In 1 Timotheüs 1 doet Paulus een opmerkelijke uitspraak over zichzelf. Veel uitleggers geven zijn woorden zo weer dat hij zichzelf de “grootste” of zelfs de “ergste” zondaar noemt. Maar dat is niet wat er staat. Paulus noemt zichzelf de eerste van zondaren. En uit het vervolg blijkt dat hij daar een bijzondere reden voor heeft.
1 Timotheüs 1 ISA
15 Betrouwbaar is het woord en alle aanneming waard, dat Christus Jezus in de wereld kwam om zondaren te redden, van wie ik de eerste ben.
16 Maar daarom werd mij ontferming bewezen, opdat Christus Jezus in mij als eerste al Zijn geduld zou betonen, tot een patroon van hen die op het punt staan in Hem te geloven tot aeonisch leven.
de grootste of ergste zondaar?
Paulus gebruikt helemaal geen woord dat “grootste” of “ergste” betekent. Het Griekse woord is prōtos (G4413): eerste. Het kan ook worden gebruikt voor iemand die eerste is in rang of positie en vandaar worden weergegeven met voornaamste.
Het Grieks kent uiteraard woorden waarmee “groot” en “grootste” worden uitgedrukt. Zo spreekt 2 Petrus 1:4 over “de grootste toezeggingen”, waarbij een overtreffende vorm van megas, groot, wordt gebruikt. Maar in 1 Timotheüs 1:15 staat zo’n woord niet. Er staat prōtos.
Ook wanneer we prōtos hier zouden weergeven met “voornaamste”, betekent dat nog steeds niet “ergste”. “De voornaamste van de zondaren” is iets anders dan “de ergste zondaar”.
Bovendien zou dat laatste een merkwaardige uitspraak zijn. Hoe zou Paulus kunnen vaststellen dat hij zondiger was dan ieder ander mens? Hij ontkent de ernst van zijn verleden bepaald niet. Hij noemt zichzelf “een lasteraar en een vervolger en een geweldenaar” (:13). Maar nergens zegt hij dat niemand ooit erger gezondigd heeft dan hij.
gesteld in de bediening
Om te begrijpen wat Paulus wél bedoelt, moeten we iets eerder beginnen. Het gedeelte begint namelijk niet in vers 15, maar in vers 12:
12 En ik heb dankbaarheid jegens Hem die mij kracht geeft, Christus Jezus, onze Heer, omdat Hij mij betrouwbaar achtte, en mij in de bediening gesteld heeft,
13 Hoewel ik vroeger een lasteraar en een vervolger en een geweldenaar was…
Dat is belangrijk voor het vervolg. Paulus spreekt hier over de bijzondere bediening waarin Christus hem heeft geplaatst. Juist hij, die Christus en Zijn ecclesia vervolgde, werd door Christus geroepen en aangesteld. Niet omdat Paulus daar zelf naar gezocht had. Integendeel. Hij handelde “in onwetendheid, in ongeloof” (:13). Maar Gods genade greep in:
14 Overweldigend is de genade van onze Heer geweest…
De vervolger werd overweldigd door genade en vervolgens in de bediening gesteld. Tegen die achtergrond zegt Paulus:
“Christus Jezus kwam in de wereld om zondaren te redden, van wie ik de eerste ben”.
eerste
Prōtos heeft als grondbetekenis “eerste”. Dat kan de eerste zijn in tijd of volgorde, maar ook de eerste in rang. Wanneer Paulus zegt dat hij “de eerste” van zondaren is, rijst natuurlijk meteen een vraag. Paulus was toch helemaal niet de eerste zondaar die door God werd gered? Er waren talloze gelovigen vóór hem. Hij spreekt zelfs over mensen die “vóór mij in Christus waren” (Rom. 16:7).
