. We zien hem in de gevangenis, of ik had ook kunnen zeggen: we kijken naar de geschiedenis van de schenker en de bakker. Eigenlijk zat Jozef in het vorige hoofdstuk natuurlijk al in de gevangenis. Ik ben inmiddels over de helft van mijn dia’s, dus dat geeft een beetje een tijdsindicatie, maar ik ging niet te snel voor de pauze, toch? Het voordeel van deze geschiedenissen is dat ze zo bekend zijn; je hoeft er niet zinsdeel voor zinsdeel heel langzaam doorheen. Het is een verhaallijn en dat maakt het ook wat makkelijker. Als je Efeze 1 bespreekt, dan moet je echt woord voor woord kijken wat daar precies staat over geestelijke zegeningen; dan moeten we ook precies weten wat we hebben ontvangen. Wat betreft de planning: de studie over Rotterdam aan het einde van september had ik eigenlijk al voor volgende week gepland, maar ik dacht: ik plak hem erachteraan. Voordat ik dit publiceer, komt dat helemaal in orde.
In Genesis 40 lezen we: "En het geschiedde na deze dingen..." Uitdrukkelijk volgt deze geschiedenis op Genesis 39. Dat hoefde er helemaal niet bij te staan, maar het staat er wel. De schenker en de bakker van de koning van Egypte zondigden tegen hun heer, de koning van Egypte. Als u alle theorieën wilt horen over wat ze precies gedaan hadden, dan moet u de naslagwerken erop naslaan, maar in de Bijbel staat het niet vermeld. Omdat het om voedsel gaat, houdt men het meestal op een poging tot vergiftiging. Jozef komt hier dus van het ene huis in het andere huis terecht.
Farao is driftig en boos op zijn twee hofdienaren: de overste van de schenkers en de overste van de bakkers. Dat wisten we al, maar het wordt hier herhaald. Wat doet een schenker? Die schenkt wijn. Daar zou je een hele ochtend bijbelstudie over kunnen geven, maar ik heb voor de korte route gekozen omdat ik ervan uitga dat we dit intussen wel weten. Wijn is een beeld van leven, van opstandingsleven, of van nieuw leven. Het is dat wat uit de kelder naar boven is gekomen; nu is het geestrijk vocht. Het was druivensap dat een tijdje in de kelder heeft gelegen, maar toen "stond het op" uit de kelder en was het opeens spirit. Op het leven: l’chaim! Zelfs in het algemeen taalgebruik is dat zo; daar hoef je niet eens een gelovige voor te zijn om dat te zeggen.
De bakker daarentegen bakt brood met zuurdesem of gist. Dat is onder andere een beeld van zonde. Ik zal het straks nog wel laten zien, maar ook dat is een onderwerp waar je een uur studie over kunt geven. Zuurdesem is wat het brood doorzuurt. Wij zeggen vaak dat het lekker is en dat het inhoud geeft, maar het is natuurlijk vooral gebakken lucht. Het lijkt de dingen groter te maken dan ze daadwerkelijk zijn en het brengt bovendien het rottingsproces op gang. Zodra je zuurdesem of gist gaat toevoegen, wordt de houdbaarheidsdatum beperkt; het wordt dan opeens nogal vergankelijk. Ongezuurd brood, waar geen zuurdesem in zit, gaat daarentegen heel lang mee. Het is een beeld van onvergankelijkheid.
Farao plaatste hen in bewaring in het huis van de overste van de lijfwachten, in de gevangenis; de plaats waar Jozef gebonden was. Dat is zo belangrijk. Zoals gezegd is de gevangenis een type van onze tijd, van de Ecclesia. Jozef is als beeld van Christus buiten het gezicht van het huis van Jakob — en een andere naam voor Jakob is ook gewoon Israël. In de gevangenis deelt Jozef de lakens uit. We lazen in het vorige hoofdstuk dat de Heer met hem was en dat hij genade vond in de ogen van de overste van de gevangenis. Alle gevangenen die daar waren, waren in Jozefs hand; al wat zij daar deden, deed hij. Dat is een type van Christus in de Ecclesia. Vroeger zat je dan in de bus op weg naar school en dan hoorde je dat geluid ook naast je; het type van onze tijd, buiten het oog van het huis van Jakob, waar Jozef als beeld van Christus de lakens uitdeelt.
