In Genesis komen we een begrip tegen dat bij nadere bestudering een sleutelbegrip voor het boek blijkt te zijn. Het is het Hebreeuwse toledoth (H8435). Het woord komt 13 keer voor en loopt als een rode draad door het eerste Bijbelboek. Het woord is afgeleid van yalad (=baren, verwekken, H3205). In de gangbare vertalingen wordt toledoth op verschillende manieren weergegeven. Een aantal voorbeelden:
2:4 – Dit is de geschiedenis van hemelen en aarde.
5:1 – Dit is het geslachtsregister van Adam.
10:1 – Dit zijn de nakomelingen van de zonen van Noach: Sem, Cham en Jafeth.
25:13 – Dit zijn dan de namen der zonen van Ismael, genoemd naar hun afstamming.
onderschrift
Wanneer we alle voorkomens van toledoth in Genesis bestuderen en op een rijtje zetten, zien we dat het in de meeste gevallen een soort onderschrift is, vergelijk ons begrip: colofon. Genesis is opgebouwd uit verscheidene documenten van verschillende schrijvers. Degene die het betreffende gedeelte heeft geschreven, sluit dit af met: dit zijn de toledoth van…
Deze opvatting is vooral bekend geworden door P.J. Wiseman, die de toledoth-formules opvatte als onderschriften of colofons van de verschillende documenten waaruit Genesis is samengesteld.
geboekstaafd
Degene die de historie van zijn geslacht vastlegt, staat dicht bij de geschiedenissen waarvan hij verslag doet. De informatie werd dus niet pas vele eeuwen later voor het eerst opgetekend, maar reeds in de tijd waarin deze geschiedenissen zich afspeelden. Dat maakt Genesis tot een historisch boek dat teruggaat op informatie uit de eerste hand. Authentiek en betrouwbaar!
Het is niet makkelijk om voor toledoth een passend Nederlands woord te vinden dat het één op één weergeeft. The Concordant Version geeft het weer met genealogical records en zo staat het ook in een eerdere versie van de Maskilim-vertaling: genealogische registraties. Het woord is afgeleid van yalad, baren of verwekken, en spreekt van wat uit iemand of iets is voortgekomen. In Genesis functioneert de toledoth als een registratie of vastlegging van geschiedenissen, waarbij wordt vermeld bij wie het betreffende document hoort: de bron van de informatie en de schrijver.
tijdsperiode
Het tijdperk dat wij verstaan onder het Oude Testament beslaat zo’n 4000 jaar. Het is daarbij goed om te beseffen dat alleen al de periode die in Genesis wordt beschreven, van Adam tot Jozef, bijna 2300 jaar beslaat. Dat is meer dan de helft van de periode die door het Oude Testament wordt bestreken.
Mozes
In het beste geval gaat men ervan uit dat Mozes de schrijver van Genesis zou zijn en dat de informatie die we daar vinden al die tijd via mondelinge overlevering doorgegeven is en uiteindelijk bij Mozes is terechtgekomen, die het heeft opgetekend. Hoe precies en betrouwbaar kan dat nog zijn na zo’n lange periode? In de Schriftkritiek, een tak van “Bijbelwetenschap” gaat men er over het algemeen vanuit dat Genesis nóg later is geschreven.
eerste boek van Mozes
Maar is Genesis dan niet geschreven door Mozes? Het behoort toch tot de vijf boeken van Mozes? Dat klopt, want de Schrift zelf schrijft de eerste vijf boeken van de bijbel aan Mozes toe. Maar dat wil niet zeggen dat het niet (ook) door anderen geschreven kan zijn.
Mozes is de samensteller van de documenten in Genesis 1 tot Genesis 37:2, waar de geschiedenis van Jozef begint. Hij heeft de geschriften van verschillende schrijvers – Adam, Noach, Sem, Izak, enz. – bij elkaar gebracht. Het gedeelte van Genesis 37:2 tot het einde van het boek (50:26) is niet ondertekend met een toledoth. Het ligt daarom voor de hand dat Mozes dit laatste deel zelf heeft geschreven.
Mozes als redacteur
Mozes heeft de geschriften van de aartsvaders bij elkaar gebracht, waar nodig vertaald, de tekst geredigeerd en zelf toevoegingen gedaan om dingen te verduidelijken. Dit laatste zien we met name bij plaatsnamen die inmiddels anders heetten. Een greep uit de vele voorbeelden van zulke toevoegingen:
Genesis 14 ISA
2 (…) en den koning van Bela, dat is Zoar.
Genesis 14 ISA
3 Deze allen voegden zich samen in het dal Siddim, dat is de Zoutzee.
Genesis 23 ISA
2 En Sara stierf te Kiriath-arba, dat is Hebron, in het land Kanaän; en Abraham kwam om Sara te beklagen, en haar te bewenen.
Inmiddels hadden steden en gebieden andere namen gekregen. Mozes kende deze namen en heeft ze toegevoegd om zaken te verduidelijken.
ontstaan van hemelen en aarde
Deze benadering werpt veel licht op heel het boek Genesis, maar met name op het eerste deel. Dit gedeelte is bijzonder, omdat het een toledoth is waarbij geen naam van een persoon wordt genoemd: de ontstaansgeschiedenis (toledoth) van hemelen en aarde.
Genesis 1:1-2:4 is het document van de wording of totstandkoming van hemelen en aarde. Zoals bijvoorbeeld de Statenvertaling het weergeeft: “Dit zijn de geboorten des hemels en der aarde, als zij geschapen werden”. Dit boek, deze toledoth, is het oudste document van deze wereld.
woord van God
Maar wie schreef het? Het is de enige toledoth waarin we geen naam terugvinden. Het betreft Gods openbaring van Zijn scheppingswerken aan Adam. Tien keer staat er “en God zeide”. God gaf Adam Zijn woord. Zou Hij dat ook schriftelijk hebben gedaan en Adam dit document over de schepping van hemelen en aarde hebben nagelaten? Dat maakt dit eerste boek van Genesis wel heel bijzonder en in de meest letterlijke zin: woord van God!
twee scheppingsverhalen
Een punt van discussie rond het scheppingsverhaal is vaak dat we in Genesis 1 en 2 twee “scheppingsverhalen” vinden. Daaraan worden allerlei conclusies verbonden en wordt ook de betrouwbaarheid van de tekst ter discussie gesteld. Maar vanuit de structuur van de toledoth zien we dat het inderdaad twee verschillende verslagen zijn.
Dit eerste deel is niet ondertekend met een naam. De inhoud ervan is Gods eigen openbaring aan Adam, maar wie heeft deze woorden opgeschreven? Mogelijk deed God dit Zelf en gaf Hij het document aan Adam. Wellicht heeft Adam Gods woorden opgetekend. De volgende toledoth, waartoe Genesis 2 behoort, is in ieder geval wel met een naam verbonden en wordt afgesloten met: dit zijn de toledoth van Adam (5:1).
Meer over de andere toledoth in een volgende blog.