In de vorige blogs zagen we dat Paulus verschillende keren oproept afstand te nemen van hen die afwijken van de waarheid. In Romeinen 16 ging het om hen die naast het onderwijs van Paulus andere dingen leerden. In 2 Thessalonicenzen 3 om broeders die niet wandelden overeenkomstig de overlevering die zij hadden ontvangen. Ook in de brief aan Titus vinden we een soortgelijke opdracht.
Titus 3 ISA
10 Weiger een sektarisch mens, na een eerste en tweede attendering.
een ketter?
Veel vertalingen geven dit vers weer met: “Verwerp een ketters mens”. Daardoor denken de meeste lezers direct aan iemand die een verkeerde leer verkondigt. Dat is begrijpelijk. In ons taalgebruik heeft het woord ketter hoofdzakelijk de betekenis gekregen van iemand die afwijkt van de officiële leer of van de kerkleer. Toch is dat niet de betekenis van het Griekse woord dat Paulus hier gebruikt.
Het woord is verwant aan het Griekse hairesis. Dat betekent oorspronkelijk: een partij, richting of stroming. In het boek Handelingen wordt hetzelfde woord gebruikt voor de partij van de Sadduceeën (Hand. 5:17), de partij van de Farizeeën (Hand. 15:5) en zelfs voor de gelovigen in Jezus als Messias, die door hun tegenstanders “de groepering van de Nazoreeërs” worden genoemd (Hand. 24:5). Het woord is dus van zichzelf niet negatief.
partijschappen
Negatief wordt het wanneer iemand binnen de ecclesia partijvorming veroorzaakt. Dat is precies het probleem dat Paulus in zijn eerste brief aan de Korinthiërs bespreekt.
1 Korinthe 1 ISA
10 Maar ik roep jullie op, broeders, door de naam van onze Heer Jezus Christus, dat jullie allen hetzelfde zeggen, en dat er geen scheuringen onder jullie zijn, maar dat jullie je afstemmen tot hetzelfde denken, en tot dezelfde mening.
Even verderop noemt hij de oorzaak van die verdeeldheid:
12 Ik zeg dit, dat ieder van jullie zegt: Ik ben van Paulus. En ik van Apollos. En ik van Kefas. En ik van Christus.
Daarop stelt Paulus een aantal retorische vragen:
13 Is Christus gedeeld? Werd Paulus soms voor jullie gekruisigd? Of worden jullie in de naam van Paulus gedoopt?
En in 1 Korinthe 11 schrijft hij:
1 Korinthe 11 ISA
19 Want er moeten ook groeperingen onder jullie zijn, opdat zij, die wèl-beproefd zijn, onder jullie openbaar zullen worden.
Dat partijschappen zouden ontstaan, verbaasde Paulus niet. Hij zegt zelfs dat zij er moeten zijn, opdat de beproefden openbaar worden. Juist in zulke situaties wordt openbaar wie de beproefden zijn: degenen die niet meegaan in partijvorming, maar de eenheid bewaren die Christus heeft gegeven.
eerst attenderen
Opvallend is dat Paulus niet direct zegt dat zo iemand moet worden afgewezen.
Hij schrijft:
“…na een eerste en tweede attendering”.
Het Griekse woord dat hier in de meeste vertalingen wordt vertaald met “terechtwijzing” betekent letterlijk: iemand ergens op attenderen of iets in het denken plaatsen. Eerst krijgt hij de gelegenheid zijn houding te herzien. Pas wanneer blijkt dat hij daarin volhardt, volgt de opdracht hem af te wijzen.
hij veroordeelt zichzelf
Paulus geeft daarvoor ook de reden.
11 Je weet dat zo iemand het spoor bijster is geraakt en zondigt; hij veroordeelt zichzelf.
Opvallend is dat Paulus niet zegt dat Titus hem moet veroordelen. Hij zegt dat zo iemand zichzelf veroordeelt. Door vast te houden aan zijn partijschap en verdeeldheid te blijven zaaien, plaatst hij zichzelf buiten de gemeenschap. Verdere maatregelen noemt Paulus niet. De sektariër verbreekt zelf de gemeenschap die Christus heeft gegeven.
dezelfde lijn
Ook hier zien we dezelfde lijn als in de vorige blogs. In Romeinen ging het om afwijkend onderwijs. In 2 Thessalonicenzen om een afwijkende wandel. Hier gaat het om partijvorming. Hoewel de situaties verschillen, blijft Paulus’ uitgangspunt hetzelfde: vasthouden aan het onderwijs dat hij had doorgegeven en de eenheid bewaren die daarop is gebaseerd.
Waar mensen afwijken van dat onderwijs en daardoor partijvorming veroorzaken, roept Paulus op duidelijke grenzen te trekken. Niet omdat Titus iemand zou moeten veroordelen, maar omdat de sektariër zichzelf buiten de gemeenschap plaatst. Wie een eigen groepering vormt, verbreekt wat Christus heeft samengevoegd. Daarom is Paulus’ opdracht kort en helder:
“Weiger een sektarisch mens”.