De overste van de lijfwachten vertrouwt hen aan Jozef toe en hij verricht dienst aan hen. Zij zijn "dagen" in bewaring. De Statenvertaling heeft daar een schuingedrukt woord toegevoegd om uit te leggen dat het om "sommige" dagen gaat, en de NBG denkt dat we moeten uitleggen dat het om een "geruime tijd" gaat. Maar het zijn gewoon twee dagen hoor, want er staat in vers 20 dat ze op de derde dag uit de gevangenis werden gehaald. Als je dan iets wilt invoegen, zeg dan gewoon "twee". Die twee dagen zijn natuurlijk een type van de tweeduizend jaar waarin wij leven, want bij de Heer is duizend jaar als één dag en één dag als duizend jaar, zegt Petrus. Dat vinden we vaker in de Schrift. De eerste die me nu te binnen schiet, is Paulus aan het einde van Handelingen 28. Vanuit een soort gevangenis, zijn eigen gehuurde woning, ontving hij iedereen en vertelde hij over het Koninkrijk aan eenieder die het maar wilde horen. Hij legde uit hoe het zat met het Koninkrijk van God. Daar spreken die twee dagen van. Hier is het Jozef die de dingen uit gaat leggen. Waar Paulus de verborgenheden uitlegt in zijn brieven, daar is het hier Jozef die de verborgen dingen gaat verklaren.
Zij beiden dromen een droom, ieder zijn eigen droom, in dezelfde nacht. Iedere droom heeft een eigen uitlegging. De schenker en de bakker van de koning van Egypte zijn in de gevangenis gebonden en Jozef komt in de ochtend bij hen. Hij aanschouwt hen en ziet dat zij lusteloos zijn. Hij vraagt aan de hofdienaren van Farao: "Om welke reden zijn jullie gezichten vandaag zo bekommerd?" Zij zeggen tot hem: "Wij hebben een droom gedroomd en er is niemand om hem uit te leggen." Je vraagt je soms af: heb je wel eens iets anders gedroomd dan een droom? Maar zij zitten ermee. Jozef zegt dan tot hen: "Zijn uitleggingen niet een zaak van God? Verhaal het alsjeblieft aan mij." Zoals ik al zei: dromen uitleggen is het openbaren van verborgenheden en geheimenissen. Jozef stelt zich hier op als een representant; ik had ook kunnen zeggen als een beeld van God zelf.
Als iemand die God vertegenwoordigt, als een middelaar tussen God en mensen. Dat is zo'n duidelijk type van Christus. "Verhaal het alsjeblieft aan mij." Jozef had daar natuurlijk ervaring mee. Jakob was niet in de buurt, want die kon het ook. In Genesis 37 dacht hij: je denkt toch niet dat ik, je moeder en je broers voor jou zullen buigen? Jozef begreep dus ook de droom.
De overste van de schenkers verhaalt aan Jozef zijn droom. Hij zegt tot hem: "In mijn droom aanschouw ik een wijnstok die voor mij staat." Le-chaim! Wijn is leven hè, dat weten we. Aan de wijnstok waren drie verstrengelde takken, zo staat het er letterlijk. De meeste vertalingen zeggen ranken, maar ranken zijn verstrengelde takken. Zodra hij begon uit te botten, kwam zijn bloesem op en droegen de trossen rijpe druiven. Farao’s beker was in mijn hand; ik neem de druiven, pers ze uit in Farao’s beker en geef de beker in Farao’s hand. Misschien ligt het aan mij dat wij de voorkennis hebben, maar je zou zeggen dat dit toch niet zo'n moeilijke droom is.
Jozef zegt: "Dit is de uitleg ervan." Wij zijn natuurlijk ook gewend om verborgenheden te onthullen. De drie verstrengelde takken, de drie ranken, dat zijn drie dagen. Nou, dan kun je de rest raden. Dan is het helemaal niet moeilijk meer. Binnen drie dagen zal Farao jouw hoofd opheffen en hij doet jou terugkeren op jouw post. Jij geeft Farao de beker weer in zijn hand, zoals de vroegere gewoonte toen jij zijn schenker was.
Wat? Is de spelling verkeerd? Voor de 'm' moet de komma weg? Ik heb het overgenomen uit een vertaling, Hens. Voor de 'en' mag eigenlijk geen komma, mits het een tussenzin is, dan mag het weer wel. Maar ja, misschien dat je dat nog niet gehad hebt op het voortgezet onderwijs. Vanmiddag geef ik je bijles.
