De Bijbel spreekt tien keer van de nederwerping (Grieks: katabole) van de wereld. Betreft deze nederwerping een oordeel dat over een wereld is gekomen die er was vóór de onze, zoals wel eens verondersteld wordt? Of ligt het anders? We zagen in de vorige blog al dat in de teksten waar de uitdrukking de nederwerping van de wereld voorkomt, de term niet wordt uitgelegd. We zullen dus verder moeten zoeken.
grondlegging
Maar hoe zijn de vertalers ertoe gekomen om katabole te vertalen met grondlegging? Is dat dan zonder enige basis? Als katabole betekent: nederwerping, dan lijkt dit juist het tegenovergestelde van grondlegging. Bij grondlegging denken we aan het leggen van een fundament, het begin van iets. Nederwerping doet daarentegen denken aan afbreken en vernietigen.
In de enige Schriftplaats waar het woord katabole voorkomt zonder de toevoeging: nederwerping van de wereld, heeft het een positieve betekenis.
Hebreeën 11 ISA
11 In geloof nam ook Sara kracht in ontvangst, tot neerwerpen van zaad, en zij bracht voort, voorbij de periode van haar statuur, omdat zij Hem, die het belooft, betrouwbaar acht.
neerwerpen van zaad
Deze letterlijke vertaling klinkt wat vreemd. De strekking is duidelijk: Sara ontving kracht met het oog op het voortbrengen van Izak, hoewel haar lichaam naar de mens gesproken daartoe niet meer in staat was (Rom. 4:19).
De vertalers hebben tot neerwerpen van zaad, vertaald met moeder worden (NBG), zwanger worden (Herziene Statenvertaling), om zaad te geven (Statenvertaling), enz.
Wij denken bij zaad (Grieks: sperma) aan het mannelijke aandeel bij de bevruchting, maar hier wordt van Sara gezegd dat zij kracht zou ontvangen tot neerwerpen van zaad. Zo wordt ook in verband met Eva gesproken over haar zaad (Gen. 3:15). Het zaad wijst blijkbaar niet alleen op het aandeel van de man in de geslachtsgemeenschap, maar ook op de bevruchting en het voortbrengen van het kind.
tot stand komen
De nederwerping van zaad in Hebreeën 11:11 heeft in ieder geval geen negatieve betekenis. Het gaat om het tot stand komen van nageslacht: Sara ontving kracht om Izak voort te brengen. Katabolē hoeft dus helemaal niet te wijzen op afbraak, vernietiging of oordeel.
Als we dit toepassen op de uitdrukking de nederwerping van de wereld, kan deze dus wijzen op het tot stand komen van de wereld. Opmerkelijk is dat in Genesis het verslag over de schepping wordt ondertekend met:
Genesis 2 (Statenvertaling)
4 Dit zijn de geboorten des hemels en der aarde als zij geschapen werden; ten dage als de HEERE God de aarde en den hemel maakte.
kataballo
Het aan katabolē verwante werkwoord kataballō komt slechts twee keer voor in het Nieuwe Testament. De eerste keer heeft het de negatieve betekenis van neerwerpen (2 Kor. 4:9). Maar in de andere tekst wordt het gebruikt voor het neerleggen van een fundament.
Hebreeën 6 ISA
1 Daarom het woord van het begin van Christus nalatende, zouden wij tot volwassenheid gebracht worden, niet opnieuw neerwerpende het fundament van bezinning op dode werken, en van geloof in God.
het fundament leggen
De schrijver van de Hebreeënbrief wilde meer kwijt aan zijn lezers dan de eerste beginselen (5:12) en wilde hen na de melk ook voeden met vaste spijs (5:14). Hij wilde verder en spreekt in dit verband over: niet opnieuw neerwerpende (>kataballō) het fundament.
Hier wordt duidelijk waar de gebruikelijke vertaling grondlegging vandaan komt. Een fundament wordt letterlijk neergelegd. Het “neerwerpen” heeft hier niets met vernietiging te maken, maar met het leggen van iets waarop vervolgens wordt gebouwd.
conclusie
Katabolē geeft naar zijn woordopbouw de gedachte van neerwerpen of neerleggen. Of dit een negatieve betekenis heeft, moet uit het verband blijken. Het verwante kataballō kan spreken over iemand die wordt neergeworpen, maar ook over het neerleggen van een fundament. De nederwerping van de wereld kan dan ook betrekking hebben op het tot stand komen van de hemelen en de aarde (Gen. 1:1; 2:4).
Er is daarom geen taalkundige reden om de nederwerping van de wereld op te vatten als een oordeel waardoor een eerdere wereld werd vernietigd. De uitdrukking kan heel goed betrekking hebben op het tot stand brengen, het “neerleggen”, van de wereld.
Dat moment was tegelijk het begin van een schepping die God aan de ijdelheid en vergankelijkheid heeft onderschikt (Rom. 8:20-21). In die zin is nederwerping een veelzeggende aanduiding: de wereld werd door God tot stand gebracht met het oog op een tijdelijke, vergankelijke weg naar Zijn uiteindelijke doel.