Paulus kan dus niet bedoelen dat hij eenvoudigweg de eerste zondaar ooit was die gered werd. Het volgende vers verklaart wat hij bedoelt. Daar gebruikt Paulus opnieuw hetzelfde woord:
“Maar daarom werd mij ontferming bewezen, opdat Christus Jezus in mij als eerste al Zijn geduld zou betonen…”
In vers 15:
…van wie ik de eerste ben.
En direct daarna in vers 16:
…opdat Christus Jezus in mij als eerste…
Die herhaling is veelzeggend. Paulus noemt zichzelf niet de eerste en laat vervolgens in het midden wat hij daarmee bedoelt. Hij legt uit waarom hem ontferming werd bewezen en waarin hij de eerste was.
een patroon
Daar komt nog iets bij. Christus betoonde in Paulus als eerste al Zijn geduld:
…tot een patroon van hen die op het punt staan in Hem te geloven tot aeonisch leven.
Het Griekse woord is hupotupōsis (G5296): een patroon, model of voorbeeld. Het woord komt slechts tweemaal voor in de Griekse Schrift en beide keren in Paulus’ brieven. De andere plaats is 2 Timotheüs 1:13:
Heb een patroon van gezonde woorden die jij van mij hoort…
model
Een patroon is niet zomaar een willekeurig voorbeeld. Het is een model dat wordt gevolgd. Wat in Paulus als eerste gebeurde, zou terugkomen bij degenen die daarna zouden geloven. Dat is precies wat 1 Timotheüs 1:16 zegt. Paulus werd ontferming bewezen:
“…opdat Christus Jezus in mij als eerste al Zijn geduld zou betonen, tot een patroon van hen die op het punt staan in Hem te geloven…
De gedachtegang is dan:
Paulus is de eerste
=> aan hem wordt ontferming bewezen
=> Christus betoont in hem als eerste al Zijn geduld
=> hij wordt daarmee een patroon
=> voor degenen die daarna zouden geloven
Daarmee verklaart vers 16 het “eerste” uit vers 15.
overweldigd door genade
Ook de voorgaande verzen passen precies in dat patroon. Paulus zegt dat de genade van de Heer hem heeft overweldigd (:14). Hij was geen zoeker van Christus. Hij was Zijn tegenstander. Op weg naar Damascus was hij bezig de discipelen van de Heer te vervolgen toen de opgewekte Christus Zelf aan hem verscheen (Hand. 9). Zijn redding was een demonstratie van genade.
Dat is ook precies de boodschap die later aan zijn bediening verbonden wordt. Paulus noemt zijn bediening in Handelingen 20:24:
“het evangelie van de genade van God”.
De man die zelf door Gods genade werd overweldigd, werd vervolgens afgevaardigd om het evangelie van de genade van God bekend te maken. Zijn eigen geschiedenis was daarmee een demonstratie van de boodschap die hem werd toevertrouwd.
een nieuw begin
Daarmee wordt ook duidelijk waarom Paulus de “eerste” kan zijn, terwijl er vóór hem al gelovigen waren. Met Paulus begint iets nieuws. De twaalf waren door Jezus geroepen tijdens Zijn aardse bediening. Hun bediening stond in het teken van Israël en het Koninkrijk. Paulus werd daarentegen rechtstreeks geroepen door de opgewekte en verheerlijkte Christus.
Hij benadrukt zelf het bijzondere karakter daarvan:
Galaten 1 ISA
1 Paulus, apostel, niet vanwege mensen, noch door een mens, maar door Jezus Christus en God, de Vader.
Ook zijn evangelie had hij niet van de twaalf ontvangen:
Galaten 1 ISA
11 Want ik maak jullie bekend, broeders, dat het evangelie dat door mij geëvangeliseerd is, niet naar de mens is.
12 Want ik ontving het ook niet van een mens, noch werd ik erin onderwezen, maar door onthulling van Jezus Christus.
En Paulus noemt zichzelf nadrukkelijk:
“apostel van natiën” (Rom. 11:13).