Dus: binnen drie dagen zal Farao jouw hoofd opheffen en hij doet jou terugkeren op jouw post. Zoals de vroegere gewoonte; hij zou hersteld worden in zijn ambt. Jozef was een slimme man. Dat lees je in het volgende hoofdstuk ook, als hij de dromen van Farao uiteindelijk uit gaat leggen. Dan zegt hij direct: zie uit naar een wijs man die uw zaken gaat regelen in die vette jaren. Hij was een goede marketingspecialist geweest, denk ik. Hij denkt gelijk na en zegt: "Gedenk mij dat jij hier was met mij, wanneer het jou goed zou gaan. Doe alsjeblieft vriendelijkheid en goedheid aan mij, vermeld mij bij Farao en breng mij uit dit huis."
Want, zegt hij: "Ik ben gestolen, ja gestolen." In de Statenvertaling staat: "Ik ben diefelijk ontstolen." Dat is zo'n Hebraïsme. Ik ben gestolen uit het land van de Hebreeën. Dus ook hier weer: hij is buiten het land van de Hebreeën. "En ook hier heb ik niets gedaan waarom ze mij in de kerker zouden plaatsen."
Kerker en kerk... dat heeft toch weer overeenkomst. Ik heb wel eens iemand horen uitleggen dat het woord circus daar ook alles mee te maken heeft. Je schrijft het ongeveer hetzelfde en een 'c' kan je ook uitspreken als een 'k'. Ik weet natuurlijk niet of dat waar is, maar ik zie er de humor wel van in. Ik ben gestolen uit het land van de Hebreeën en ook hier heb ik niets gedaan waarom ze mij in de kerker zouden plaatsen. Oké, dat is dus de uitleg van de eerste droom.
De Bakker en de Droom: Zuurdesem, Zonde en het Oude Vlees ↑ hoofdstukken
En de overste van de bakkers denkt: dat gaat goed, doe mij ook maar een uitleg dan. Hij ziet dat Jozef een goede uitlegging gaf en hij zegt tot hem: "Ook ik was in mijn droom. En aanschouw, drie dienbladen van vlechtwerk waren op mijn hoofd." Drie manden, gevlochten manden. En op het bovenste dienblad was allerlei voedsel voor Farao, het handwerk van een bakker.
Wat de schenker voortbrengt is wijn, dat is leven, nieuw leven, geestrijk vocht. Maar wat een bakker voortbrengt, is zuurdesem. De Heer Jezus zegt bijvoorbeeld in de evangeliën wat zuurdeeg of zuurdesem is. Hij zei tegen Zijn discipelen: "Zie toe, geef acht op het zuurdeeg van de Farizeeën en de Sadduceeën." Dan krijg je een discussie tussen de discipelen; zij vragen zich af of ze brood zijn vergeten. En dan zegt de Heer Jezus: "Joh, jullie hebben net dat wonder gezien van de vermenigvuldiging van de broden. Waarom denken jullie dat ik het over brood heb?" Enzovoort.
Een paar verzen verder staat dit: "Hoe verstaan jullie niet dat ik het niet over de broden tegen jullie zei? Ik heb het niet over brood, maar geef acht op het zuurdeeg van de Farizeeën en de Sadduceeën." Hij legt het weer niet direct uit, hij herhaalt het gewoon. En dan begrijpen zij dat Hij niet bedoelde acht te geven op het zuurdeeg van de broden, maar op het onderwijs, op de leer van de Farizeeën en de Sadduceeën. En dat is geen compliment. Zuurdeeg is dus een beeld van zonde, van valse leer, van dwaalleer, hoe je het ook wilt noemen.
In 1 Korinthe 5 heeft Paulus het bijvoorbeeld ook over zuurdesem: "Zuiver dan de oude zuurdesem uit, zodat gij een nieuw deeg zijn moogt, zoals jullie ongezuurd zijn." Dus zuurdeeg is een beeld van zonde, een beeld van het oude dat gist, van gisteren, en dat wat bederf brengt.
