In veel Bijbelvertalingen wordt het Griekse woord ecclesia weergegeven met gemeente. In het kerkelijke spraakgebruik spreekt men daarnaast over de kerk, plaatselijke gemeenten, huisgemeenten en allerlei verschillende kerkgenootschappen. Maar wat bedoelt de Schrift eigenlijk met het woord ecclesia?
een vergadering
Het Griekse woord ecclesia duidt een vergadering of samenkomst aan. Dat blijkt heel duidelijk uit Handelingen 19. Daar ontstaat in Efeze een oproer naar aanleiding van de prediking van Paulus. De inwoners van de stad komen samen in het theater en drie keer wordt deze bijeenkomst een ecclesia genoemd.
Handelingen 19 (naar ISA)
³² De ecclesia was dan in verwarring en de meesten wisten niet waarom zij waren samengekomen.
(….)
³⁹ Maar als jullie over andere dingen iets verlangen, zal het in de wettige ecclesia beslist worden.
(…)
⁴¹ En toen hij deze dingen gezegd had, ontbond hij de ecclesia.
niet alleen voor gelovigen
Hier gaat het niet om gelovigen die samenkomen, maar om de volksvergadering van Efeze. Ook daarvoor gebruikt de Schrift het woord ecclesia.
In Handelingen 7:38 wordt gesproken over “de ecclesia in de woestijn”. Daar gaat het om de vergadering van het volk Israël.
Het woord ecclesia heeft dus op zichzelf geen religieuze betekenis. Het betekent eenvoudig: een vergadering. Uit het verband blijkt om welke vergadering het gaat.
de ecclesia, Zijn lichaam
Wanneer Paulus spreekt over de gelovigen die God in deze tijd verzamelt, noemt hij hen de ecclesia, Zijn lichaam.
Efeze 1 (naar ISA)
²² En Hij onderschikt alles onder Zijn voeten en Hij geeft Hem als Hoofd over alles aan de ecclesia,
²³ die Zijn lichaam is, de vervulling van Hem die alles in allen vervult.
Christus is het Hoofd en de ecclesia is Zijn lichaam. Hoofd en lichaam horen bij elkaar. Waar over Christus wordt gesproken, is ook Zijn lichaam inbegrepen.
De ecclesia is dan ook geen menselijke organisatie. Een lichaam is geen organisatie, maar een organisme. Zoals een lichaam wordt aangestuurd door het hoofd, zo heeft ook de ecclesia één Hoofd: Christus.
Kolossenzen 1 (naar ISA)
¹⁸ En Hij is het Hoofd van het lichaam, de ecclesia.
één lichaam
Wie gaat geloven, wordt niet door een menselijke handeling, bijvoorbeeld een lidmaatschap, in de ecclesia geplaatst. Het is God Zelf die de gelovige aan Christus verbindt. Paulus zegt dat gelovigen bij het horen en geloven van het evangelie verzegeld worden met de heilige geest van de belofte.
Efeze 1 (naar ISA)
¹³ In Hem [zijn] ook jullie, die het woord van de waarheid hoorden, het evangelie van jullie redding; in Hem werden ook jullie, toen jullie gingen geloven, verzegeld met de heilige geest van de belofte.
En elders schrijft hij:
1 Korinthe 12 (naar ISA)
¹³ Want ook in één geest werden wij allen tot in één lichaam gedoopt.
Dat is geen aansluiting bij een kerkgenootschap en ook geen inschrijving in een register. Het is een geestelijke zaak. God plaatst de gelovige in het ene lichaam waarvan Christus het Hoofd is.
de ecclesia komt samen
De ecclesia is één lichaam, maar gelovigen komen ook plaatselijk samen. In de dagen van Paulus gebeurde dat bijvoorbeeld bij mensen thuis.
Romeinen 16 (naar ISA)
⁵ Groet ook de ecclesia in hun huis.
Ook in Kolossenzen 4:15 wordt gesproken over de ecclesia die in een huis samenkwam.
Opvallend is dat Paulus niet spreekt over verschillende kerkelijke organisaties die elk hun eigen ecclesia vormen. Hij spreekt bijvoorbeeld over de ecclesia in Korinthe en de ecclesia in Kenchreeën. De plaats geeft aan waar de ecclesia samenkomt.
Wanneer slechts een deel van alle gelovigen op een bepaalde plaats bijeen is, wordt die vergadering toch de ecclesia genoemd. Het deel vertegenwoordigt het geheel.
geen kerkgenootschap
In onze tijd worden de woorden kerk en gemeente meestal gebruikt voor organisaties. Men spreekt over evangelische gemeenten, pinkstergemeenten, gereformeerde kerken en vele andere kerkgenootschappen.
Daarbij horen vaak lidmaatschap, statuten, besturen, synodes en andere vormen van organisatie. Dat is iets anders dan het Bijbelse begrip ecclesia. De ecclesia wordt niet opgericht of gevestigd. Zij wordt door God bijeengebracht. Haar leden zijn niet verbonden doordat zij op dezelfde ledenlijst staan, maar doordat zij behoren tot hetzelfde lichaam.
Christus is het Hoofd.
gemeente?
Het Nederlandse woord gemeente kan op zichzelf een bruikbare vertaling zijn. Maar doordat het woord in het christendom vrijwel automatisch wordt verbonden met een kerkelijke organisatie, is veel van de oorspronkelijke betekenis verloren gegaan.
Daarom gebruik ik meestal het woord ecclesia. Niet omdat het een bijzonder of religieus woord is, maar juist omdat het helpt terug te gaan naar wat de Schrift zegt. Een ecclesia is een vergadering. En wanneer de Schrift spreekt over de ecclesia die Zijn lichaam is, gaat het om hen die God aan Christus verbindt en in één geest tot één lichaam doopt.
Zij hebben één Hoofd: Christus.