Zijn roeping markeert daarmee een nieuw begin. Paulus wordt als eerste volgens dit patroon door genade gered en krijgt vervolgens de bediening om het evangelie van die genade onder de natiën bekend te maken.
ook de voornaamste
Dat werpt ook licht op de andere betekenis die prōtos kan hebben. Het woord kan niet alleen “eerste” betekenen, maar ook “voornaamste“: eerste in rang of positie. Misschien hoeven we tussen die twee betekenissen zelfs niet te kiezen. Want Paulus is in deze nieuwe huishouding in beide opzichten de eerste. Hij is de eerste in volgorde: Christus betoont in hem als eerste al Zijn geduld en maakt hem daarmee tot het patroon voor degenen die daarna zouden geloven.
Maar Paulus krijgt ook een vooraanstaande positie. God geeft deze voormalige vervolger onder de mensen een uitzonderlijk hoge bediening: hij wordt apostel van de natiën, rechtstreeks afgevaardigd door de opgewekte Christus. Aan hem worden verborgenheden onthuld en hem wordt de bediening gegeven om het evangelie van de genade van God bekend te maken.
Als men prōtos in vers 15 dus met “voornaamste” wil weergeven, ligt ook daarin geen enkele reden om er “ergste zondaar” van te maken. Integendeel: juist de context heeft het vanaf vers 12 over de bediening waarin Paulus werd gesteld. De voornaamste van zondaren kan dan juist wijzen op de uitzonderlijke positie die God deze zondaar uit genade heeft gegeven.
de geringste krijgt de hoogste bediening
Daar zit een prachtige tegenstelling in. Paulus noemt zichzelf elders “de geringste van de apostelen”, juist omdat hij de ecclesia van God vervolgd heeft (1 Kor. 15:9). In Efeze 3:8 gaat hij nog verder:
Aan mij, de allergeringste van alle heiligen, werd deze genade gegeven, om onder de natiën de onnaspeurlijke rijkdom van Christus te evangeliseren.
De allergeringste wordt daardoor de voornaamste van zondaren en krijgt een vooraanstaande bediening. Dat is geen tegenstelling. Paulus’ positie zegt niets over zijn persoonlijke verdienste. Integendeel, juist daarom noemt hij het genade.
De vervolger wordt apostel. De tegenstander wordt afgevaardigde. Degene die de naam van Christus bestreed, wordt rechtstreeks door de opgewekte Christus geroepen om Zijn boodschap onder de natiën bekend te maken. Daarin wordt zichtbaar wat Paulus in 1 Timotheüs 1:14 beschrijft:
Overweldigend is de genade van onze Heer geweest…
eerste én patroon
Paulus noemt zichzelf dus niet de grootste of ergste zondaar. Dat is een uitleg die in de tekst zelf niet staat. Hij noemt zichzelf prōtos. En het verband laat zien waarom.
Hij was een lasteraar, vervolger en geweldenaar.
Hij werd overweldigd door genade.
Christus betoonde in hem als eerste al Zijn geduld.
Hij werd daarmee een patroon voor degenen die daarna zouden geloven.
En deze voormalige vervolger werd rechtstreeks door de opgewekte Christus aangesteld als apostel van de natiën.
Paulus is daarmee in meerdere opzichten prōtos: eerste in het patroon en voornaamste in de bediening.
Dat is een veel grotere boodschap dan de gedachte dat Paulus zou zeggen dat hij de ergste zondaar was die ooit geleefd heeft. Niet de mate van Paulus’ zondigheid staat in deze verzen centraal, maar het overweldigende karakter van Gods genade. Juist in deze zondaar betoonde Christus als eerste al Zijn geduld en stelde Hij hem tot patroon voor degenen die zouden volgen, en juist deze zondaar gaf Hij een vooraanstaande plaats in de bekendmaking van het evangelie van Zijn genade.