Dan staat er: "En het gevogelte at vanaf het dienblad boven mijn hoofd." Gevogelte wordt in de Bijbel vaker genoemd, allerlei onrein gevogelte. Maar ook daarvoor ga ik naar Mattheüs 13, daar wordt uitgelegd wat die vogels zijn. Wanneer de zaaier aan het zaaien is, valt er een deel naast de weg "en de vogels kwamen en aten het op". Dat is de gelijkenis van de zaaier. Dan komt de uitleg een paar verzen verder, als die gelijkenis wordt uitgelegd: "Ieder die het woord van het koninkrijk hoort en het niet begrijpt, daar komt de boze en hij grist weg wat in zijn hart gezaaid is. Deze is degene die naast de weg gezaaid wordt." Dat zaad wat door de vogels wordt weggepikt, is dus een beeld van het woord van het koninkrijk dat door de boze wordt weggegrist voordat het werkelijk in goede aarde valt of vrucht voortbrengt. Hoe dan ook, de vogels, het gevogelte, dat is dus een beeld van Satan en zijn machten. De boze.
Jozef antwoordt en zegt: "Dit is de uitleg ervan. De drie dienbladen, dat zijn drie dagen. Die drie manden. Binnen drie dagen zal Farao jouw hoofd vanaf jou opheffen." Hij zegt bijna hetzelfde als bij de schenker. Alleen volgt er dan: "Dan hangt hij jou op aan een hout en het gevogelte eet het vlees af van jou." Nou, daar hoef je geen Jozef voor te zijn om te begrijpen dat dit geen happy end is. Dat is geen goed bericht voor die bakker. "En hij hangt jou op aan een hout."
Ik geloof dat dit een beeld is. Kijk, in die gevangenis – de Ecclesia, de gevangenis – daar zijn die oude en die nieuwe mens aanwezig. En wij weten dit: dat onze oude mens mede gekruisigd werd, opdat het lichaam van de zonde tenietgedaan zou worden en wij geen slaaf meer voor de zonde zouden zijn. Wij zijn een nieuwe mens, maar ons lichaam is nog niet verlost. Wij leven al uit hoe wij in de toekomst zullen zijn, maar wij kunnen wel degelijk last hebben van ons vlees, om het zo te zeggen. Ik hoop niet te veel, maar uiteindelijk zie je het alleen al aan het feit dat we ouder worden en dergelijke. Dat zouden we liever niet zien. Daar heb je allerlei crèmepjes voor natuurlijk, en een kapper; we doen er in ieder geval alles aan om dat te verdoezelen en uit te stellen.
Daar zat ik vanmorgen nog aan te denken – ik heb dat niet in mijn PowerPoint gezet: de hoogtijden van Yahweh in Leviticus 23. Dat zijn natuurlijk ook typen en illustraties. Daar heb je bijvoorbeeld de eerstelingengarve, dat was de eersteling van de oogst, van de gerstoogst. Daar werd een ritueel mee uitgevoerd, maar dat is een type van de eersteling van de opstanding van Christus. Maar daarna wordt er een offer van eerstelingen beschreven. Als je dat nog eens na wilt zoeken: dat is Leviticus 23 vanaf vers 17 en dat heet daar 'twee beweegbroden'. Die twee beweegbroden – weer die twee – die nu worden genoemd eerstelingen van Yahweh, die zijn een beeld van ons, van de Ecclesia. Wij zijn eerstelingen. Eerst de Eersteling, en wij zullen volgen als eerstelingen, en daarna de rest van de oogst.
Maar in die beweegbroden zat wel degelijk ook zuurdesem. Dat staat er nadrukkelijk bij genoemd en het is ook tamelijk uniek in de offerdiensten, in de rituelen van het Oude Testament, dat er gist of zuurdesem werd toegevoegd aan een offer. Bij dit specifieke offer is dat wel zo. En hier denk ik dat het hetzelfde beeld is in Leviticus 23 als wat je hier vindt in die gevangenis. Er is een bakker en een schenker. Wij leven vanuit de wijn. En het zuurdeeg, ja, dat is in zekere zin nog met ons, maar dat is een kwestie van tijd. Wij leven al uit wat wij in de toekomst zullen zijn. En we weten ook dat God ons zo ziet, omdat dit de verborgenheid is die Paulus bekendmaakt. Ik lees gewoon verder.
