Uit het Oude Testament weten we dat het volk Israël werd gevormd uit twaalf stammen, overeenkomstig het aantal zonen van Jakob. Later kreeg dit volk een koningshuis dat regeerde over deze twaalf stammen. Eerst was dit koning Saul en daarna David, aan wie God Zijn naam verbond en aan wie Hij beloofde dat uit zijn geslachtslijn de Messias zou voortkomen. Na hem werd zijn zoon Salomo koning, die eveneens regeerde over alle twaalf stammen.
verdeeld
In Salomo’s nadagen pleegde hij afgoderij. Daarom werd het koninkrijk na zijn dood verscheurd en opgedeeld in een noordelijk en een zuidelijk rijk. Het noordelijke rijk wordt gewoonlijk aangeduid als het tienstammenrijk en draagt de naam Israël. Het zuidelijke rijk, bestaande uit de stammen Juda en Benjamin, staat bekend als Juda.
Het tienstammenrijk wordt in de Schrift ook vaak Efraïm genoemd, naar de stam die daarin een leidende plaats innam. Daarnaast wordt het incidenteel ook aangeduid met Jozef.
verdwenen onder de natiën
Beide rijken zijn in ballingschap gevoerd: het tienstammenrijk naar Assyrië en het tweestammenrijk naar Babel. Zo lezen we bijvoorbeeld dat Daniël naar Babel werd weggevoerd (Dan. 1:1-6). Van de ballingschap van de twee stammen was van tevoren gezegd hoe lang deze zou duren, daarover later meer.
Een klein deel van Juda keerde later terug naar het land. Een ander deel keerde niet terug, maar bleef in de diaspora met behoud van identiteit. En weer een ander deel ging op den duur op in de omringende volken en verloor zijn Joodse identiteit.
Ook van het tienstammenrijk keerde een zeer klein deel terug. Maar het overgrote deel is niet teruggekeerd uit de Assyrische ballingschap, maar assimileerde in de volken waaronder het leefde. Dat wil zeggen dat het geleidelijk zijn Israëlitische identiteit verloor en opging in wat de Schrift de natiën noemt.
de verloren tien stammen van Israël?
Omdat het grootste deel van het tienstammenrijk buiten beeld verdween, is de vraag ontstaan waar deze stammen gebleven zijn. In dat verband spreekt men vaak over “de verloren tien stammen van Israël”.
In de loop van de tijd zijn hiervoor verschillende verklaringen gegeven. Eén van de bekendste en meest uitgewerkte theorieën is dat deze stammen uiteindelijk in Noordwest-Europa terecht zijn gekomen.
Israël in Noordwest-Europa
De meest bekende en specifieke hiervan is de Brits-Israël-leer. Deze theorie stelt dat de bevolking van Groot-Brittannië (en vaak breder: de Angelsaksische volken) afstamt van de tien stammen van Israël.
Volgens deze opvatting zijn de tien stammen na de Assyrische ballingschap niet verdwenen, maar via migraties uiteindelijk in Noordwest-Europa terechtgekomen, waar zij voortleven in met name het Britse volk en verwante naties. In deze visie vormen deze volken de feitelijke voortzetting van Israël.
ecclesia uit de tien stammen?
Een gevolgtrekking die hieruit wordt gemaakt, is dat de ecclesia (gemeente), die in deze tijd uit de natiën wordt verzameld, (deels) kan worden gezien als een vorm van herstel van het huis van Israël. In deze visie wordt de ecclesia immers voor een belangrijk deel gevormd uit de tien stammen.
Daarmee hangt de gedachte samen dat het evangelie in het bijzonder onder de Angelsaksische volkeren ingang heeft gevonden en wortel heeft geschoten, vanwege hun veronderstelde afkomst als nakomelingen van de tien stammen. Op deze wijze zou het evangelie — zij het op verborgen wijze — alsnog bij dit deel van Israël terechtgekomen zijn. Daarmee zou het in de ecclesia uiteindelijk toch om afkomst gaan, terwijl Paulus juist leert dat afkomst in Christus geen rol speelt (Gal. 3:28; Kol. 3:11).
Daarnaast maakt men onderscheid in de wijze waarop God in verschillende fasen van Zijn heilsplan openlijk Zijn weg gaat met Israël als volk. Wanneer de ecclesia van de aarde wordt weggenomen en haar hemelse positie inneemt, zal God Zijn handelen opnieuw nadrukkelijk richten op Israël. Volgens deze visie zal Hij dan zowel de twee stammen als de “verloren” tien stammen uit de volken verzamelen en hen terugbrengen in het land.
buitenbijbels
Ongeveer 25 jaar geleden kwam ik voor het eerst in contact met het onderwijs over de “verloren tien stammen van Israël”. Lange tijd heb ik dit als een interessante theorie beschouwd en heb ik er verschillende boeken over gelezen, waardoor ik bekend ben geraakt met de argumenten. Er bleef echter één fundamenteel probleem: deze leer is grotendeels gebaseerd op buitenbijbelse bronnen.
Van tijd tot tijd kom ik nog steeds in aanraking met wat ik voor het gemak aanduid als “de leer van de verloren tien stammen”. In deze blogs wil ik mijn bevindingen op een rij zetten en onderzoeken wat de Schrift zegt over de twaalf, twee en tien stammen — over Israël, Juda, de Joden en de natiën.