De Derde Dag: Opstanding, Verhoging en Nieuw Leven ↑ hoofdstukken
Het is op de derde dag. Daar hoef ik eigenlijk niets over te zeggen, want we weten: de derde dag is de opstandingsdag. Op die dag worden ze allebei uit de gevangenis gehaald. De een wordt afgelegd – de bakker verdwijnt om het zo te zeggen – en wat overblijft is de wijn, de schenker. De derde dag is natuurlijk de dag van de opstanding en dat vind je de hele Schrift door. Maar het geldt ook voor onze opstanding: de lichamelijke opstanding of de verandering van ons lichaam vindt plaats na twee dagen, op de derde dag. En ook voor Israël geldt dat overigens.
Het is bovendien de geboortedag van Farao. Dat is zijn verjaardag, zeg maar; de dag waarop hij geboren is en het is dus ook weer een dag van nieuw leven. Als je het mij vraagt, is dit natuurlijk een beeld van de opstandingsdag, of liever gezegd: de dag van Christus. Zou die dag van onze opstanding soms op de dag van zijn verjaardag zijn? Daniël, zou dat zo kunnen zijn? Dat is 10 Nisan, meen ik. We moeten alleen nog het goede jaar erbij hebben, maar dat houden we even off the record.
Het is op de derde dag, de geboortedag van Farao. Dus een dag van nieuw leven, van geboorte, van opstanding; een beeld van de dag van Christus. Hij richt een feestmaal aan voor al zijn dienaren. Ik maakte net een klein foutje, maar er komt dus inderdaad een feestmaal voor al zijn dienaren. Dat wordt zeker een feest als wij tot Hem vergaderd zullen worden! Hij heft het hoofd op van de overste van de schenkers en het hoofd van de overste van de bakkers in het midden van zijn dienaren. Het is apart hoe die twee toch samen genoemd worden. Als je dit leest, lijkt het alsof hen allebei hetzelfde lot ondergaat, want zij zijn eigenlijk één.
Hoe het beschreven wordt, daar moet je eigenlijk over vallen. Want toen Jozef de dromen uitlegde – ik ga nu niet meer terug, maar lees het maar na – zei hij over de bakker eigenlijk hetzelfde als over de schenker: hij zal jouw hoofd van jou opheffen. Alleen bij de schenker is dat positief en bij de bakker is het negatief; het kost hem, plat gezegd, zijn kop. Ik zat te denken waarom ik hier de interlineair eronder geplakt heb: dat was om aan te geven dat het opheffen van het hoofd echt voor beiden geldt. Het hoofd van de overste van de schenkers en het hoofd van de overste van de bakkers. Hij doet de overste van de schenkers terugkeren naar zijn inschenken en hij geeft de beker weer in Farao's hand.
Voor de schenker geldt dus: hij leefde nog lang en gelukkig. Wat heet, het is onvergankelijk waar hij een beeld van is: de nieuwe mens. De wijn is natuurlijk een beeld van leven, maar die beker is ook nog eens een beeld van overwinning. Jens loopt net weg, maar die heeft ook een paar bekers op zijn kamer staan. Fem hoort het niet, maar zij heeft ze ook: korfbal- en voetbalbekers. Tegenwoordig krijgt iedereen een beker, dat vind ik een beetje een rare gewoonte, maar de beker is van oorsprong een beeld van de overwinning. En als er ook nog eens wijn in zit, dan zeker. Die schenker, die nieuwe mens, die komt uit de gevangenis en het is feest.
De overste van de bakkers daarentegen hing hij op, precies zoals Jozef hen had uitgelegd. Die nemen wij dus niet mee op de dag van Christus. Dat is het vergankelijke, dat wat aan bederven onderhevig is. Het staat er ook net alsof het gebeurt omdát Jozef het zo had uitgelegd. En dan lees je in het laatste vers dat de overste van de schenkers niet aan Jozef dacht; hij vergat hem. Dat is natuurlijk van belang voor het vervolg, want aan Jozef wordt niet meer gedacht. Hij blijft verborgen.
In de volgende geschiedenis, in Genesis 41, is Jozef nog steeds verborgen voor het huis van Israël, voor het huis van Jakob. Hij gaat daar weer verborgenheden uitleggen. Wellicht – ik zeg niet de volgende keer, maar bij tijd en leven – gaan we het daar nog wel eens een keer over hebben. Maar ik beloof niet dat dat de volgende keer al is, want dat zien we dan wel weer. Ik ga het hierbij laten.